O popularyzację dzieła Kazimierza Siemienowicza genialnego pioniera budowy rakiet w XVII wieku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "O popularyzację dzieła Kazimierza Siemienowicza genialnego pioniera budowy rakiet w XVII wieku"

Transkrypt

1 33 JAKUB CHOJNACKI i STANISŁAW KOSTANECKI O popularyzację dzieła Kazimierza Siemienowicza genialnego pioniera budowy rakiet w XVII wieku Korespondencja między Towarzystwem Naukowym Płockim a Redakcją miesięcznika Ameryka" w sprawie Kazimierza Siemienonowicza zaczęła się następującym listem: Płock dnia 24 lipca 1972 r. Redakcja Miesięcznika Ameryka" Editor-in-Chief America Illustrated Washington, D. C U. S. A. Przeglądając ostatnio miesięcznik Ameryka' zainteresowałem się między innymi artykułem Skrzydlate marzenia", opublikowanym w numerze 132 (styczeń 1970 r.). W artykule tym zamieszczono na stronie 5 podobizny sześciu genialnych ludzi nauki i techniki: Mikołaja Kopernika ( ) Galileusza ( ), Izaaka Newtona ( ), Konstantego Ciołkowskiego ( ), Roberta Goddarda ( ) i Hermanna Obertha (1894 ). Trzy ostatnie nazwiska świadczą o tym, że w skrzydlatych marzeniach" o zbadaniu i podboju kosmosu postawową rolę odegrały rakiety i ich twórcy. Niestety, w artykule pominięto pioniera techniki rakietowej Polaka Kazimierza Siemienowicza, artylerzystę i teoretyka artylerii, który opisał konstrukcję i wytwarzanie rakiet, w tym po raz pierwszy w literaturze światowej rakiet wielostopniowych. Rakiety te były jeszcze małe i zbyt słabe, by przezwyciężyć grawitację ziemi, niemniej jednak genialne prace Siemienowicza torowały drogę innym. Kazimierz Siemienowicz urodził się około 1600 roku w Wielkim Księstwie Litewskim, połączonym wówczas unią z Królestwem Polskim. Służył w wojsku polskim, w artylerii, początkowo jako inżynier, później jako zastępca jej dowódcy, wysoko ceniony przez królów polskich: Władysława IV i Jana Kazimierza. Kształcił się w sztuce wojennej w Holandii, gdzie też wydał drukiem w języku łacińskim w Amsterdamie w roku 1650 swoje ważne, pionierskie dzieło pt. Artis magnae artilleriae pars prima...", składające się z pięciu ksiąg, przy czym księga trzecia była poświęcona technice rakietowej. Zawierała ona m. in. opis konstrukcji, wytwarzania i właściwości różnych rodzajów rakiet także wielo stopniowych i ze stabilizatorami typu delta. Praca polskiego oficera artylerii królewskiej w historii budowy i rozwoju rakiet była pierwszą drukowaną w piśmiennictwie światowym. Siemienowicz zmarł po 1651 roku. Dzieło jego wydano również drukiem w przekładach na język francuski w 1651 r., niemiecki w 1676 r. angielski w 1729 r., polski w 1963 r. i na język litewski w 1971 r. Pierwsze wydanie (z 1650 r.) książki Kazimierza Siemienowicza należy w skali światowej do rzadkości. Posiadaniem tego białego kruka" chlubi się Biblioteka im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego (zał. w 1823 roku), licząca 130 tysięcy woluminów, w tym 10 /o starodruków. Z pierwszego wydania dzieła Siemienowicza pochodzą cztery zdjęcia, które załączamy do ewentualnego wykorzystania: 1) karta przedtytulowa, 2) karta tytułowa z rysunkiem pomysłu i wy- Karta przedtytulowa wydanej w 1650 r. w Amsterdamie książki Kazimierza Siemienowicza o artylerii, której księga trzecia jest pierwszym w świecie drukiem o rakietach A R T I S MAGN/E A R T I L L E R I E C A S I M I R I P A R S P R I M A. - ' A- /- V Studio & opera S I E M I E N O W I C Z Equitis Lithuania Olim ArtHUrid Stgz: PtimU Traf rtft8u

