w rozwój Krok po kroku Inwestujemy Eksport nie tylko dla wielkich Kosmopolici z Podkarpacia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "w rozwój Krok po kroku www.rpo.podkarpackie.pl Inwestujemy Eksport nie tylko dla wielkich Kosmopolici z Podkarpacia"

Transkrypt

1 Inwestujemy w rozwój Biuletyn informacyjny Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata Nr 3(11)/2012 egzemplarz bezpłatny ISSN Krok po kroku Eksport nie tylko dla wielkich Kosmopolici z Podkarpacia Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012 1

2 FLESZ FOT. UMWP (2x) Wakacje z Funduszami Wakacje to dobry moment, aby w atrakcyjny sposób promować przedsięwzięcia, jakie powstały dzięki unijnemu dofinansowaniu. W Jastkowicach taką inwestycją jest boisko sportowe, na którym 15 sierpnia zorganizowano rodzinną imprezę Bruksela w odwiedzinach u Jaśka. Oprócz gier, zabaw, konkursów i rozgrywek sportowych na odwiedzających czekały regionalne potrawy. Atrakcją był również mecz pomiędzy drużynami księży z Wyższego Seminarium Duchownego w Sandomierzu i wicemarszałka Zygmunta Cholewińskiego. Oprawę muzyczną zapewniły zespoły Jarzębina, JackKnife oraz Brathanki. Wydarzenie wspólnie przygotował Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego, Dom Kultury w Pysznicy, Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Jastkowickiej, Stowarzyszenie Wspierania Aktywności Lokalnej w Gminie Pysznica oraz Stalowowolski Klub Biegacza. Z kolei 28 sierpnia Urząd Marszałkowski wspólnie z Urzędem Miasta Rzeszowa zorganizował Rodzinny Rajd Rowerowy z Funduszami Europejskimi. Trasę przygotowano w taki sposób, aby zawodnicy mogli po drodze zobaczyć inwestycje, zrealizowane dzięki środkom z regionalnego programu operacyjnego. Meta znajdowała się na rzeszowskich bulwarach, gdzie na wszystkich chętnych czekał piknik z licznymi atrakcjami. Nie zabrakło konkursów z nagrodami, animacji dla dzieci oraz pokazów i koncertów. Spośród wszystkich uczestników rajdu wylosowano pięć osób, które otrzymały cenne nagrody. Imprezę zakończył występ Jana Trebuni Tutki z towarzyszącym mu zespołem JazGot. Zaproszenie na konferencję Podobnie jak w latach ubiegłych w Urzędzie Marszałkowskim w Rzeszowie odbędzie się konferencja podsumowująca kolejny rok wdrażania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego. W programie spotkania, zaplanowanego na 30 listopada, przewidziano prezentację albumu Podkarpackie po naszej myśli, promującego inwestycje zrealizowane ze współfinansowaniem RPO WP. Szczegóły będą dostępne na stronie internetowej Serdecznie zapraszamy! Inwestujemy w rozwój Biuletyn informacyjny RPO Województwa Podkarpackiego, wydawany na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego, al. Łukasza Cieplińskiego 4, Rzeszów, Departament Rozwoju Regionalnego tel fax Publikacja finansowana przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata Wydawca: Smartlink Sp. z o.o. ul. Zjazd 2/4, Poznań Redakcja: Jerzy Gontarz, Iwona Gutowska Projekt: Alina Merha Skład: Nina Dereszewicz Druk: Argonex Nakład: 2000 szt. 2 Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012

3 WPROWADZENIE FOT. KRZYSZTOF ZAJĄCZKOWSKI Szanowni Państwo, We współczesnym świecie sukces zależy w dużym stopniu od zaplanowanej i przemyślanej strategii. Tego typu działania z jednej strony muszą skupiać się na pokazywaniu istniejącego potencjału, a z drugiej wykreować lub wzmocnić posiadany wizerunek. Zasada ta dotyczy zarówno pojedynczych przedsiębiorstw, jak i promocji całego regionu. W promocji gospodarczej i aktywizacji inwestycyjnej Podkarpacia skutecznie pomaga regionalny program operacyjny. Lokalnym przedsiębiorcom umożliwia pozyskanie nowych kontrahentów (m.in. poprzez dofinansowanie udziału w międzynarodowych wystawach i targach), a samorządom pozwala realizować przedsięwzięcia, zachęcające potencjalnych inwestorów do lokowania swoich firm na ich terenach. Nasi beneficjenci w artykułach z cyklu Dobre praktyki przekonują, że warto skorzystać z tej formy wsparcia. Województwo podkarpackie posiada duży potencjał nie tylko w zakresie innowacyjnego przemysłu, ale także w szeroko rozumianej turystyce. Wzmocnienie jej roli w rozwoju lokalnej gospodarki to jeden z tematów, który pojawił się w zaktualizowanej niedawno Strategii rozwoju województwa podkarpackiego na lata W oparciu o turystykę uzdrowiskową możliwe jest chociażby wypromowanie podkarpackich kurortów w kraju i za granicą. I choć zasadniczym celem promocji jest zachęcenie do skorzystania z oferty, to posiada ona jeszcze jeden aspekt, o którym warto pamiętać umożliwia zwiększenie liczby miejsc pracy. Skorzystać możemy więc na tym wszyscy. dr Mirosław Karapyta Marszałek Województwa Podkarpackiego Życzę Państwu inspirującej lektury! W NUMERZE 4 Nowe wyzwania. Nowy okres programowania w Unii Europejskiej oznacza konieczność nieco innego spojrzenia na strategię rozwoju regionu 6 Eksport nie tylko dla wielkich. Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów (COIE) swoje usługi kieruje zarówno do lokalnych przedsiębiorców, jak i zagranicznych inwestorów 8 Wzmocnić atrakcyjność regionu. Istotne jest kreowanie warunków zachęcających inwestorów do lokowania środków w sektory zaawansowane technologicznie 9 Kosmopolici z Podkarpacia. Podkarpackie firmy uczestniczą w największych międzynarodowych targach i zdobywają klientów nawet z egzotycznych krajów 12 Krok po kroku. Jednym z największych wyzwań, jakim muszą sprostać władze samorządowe, jest zwiększenie atrakcyjności terenów dla potencjalnych inwestorów 14 Uzdrowiskowa perła. Dziennikarze biorący udział w wyjeździe zorganizowanym przez Urząd Marszałkowski mogli się dowiedzieć, w jaki sposób Uzdrowisko Iwonicz SA wykorzystuje unijne dotacje 16 Cena pomysłu. Ochrona własności przemysłowej stanowi o przewadze konkurencyjnej firm 18 Rozmaitości Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012 3

4 WYWIAD Nowe wyzwania Nowy okres programowania w Unii Europejskiej oznacza konieczność nieco innego spojrzenia na strategię rozwoju regionu. Oznacza też nowe wyzwania. Presja konkurencji, zarówno w Polsce, jak i w Europie, jest dziś bowiem większa niż kiedykolwiek wcześniej mówi Jarosław Reczek, dyrektor Departamentu Promocji i Turystyki UMWP w Rzeszowie. W opracowanym w 2008 r. przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową oraz Fundację Konrada Adenauera raporcie atrakcyjności inwestycyjnej województw, Podkarpackie zajęło dopiero dwunaste miejsce. Jakie działania podejmowano w ciągu tych czterech lat, aby region stał się miejscem przyjaznym dla inwestorów? Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego stale współpracuje z Centrum Obsługi Inwestora (COI), które działa przy Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego (RARR). Lista podejmowanych działań obejmuje m.in. kampanie, zdarzenia medialne, wizyty studyjne, współpracę z Polską Agencją Informacji i Inwestycji Zagranicznych oraz z polskimi placówkami za granicą. Regularnie jesteśmy też obecni na targach. W tym roku potencjał inwestycyjny regionu był np. prezentowany w Szkocji i Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Umożliwia nam to udział w Programie Promocji Gospodarczej Polski Wschodniej, w którym uczestniczą zarówno województwo, jak i nasi przedsiębiorcy. Samorząd Województwa, w celu wykreowania wizerunku Podkarpackiego jako miejsca atrakcyjnego dla inwestorów oraz zbudowania rozpoznawalnej marki Podkarpackie, korzysta również ze środków dostępnych w ramach działania 1.4 Promocja gospodarcza i aktywizacja inwestycyjna regionu Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata (RPO WP). Za łączną kwotę dofinansowania 1 mln zł udało się zrealizować dwie kampanie: Podkarpackie przyciąga inwestorów aktywizacja inwestycyjna Województwa Podkarpackiego poprzez kampanię outdoorową na terenie głównych aglomeracji w Polsce oraz Podkarpackie przyciąga inwestorów aktywizacja inwestycyjna Województwa Podkarpackiego poprzez kampanię medialną. Na czym one polegały? Badania, które poprzedziły stworzenie marki Podkarpackie. Przestrzeń otwarta, pokazały, iż nasze województwo kojarzone jest przede wszystkim przez pryzmat atrakcji turystycznych i wypoczynku letniego. Chcielibyśmy być postrzegani także jako region zamieszkany przez ludzi dynamicznych, o otwartej osobowości. Miejsce, w którym można się realizować. Komunikacja w tym zakresie musi być zatem wielostopniowa. Podkarpackie przyciąga inwestorów to spoty telewizyjne, infoscreeny oraz billboardy. Do zamieszkania w naszym województwie zapraszają ludzie zadowoleni, szczęśliwi, aktywni, realizujący tutaj ciekawe pomysły na życie. Kolejne fazy kampanii czy to w telewizji, czy w mediach outdoorowych skutkowały licznymi kontaktami ze strony różnych podmiotów z całego kraju. Na pewno były to dobrze wydane pieniądze. Czy działanie 1.4 Promocja gospodarcza i aktywizacja inwestycyjna regionu RPO WP okazało się skutecznym narzędziem w osiągnięciu zamierzonego celu? W ramach działania 1.4 Promocja gospodarcza i aktywizacja inwestycyjna regionu w obu schematach (A projekty inwestycyjne oraz B projekty pozainwestycyjne) zawarto do końca sierpnia 2012 r. 184 umów o wartości ponad 63 mln zł. Pierwszy schemat miał pomóc województwu w zwiększeniu atrakcyjności inwestycyjnej, tak aby zainteresowani nim byli nowi inwestorzy. To są długoterminowe działania, jeszcze nie zakończone, które pozwolą chociażby na zbudowanie potrzebnej infrastruktury. Z kolei projekty związane ze schematem B w większości dotyczyły udzielenia wsparcia przedsiębiorcom wyjeżdżającym na targi organizowane w Polsce lub Europie, m.in. we Francji, Niemczech, Holandii, Rosji, na Słowacji czy Ukrainie. Z tego działania dofinansowywane były również projekty promocyjne lotniska Rzeszów-Jasionka, klastra Dolina Lotnicza czy pojedynczych samorządów. Chciałbym dodać, że współpraca z Doliną Lotniczą ma dla województwa szczególny wymiar. Dzięki temu swoistemu co-brandingowi korzyści czerpią obie strony. Nasz region zyskuje wizerunek miejsca nowoczesnego technologicznie i organizacyjnie, a klaster otrzymuje wsparcie władz regionalnych. Wspólne działania obu marek gwarantują też zwiększenie skuteczności oddziaływania akcji promocyjnych, przy jednoczesnym zmniejszeniu ponoszonych kosztów. Na tym etapie nie chciałbym dokonywać podsumowań. Miarą sukcesu jest bowiem wzrost sprzedaży czy napływ inwestycji, a tego rodzaju procesy nie następują z dnia na dzień. Nawet jeśli podczas targów czy przy okazji prezentacji uda się zawrzeć jakieś kontrakty, to czas na ocenę jest jeszcze przed nami. Choć można już dziś pokusić się o stwierdzenie, że Podkarpackie stało się widoczne i rozpoznawalne w kraju i za granicą. Podczas konferencji, jaka odbyła się w Urzędzie Marszałkowskim w maju tego roku, mówiono m.in. o współpracy województwa ze Szkocją. Proszę opowiedzieć, na czym dokładnie polega ta współpraca i szerzej: jak układa się współpraca regionu z innymi regionami czy krajami europejskimi. Najintensywniej współpracujemy z Ukrainą. Województwo Podkarpackie ma tam aż 5 regionów partnerskich. Niektóre z tych kontaktów rozwijają się bardzo dynamicznie, jak np. współpraca z obwodami lwowskim i odesskim, gdzie staramy się być obecni na różnych imprezach targowowystawienniczych. Umożliwia to naszym przedsiębiorcom zawieranie kolejnych kontraktów z ukraińskimi partnerami. Obiecująco wyglądają także perspektywy współpracy turystycznej z Serbią, gdzie dwukrotnie przebywały delegacje 4 Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012

5 WYWIAD FOT. KRZYSZTOF KOCH Zaktualizowana Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata będzie stanowić odpowiedź na gospodarcze i społeczne wyzwania najbliższej przyszłości, stanowiąc jednocześnie bazę do programowania rozwoju i modernizacji województwa z naszego regionu. Z kolei giełda kooperacyjna w Saarbrücken w Niemczech w maju tego roku przyniosła kilku podkarpackim przedsiębiorcom wartościowe porozumienia o współpracy. Jeśli chodzi o Szkocję, to odbyło się spotkanie z firmą, która pragnie zainicjować współpracę gospodarczą w zakresie wydobycia i sprzedaży kruszyw. Kontakty zostały nawiązane teraz wszystko zależy od przedsiębiorców. Jakie są założenia i cele zaktualizowanej właśnie Strategii rozwoju województwa podkarpackiego na lata ? Czy promocja gospodarcza regionu również zostanie w nim zaakcentowana? Chcielibyśmy przede wszystkim wzmocnić pozycję turystyki. Dziedzina ta niezwykle ważna dla gospodarki województwa wymaga nieco szerszego potraktowania. Chodzi przede wszystkim o to, aby zainicjować wiele różnorodnych działań. Może to być rozwój infrastruktury komunalnej w Bieszczadach, ale również podnoszenie kwalifikacji pracowników sektora turystycznego. Dopiero tak szerokie ujęcie tej tematyki zapewni nam sukces w branży, która potencjalnie jest bardzo dochodowa dla wielu mieszkańców naszego regionu. Nowy okres programowania w Unii Europejskiej oznacza konieczność nieco innego spojrzenia na strategię rozwoju regionu. Oznacza też nowe wyzwania. Presja konkurencji, zarówno w Polsce, jak i w Europie, jest dziś bowiem większa niż kiedykolwiek wcześniej. Zaktualizowana strategia będzie zatem stanowić odpowiedź na gospodarcze i społeczne wyzwania najbliższej przyszłości, stanowiąc jednocześnie bazę do programowania rozwoju i modernizacji województwa. Determinacja Zarządu Województwa, aby stworzyć taki właśnie dokument, jest duża. Sądzę, że dzięki doświadczeniu zdobytemu zarówno w trakcie dotychczasowych okresów programowania, jak i podczas wdrażania rozmaitych programów rozwojowych jesteśmy w stanie z powodzeniem stworzyć wysokiej jakości dokument. Rozmawiał Grzegorz Kmita Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012 5

6 INFORMACJA I PROMOCJA Eksport nie tylko dla wielkich Rozszerzenie działalności na rynki zagraniczne nie jest problemem dla dużych firm, jednak dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw pragnących zająć się eksportem nie zawsze jest to proste. Właśnie z myślą o ułatwieniu im wejścia na rynki zagraniczne powstało Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów (COIE). Podkarpackie Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów funkcjonuje od października 2011 r. Siedziba COIE mieści się w budynku Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego, gdzie swoje biuro ma również Centrum Obsługi Inwestora (COI). Obie instytucje nie konkurują jednak ze sobą, ale wzajemnie się uzupełniają i ściśle współpracują. W COIE potencjalny inwestor uzyska pakiet niezbędnych informacji gospodarczych o regionie, zaś w COI konkretne oferty inwestycyjne. Naszym celem jest wzrost umiędzynarodowienia polskich firm poprzez ułatwienie przedsiębiorcom oraz zrzeszającym je organizacjom dostępu do kompleksowych i nieodpłatnych usług informacyjnych. Są one niezbędne do planowania, organizowania i realizacji eksportu lub inwestycji poza granicami Polski. Chcielibyśmy także, aby nasze działania przyczyniły się do zwiększenia liczby inwestycji zagranicznych w regionie. Dlatego potencjalnym inwestorom udzielamy informacji o warunkach podejmowania działalności gospodarczej w Polsce, instrumentach wsparcia rozwoju przedsiębiorczości, w tym także zachętach inwestycyjnych mówi Roman Ostafijczuk, zastępca dyrektora Departamentu Strategii i Planowania Przestrzennego Urzędu Marszałkowskiego, nadzorujący wdrażanie projektu COIE w Podkarpackim. Beneficjentami usług COIE są więc zarówno lokalni przedsiębiorcy, jak i zagraniczni inwestorzy. Do pierwszej grupy beneficjentów skierowana jest usługa pro-eksport, w ramach której firmy otrzymują kompleksową wiedzę niezbędną do realizacji ich zamierzeń. Druga usługa pro-biz przygotowana jest z myślą o zagranicznych inwestorach, zainteresowanych prowadzeniem tutaj biznesu. Podkarpackie pro-eksport... Eksperci pro-eksport pomagają mikro-, małym, i średnim przedsiębiorstwom w znalezieniu rynku zagranicznego, który byłby odpowiedni dla danego typu produktów lub usług. Udostępniają także informacje rynkowe m.in. w formie raportów oraz międzynarodowych analiz i badań oraz udzielają porad o administracyjno-prawnych aspektach prowadzenia działalności na obcych rynkach. Merytoryczne wsparcie dla COIE zapewniają Wydziały Promocji Handlu i Inwestycji Ambasad i Konsulatów RP 6 Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012

7 INFORMACJA I PROMOCJA (WPHI) w 43 krajach na całym świecie. Posiadają one aktualną, obszerną wiedzę o warunkach dostępu i funkcjonowaniu na wybranych rynkach zagranicznych wyjaśnia Marcin Dojnik, ekspert pro-eksport. Przedsiębiorcy pytają też o sposoby dystrybucji lub ogólnodostępne, bezpłatne metody promocji. Dlatego COIE w swojej ofercie posiada narzędzia wspierające działalność eksportową firm, które nie są w stanie ponieść kosztów związanych z rozszerzeniem swojej sprzedaży na rynki zagraniczne. Wyszukujemy kontakty do potencjalnych partnerów handlowych, informujemy o możliwości nieodpłatnej promocji towarów na międzynarodowych targach i kontaktujemy zgłaszających się do nas importerów z całego świata z potencjalnym dostawcami z regionu dodaje Katarzyna Chlebek, ekspert pro-eksport. Pracownicy doradzają również, w jaki sposób skorzystać z dotacji unijnych, przeznaczonych na działania promocyjno-marketingowe. Obok kompleksowych informacji oraz zagranicznych ofert handlowych, pozyskiwanych we współpracy z Wydziałami Promocji Handlu i Inwestycji, dostarczamy też lokalnym przedsiębiorcom wiedzę w zakresie imprez targowych i wystawienniczych, seminariów branżowych oraz misji handlowych, organizowanych przez różne podmioty za granicą tłumaczy Roman Ostafijczuk. Zainteresowanie usługami COIE jest ogromne. Świadczy o tym chociażby liczba udzielonych porad. W ciągu tylko tego półrocza eksperci doradzili 158 przedsiębiorcom. Sukces ten obliguje nas do jeszcze większych wysiłków, tak aby na koniec roku wykazać się jeszcze większą liczbą świadczonych usług nie kryje zadowolenia Ostafijczuk. Równie ważna jest oczywiście jakość obsługi, skuteczność udzielanej pomocy i satysfakcja beneficjentów. Jednym z nich jest zakład poligraficzny Offset Druk z Głogowa Małopolskiego. Firma z ponad 20-letnim doświadczeniem na rynku krajowym postanowiła rozszerzyć swoją działalność na obszar całej Europy. Eksperci pro-eksport przekazali nam informacje o istniejących bezpłatnych portalach eksportowych (zarówno krajowych, jak i zagranicznych) oraz zaznajomili ze sposobem zamieszczania ofert. Zapoznaliśmy się też z procedurą uzyskania analizy eksportowej dotyczącej konkretnego rynku COIE oferuje narzędzia wspierające działalność eksportową regionalnych firm, które nie są w stanie same ponieść kosztów związanych z rozszerzeniem swojej sprzedaży na rynki zagraniczne. mówi Marta Guzek, z-ca dyrektora marketingu w Offset Druk. Rozwój eksportu na danym rynku to proces złożony i wymagający czasu. Jednak mając dostęp do właściwych informacji, firma może w stosunkowo krótkim czasie zaznaczyć swoją obecność na danym rynku. Sposobem jest m.in. uczestnictwo w różnego rodzaju targach i imprezach promocyjnych. Udzielone informacje na pewno będą przydatne w rozwoju eksportu naszej firmy. Będziemy z COIE w stałym kontakcie w celu przekazywania ofert, uzyskiwania informacji czy prowadzenia analiz. Efekty tych działań będą pojawiać się na bieżąco w ramach rozwijanej współpracy dodaje Marta Guzek....i pro-biz Eksperci pro-biz uczestniczą w wielu zagranicznych misjach inwestycyjnych i gospodarczych, podczas których prezentują potencjał regionu, szczególnie w branży lotniczej, chemicznej, FOT. KRZYSZTOF KOCH (2x) elektromaszynowej, informatycznej, rolno-spożywczej i odnawialnych źródeł energii. Zagraniczni biznesmeni mogą także dowiedzieć się o potencjalnych poddostawcach poszczególnych sektorów oraz o tym, jakie regionalne firmy poszukują inwestora. Obecnie obsługujemy duże projekty inwestycyjne z branży lotniczej, chemicznej oraz motoryzacyjnej. Są to ogromne międzynarodowe firmy, które m.in. dzięki naszemu zaangażowaniu wybrały Podkarpackie spośród wielu rozważanych lokalizacji. Bezpośrednie efekty działania COIE to także wizyta koreańskiej firmy telekomunikacyjnej czy szkockiego producenta materiałów budowlanych. Niestety, nie możemy jeszcze podać ich nazw, ponieważ związani jesteśmy tajemnicą handlową wyjaśnia dyrektor Ostafijczuk. Także w zakresie tej usługi COIE może pochwalić się sukcesami. Na naszym koncie tylko w tym roku jest prawie 100 usług doradczych. Podstawą sukcesu w realizacji powierzonych zadań jest zarówno przychylny klimat ze strony Zarządu Województwa, jak również dobra współpraca w naszym zespole podkreśla Aleksandra Świder, ekspert pro-biz. Przy takim poziomie skuteczności podkarpackiego Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów realizacja nadrzędnego celu przyczynienie się do rozwoju gospodarczego województwa poprzez umiędzynarodowienie lokalnych firm i zwiększenie poziomu inwestycji zagranicznych w regionie jest zatem tylko kwestią czasu. Grzegorz Kmita Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012 7