2 konania Siemienowicza, przedstawiająca m. in. wyrzutnię rakietową i start rakiety 3) ilustracja przedstawiająca m. in. rakiety wielostopniowe, 4) ilustracja przedstawiająca m. in. rakiety ze stabilizatorami typu delta. Uprzejmie proszę o zamieszczenie niniejszego listu komunikatu w Waszym poczytnym miesięczniku. Łączę wyrazy szacunku i pozdrowień z tysiącletniego, najstarszego na Mazowszu grodu Płocka. P.S. Z okazji uroczystego odsłonięcia w Płocku w dniu 25 czerwca 1972 r. pomnika Władysława Broniewskiego ( ), sławnego poety urodzonego w Płocku, przesyłam jednocześnie wydawnictwo TNP, druk bibliofilski: Władysław Broniewski,,Trzy wiersze o Płocku", a także kartę pocztową z pomnikiem. Prezes Towarzystwa Naukowego Płockiego inż. mgr Jakub Chojnacki Redakcja Ameryki" odpowiedziała listem z dnia 6 września 1972 r. o następującej treści: (przekład polski): Szanowny Panic Chojnacki! Odpowiadamy na list Pana z 24 lipca, w którym pisze Pan o pominięciu nazwiska Kazimierza Siemienowicza w artykule Skrzydlate marzenia", który ukazał się w numerze Ameryki" w styczniu 1970 r. (Nr 132). Niestety wielu było pionierów w dziedzinie rakiet, których nazwiska są nieznane i zostały pominięte w tym artykule. Doceniamy trud Pana w dostar- 111 : lli^łil^iłiai' list- 1 i! Karta tytułowa pierwszego wydania dzieła K. Siemienowicza (Amsterdam 1650 r.). W głębi widoczny start rakiety. Egzemplarz książki ze zbio ów Biblioteki im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego Dwie karty z ilustracjami z dzieła Siemienowicza. Na lewej widoczne rakiety ze slabilizatorami typu delta, na prawej rakiety wielostopniowe

3 35 czeniu materiału i w zwróceniu naszej uwagi na jego (Siemienowicza) prace. Widocznie nie jest Pan regularnym czytelnikiem Ameryki", skoro nie zwrócił Pan uwagi, że w publikacji tej nie ma rubryki Listy do wydawcy". Żałujemy, że nie możemy spełnić prośby Pana, aby opublikować list Pana w tym magazynie. Będziemy jednak radzi wysłać Panu 3 ostatnie numery pisma wraz z życzeniami od naczelnego redaktora, pana Leonarda Reed'a. Mamy nadzieję, że znajdzie Pan w nich cos interesującego dla siebie. Szczerze (życzliwa) Lilyan Courtois asystentka wydawcy Ameryka Ilustrowana. 16 września 1972 r. w czasie bytności w Płocku odwiedził m. in. Towarzystwo Naukowe Płockie członek redakcji miesięcznika Ameryka" Antoni Stefan Koper. Zapoznał się on z działalnością i zbiorami TNP, a także z książką Siemienowicza. Prezes Towarzystwa Jakub Chojnacki poinformował go o korespondencji w tej sprawie TNP z,,ameryką", sugerując, że czasopismo to przy nadarzającej się okazji powinno jednak zaznajomić swych czytelników z dziełem polskiego geniusza rakiet z XVII w. W niecałe 2 lata potem w numerze 180 Ameryki" z maja czerwca 1974 r. na str ukazał się artykuł pt. Przepowiednie na rok 2000", zawierający szereg prognoz i przepowiedni o przyszłościowych komputerach, samochodach, telewizorach, gigantycznej eksploatacji mórz, sercach-protezach, podróżach wa hadłowcami na trasie ziemia księżyc ziemia itp. Na następnej stronie (48) zamieszczono artykuł pt. Gdy kula kryształowa zmętnieje '. Postawiono w nim pytanie: Czy przytoczone proroctwa na rok 2000 powinniśmy traktować serio". Odpowiedź brzmiała: Sądząc z trafności prognoz formułowanych w latach dawniejszych, należy się do nich odnosić ze sporą dozą sceptycyzmu". Na poparcie tego poglądu przytoczono cztery przykłady błędnych przewidywań przyszłości m. in. Goethego o nieprzydatności mikroskopu i teleskopu i astronoma amerykańskiego Simona Newcomb'a (z 1903 r.) o lataniu w powietrzu jako o problemie, któremu człowiek nigdy nie sprosta". W dalszym ciągu artykułu zamieszczono jednak bardziej przychylną dla futurologów wypowiedź: Ale na świecie więcej było uskrzydlonych wizjonerów niż fałszywych proroków. Oto przykłady: Angielski franciszkanin, doctor mirabilis" Roger Bacon (ok ) przewidywał ta kie wynalazki, jak mechanicznie napędzany statek, maszyna latająca oraz maszyny umożliwiające człowiekowi poruszanie się po dnie mórz". Jako następne przykłady posłużyły autorowi przewidywania przyszłości angielskiego poety Król Władysław IV ( S) protektor Kazimierza Siemienowicza Samuela Johnsona ( ), amerykańskiego uczonego Charlesa Steinmetza ( ), który przepowiedział nowe formy i nowe kierunki zastosowania elektryczności, oraz współczesnego brytyjskiego uczonego i autora powieści fantastycznych Arthura C.Clarke'a proponującego w 1945 r. stosowanie sztucznych satelitów do łączności dalekiego zasięgu. Jako drugi z kolei w grupie pięciu wybitnych ludzi, zaliczonych przez amerykańskiego autora do przykładów uskrzydlonych wizjonerów" znalazł się genialny pionier budowy rakiet w XVII wieku z następującą informacją zaczerpniętą z listu prezesa Tow. Naukowego Płockiego z dnia 24 lipca 1972 r. do redakcji Ameryki": Kazimierz Siemienowicz (ok ), teoretyk artylerii i z-ca d-cy polskiej artylerii koronnej, napisał pionierskie dzieło pt. Artis magnae artilleriae pars prima" (wyd. Amsterdam 1650), zawierające opis konstrukcji, wytwarzania i właściwości rakiet wielostopniowych, ze stabilizatorami typu delta". Widocznie list Jakuba Chojnackiego i argumenty w nim zawarte oraz załączone do listu zdjęcia rakiet utkwiły w pamięci redaktorów Ameryki", skoro po dwóch latach włączyli postać oficera artylerii polskiej Kazimierza Siemienowicza do grupy uskrzydlonych wizjonerów" przyszłości. Z powyższych faktów można wysnuć szereg spostrzeżeń. Postać i dzieło Kazimierza Siemienowicza wi docznie wywiera duże wrażenie nie tylko na

4 36 Podczas wizyty dnia 22 maja 1973 r. w siedzibie Towarzystwa Naukowego Płockiego wicepremier Związku Radzieckiego Michał Lesieczko i towarzyszące mu osoby oglądają książkę Kazimierza Siemienowicza o rakietach. Siedzą: drugi od lewej wicepremier Lesieczko, drugi od prawej minister Przemysłu Chemicznego Jerzy Olszewski Polakach, lecz także na cudzoziemcach, a jego pionierski wkład w naukę i technikę rakietową uprawnia go do zajęcia w międzynarodowych dziejach rakiet honorowego miejsca..tak dotąd jednak nie jest on za granicą nie tylko sławny, ale nawet znany. Wszak Redakcja miesięcznika Ameryka", będącego