8 INFORMACJA I PROMOCJA Aby wykorzystać posiadany potencjał, niezbędne są działania zwiększające współpracę przedsiębiorców z nauką, komercjalizacja nowoczesnych technologii oraz odpowiednie przygotowanie kadr dla przemysłu wysokiej i średniej technologii mówi Jerzy Rodzeń, dyrektor Departamentu Strategii i Planowania Przestrzennego. FOT. KRZYSZTOF KOCH Wzmocnić atrakcyjność regionu Źródłem finansowania rozwoju województwa podkarpackiego są nie tylko dotacje unijne, ale też inwestycje krajowe i zagraniczne. Od 2001 r. w ramach Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego działa Centrum Obsługi Inwestora (COI). Dzięki COI wiele małych i dużych firm produkcyjnych z branż najistotniejszych dla rozwoju regionu (lotniczej i motoryzacyjnej) rozwija tutaj swoją działalność. Najważniejsze obsługiwane przedsiębiorstwa to przede wszystkim: Goodrich, Remog, MTU Aero Engines, Borg Warner Turbo Systems. COI stara się także realizować projekty unijne, np. Tworzenie i rozwój sieci współpracy Centrów Obsługi Inwestora. Głównym celem tego przedsięwzięcia jest aktywne wspieranie podnoszenia poziomu potencjału gospodarczego i atrakcyjności inwestycyjnej regionów Polski Wschodniej. W 2011 r. włączyliśmy się też w projekt Ministerstwa Gospodarki Sieć Centrów Obsługi Inwestorów i Eksporterów (COIE), współfinansowany ze środków Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. W rezultacie powstało Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów (COIE), które ściśle współpracuje z COI. Obie jednostki mają różny zakres zadań, co pozwala na komplementarną obsługę potencjalnych inwestorów i eksporterów. Pracownicy COIE, poza doradztwem dla przedsiębiorców, promują gospodarcze możliwości regionu. Natomiast COI uzupełnia i wspiera te działania poprzez prowadzenie bazy danych o terenach i obiektach inwestycyjnych czy obsługę przedsiębiorców inwestujących w Podkarpackim Parku Naukowo-Technologicznym AEROPOLIS. Czy większe zainteresowanie lokowaniem kapitału w województwie podkarpackim wykazują inwestorzy krajowi czy zagraniczni? Można zauważyć stały wzrost zainteresowania Podkarpackim ze strony kapitału zagranicznego. Władze województwa dbają o nawiązywanie współpracy z regionami partnerskimi, m.in. organizując wyjazdy o charakterze handlowym lub gospodarczym. Temu służyć też miała tegoroczna misja do chińskiej prowincji Kungsi-Czuang. Podczas pobytu przedstawiono ofertę gospodarczą regionu, a przedsiębiorcy zaprezentowali swoje firmy. W regionie działalność rozwija też coraz więcej polskich firm, nie tylko tych, które tutaj mają swoją siedzibę. Bardzo często jest to możliwe dzięki wsparciu z funduszy unijnych, zarówno w ramach programu regionalnego, jak i programów krajowych. Dobrym przykładem może być Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny AEROPOLIS, którego strefa S-2 została zajęta wyłącznie przez polskich przedsiębiorców z różnych branż. Co zmieni się w zakresie promocji województwa jako miejsca przyjaznego inwestorom po zaktualizowaniu Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego? Jednym z zasadniczych celów prorozwojowej polityki jest dążenie do konsekwentnego wzmacniania atrakcyjności inwestycyjnej regionu. Województwo podkarpackie posiada duży potencjał w zakresie innowacyjnego przemysłu, szczególnie w branży lotniczej, elektromaszynowej, informatycznej, rolno-spożywczej, chemicznej oraz związanej z odnawialnymi źródłami energii. Do tego niezbędne są jednak działania zwiększające współpracę przedsiębiorców z nauką, komercjalizacja nowoczesnych technologii oraz odpowiednie przygotowanie kadr dla przemysłu wysokiej i średniej technologii. Istotne jest również kreowanie warunków, które będą zachętą dla inwestorów do lokowania środków w sektory zaawansowane technologicznie. Wszystko to będzie uwzględnione w aktualizowanej Strategii. Rozmawiał Grzegorz Kmita Dzięki COI wiele małych i dużych firm produkcyjnych z branż najistotniejszych dla rozwoju regionu (lotniczej i motoryzacyjnej) rozwija tutaj swoją działalność 8 Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012

9 DOBRE PRAKTYKI Kosmopolici z Podkarpacia Podkarpackie firmy udowadniają, że świat stoi przed nimi otworem. Uczestniczą w największych międzynarodowych targach i zdobywają klientów nawet z egzotycznych krajów. Dzięki środkom z działania 1.4 Promocja gospodarcza i aktywizacja inwestycyjna regionu, schemat B projekty pozainwestycyjne RPO WP mogą robić to z większym rozmachem. Droga ku wiarygodności Spółka Zelnar Zakład Narzędziowy z podrzeszowskiej Jasionki jest od lat wierna swoim targom. Nieprzypadkowo. To przede wszystkim w Kielcach poznaje nowych partnerów biznesowych i umacnia więzi z dotychczasowymi. Na Międzynarodowych Targach Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych i Gumy PLASTPOL w Kielcach jesteśmy dosłownie od zawsze. Uczestniczymy w nich bowiem od szesnastu lat, czyli od pierwszej edycji mówi Andrzej Siwek, prezes spółki Zelnar. Przez kilka lat firma brała także udział w branżowych targach we Frankfurcie nad Menem, ostatni raz przed dwoma laty. Dzięki temu zaistniała na nieporównywalnie większej niż kielecka imprezie i zaprezentowała się nowym potencjalnym kontrahentom. Miała też okazję poznać najnowsze światowe trendy obowiązujące w jej branży. Bo targi to również miejsce, gdzie można skonfrontować swoją ofertę z ofertą konkurencji. Podjęcie decyzji o wyjeździe do Frankfurtu było po części związane z pojawieniem się szansy na uzyskanie dofinansowania w ramach RPO WP. Uczestnictwo w takim wydarzeniu w roli wystawcy zawsze wiąże się dla przedsiębiorstwa z wysokimi kosztami. To nigdy nie były zmarnowane pieniądze. Po prezentacji na targach otrzymywaliśmy i otrzymujemy nadal wiele zapytań ofertowych. Część z nich kończy się nawiązaniem współpracy, w tym długofalowej. Bez wątpienia nie bylibyśmy dziś tu gdzie jesteśmy, gdyby nie nasza wieloletnia, konsekwentna obecność w tego rodzaju wydarzeniach mówi z przekonaniem Jolanta Rozmus, specjalista ds. marketingu i sprzedaży w Zelnarze, która z ramienia firmy uczestniczy w targach od dekady. Jej zdaniem, obecność na nich staje się szczególnie istotna w czasie kryzysu. Przekonuje bowiem zarówno dotychczasowych, jak i potencjalnych kontrahentów, którzy regularnie odwiedzają targi, że przedsiębiorstwo jest rzetelnym partnerem handlowym, z długoletnią historią i ugruntowaną pozycją rynkową. Zdarza się wręcz, że firmy decydują się na współpracę z kimś, kogo widzą jako wystawcę przez pięć, sześć kolejnych lat. Dopiero wtedy zyskuje się w ich oczach wiarygodność. To m.in. powód, dla którego Zelnar będzie miał swoje stoisko w Kielcach niezależnie od tego, czy uda się otrzymać dodatkowe wsparcie finansowe. FOT. SPÓŁKA ZELNAR ZAKŁAD NARZĘDZIOWY Spółka Zelnar Zakład Narzędziowy zrealizowała dotychczas dwa projekty współfinansowane ze środków RPO WP: Uczestnictwo firmy ZELNAR Zakład Narzędziowy Sp. z o.o. jako wystawca w XIII Międzynarodowych Targach Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych PLASTPOL w Kielcach w dniach maja 2009 r. oraz Udział firmy Zelnar Zakład Narzędziowy Sp. z o.o. jako wystawca w Międzynarodowych Targach PLASTPOL w Kielcach i Międzynarodowych Targach EUROMOLD we Frankfurcie nad Menem. Łączna ich wartość sięgnęła 128 tys. zł, a wysokość dotacji wyniosła prawie 78 tys. zł. Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012 9

10 DOBRE PRAKTYKI Obecność obowiązkowa Wszystkie drogi prowadzą do Bolonii. Tak, trawestując stare powiedzenie, można by podsumować to, co rokrocznie, pod koniec marca, dzieje się w światowej branży kosmetycznej. Wtedy bowiem w tym włoskim mieście odbywają się największe międzynarodowe targi kosmetyczne w Europie. Cosmoprof Worldwide Bologna to impreza mająca przeszło czterdziestoletnią historię, która przyciąga ponad 2 tys. wystawców z 60 krajów świata. Dlatego nie tylko wypada, ale po prostu trzeba tu być. Z takiego właśnie założenia wyszła spółka BluxCosmetics, producent kosmetyków i wyrobów chemii gospodarczej oraz samochodowej. Dla przedsiębiorstwa z podkarpackiej Trzciany udział w bolońskich targach stanowił kolejną szansę na poszerzenie rynku. Nasza firma od lat postępuje zgodnie ze strategią błękitnego oceanu. Zamiast prowadzić wyniszczającą walkę konkurencyjną o już istniejący i kurczący się rynek, wolimy szukać wolnej przestrzeni. Dlatego gdy przed dziesięcioma laty stwierdziliśmy, że rodzimy rynek nie jest już w stanie zaoferować nam satysfakcjonujących marż, podjęliśmy decyzję o rozwoju eksportu. Od tego czasu regularnie bierzemy udział w międzynarodowych targach branżowych opowiada prezes Piotr Czekański. BluxCosmetics niemal od początku korzysta przy tym ze wsparcia funduszy unijnych. Najpierw za pośrednictwem programów prowadzonych przez Ministerstwo Gospodarki, a od 2007 r. ze środków z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego. Dzięki temu łatwiej było pokryć koszty związane z udziałem w wielkich międzynarodowych targach FOT. BLUXCOSMETICS (2x) w Amsterdamie, Dubaju, Birmingham, Bolonii i we Frankfurcie nad Menem. BluxCosmetics potrafił wykorzystać te środki efektywnie. Eksport od lat stanowi ponad 70% sprzedaży spółki, a firma ma kontrahentów w ponad 20 krajach: od państw Unii Europejskiej, przez Rosję, Norwegię, aż po Armenię, Kazachstan, Libię, Maroko, Kuwejt czy Hongkong. Piotr Czekański nie ma wątpliwości, że zdobycie tylu zagranicznych klientów bez udziału w targach byłoby trudne, o ile w ogóle możliwe. To właściwie podstawowa forma promocji, jaką stosujemy. W dodatku o wiele mniej kosztowna niż kampanie reklamowe, które są domeną wielkich koncernów. Dzięki temu możemy zaoferować produkty tej samej co one jakości, ale znacznie taniej. A klienci coraz częściej tego właśnie szukają. Na przykład w szwajcarskiej sieci handlowej Migros w ogóle nie ma środków czyszczących wielkich światowych marek zauważa prezes BluxCosmetics. Firma BluxCosmetics na sześć projektów o łącznej wartości około 245 tys. zł otrzymała dofinansowanie z RPO WP, sięgające niemal 139 tys. zł: Rozwój eksportu firmy BluxCosmetics poprzez udział w Targach Cosmoprof Worldwide Bolognia 2011 jako wystawca, Wzrost konkurencyjności spółki BluxCosmetics na rynku międzynarodowym poprzez udział w Międzynarodowych Targach PLMA World of Private Label w Amsterdamie, Udział spółki BluxCosmetics w Międzynarodowych Targach Autumn Fair 2009 w Birmingham, Promocja produktów firmy BluxCosmetics poprzez udział w Międzynarodowych Targach PLMA World of Private Label w Amsterdamie, Pozyskanie nowych rynków eksportowych przez firmę BluxCosmetics poprzez udział w Międzynarodowych Targach Techniki Motoryzacyjnej Automechanika 2012 we Frankfurcie nad Menem, Udział spółki BluxCosmetics w Międzynarodowych Targach Beautyworld Middle w Dubaju. 10 Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012

11 DOBRE PRAKTYKI Kontrakty i wizerunek FOT. FENIKS Dla branży artykułów biurowych, szkolnych i papierniczych największe znaczenie mają Targi Paperworld we Frankfurcie nad Menem. Krośnieńska firma Feniks, producent m.in. ręcznie wykonywanych opakowań prezentowych i dekoracyjnego papieru marszczonego, uczestniczy w nich od lat. I podobnie jak BluxCosmetics oraz Zelnar chętnie korzysta z dofinansowania unijnego. zięki dodatkowym środkom unijnym możemy sobie pozwolić na to, D by działać na większą skalę. Zamiast ograniczać się do udziału w jednych czy dwóch targach rocznie możemy być obecni na czterech, a nawet pięciu imprezach nie kryje zadowolenia Ewelina Penar-Cząstka z Feniksa. W przypadku tej spółki ma to szczególne znaczenie, ponieważ najwięcej kontaktów handlowych firma nawiązuje właśnie podczas targów i to im zawdzięcza gros kontrahentów. Wszystkie atuty jej oferty, np. fakturę papieru, można zaprezentować w pełni i docenić tylko w bezpośrednim kontakcie. Dlatego ani internet, ani najlepszy nawet folder reklamowy nie są w stanie zastąpić targów. Małgorzata Iwanicka, która za organizację targów odpowiada w Feniksie od piętnastu lat, podkreśla, że zawarte podczas nich kontakty handlowe mają zazwyczaj charakter długofalowy. Nasi stali odbiorcy odwiedzają nas na targach regularnie. Wiedzą już, gdzie nas szukać, bo od lat mamy swoje stoisko w tym samym miejscu, w tej samej hali wystawienniczej. Dbamy nawet o to, by było ono utrzymane w podobnej konwencji stylistycznej. Zaskakujemy jedynie nowym asortymentem. Wszystko po to, by wzmocnić naszą markę w świadomości klientów. Ale także, by zyskać wizerunek firmy wiarygodnej, która od lat istnieje i stabilnie się rozwija tłumaczy Małgorzata Iwanicka. Współpraca z największym do dziś partnerem handlowym Feniksa rosyjskim przedsiębiorstwem Grand Gift rozpoczęła się po Targach Paperworld we Frankfurcie w 2005 r. Potargowym kontrahentem krośnieńskiej spółki jest również inny wieloletni klient chorwacki Dobar Partner. Podobnie Verhaak z Holandii czy Napakka z Finlandii. Ważne jest także to, aby co roku być obecnym, nawet z mniejszym stoiskiem, przynajmniej na tych targach, w których uczestniczy się od lat. I choć światowy kryzys odczuwają także tego typu imprezy (raczej się kurczą niż poszerzają), to dzięki dofinansowaniu otrzymywanemu ze środków RPO WP, Przed, w trakcie i po Feniks nie musi się na razie poddawać tej ogólnoświatowej tendencji. Przeciwnie szuka nowych możliwości rozwoju oraz nowych rynków zbytu. I zgodnie ze swoją dotychczasową, sprawdzoną strategią zamierza je znaleźć na targach. Tym razem będą to największe i najstarsze w Europie, odbywające się w Hamburgu od niemal dziewięćdziesięciu lat, targi branży hotelarskiej i gastronomicznej. Podczas ich przyszłorocznej edycji spółka zamierza po raz pierwszy zaprezentować swoje tablice restauracyjne i potykacze. Jednak przygotowania do tego debiutu trwają już dziś. Na realizację czterech projektów o łącznej wartości około 280 tys. zł spółka Feniks otrzymała ponad 130 tys. zł wsparcia ze środków RPO WP: Promocja Feniksa poprzez udział jako wystawca w targach Paperworld 2010 we Frankfurcie nad Menem 30 I II 2010, Promocja Feniksa poprzez udział jako wystawca w targach PSI Dusseldorf 10 I 15 I 2011, Promocja Feniksa poprzez udział jako wystawca w targach Paperworld Fair 2011 we Frankurcie nad Menem od 27 I 2011 do 02 II 2011 i Promocja Feniksa poprzez udział jako wystawca w targach Rema Days Warszawa 31 I 05 II Targowi weterani z Podkarpacia, a za takich bez wątpienia można uznać BluxCosmetics, Zelnar i spółkę Feniks, są zgodni, że tajemnica ich sukcesów tkwi w odpowiednim podejściu do tego typu wydarzeń. Sama obecność nie daje nic. Można być na największych, najbardziej prestiżowych targach i nie odnieść z tego żadnych korzyści podkreśla Piotr Czekański, prezes BluxCosmetics. Co więc zrobić, by udział w targach przyniósł wymierne rezultaty w postaci nowych kontraktów i klientów? Nasi bohaterowie na sukces pracują długo przed targami, w ich trakcie i po nich. Zanim podejmą decyzję o udziale w imprezie, zwiedzają ją najpierw jako goście. Sprawdzają, czy jest odpowiednio duża, ile wystawia się na niej firm z konkretnej branży i z jakich pochodzą one krajów, wreszcie jaką część wśród zwiedzających stanowią profesjonaliści. Decyzja o ewentualnym udziale zapada z dużym wyprzedzeniem, na tyle wcześnie, by zdążyć zaistnieć w katalogu targowym i zarezerwować jak najlepsze miejsce w hali wystawienniczej. A to przecież dopiero początek. Im bliżej imprezy, tym pracy z nią związanej więcej. Od tego, jak zostanie wykonana zależy, czy targi będą dla firmy jedynie kosztem, czy także znakomitą inwestycją. Dorota Kornacka Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/

12 DOBRE PRAKTYKI Krok po kroku Podkarpackie nigdy nie było ulubieńcem inwestorów. A jednak konsekwentnie, z godną podziwu determinacją, realizuje projekty, które systematycznie poprawiają jego atrakcyjność inwestycyjną. Pomóc w tym mają środki z działania 1.4 Promocja gospodarcza i aktywizacja gospodarcza regionu, schemat A projekty inwestycyjne RPO WP. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową opublikował pod koniec minionego roku ranking atrakcyjności inwestycyjnej regionów. Podkarpackie zajęło w nim, podobnie jak w sześciu poprzednich edycjach, daleką pozycję. O ile podregion rzeszowski cechuje wysoka lub wręcz najwyższa w kraju atrakcyjność inwestycyjna dla działalności przemysłowej, usługowej i zaawansowanej technologicznie, to już podregion przemyski stwarza dobre warunki jedynie w sferze usług. Skutkiem tego jest brak nowych zakładów produkcyjnych oraz często wysokie bezrobocie. Co kusi firmy FOT. MACIEJ RAŁOWSKI praktyce oznacza to konieczność prowadzenia wielu kom W pleksowych, długofalowych działań, poczynając od budowy infrastruktury technicznej, tworzącej warunki do lokowania inwestycji, a na konsekwentnej promocji walorów inwestycyjnych miasta i okolic wśród przedsiębiorców kończąc. Doskonałym przykładem takich samorządowych inicjatyw jest projekt Kompleksowe uzbrojenie terenów inwestycyjnych w Przemyślu, współfinansowany ze środków RPO WP. Przedsięwzięcie dotyczyło ponad 30 hektarów należących do przemyskiej podstrefy Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Od chwili jej utworzenia w 2006 r. podstrefa była właściwie martwa. Nieruchomość o sporym potencjale inwestycyjnym leżała odłogiem tylko dlatego, że nie była uzbrojona. Realizując projekt, ponownie przywróciliśmy ten teren miastu nie kryje satysfakcji Wojciech Błachowicz, zastępca prezydenta Przemyśla. Dla potencjalnych inwestorów zachętą ma być nie tylko kompleksowe uzbrojenie działek objętych miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i ich położenie w specjalnej strefie ekonomicznej, ale także znakomita infrastruktura transportowa: budowana autostrada A4 i droga obwodowa Przemyśla, lotnisko w Jasionce, międzynarodowa magistrala kolejowa E-30 oraz przejścia graniczne z terminalami przeładunkowymi do obsługi szerokiego toru na Ukrainie. Zdajemy sobie sprawę, że pod względem atrakcyjności inwestycyjnej nie dorównamy Śląskiemu czy Mazowieckiemu. Dlatego jesteśmy otwarci na wszystkie branże. A po cichu liczymy na to, że wśród kilku inwestorów, którzy się tu ulokują w ciągu najbliższych dwóch lat, przynajmniej jeden okaże się partnerem strategicznym i na długo określi charakter miasta. Musimy jednak uzbroić się w cierpliwość dodaje wiceprezydent Błachowicz. Pierwszy inwestor już się pojawił. To przemyska firma REM II, producent stolarki okiennej i drzwiowej, która Jednym z największych wyzwań, jakim muszą sprostać władze samorządowe Przemyśla, jest zwiększenie jego atrakcyjności dla potencjalnych inwestorów. Tak, by właśnie tu chcieli budować swoje firmy produkcyjne i tworzyć nowe miejsca pracy. kosztem prawie 6 mln zł kończy właśnie budować halę produkcyjną na terenie przemyskiej podstrefy. Zamierza przenieść do niej część swojej produkcji i zatrudnić w ciągu kilku najbliższych miesięcy nowych pracowników. Zainteresowany ulokowaniem tu swojej produkcji jest także ukraiński partner firmy REM II. O poszerzeniu swojej dotychczasowej działalności i zainwestowaniu w przemyskiej podstrefie myśli również spółka Probud z branży budowlanej. Miejmy nadzieję, że wkrótce pojawią się następni. W latach Gmina Miejska Przemyśl zrealizowała w ramach działania 1.4 Promocja gospodarcza i aktywizacja gospodarcza regionu, schemat A projekty inwestycyjne projekt Kompleksowe uzbrojenie terenów inwestycyjnych w Przemyślu. Jego wartość wyniosła 20,6 mln zł, a wysokość dofinansowania z RPO WP sięgnęła 16,8 mln zł. 12 Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012

13 DOBRE PRAKTYKI Cztery kompleksowe projekty O tym, że poprawa atrakcyjności inwestycyjnej to długotrwały proces, przekonuje także przykład Stalowej Woli. Gmina z żelazną konsekwencją, krok po kroku, a raczej inwestycja po inwestycji zaspokaja potrzeby inwestorów, szukających atrakcyjnych terenów do prowadzenia działalności gospodarczej. FOT. JACEK RODECKI (3x) Wtym celu, w ciągu niespełna dziesięciu lat, zrealizowano trzy projekty, na które gmina uzyskała unijne dofinansowanie. Dzięki nim zbudowano infrastrukturę drogową oraz uzbrojono rozległe tereny inwestycyjne, związane niegdyś z funkcjonowaniem Huty Stalowa Wola. Temu służy również będący właśnie na ukończeniu projekt Kompleksowe uzbrojenie i przygotowanie terenów inwestycyjnych w rejonie drogi łączącej ulicę Grabskiego z ulicą Kwiatkowskiego w Stalowej Woli, współfinansowany ze środków RPO WP. Wybudowanie drogi wraz z uzbrojeniem i infrastrukturą towarzyszącą stworzy możliwość wykorzystania na cele inwestycyjne pięciu działek o powierzchni prawie 12 hektarów. Będą one miały doskonałe połączenie komunikacyjne z miastem i krajem, co umożliwiły właśnie wcześniejsze przedsięwzięcia. Realizacja tego projektu, jak i trzech poprzednich, jest zgodna z długofalową polityką miasta w zakresie pozyskiwania nowych inwestorów i przyciągania kapitału inwestycyjnego. Wszelkie działania, niezależnie od tego, czy mają charakter drogowy, rewitalizacyjny, czy też polegają na przygotowaniu terenów inwestycyjnych, posiadają dwojaki cel. Po pierwsze, przyczyniają się w sposób kompleksowy do tworzenia nowych warunków rozwojowych dla miasta. Po drugie, są ukierunkowane na promowanie miasta jako obszaru atrakcyjnego pod względem gospodarczym mówi Sylwester Piechota, naczelnik Wydziału Gospodarki Komunalnej w Urzędzie Miejskim Stalowa Wola. I choć projekt jest w przededniu zakończenia, już dziś można powiedzieć, że jego efektem będą nowe inwestycje, realizowane na uzbrajanych terenach przez firmy z sektora MŚP. Zgodnie z planami, w 2013 r. mają tu powstać dwie inwestycje. A odwołując się do doświadczeń innych podmiotów publicznych i znajomości lokalnego rynku, można przypuszczać, że docelowo będzie ich więcej. Optymizmem napawa to, że jak zdradza Sylwester Piechota już w trakcie realizacji projektu pojawiło się zainteresowanie pięcioma działkami. Dorota Kornacka Gmina Stalowa Wola na projekt Kompleksowe uzbrojenie i przygotowanie projektów inwestycyjnych w rejonie drogi łączącej ul. Grabskiego z ul. Kwiatkowskiego w Stalowej Woli otrzymała dofinansowanie ze środków RPO WP w wysokości 12,8 mln zł. Wycenioną na 16,8 mln zł inwestycję prowadzono w latach Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/

14 WYDARZENIA Uzdrowiskowa perła Turystyka uzdrowiskowa, czyli wypoczynek w mieście będącym uzdrowiskiem, staje się coraz popularniejsza. Według statystyk z ostatnich lat, podkarpackie kurorty odwiedza rocznie około 200 tys. osób. Ich ofertą są też zainteresowani zagraniczni touroperatorzy. Jak zatem wykorzystać potencjał czterech miejscowości uzdrowiskowych w regionie Rymanowa Zdroju, Iwonicza Zdroju, Polańczyka oraz Horyńca Zdroju? Uczestnicy wyjazdu zorganizowanego przez Urząd Marszałkowski w maju tego roku mogli się dowiedzieć i zobaczyć, w jaki sposób Uzdrowisko Iwonicz SA wykorzystuje unijne dotacje, by zachęcić do odwiedzania miejsca z bogatą tradycją, klimatem i zabytkami. Biały Orzeł i Ustronie FOT. UMWP / K. BOSEK (2x) Iwonicz Zdrój to urokliwe miasteczko o wspaniałym leczniczym mikroklimacie, położone w południowej części województwa. Jest najstarszym i największym podkarpackim uzdrowiskiem, w którego centrum zachowała się piękna, drewniana zabudowa. Część z tych obiektów to pensjonaty i sanatoria. Do Uzdrowiska Iwonicz należy Zakład Przyrodoleczniczy, w którym kuracjusze korzystają z zabiegów leczniczych oraz 5 obiektów sanatoryjnych, liczących w sumie 520 miejsc. Wszystkie są zabytkowe, a dwa z nich Biały Orzeł i Ustronie to drewniane XIX-wieczne budynki. Biały Orzeł został wybudowany w stylu szwajcarskim, a ozdobą jego elewacji są różnej wielkości balkony, co przydaje mu romantycznego charakteru. Niestety, przed remontem nie można było z nich korzystać, ponieważ ubytki w strukturze drewna powodowały zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia kuracjuszy. Uzdrowiska nie było stać na kompleksowy i kosztowny remont, a chcieliśmy zachować zabytkową substancję obu obiektów. Dlatego zabiegaliśmy o pieniądze unijne na ten cel. Prace remontowe pozwoliły na trwałe zakonserwowanie budynków, dzięki czemu mogą one służyć następnych 140 lat mówi Piotr Komornicki, prezes zarządu Uzdrowisko Iwonicz. W ramach projektu wymieniono prawie całą konstrukcję balkonów oraz 14 Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012