wydawnictwem rządu Stanów Zjednoczonych, do roku 1972 nic o Kazimierzu Siemienowicza nie wiedziała. W encyklopediach anglo-amerykańskich, np. w Encyclopaedia Britannica ' czy w Mc Graw-Hill Encyclopedia of Science and Technology" nie ma jednak o Kazimierzu Siemienowiczu żadnej wzmianki. Podobnie wygląda sytuacja w encyklopediach zachodnio-europejskich, np w ośmiotomowej encyklopedii francuskiej Quillet Dictionnaire Encyclopédique". W encyklopedii tej na stronie 6294, na której według porządku alfabetycznego mogło by i powinno się znaleźć hasło: Siemienowicz Kazimierz nie ma o nim nawet jednego zdania, mimo, że na tej właśnie stronie są m. in. hasła, informująca o miastach Siemianowice Śląskie i Sierpc, o artyście malarzu Siemiradzkim Henryku, 0 Sienkiewiczu Henryku i o powieściopisarzu Sieroszewskim Wacławie. A jak wygląda sprawa popularności postaci 1 dzieła Siemienowicza w społeczeństwie polskim? W Encyklopedii Powszechnej" Orgelbranda w tomie 23 (Warszawa 1866 r.) zamieszczono hasło: Siemienowicz Kazimierz. Podkreślono w nim, że Siemienowicz wysłany przez króli Władysława IV dla doskonalenia się w sztuce wojennej do Holandii, tak wielkie poczynił postępy, że wyszedł potem na jednego z najsławniejszych artylerzystów w Europie". Wspomniano o przekładach jego dzieła na języki, francuski, niemiecki i angielski, a nawet holenderski (co do tego ostatniego, bibliografowie polscy nie dotarli do konkretnego egzemplarza. w związku z czym brak jest danych co do daty wydania i bliższego tytułu). Autor hasła Franciszek Maksymilian Sobieszczański nie wspomniał jednak nic o tym, co było najważniejsze: o pionierskim wkładzie Siemienowicza w dzieło budowy rakiet. Podobnie nie wspomniał o tym autor hasła: Siemienowicz" w tomie 16 Wielkiej Ilustrowanej Encyklopedii Powszechnej" wyd. Gutenberg druk. w Krako wie w latach międzywojennych. Po drugiej wojnie światowej, gdy rakiety zaczęły grać wielką rolę na ziemi i w kosmosie, przypomniano w Polsce zasługi Kazimierza Siemienowicza w tej dziedzinie..tuż teraz nie tylko encyklopedia wielotomowa, lecz także jednotomowa pod hasłem: Siemienowicz Kazimierz" podają o nim, że wynalazł m. in. rakietę wielostopniową i stabilizator rakiety. A wydany w 1970 r. przez Polską Akademię Nauk tom Il-gi Historii Nauki Polskiej ma obwolutę prezentującą jako dzieło sztandarowe dla nauki polskiej epoki baroku kartę tytułową przc>kładu francuskiego z 1651 roku książki Siemienowicza o wielkiej sztuce artylerii, ze sztychem van Meursa według rysunku Siemienowicza przedstawiającym m. in. start rakiety. Henryk Barycz, autor części tomu. poświęconej okresowi baroku, na str. 151 napisał m. in. Do najbardziej oryginalnych i olśniewających należał ustęp (w księdze III) zawierający pomysł konstrukcji rakiety wielostopniowej, która czyni Siemienowicza prekursorem dzisiejszej techniki rakietowej". W 1963 r. dzieło Siemienowicza po 313 latacn od wydania pierwodruku doczekało się przekładu na język polski. Przekład ten wraz z tekstem łacińskim ukazał się jako wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. Przekładu dokonał prof. Rudolf Niemiec z Krakowa, wstęp i komentarz opracował dr Tadeusz Nowak z Wojskowego Instytutu Historycznego.