15 WYDARZENIA wiele desek i belek tworzących ściany, a każdy element zakonserwowano odpowiednimi preparatami. Obiekt docieplono poprzez wymianę stolarki drzwiowej i okiennej. Remont objął także ogromny taras nad jadalnią i kuchnią, który wcześniej przeciekał i przemarzał. Przeprowadzono także gruntowny remont więźby dachowej, a blachę wielokrotnie pomalowano. Takie same prace wykonano w drugim, zdecydowanie mniejszym sanatorium, jakim jest Ustronie, zlokalizowane zaledwie 30 metrów od Białego Orła. W obu budynkach zmodernizowane zostały również kotłownie. Stare piece gazowe zastąpiono nowoczesnymi, bardziej efektywnymi i ekologicznymi. W Iwoniczu jedynym źródłem ogrzewania jest gaz, a nowe piece posiadają lepsze parametry spalania przy mniejszej emisji zanieczyszczeń wyjaśnia Piotr Komornicki. Podczas prowadzonych prac częściowo wyłączano z użytkowania obiekty, dzięki czemu udało się przeprowadzić remonty także w środku. Ich efektem jest podniesienie standardu obu sanatoriów. Zakład Przyrodoleczniczy Zakład Przyrodoleczniczy w swojej ofercie posiada różnorodne zabiegi, począwszy od kinezyterapii, hydroterapii, masaży i borowiny, po odnowę biologiczną. Skorzystać można też z basenu, groty solnej i siłowni. Na zabiegi przychodzą tu kuracjusze z Uzdrowiska Iwonicz i innych sanatoriów oraz pacjenci ambulatoryjni. Drugi z realizowanych przez uzdrowisko projektów zakładał przede wszystkim termomodernizację. Zakład był mocno przeszklony, więc jego ogrzewanie było bardzo kosztowne. Postanowiono zatem część okien zlikwidować. Już po tej zimie, choć termomodernizacja nie była jeszcze ukończona, odnotowaliśmy oszczędności sięgające niemal 25%, jeśli chodzi o zużycie gazu zauważa Komornicki. Wymieniono również wszystkie drzwi i okna, a stropodach, który powodował wieczne problemy z przemakaniem i przemarzaniem, nakryto dachem spadzistym. Podczas prac budowlanych zainstalowano 34 baterie solarne, które ogrzewają wykorzystywaną w Zakładzie wodę technologiczną. W celach zabiegowych zużywamy 1000 m³ wody miesięcznie. Zakładamy, że dzięki solarom co najmniej kilkanaście kolejnych procent zaoszczędzimy na podgrzewaniu wody dodaje prezes Komornicki. Kolejna istotna zmiana to adaptacja pomieszczeń na czwartym piętrze do celów oddziału sanatoryjnego, dzięki której powstało tam 35 miejsc. Kuracjusze będą więc mieli zabiegi oraz opiekę pielęgniarsko-medyczną w tym samym budynku. Z oddziału korzystać mogą pacjenci kierowani przez Narodowy Fundusz Zdrowia oraz wszystkie osoby, które opłacą pełne koszty pobytu. Bez środków unijnych uzdrowisko nie miałoby szans na wykonanie prac remontowych i modernizacyjnych w takim tempie i zakresie. Jego roczny budżet to 20 mln zł, podczas gdy w ciągu 3 lat zrealizowano inwestycje o wartości niemal 8 mln zł. Musieliśmy zabezpieczyć wkład własny, więc środki te nie tylko nas wspomogły, ale też zmobilizowały do zaciągnięcia kredytów inwestycyjnych. Jednak taka inwestycja opłaciła się podsumowuje prezes. Przeprowadzone remonty oraz zakup nowego sprzętu pozwoliły na znaczne podniesienie standardu świadczonych usług medycznych. Co ważne, prace wewnątrz wszystkich trzech obiektów będą kontynuowane w ramach programu inwestycyjnego, który gwarantuje nowy właściciel. W wyniku procesu prywatyzacyjnego, w grudniu 2011 r. właścicielem uzdrowisk Iwonicz Zdrój SA, Kamień Pomorski, Konstancin oraz Zakład Leczniczy Uzdrowisko Nałęczów SA został Fundusz Inwestycyjny Uzdrowiska Polskie, utworzony przez Bank Polskiej Spółdzielczości i Nałęczowskie Towarzystwo Inwestycyjne. Fundusz ten zobowiązał się zainwestować w Iwoniczu w najbliższych latach około 20 mln zł. Uzdrowisko Iwonicz SA realizowało dwa projekty dofinansowane z RPO WP: Rewaloryzacja i modernizacja zabytkowych obiektów Iwonicza Zdroju Biały Orzeł i Ustronie oraz Modernizacja Zakładu Przyrodoleczniczego w Iwoniczu Zdroju. Ich wartość to ponad 7 mln zł, w tym dofinansowanie wynosiło 4,5 mln zł. Barbara Kozłowska FOT. KRZYSZTOF KOCH Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/

16 WARSZTAT BENEFICJENTA Cena pomysłu W naszym kraju większość patentów należy do sektora nauki, biznes posiada ich jedynie 25%. Do ochrony własności przemysłowej poprzez rejestrację nie garną się małe i średnie przedsiębiorstwa, które przeważają na rynku i wytwarzają większą część polskiego PKB. Warto jednak skorzystać z szansy, jaką dają Fundusze Europejskie. Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization WIPO) co roku tworzy ranking innowacyjności. Jest on oparty na liczbie wynalazków zgłoszonych w ramach międzynarodowej procedury. Uzyskanie patentu poprzez WIPO pozwala na rozszerzenie ochrony na 144 kraje należące do Układu o Współpracy Patentowej (Patent Cooperation Treaty PCT). Według tegorocznego zestawienia, najbardziej innowacyjną gospodarką świata pozostają Stany Zjednoczone. Zarejestrowały 26,7% spośród 182 tys. wynalazków zgłoszonych do ochrony w 2011 r. Kolejne miejsca zajmują Japonia, Niemcy i Chiny. Najczęściej innowacyjne rozwiązania patentują firmy ponad 80%. W Polsce, która zajmuje w tym rankingu 31. miejsce, sytuacja wygląda odwrotnie: najchętniej wynalazki do ochrony zgłaszają uczelnie, a przedsiębiorstwa jedynie 1/4 wszystkich wynalazków. Bierz przykład z innych Historia takich koncernów, jak Google, Coca-Cola czy Microsoft, pokazuje, że ochrona własności przemysłowej stanowi o przewadze konkurencyjnej. Innowacyjna wyszukiwarka internetowa, Własność intelektualna (ang. Intellectual Property akronim IP) Do IP należą wytwory ludzkiego umysłu, które mają charakter niematerialny. Chodzi o pomysły, koncepcje, receptury, utwory, które mogą znaleźć swoją materialną postać (np. książka, nagranie muzyczne, maszyna, konstrukcja, proces technologiczny). Własność intelektualna podlega ochronie z mocy prawa (na przykład utwory artystyczne, czyli książki obrazy, piosenki, a w Polsce także programy komputerowe) bądź poprzez rejestrację (wszelkie formy własności przemysłowej: wynalazki, wzory przemysłowe, użytkowe, znaki towarowe, topografie układu scalonego, oznaczenia geograficzne). Własność intelektualną można chronić również poprzez objęcie tajemnicą (tzw. know-how). receptura napoju czy interfejs wykorzystujący okienka na ekranie komputera są elementami własności przemysłowej, które dzięki odpowiedniej ochronie zdecydowały o dzisiejszej pozycji tych koncernów. Dowodzą też, że innowacyjne rozwiązania stanowią kapitał firm i budują ich renomę. Wymienione przedsiębiorstwa od lat zajmują miejsca w pierwszej dziesiątce zestawienia najcenniejszych marek świata, według rankingu Millward Brown. W tym roku prowadzenie objął Apple. Niewątpliwie zawdzięcza to nowatorskim produktom o wyszukanym designie (iphone i ipad). W rankingu marek dominują firmy technologiczne i telekomunikacyjne. Nic dziwnego są to branże, w których najczęściej pojawiają się innowacyjne rozwiązania. Ochrona własności przemysłowej nie jest jednak przywilejem dużych i bogatych przedsiębiorstw. O ochronę wynalazków, wzorów użytkowych i przemysłowych, a także znaków towarowych mogą występować również małe firmy, a nawet osoby indywidualne. Wzór użytkowy czy przemysłowy? Wzór użytkowy to nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym. Odnosi się do kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci i nie musi cechować się poziomem wynalazczym. Może czerpać pomysły ze stanu techniki i być oparte na znanych już wynalazkach. Wzorem użytkowym nie może być ani receptura, ani technologia produkcji (brak zestawienia o trwałej postaci). Ale może to być np. specjalna konstrukcja skrzyń do transportu i przechowywania owoców, które daje się łatwo i bezpiecznie ustawiać jedna na drugiej. Może to być również nowy bezuchwytowy system zamykania i otwierania drzwi czy szuflad. Maksymalna ochrona wynosi 10 lat. Przed dokonaniem zgłoszenia wzoru użytkowego warto skorzystać z pomocy rzeczników patentowych, bowiem Wynalazek Prawo własności przemysłowej nie definiuje pojęcia wynalazek, a jedynie podaje kryteria, jakie musi spełniać, by można go było objąć ochroną patentową. Można opatentować rozwiązanie techniczne problemu, które jest nowe, cechuje się poziomem wynalazczym i nadaje się do przemysłowego zastosowania. Co ważne wszystkie te kryteria muszą zostać spełnione. Przed datą zgłoszenia, wynalazek nie może zostać ujawniony (bo nie spełni kryterium nowości) i nie może być częścią stanu techniki. Wynalazkiem może być także technologia produkcji czy receptura otrzymywania jakiejś substancji. Znane wynalazki Polaków: zegar elektryczny, teleskopy samochodowe, wycieraczki samochodowe, maszynka elektryczna do gotowania, ręczny wykrywacz min, walkie-talkie, projektor filmowy, ręczna kamera, kamizelka kuloodporna, nowa efektywna metoda uzyskiwania niebieskiego światła laserowego, nowa metoda przemysłowego uzyskiwania grafenu. Maksymalna ochrona wynalazku poprzez patent to 20 lat. procedura nie jest prosta. Na początek trzeba zapoznać się z dokumentacją i wskazówkami zamieszczonymi na stronach Urzędu Patentowego RP (UP RP). Obowiązkowym dokumentem jest podanie zawierające oznaczenie zgłaszającego, określenie przedmiotu zgłoszenia oraz wniosek o udzielenie prawa ochronnego. W trzech egzemplarzach musimy złożyć opis wzoru użytkowego ujawniający jego istotę, rysunki, a także zastrzeżenia ochronne zawierające zespół cech technicznych, niezbędnych do określenia przedmiotu wzoru użytkowego. W dwóch egzemplarzach składamy skrót opisu zawierający zwięzłą informację określającą przedmiot i charakterystyczne cechy techniczne rozwiązania (nie powinien on przekraczać 1/3 strony A4). Podstawowa opłata wynosi 550 zł. Jeśli Urząd Patentowy formalnie zakwalifikuje wniosek, przystąpi do badania merytorycznego pod kątem spełniania 16 Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/2012