5 Podczas wizyty w dniu 15 sierpnia 1974 r. w Towarzystwie Naukowym Płockim Przewodniczący Rady Państwa prof. dr Henryk Jabłoński i sekretarz Ogólnopolskiego Komitetu FJN minister Witold Jarosiński oglądają dzieło Kazimierza Siemienowicza o rakietach. Od lewej: Jakub Chojnacki prezes TNP, Witold Jarosiński, Henryk Jabłoński i Stanisław Kostanecki dyrektor Biblioteki im. Zielińskich TNP Nakład tego wydania był niewielki: 1250 egzem plarzy. Znacznie większy nakład 75 tysięcy egzemplarzy miała książeczka popularno-naukowa tegoż Tadeusza Nowaka pt Kazimierz Siemienowicz" wydana również przez MON w 1969 r. Książeczka ta mogła już zapoznać z postacią Siemienowicza szersze kola czytelników, zwłaszcza wśród młodzieży szkolnej, do której bibliotek została przez Ministerstwo Oświaty zalecona. To już był spory krok na przód w zakresie popularyzacji postaci i dzieła genialnego pioniera budowy rakiet z XVII w. Jest to jednak o wiele za mało w stosunku do tego, co można i powinno się zrobić. Pracownicy Biblioteki im. Zielińskich TNP wiedzą z własnego długoletniego doświadczenia że egzemplarz dzieła Siemienowicza, wydany w Amsterdamie w 1650 r. prezentowany w ramach okolicznościowych pokazów książek w czasie licznych odwiedzin w Towarzystwie gości krajowych i zagranicznych, zawsze budził żywe zainteresowanie i był dla wielu osób (w tym również wybitnych przedstawicieli nauki i kultury) prawdziwą niespodzianką. Ze strony Towarzystwa Naukowego Płockiego nie jest to jedyna forma popularyzacji, dzieła Kazimierza Siemienowicza. W r z okazji 150-lecia swego założenia Towarzystwo wydało serię 3 pocztówek w nakładzie po egzemplarzy. Na jednej z nich była reprodukcja karty tytułowej pierwodruku dzieła Siemienowicza ze zbiorów TNP. Ponadto w różnych publikacjach np. w..dziesięciu wiekach Płocka" (3 wydania o łącznym nakładzie egzemplarzy) zamieszczono informację, że Biblioteka im. Zielińskich TNP między innymi cennymi pozycjami chlubi się posiadaniem dzieła Siemienowicza. Również w kilku audycjach radiowych i w filmach telewizyjnych o działalności i zbiorach Towarzystwa Naukowego Płockiego zaprezentowano między innymi cennymi pozycjami Biblioteki im. Zielińskich TNP książkę Siemienowicza. Ponadto w toku nakręcania filmu o tradycjach nauki polskiej zasugerowano jego realizatorom z Wytwórni Filmów Oświatowych w Łodzi myśl, aby przy współpracy z dr. Tadeuszem Nowakiem, autorem prac o Siemienowiczu zrealizować film dokumentalny o polskim pionierze budowy rakiet z XVII wieku. Jeśli w dziedzinie literatury zdołano tyle zrobić, by spopularyzować długo nie doceniane i prawie zapoznane życie i twórczość Cypriana Norwida, to podobnie (mutatis mutandis) wiela można zrobić w stosunku do Siemienowicza. Można i powinno się zintensyfikować prace badawcze nad życiem i dziełem genialnego budowniczego rakiet. Wszak Tadeusz Nowak w swym wstępie do przekładu Wielkiej sztuki artylerii" pisał, że samo dzieło Siemienowicza stanowić może, ze względu na bogactwo treści, temat niejednej pracy naukowej"! ). Podkreślił też, że o życiu autora, który stworzył dzieło naprawdę wielkiej miary, prawie nic nie wiemy, choć można przypuszczać, że przy intensywnie prowadzonych poszukiwaniach udałoby się odkryć wiele szczegółów jego życiorysu, o co nikt się dotąd nie pokusił" 2 ). Byłoby także warto postarać się o odnalezienie rękopisu drugiej części dzieła Siemieno-