17 WARSZTAT BENEFICJENTA wymagań określonych w Prawie własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. nr 119 z późn. zm.). Badanie merytoryczne może zakończyć się wydaniem decyzji o udzieleniu prawa wyłącznego, odmowie lub umorzeniu postępowania. W przypadku wydania decyzji o udzieleniu prawa i uiszczeniu opłaty (250 zł za pierwsze trzy lata ochrony) nadawany jest numer z odpowiednim wpisem do rejestru wzorów użytkowych. W Wiadomościach Urzędu Patentowego (www.ipu.uprp.pl) ukazuje się ogłoszenie i otrzymujemy świadectwo ochronne. Z kolei wzór przemysłowy to nowa, mająca indywidualny charakter postać produktu lub jego część. Cechuje się indywidualną linią, kształtem, kolorystyką, ornamentacją, a także materiałem, z którego wyrób jest wykonany. Mowa więc o estetycznych przymiotach, a nie o technicznych rozwiązaniach. Musi się cechować nowością nie da się zarejestrować wzoru, jeśli przedtem był publicznie stosowany, wystawiany czy w inny sposób ujawniony. Może nim być np. telefon o nowym kształcie klawiszy, piłka nożna, zestaw naczyń, garnków, mebli, karoseria auta, opakowania produktów itd. Ochrona zarejestrowanego wzoru może trwać maksymalnie 25 lat. Przed przystąpieniem do zgłoszenia musimy zapoznać się z wymogami zawartymi w Prawie własności przemysłowej oraz w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 30 stycznia 2002 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wzorów przemysłowych (Dz. U. z 2002 r. nr 40, poz. 358 oraz z 2005 r. nr 106, poz. 893). Następnie wypełniamy formularz podania o udzielenie prawa z rejestracji na wzór przemysłowy. Dołączamy ilustrację wzoru (rysunki, fotografie, próbki materiału) oraz opis wyjaśniający i umożliwiający odtworzenie na jej podstawie wzoru przemysłowego i wszystkich jego odmian (w trzech egzemplarzach). Zgłoszenia można dokonać osobiście w Urzędzie Patentowym RP, za pośrednictwem poczty, za pomocą telefaksu lub online. Urząd Patentowy bada wniosek pod kątem formalnym. Jednorazowa opłata za zgłoszenie wynosi 300 zł. Po uzyskaniu prawa z rejestracji obowiązują nas opłaty okresowe, wnoszone za każdy pięcioletni okres ochrony (od 400 zł do 4 tys. zł). Szczegółowy katalog opłat dostępny jest na stronach UP RP. Fundusze przekonują W Polsce duże przedsiębiorstwa dobrze sobie radzą z patentowaniem i wdrażaniem innowacji. Dysponują własnymi działami badawczo-rozwojowymi (B+R) i zwykle współpracują z rzecznikami patentowymi lub zatrudniają własnych. Mają już wypracowaną ścieżkę komercjalizacji i zdają sobie sprawę z korzyści dobrego zarządzania własnością intelektualną. Jednak małe i średnie firmy rzadko dysponują pieniędzmi, które trzeba zainwestować w ochronę własności przemysłowej. Warto więc poszukać dodatkowych źródeł finansowania, dzięki którym znacznie obniżymy jej koszta. Przedsiębiorcy, którzy posiadają wynalazki lub wdrażają nowe wzory przemysłowe czy użytkowe, mogą sięgnąć po dofinansowanie z Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (poddziałanie Wsparcie na uzyskanie ochrony własności przemysłowej ). Jest ono przeznaczone na uzyskanie bądź realizację ochrony własności prze Dokąd po informacje Urząd Patentowy RP Lista rzeczników patentowych mysłowej (nie obejmuje jednak znaków towarowych). Nabór trwa do końca tego roku. Poziom dofinansowania wynosi od 35% do 70%, a kwota wsparcia od 2 tys. zł do 400 tys. zł. Może ono stanowić idealne uzupełnienie wobec projektów inwestycyjnych realizowanych w ramach RPO WP. Pamiętajmy, że nie każdy wynalazek opłaca się patentować. Zanim nasze rozwiązanie zgłosimy do ochrony, oceńmy jego potencjał rynkowy. Trzeba też sprawdzić, czy może ono zostać zarejestrowane. Warto w tym celu nawiązać współpracę z rzecznikiem patentowym lub instytucją otoczenia biznesu. Jerzy Gontarz Znak towarowy Jest to oznaczenie dające się przedstawić graficznie, służące do odróżnienia produktów lub usług jednego przedsiębiorcy od towarów i usług innego. Mogą to być znaki słowne, graficzne lub słowno-graficzne. Konsumenci dzięki nim wiedzą, kto jest usługodawcą lub producentem danego towaru. Spodziewają się zatem określonej jakości. Rozpoznawalność znaków i pozytywne skojarzenia wpływają na sprzedaż produktów i usług. Dlatego firmy dbają o renomę swoich znaków i tropią podróbki lub znaki naśladowcze. Z pewnością rozpoznalibyśmy większość znaków graficznych odpowiadających najcenniejszym na świecie markom. W Polsce prawo do wyłącznego użytkowania znaku towarowego nabywa się poprzez rejestrację na 10 lat (z możliwością przedłużania o kolejne 10-letnie okresy). Rzeszowski Zelmer korzysta z Funduszy Europejskich na wdrażanie i ochronę nowych wzorów przemysłowych FOT. JERZY GONTARZ Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/

18 ROZMAITOŚCI WYKREŚLANKA Z HASŁEM Z diagramu należy wykreślić 27 wyrazów, ułożonych w rzędach poziomych, pionowych i ukośnych (również wspak). Pozostałe litery, czytane poziomo, utworzą rozwiązanie. 1. infrastruktura 2. branża 3. rynek 4. inwestor 5. usługa 6. etap 7. dystrybucja 8. promocja 9. inicjatywa 10. norma 11. misja 12. marketing 13. asortyment 14. atest 15. sektor 16. procedura 17. wdrażanie 18. zarządzanie 19. kod 20. wystawca 21. partner 22. marża 23. doradztwo 24. taktyka 25. strategia 26. rozwój 27. produkt S W Y S T A W C A P R A W O A T T P G A T E S T O O Ż D D J R A R N T W A T T E Z N R O C A R O I N K Y K A N W A A R U T U D T E C E T T P Ó R Ż A B E D U E M S A N A Y J B A C Y G E K K Y K N Ż Y J K J N T R I C T R T O O A R R C A I W T A O Z A R Z Ą D Z A N I E O S P R O M O C J A Ł R M Y N N Y K P A U S Ł U G A J S I M I D I N F R A S T R U K T U R A U P A R T N E R R O T S E W N I FOT. JERZY GONTARZ Zachęcamy do udziału w naszym konkursie. Oba rozwiązania należy przesłać na: do r. z tematem: rozmaitości, podając dane (imię, nazwisko, adres, telefon kontaktowy). Spośród 18 wszystkich Inwestujemy nadesłanych w rozwój zgłoszeń u z prawidłowym nr 3(11)/2012 rozwiązaniem rozlosowane będą 3 odtwarzacze MP3. Lista zwycięzców zostanie podana na stronie oraz w kolejnym numerze biuletynu.

19 ROZMAITOŚCI KRZYŻÓWKA Z HASŁEM Poziomo 2. ustalone kryterium, wymóg 7. inaczej propozycja 8. nowe rozwiązanie, pomysł 9. użytkowy lub przemysłowy 11. wprowadzenie produktu na rynek 12. nie tylko wojskowe, może być też terenu 15. turystyczna, często motywuje do przyjazdu 17. zbiór, zestaw 18. objęcie opieką 19. zorganizowana sprzedaż towarów za granicą 21. udzielane przedsiębiorcom wyjeżdżającym na targi 22. możliwości, perspektywy 25. pomocna w wypromowaniu 26. dokument z rubrykami do wypełnienia Pionowo 1. zestawienie, klasyfikacja wg określonych kryteriów 3. inwestycyjna regionu m.in. w ramach działania wspólne działania gwarantujące większą skuteczność 5. udziela pomocy w sprawach własności przemysłowej 6. intelektualna także pod ochroną 10. w nazwie Podkarpackiego Parku Naukowo-Technologicznego 13. znak firmowy lub dawna waluta Niemiec 14. jego zmiana to zazwyczaj cel promocji 16. Obsługi Inwestora 20. umożliwia ochronę wynalazku 23. miejsce spotkań handlowych 24. przygotowany przez Instytut Badań na Gospodarką Rynkową O A A FOT. UMWP Nagrody w konkursie z nr 2/2012 wylosowali: Beata Łuc z Oleszyc Katarzyna Srebrny z Gogołowa Jacek Kowalski z Niska Inwestujemy w rozwój u nr 3(11)/

20 Sieć punktów informacyjnych Funduszy Europejskich w województwie podkarpackim > Główny Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego al. Łukasza Cieplińskiego Rzeszów tel > Lokalny Punkt Informacyjny w Krośnie ul. Bieszczadzka 1, Krosno tel > Lokalny Punkt Informacyjny w Dębicy ul. Sportowa 28, Dębica tel > Lokalny Punkt Informacyjny w Przemyślu ul. Rynek 26, Przemyśl tel > Lokalny Punkt Informacyjny w Tarnobrzegu ul. M. Dąbrowskiej 15, Tarnobrzeg tel > Lokalny Punkt Informacyjny w Stalowej Woli ul. Ks. J. Popiełuszki 13a Stalowa Wola tel

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE INFORMACJE

PODSTAWOWE INFORMACJE PODSTAWOWE INFORMACJE Głównym zadaniem i celem Śląskiego Centrum Obsługi Inwestora i Eksportera jest promocja gospodarcza i wspieranie rozwoju województwa śląskiego, a także zwiększenie napływu inwestycji

Bardziej szczegółowo

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A.

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. EKSPORT MAZOWSZA NA TLE KRAJU Wartość eksportu z Mazowsza

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorców w zakresie eksportu i inwestycji

Instrumenty wsparcia przedsiębiorców w zakresie eksportu i inwestycji Instrumenty wsparcia przedsiębiorców w zakresie eksportu i inwestycji Artur Habza Dyrektor Departamentu Gospodarki i Innowacji Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie Projekty Marketing

Bardziej szczegółowo

Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów (COIE) Otwieramy dostęp do światowych rynków

Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów (COIE) Otwieramy dostęp do światowych rynków Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów (COIE) Otwieramy dostęp do światowych rynków Zielona Góra 13.05.2013 r. Cel projektu Projekt systemowy Ministra Gospodarki realizowany w ramach Poddziałania 6.2.1

Bardziej szczegółowo

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości W imieniu Świętokrzyskiego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o. oraz Targów Kielce pragnę Państwa serdecznie zaprosić do bezpłatnego udziału w IX Świętokrzyskiej Giełdzie Kooperacyjnej

Bardziej szczegółowo

PROJEKTY WSPIERAJĄCE ROZWÓJ EKSPORTU MIKRO-, MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW PASZPORT DO EKSPORTU 1

PROJEKTY WSPIERAJĄCE ROZWÓJ EKSPORTU MIKRO-, MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW PASZPORT DO EKSPORTU 1 Informacja nt. możliwości otrzymania dofinansowania ze środków Unii Europejskiej na: PROJEKTY WSPIERAJĄCE ROZWÓJ EKSPORTU MIKRO-, MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW PASZPORT DO EKSPORTU 1 Szanowni Państwo,

Bardziej szczegółowo

Narzędzia wsparcia MŚP prowadzących działalność eksportową

Narzędzia wsparcia MŚP prowadzących działalność eksportową 2011 Michał Polański Dyrektor Departament Promocji Gospodarczej Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Narzędzia wsparcia MŚP prowadzących działalność eksportową Poznań, 11 września 2011 r. Internacjonalizacja

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

PARKI NAUKOWO -TECHNOLOGICZNE W POWIECIE RZESZOWSKIM. - dlaczego warto tutaj inwestować?