6 Generał Krzysztof Arciszewski ( ) dowódca artylerii polskiej, bezpośredni jirzelożony Kazimierza Siemienowicza w latach wi' za, n której wspomniał on w przedmowie do czytelnika wydrukowanej w Amsterdamie w 1650 r. części pierwszej. Część druga, według oświadczenia Siemienowicza, była już gotowa i zawierała rzeczy bardzo ważne, m. in. księgę siódmą poświęconą uniwersalnemu przyrządowi pirotechnicznemu, 0 którym autor pisał:,,.iest to mój nowy wynalazek (...). On jeden przewyższa bardzo wiele innych przyrządów i zastępuje je wszystkie, z jego bowiem pomocą mierzymy według wagomiaru kaliber luf armatnich i kul (...) nastawiamy działa i moździerze (...). Oprócz tego odmierzamy odległość miejsc, wysokość i glębo kość obiektów (...). W końcu rozwiązujemy bardzo wiele zagadnień geometrycznych i niektóre astronomiczne oraz geograficzne" :l ). Tadeusz Nowak w swoim wstępie podał, i/ w XVIII w 1 na początku XIX-go natknięto się na pewne ślady, które mogłyby doprowadzić do odnale zienia owej tajemniczej i rewelacyjnej części drugiej dzieła Siemienowicza. 4 ) Podobnie jak bohater.potopu" Sienkiewicza Andrzej Kmicic, Kazimierz Siemienowicz był szlachcicem z terenów Wielkiego Księstwa Litewskiego, Polakiem i oficerem polskim. Toteż w dziele swym wyraża się on z wielką czcią o władcy Polski królu Władysławie IV i wspomina niektóre wypadki, które się zdarzyły na Litwie za jego panowania. W swoich obliczeniach stosuje m. in. miary, które były używane w Państwie Polskim, np. w jego częściach małopolskiej, wielkopolskiej mazowieckiej i litewskiej. 5 ) \ Ponadto 30 morgów tworzy na Litwie i na Mazowszu włóki;, po łacinie mansus lub modus agri, u Niemców zwaną Hubo lub Hufe (...). Na Mazowszu również szerokość morga rozpada się na 2 zagony (lirae), wobec tego każdy z nich jest szeroki na 75 stóp". W ogóle Siemienowicz sporo miejsca w swej książce poświęcił miarom: objętości, ciężkości i długości polskim, angielskim, francuskim, hiszpańskim holenderskim, niemieckim, portugalskim i włoskim Przedstawił także szczegółowo miary starożytne: greckie, rzymskie i hebrajskie. Znajomość tych ostatnich zaczerpnął m. in. z dzieła Stanisława Grzepskiego ( ). poświęconego miarom hebrajskim, a wydrukowanego po łacinie w 1568 r. w Antwerpii. Urodzony w Grzebsku na Mazowszu, późniejszy profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Stanisław Grzepski był również autorem pierwszej polskiej książki technicznej: Geometria to jest miernicka nauka" Kraków niewątpliwie także znan. j Siemieniewiczowi. Popularyzacja dzieła Siemienowicza mogłaby się dokonywać również poprzez konferencje czy sesje naukowe, krajowe czy międzynarodowe. Dobrze byłoby przypomnieć zasługi Siemienowicza poprzez nadanie jego imienia szkołom lub jednostkom wojskowym. Temat Siemienowicz" mogłyby uwzględnić konkursy radiowe czy telewizyjne. Powinien on zainteresować nie tylko badaczy i autorów z dziedziny historii nauki i techniki, lecz także literatów. Wszak bezpośredni przełożony Siemienowicza generał dowódca artylerii polskiej Krzysztof Arciszewski ( ) doczekał się poświęconej mu trzytomowej powieści Michała Rusinka. W tomie trzecim, zatytułowanym Królestwo pychy", jest nawet fragment zawierający rozmowę Krzysztofa Arciszewskiego z Kazimierzem Siemienowiczem, nazywanym przez Rusinka Siemianowic/cm. 6 ) W tej powieści, opartej w dużej mierze na pracy Aleksandra Kraushara:..Dzieje Krzysztofa z Arciszewa Arciszewskiego" (t. 1 2". Petersburg ) nie ma mowy o geniuszu, co projektował i konstruował rakiety w XVII wieku, natomiast jest skromna wzmianka o zakupie w Toruniu 1200 muszkietów oraz 8(10 zbroi i pik. które prze>wieziono szkutami Wisłą do arsenału w Warszawie. Według Rusinka, Arciszewski powierzył dowództwo nad tym transportem Wisłą Sicmienowiczowi co. gdyby było oparte na materiałach historycznych, byłoby dowodem, że Siemienowicz przejeżdżał z tym transportem m in. przez Płock. Lepsze, niż dotąd, poznanie postaci i dzieła Siemienowicza w Polsce, a także ich popularyzacja w naszym kraju, oczywiście ułatwiłyby popularyzacje polskiego geniusza rakiet za granicą. Np. w drukowanej obecnie w Niemieckiej Republice Demokratycznej encyklopedii,,meyers Lexicon" hasło Siemienowicz Kazimierz", odpowiednio udokumentowane, powinno się zaleźć między hasłami:..siemianowice Śląskie" a Sienkiewicz Henryk", wydrukowanymi w poprzednich wydaniach.

7 Budynek Arsenału przy ulicy Długiej w Warszawie. Tu w latach Kazimierz Siemienowicz łiyl czynny jako inżynier i zastępca dowódcy artylerii polskiej; tu obmyśla/ i konstruował swoje rakiety nnthi*ni"<>!min Oprócz wyżej wspomnianych form popularyzacji warto jeszcze sięgnąć po jedną, szczególnie ważną: pobyt w Warszawie, gdzie Siemienowicz w latach , był czynny jako inżynier i zastępca dowódcy artylerii, powinien być upamiętniony. Byłoby to doskonałym uczczeniem prekursorskiej roli Kazimierza Siemienowicza w dziedzinie budowy rakiet; a jednocześnie przypomnieniem, że właśnie w Warszawie startowały polskie rakiety w latach a więc 300 lat przed startami rakiet w Bajkonurze w Związku Radzieckim czy w Houston w Stanach Zjednoczonych. To Fragment panoramy Warszawy z czasów Kazimierza Siemienowicza. Na lewo widoczny pałac Ossolińskich, w którym Siemienowicz informował kanclerza Jerzego Ossolińskiego o swoich pracach w dziedzinie artylerii i techniki rakietowej. Fragment rysunku Szweda Frika Dahlbergha byłaby znakomita propaganda wkładu polskiej myśli wynalazczej w światową nauki,' i technikę rakietową. To byłoby wzbogacenie pięknych tradycji Warszawy i Wojska Polskiego. A oto fragmenty opisów prób z rakietami w książeczce Tadeusza Nowaka:..Kazimierz Siemienowicz""): Gdy pojawiły się pierwsze gwiazdy, z arsenału wyruszył w kierunku pól rozciągających się za wsią Wielka Wola dziwny pochód. Przodem jechał konno inż. Siemienowicz, za nim sunął wóz. w którym złożone były różne przybory (..). W ślad za wozem postępowała duża grupa ludzi (...). Po przybyciu na miejsce inżynier kazał ustawie na ziemi zdjęty z woza, wysoki na dwa sążnie stojak w kształcie słupka oparty na dwóch skrzyżowanych belkach (...). Przy stojaku pozostał tylko inżynier, zawsze ciekawy każdej nowości Sonik o i Cyrkelbach, który (...) zręcznie wykrzesał iskrę wprost na koniec natartego prochem lontu, zwisającego z rakiety. Gdy lont zajął sit; i nikły płomyczek zaczął szybko wędrować w górę, wszyscy trzej odstąpili na kilkanaście kroków w tył, bacznie obserwując wężyk ognia. W chwili gdy dotai ł do dyszy rakiety, buchnął z niej płomień i ra kieta jakby porwana niewidoczną siłą, z szumem ruszyła w górę, znacząc swą drogę jasną linią na ciemnym tle nieba. Wśród widzów rozległ się szmer uznania, który- przeszedł w okrzyk, gdy gdzieś tam wysoko rozległ się huk, a ra kieta pękła jakby na wiele k łwałków, które świecąc różnymi kolorami zaczęły z wolna opadać w dół". Genialne pomysły i wynalazki Kazimierza Siemienowicza były różnie przyjmowane przez współczesnych. W jednych budziły podziw, w innych zawiść. Pisał o tym sam autor Wielkiej sztuki artylerii" we wstępie do swego dzieła 8 ):... jedynie marność wolna jest od zawiści, a mąż zacny zawsze powinien się spodziewać nienawiści, ona bowiem jest stałą jego towarzyszką, postępującą za nim krok w krok jak cień..." Zdawał też sobie Siemienowicz sprawę z pionierskiego charakteru swojego dzieła, jak świadczą o tym poniższe jego słowa: 9 ) 39