PARKI NAUKOWO -TECHNOLOGICZNE W POWIECIE RZESZOWSKIM. - dlaczego warto tutaj inwestować? PARKI NAUKOWO -TECHNOLOGICZNE W POWIECIE RZESZOWSKIM - dlaczego warto tutaj inwestować? Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny AEROPOLIS realizowany przez RARR S.A. przy współfinansowaniu Samorządu Województwa

Bardziej szczegółowo

Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2010 Plan rozwoju eksportu produktów turystycznych na wybranych rynkach Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw Narzędzia ekspansji międzynarodowej w XXI wieku LIDIA GRONEK Ekspert ds. środków unijnych

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Dnia 20.08.2015 r. został ogłoszony konkurs w ramach poddziałania 1.4.1 Kompleksowe wsparcie działalności

Bardziej szczegółowo

Branżowy projekt promocji branży przemysłu kosmetycznego

Branżowy projekt promocji branży przemysłu kosmetycznego Branżowy projekt promocji branży przemysłu kosmetycznego Projekt realizowany w ramach projektu systemowego Ministerstwa Gospodarki Promocja polskiej gospodarki na rynkach międzynarodowych poddziałania

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKIE WSPIERA EKSPORTERÓW. Emilia Roszkowska Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów

ZACHODNIOPOMORSKIE WSPIERA EKSPORTERÓW. Emilia Roszkowska Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów ZACHODNIOPOMORSKIE WSPIERA EKSPORTERÓW Emilia Roszkowska Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów CENTRUM OBSŁUGI INWESTORÓW I EKSPORTERÓW Działa w strukturze Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego.

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Gospodarki, Promocji i Współpracy Międzynarodowej Referat Śląskie Centrum Obsługi Inwestora i Eksportera tel.:+48

Bardziej szczegółowo

Branżowy projekt promocji przemysłu kosmetycznego

Branżowy projekt promocji przemysłu kosmetycznego Branżowy projekt promocji przemysłu kosmetycznego Projekt realizowany w ramach projektu systemowego Ministerstwa Gospodarki Promocja polskiej gospodarki na rynkach międzynarodowych poddziałania 6.5.1 Programu

Bardziej szczegółowo

Program Promocji Gospodarczej Polski Wschodniej

Program Promocji Gospodarczej Polski Wschodniej Program Promocji Gospodarczej Polski Wschodniej dr Arkadiusz Tarnowski Zastępca Dyrektora Departament Rozwoju Regionalnego Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. Program Promocji Gospodarczej

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Branżowy projekt promocji branży przemysłu kosmetycznego

Branżowy projekt promocji branży przemysłu kosmetycznego Branżowy projekt promocji branży przemysłu kosmetycznego Projekt realizowany w ramach projektu systemowego Ministerstwa Gospodarki Promocja polskiej gospodarki na rynkach międzynarodowych poddziałania

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej i współpracy z pracodawcami w 2014 roku"

Perspektywy rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej i współpracy z pracodawcami w 2014 roku Perspektywy rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej i współpracy z pracodawcami w 2014 roku" Dr Roman Szełemej Prezydent Wałbrzycha Wałbrzych, dn. 18 grudnia 2013 r. ul. Szczawieńska 2 58-310 Szczawno Zdrój biuro@dolnoslascy-pracodawcy.pl

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Zarys wybranych programów form wsparcia MSP w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw Paweł Czyż, PARP, 2004 1. Sektorowy

Bardziej szczegółowo

VIII Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

VIII Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości VIII Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości 3-4 marca 2010r. Targi Kielce, ul. Zakładowa 1, Kielce OFERTA DLA WYSTAWCY VIII Świętokrzyska Giełda

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

dla rozwoju Mazowsza www.mazowia.eu PROMUJEMY PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Działanie 1.7 Promocja gospodarcza

dla rozwoju Mazowsza www.mazowia.eu PROMUJEMY PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Działanie 1.7 Promocja gospodarcza dla rozwoju Mazowsza PROMUJEMY PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Działanie 1.7 Promocja gospodarcza Priorytet I Tworzenie warunków dla rozwoju potencjału innowacyjnego i przedsiębiorczości na Mazowszu Regionalny Program

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A.

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. Współpraca Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych z samorządami gminnymi i specjalnymi strefami ekonomicznymi w kontekście pozyskiwania

Bardziej szczegółowo

SPORT i TURYSTYKA. Grudzień 2013 Czytając Rymanowski Kurier Samorządowy dowiesz się o bieżących działaniach Samorządu Gminy Rymanów.

SPORT i TURYSTYKA. Grudzień 2013 Czytając Rymanowski Kurier Samorządowy dowiesz się o bieżących działaniach Samorządu Gminy Rymanów. Grudzień 2013 Czytając Rymanowski Kurier Samorządowy dowiesz się o bieżących działaniach Samorządu Gminy Rymanów. SPORT i TURYSTYKA Już wkrótce zostaną zakończone prace związane z przygotowaniem trasy

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o wyborze wykonawcy

Oświadczenie o wyborze wykonawcy Oświadczenie o wyborze wykonawcy 15.02.2013 Uwaga! Niniejsza informacja została sporządzona na podstawie ustnych informacji, uzyskanych przez przedstawicieli Wykonawcy Branżowego Programu Promocji na spotkaniu

Bardziej szczegółowo

Informacja patentowa jako źródło wspomagania innowacji. Maria Fuzowska-Wójcik Danuta Rytel Urząd Patentowy RP

Informacja patentowa jako źródło wspomagania innowacji. Maria Fuzowska-Wójcik Danuta Rytel Urząd Patentowy RP Informacja patentowa jako źródło wspomagania innowacji Maria Fuzowska-Wójcik Danuta Rytel Urząd Patentowy RP Innowacja??? Istnieje wiele definicji terminu innowacja, jedna z nich, opracowana przez Davida

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorcza Łomża otwarci na Biznes

Przedsiębiorcza Łomża otwarci na Biznes PROGRAM ROZWOJU MIASTA ŁOMŻA DO ROKU 2020 PLUS CEL HORYZONTALNY I: KULTURA, EDUKACJA I SPORT JAKO BAZA ROZWOJU SPOŁECZNO GOSPODARCZEGO CEL HORYZONTALNY II: INFRASTRUKTURA JAKO BAZA ROZWOJU SPOŁECZNO -

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Mój region w Europie

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Mój region w Europie Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego Harmonogram konkursów 2013 Działanie 4.3 Rozwój komercyjnych e-usług. Nabór wniosków 27.05.2013 7.06.2013 Celem działania jest zwiększenie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

1. Innowacyjne inwestycje w Działaniu 4.4 2. Paszport do eksportu w Działaniu 6.1 3. Gospodarka elektroniczna w Działaniach 8.1 i 8.2 4.

1. Innowacyjne inwestycje w Działaniu 4.4 2. Paszport do eksportu w Działaniu 6.1 3. Gospodarka elektroniczna w Działaniach 8.1 i 8.2 4. 1. Innowacyjne inwestycje w Działaniu 4.4 2. Paszport do eksportu w Działaniu 6.1 3. Gospodarka elektroniczna w Działaniach 8.1 i 8.2 4. Inne możliwości 3 Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU

MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU POLSKA Centralna lokalizacja Międzynarodowy partner handlowy MOSKWA 1200 km LONDYN 1449 km BERLIN PRAGA WILNO RYGA KIJÓW 590 km 660 km 460 km 660 km 690 km POLSKA

Bardziej szczegółowo

UE DLA PROMOCJI TURYSTYKI nowa perspektywa budżetowa 2014-2020, koncepcja projektów Polskiej Organizacji Turystycznej.

UE DLA PROMOCJI TURYSTYKI nowa perspektywa budżetowa 2014-2020, koncepcja projektów Polskiej Organizacji Turystycznej. UE DLA PROMOCJI TURYSTYKI nowa perspektywa budżetowa 2014-2020, koncepcja projektów Polskiej Organizacji Turystycznej. Piotr Tatara Polska Organizacja Turystyczna 9 maja 2013 roku Projekty systemowe Polskiej

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r.

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r. EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW Wrocław, 12 października 2011 r. Dolny Śląsk Dolnośląska Agencja Współpracy Gospodarczej Sp. z o.o. to instytucja otoczenia biznesu powołana

Bardziej szczegółowo

Obszar tematyczny Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy: Rozwój sektora prywatnego i promocja eksportu MŚP

Obszar tematyczny Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy: Rozwój sektora prywatnego i promocja eksportu MŚP Obszar tematyczny Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy: Rozwój sektora prywatnego i promocja eksportu MŚP Całkowita alokacja: do 10 milionów franków szwajcarskich W danym obszarze ma zastosowanie

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców

Wsparcie dla przedsiębiorców Title of the presentation Date # Wsparcie dla przedsiębiorców Enterprise Europe Network w Polsce XV Forum Edukacyjne dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Enterprise Europe Network w na świecie i w Polsce

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Komercjalizacja wiedzy w Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. zasady, możliwe wsparcie i studium przypadku

Komercjalizacja wiedzy w Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. zasady, możliwe wsparcie i studium przypadku Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Komercjalizacja wiedzy w Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. zasady, możliwe wsparcie i studium przypadku Justyna

Bardziej szczegółowo

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy Bogdan Kępka Plan Prezentacji Wstęp Finansowanie w obszarze zarządzania Finansowanie w obszarze marketingu Finansowanie w obszarze

Bardziej szczegółowo

Oferta inwestycyjna i wsparcie Miasta Krosna dla inwestorów i przedsiębiorców. Piotr Przytocki Prezydent Miasta Krosna

Oferta inwestycyjna i wsparcie Miasta Krosna dla inwestorów i przedsiębiorców. Piotr Przytocki Prezydent Miasta Krosna Oferta inwestycyjna i wsparcie Miasta Krosna dla inwestorów i przedsiębiorców Piotr Przytocki Prezydent Miasta Krosna Miasto Krosno Klimat gospodarczy 46 934 Mieszkańcy 112 064 6,7% Bezrobocie 16,3% 5

Bardziej szczegółowo

PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowaniem innowacyjnych projektów dla firm.

PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowaniem innowacyjnych projektów dla firm. PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowaniem innowacyjnych projektów dla firm. W poprzednim wydaniu biuletynu BDO informowaliśmy, że od 12 maja br. PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

Grażyna Gończar Konsultant ds. Funduszy UE. STRATEGOR Wielkopolskie Centrum Ekspertyz Finansowych

Grażyna Gończar Konsultant ds. Funduszy UE. STRATEGOR Wielkopolskie Centrum Ekspertyz Finansowych Grażyna Gończar Konsultant ds. Funduszy UE STRATEGOR Wielkopolskie Centrum Ekspertyz Finansowych Kilka słów o nas Nasze sukcesy i nasze doświadczenie Kredyt technologiczny w oczach przedsiębiorców 4.3

Bardziej szczegółowo

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Założenia programu wspierania inwestycji w Małopolsce Marek Sowa Członek Zarządu Województwa Małopolskiego 29 października 2010 Pozycja wyjściowa i potencjałregionalny

Bardziej szczegółowo

Programy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wspierające przedsiębiorczość akademicką oraz transfer technologii

Programy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wspierające przedsiębiorczość akademicką oraz transfer technologii Programy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wspierające przedsiębiorczość akademicką oraz transfer technologii Marta Pytlarczyk Zastępca Dyrektora Departament Wdrożeń i Innowacji IniTech projekt rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM OBSŁUGI INWESTORA I EKSPORTERA

ŚLĄSKIE CENTRUM OBSŁUGI INWESTORA I EKSPORTERA ŚLĄSKIE CENTRUM OBSŁUGI INWESTORA I EKSPORTERA ŚLĄSKIE CENTRUM OBSŁUGI INWESTORA I EKSPORTERA Śląskie Centrum Obsługi Inwestora i Eksportera działa w ramach struktury Urzędu Marszałkowskiego Województwa

Bardziej szczegółowo

www.kpt.krakow.pl Idealny start

www.kpt.krakow.pl Idealny start www.kpt.krakow.pl» Idealny start Inkubator Technologiczny KPT Jeżeli myślisz o założeniu własnej działalności, albo prowadzisz firmę nie dłużej niż dwa lata, działasz w branży informatycznej, telekomunikacyjnej

Bardziej szczegółowo

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Katowice, 22.11.2013 r. Główne obszary działalności DOTACJE

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozyskania wsparcia przez przedsiębiorców w ramach RPOWP na lata 2007-2013

Możliwości pozyskania wsparcia przez przedsiębiorców w ramach RPOWP na lata 2007-2013 Możliwości pozyskania wsparcia przez przedsiębiorców w ramach RPOWP na lata 2007-2013 Iga Dubicka Departament Zarządzania RPO Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego 20 maj 2010 r. Możliwości bezpośredniego

Bardziej szczegółowo

DLA ROZWOJU MAZOWSZA. www.mazowia.eu

DLA ROZWOJU MAZOWSZA. www.mazowia.eu DLA ROZWOJU MAZOWSZA Stwarzamy warunki do rozwoju firm Działanie 1.4 Wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu Priorytet I Tworzenie warunków dla rozwoju potencjału innowacyjnego i przedsiębiorczości na

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r.

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Tomasz Sokół Zastępca Dyrektora Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego 1 na lata 2014-2020 2 Środki na wsparcie przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Informacja patentowa jako źródło wspierania innowacji

Informacja patentowa jako źródło wspierania innowacji Informacja patentowa jako źródło wspierania innowacji Nowy Sącz 11 czerwca 2010 1 Sukces przedsiębiorcy i każdego twórcy zależy nie tylko od zdolności tworzenia innowacji, ale także od zdolności zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A.

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. Współpraca PAIiIZ - regiony Robert Kwiatkowski Członek Zarządu PAIiIZ Opole, 1 kwietnia 2009 r. MIO Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych

Bardziej szczegółowo

MARR partner innowacyjnego biznesu w Małopolsce Krzysztof Krzysztofiak

MARR partner innowacyjnego biznesu w Małopolsce Krzysztof Krzysztofiak MARR partner innowacyjnego biznesu w Małopolsce Krzysztof Krzysztofiak Kraków, 8 kwietnia 2009 Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego Rok 1993: Agencję tworzą: z inicjatywy Wojewody Krakowskiego i Agencji

Bardziej szczegółowo

ELME PRIMUS www.elme.pl info@elme.pl tel. 602 433 228 Nowe zasady przyznawania dotacji unijnych perspektywa 2014-2020

ELME PRIMUS www.elme.pl info@elme.pl tel. 602 433 228 Nowe zasady przyznawania dotacji unijnych perspektywa 2014-2020 Nowe zasady przyznawania dotacji unijnych perspektywa 2014-2020 Perspektywa na lata 2014-2020 będzie wdrażana w Polsce poprzez 6 krajowych programów operacyjnych zarządzanych przez Ministerstwo Infrastruktury

Bardziej szczegółowo

inwestycji? Co kierowało tymi, którzy już

inwestycji? Co kierowało tymi, którzy już Dlaczego warto inwestycji? wybrać Karlino na miejsce swoich Co kierowało tymi, którzy już zdecydowali się tutaj zainwestować? Dla każdego przedsiębiorcy inny czynnik jest najważniejszy, ale nawet najbardziej

Bardziej szczegółowo

Komunikaty, wydarzenia i artykuły firmowe w Serwisach branżowych xtech.pl

Komunikaty, wydarzenia i artykuły firmowe w Serwisach branżowych xtech.pl Komunikaty, wydarzenia i artykuły firmowe w Serwisach branżowych xtech.pl Spis treści: Użytkownicy Serwisów xtech.pl... 3 Promowanie komunikatów i wydarzeń firmowych... 4 Artykuły... 5 Kontakt:... 6 4

Bardziej szczegółowo

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne POLSKI ZWIĄZEK PRYWATNYCH PRACODAWCÓW TURYSTYKI LEWIATAN I INSTYTUT TURYSTYKI W KRAKOWIE SP. Z O. O. ZAPRASZAJĄ PRZEDSIĘBIORCÓW I ICH PRACOWNIKÓW DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Wzrost adaptacyjności mikro, małych

Bardziej szczegółowo

Możliwości wsparcia firm w 2013r. Agencja Rozwoju Regionalnego MARR S.A.

Możliwości wsparcia firm w 2013r. Agencja Rozwoju Regionalnego MARR S.A. Możliwości wsparcia firm w 2013r. Agencja Rozwoju Regionalnego MARR S.A. Rzeszów, 09-04-2013r. 1 PUNKT KONSULTACYJNY KSU Świadczy bezpłatne usługi informacyjne: - jak, krok po kroku, założyć własną firmę;

Bardziej szczegółowo

ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru?

ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru? Gmina:.. Sektor: Turystyka obiekty, obszary funkcjonowania ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru? Jakie są

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Ochrona własności przemysłowej w pigułce

Ochrona własności przemysłowej w pigułce Ile to kosztuje? Procedury ochrony własności przemysłowej za granicą Jak długo trwa ochrona? Przedmioty własności przemysłowej Dlaczego ochrona własności przemysłowej to dobry pomysł? Ochrona własności

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia Ministerstwa Gospodarki

Instrumenty wsparcia Ministerstwa Gospodarki Instrumenty wsparcia Ministerstwa Gospodarki Renata Iwaniuk Warszawa, dnia 1 czerwca 2006 r. 1 grupowe przedsięwzięcia eksportowe proeksportowe przedsięwzięcia podejmowane przez pojedynczych przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

Klinika Biznesu. rozwój i innowacja. biznesu. Kompilator finansowy Moderator kooperacyjny. Virtual spot. Menadżer finansowy

Klinika Biznesu. rozwój i innowacja. biznesu. Kompilator finansowy Moderator kooperacyjny. Virtual spot. Menadżer finansowy KLINIKA biznesu pl Menadżer finansowy Virtual spot Kompilator finansowy Moderator kooperacyjny Klinika Biznesu rozwój i innowacja rozwój i innowacja Czy projekt jest dla Ciebie? Tak, jeżeli jesteś MIKRO

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM OBSŁUGI INWESTORA I EKSPORTERA

ŚLĄSKIE CENTRUM OBSŁUGI INWESTORA I EKSPORTERA ŚLĄSKIE CENTRUM OBSŁUGI INWESTORA I EKSPORTERA Śląskie Centrum Obsługi Inwestora i Eksportera działa w ramach struktury Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego i jest jednym z referatów Wydziału

Bardziej szczegółowo

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych Fiszka oferty usług proinnowacyjnych I. Akredytowany wykonawca 1. Nazwa wykonawcy "MERITUM" LUBELSKA GRUPA DORADCZA SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ 2. Forma prawna prowadzonej działalności Spółka

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKI REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY NA LATA 2014-2020. Oś Priorytetowa I Innowacyjna i konkurencyjna gospodarka

WIELKOPOLSKI REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY NA LATA 2014-2020. Oś Priorytetowa I Innowacyjna i konkurencyjna gospodarka WIELKOPOLSKI REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY NA LATA 2014-2020 Oś Priorytetowa I Innowacyjna i konkurencyjna gospodarka Cel główny WRPO 2014+: Poprawa konkurencyjności i spójności województwa Alokacja środków

Bardziej szczegółowo

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!!

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Głównym celem projektu jest umożliwienie podmiotom z sopockiej

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Michał Janas Centrum Wspierania Biznesu w Rzeszowie www.spp.org.pl Plan 1) PHARE 2002 2) 3) Phare 2002 Program Rozwoju Przedsiębiorstw Usługi doradcze w następuj

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA 1. ROZWÓJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ:

ZAGADNIENIA 1. ROZWÓJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ: ZAGADNIENIA 1. ROZWÓJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ: Działanie 1.5 mazowieckiego programu regionalnego Nabory dostępne w innych województwach 2. WSPARCIE PROJEKTÓW BADAWCZYCH: Działanie 1.4 Programu Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Targi przedsiębiorczości we Wrocławskim Parku Technologicznym

Targi przedsiębiorczości we Wrocławskim Parku Technologicznym Targi przedsiębiorczości we Wrocławskim Parku Technologicznym Podczas Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości, 20 listopada Wrocławski Park Technologiczny organizuje wystawę firm działających na jego terenie.

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w specjalnych strefach ekonomicznych szansą rozwoju regionów

Inwestycje w specjalnych strefach ekonomicznych szansą rozwoju regionów Inwestycje w specjalnych strefach ekonomicznych szansą rozwoju regionów Koncepcja Rozwoju Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej Andrzej Kail Marketing Maciejewo, 2010.09.30 Specjalna strefa

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

Działanie 1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjności

Działanie 1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjności Działanie 1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjności Kryteria merytoryczno-techniczne dopuszczające szczególne L.p. Kryterium tak nie nie dotyczy 1 Trwałość prowadzonej działalności z zakresu innowacji

Bardziej szczegółowo

Instytucje wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty.

Instytucje wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty. Instytucje wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty. Kapitał ludzki to jeden z najważniejszych czynników budowania przewagi konkurencyjnej na

Bardziej szczegółowo

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk Społeczna Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk SPOŁECZNA PODKARPACKA AKADEMIA NAJLEPSZYCH PRAKTYK (SPANP) Szanowni Państwo, w imieniu wszystkich partnerów pragniemy zaprosić Was do współpracy w ramach

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Wprowadzenie

Rozdział I Wprowadzenie Rozdział I Wprowadzenie Przedmiotem Strategii Nowe szanse, nowe możliwości wspierania przedsiębiorczości MMSP na terenie powiatu bełchatowskiego, 2005-2013 jest pokazanie możliwości współfinansowania zadań

Bardziej szczegółowo

Inteligentne instalacje BMS

Inteligentne instalacje BMS Inteligentne instalacje BMS Inteligentne jako przykład rozwiązań instalacje energooszczędnych BMS Inteligentne jako przykład rozwiązań instalacje energooszczędnych BMS 5 powodów dla których warto być w

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

MASLANKA & Co. PATENTY I ZNAKI TOWAROWE. Logroño - Maj 2012

MASLANKA & Co. PATENTY I ZNAKI TOWAROWE. Logroño - Maj 2012 MASLANKA & Co. PATENTY I ZNAKI TOWAROWE Logroño - Maj 2012 CZYM SIĘ ZAJMUJEMY Oferujemy kompleksowe usługi w zakresie Praw Własności Przemysłowej: zgłoszenia, rejestracja i ochrona w trybie krajowym i

Bardziej szczegółowo

Kluczowi uczestnicy klastra: (powiązania 2,4,5,8)

Kluczowi uczestnicy klastra: (powiązania 2,4,5,8) Toruń,16.07.2014 r. Zadanie realizowane jest w ramach realizacji projektu Strategia Klastra Turystyki Medycznej i Uzdrowiskowej nr umowy UW/1/FPK/2014/01/16/00 w ramach Funduszu Powiązań Kooperacyjnych

Bardziej szczegółowo

Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego. Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa

Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego. Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa Fundacja została założona w 2010r. we Wrocławiu w celu: promocji przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

OBSŁUGA EKSPORTU POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

OBSŁUGA EKSPORTU POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW OBSŁUGA EKSPORTU POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SEKRETEM BIZNESU JEST WIEDZIEĆ TO, CZEGO NIE WIEDZĄ INNI Arystoteles Onassis SZANOWNI PAŃSTWO, Lubelskie Centrum Consultingu sp. z o. o. powstało w 2009 roku w

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO projekt realizowany przez Powiat Świdnicki w Świdniku w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

BRANŻOWY PROGRAM PROMOCJI BRANŻY IT/ICT

BRANŻOWY PROGRAM PROMOCJI BRANŻY IT/ICT BRANŻOWY PROGRAM PROMOCJI BRANŻY IT/ICT Branżowy Program Promocji Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka: Oś priorytetowa 6 - Polska gospodarka na rynku międzynarodowym Działanie 6.5 - Promocja polskiej

Bardziej szczegółowo

Izba Gospodarcza Regionu Płockiego

Izba Gospodarcza Regionu Płockiego Izba Gospodarcza Regionu Płockiego perspektywa Biznesu KRZYSZTOF IZMAJŁOWICZ P R E Z E S I Z B Y G O S P O D A R C Z E J R E G I O N U P Ł O C K I E G O Kim jesteśmy Izba Gospodarcza Regionu Płockiego,

Bardziej szczegółowo

Korzyści z inwestowania w Podstrefie Koszalin SSSE:

Korzyści z inwestowania w Podstrefie Koszalin SSSE: Koszalin położony jest w województwie zachodniopomorskim w Polsce, w odległości 6 km w linii prostej od Morza Bałtyckiego. Koszalin to ważny węzeł komunikacyjny, przez który przebiega międzynarodowa trasa

Bardziej szczegółowo

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką Informacja prasowa Białystok, 1 grudnia 2012 List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA a Politechniką Białostocką W dniu 30.11.2012 r. w siedzibie Politechniki Białostockiej doszło do podpisania

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na ochronę praw własności przemysłowej w latach 2007-2013

Wsparcie na ochronę praw własności przemysłowej w latach 2007-2013 Wsparcie na ochronę praw własności przemysłowej w latach 2007-2013 Ewa Skrzypkowska Kochański Brudkowski i Wspólnicy Sp.j. Poznań, 26 maja 2007 r. Wsparcie na ochronę praw własności przemysłowej program

Bardziej szczegółowo