8 to znajdowało się w bibliotece Liceum w Warszawie, przeniesione zapewne z Biblioteki Załuskich n ). Na popiersiu tym Siemienowicz był przedstawiony ze wstęgą i gwiazdą jakiegoś orderu zagranicznego. Być może. szczególowsze badania w tej sprawie przynios'yby jakieś rezultaty, mogące się przydać jako tworzywo do ewentualnego portretu Siemienowicza. Bo dotąd nie mamy nawet jego podobizny, a więc me znamy jego wyglądu. Toteż Tadeusz Nowak w swej książce mógł naszkicować tylko przypuszczalny wygląd Kazimierza Siemienowi cza: > 2 ) Właśnie dochodziło południe i ruch w mieście był największy, gdy z bramy Zamku Królewskiego w Warszawie wyszedł człek w sile wieku, średniego wzrostu, w barach rozrośnię- Riblioteka Załuskich w Warszawie, w której wśród podobizn znakomitych Polaków znajdowało się popiersie Kazimierza Siemienowicza Nasze przedsięwzięcie jest w ogóle nowe, ponieważ nikt przede mną nie przedstawił go w tej kolejności, za pomocą takiej metody i takich reguł, ponadto wiem, że nikt nigdv, ktokolwiek w tej materii poświęcił coś dla pożytku publicznego, nie miał tego na uwadze ani nie zmierzał do tego celu, do którego ja zdążałem, przy życzliwej woli boskiej niewiele chyba z drogi zbaczając (...). To jest jednak zupełną prawdą, że wszyscy pozostali pirotechnicy, starsi ode mnie, stawiali na tej ścieżce pierwsze dopiero kroki. Czego ja dokonałem w porównaniu z tamtymi, zobaczy to sprawiedliwy znawca, następny zaś wiek osądzi, czego ktoś poza mną dokonał". Jak z tych słów wynika, Kazimierz Siemienowicz spodziewał się że jego będzie za gro bem zwycięstwo", że potomność ozdobi jego skronie zasłużonym wieńcem sławy. O tym że nadzieje te urzeczywistniają się, świadczy choćby poniższy fragment wstępu z artykułu Jerzego Romana pt. Człowiek, który pokonał mrok" wydrukowanego w 1972 r. w Trybunie Mazowieckiej" 10 ). Z okazji obchodów Tysiąclecia odbyła się w 1966 r. w Chicago, a potem w Detroit wystawa obrazująca światowe osiągnięcia polskiej wiedzy i myśli technicznej. Miałem okazję widzieć program tej wystawy. Zawierał cztery tylko nazwiska: Mikołaja Kopernika, Kazimierza Siemienowicza, Marii Skłodowskiej Curie i... Ignacego Łukasiewicza. Wybrano ich właśnie, by reprezentowali wobec zwiedzających polski wkład w rozwój światowej nauki i techniki". Z tej Wielkiej Czwórki nauki polskiej jedynie Kazimierz Siemienowicz nie ma dotąd nawet portretu. Miał tylko kiedyś popiersie, o którym zachowała się wzmianka Feliksa Bentkowskiego z 1814 r., mówiąca że w tym czasie popiersie t' 1 ' &/"trrn <'. r rmirn! et dchm.j+rt.. 4 p u J I o j Fragment karty tytułowej dzieła Kazimierza Siemienowicza. Na pierwszym planie mężczyzna z laską, to prawdopodobnie Kazimierz Siemienowicz objaśniający widzom pokazy artyleryjsko-rakietowe ty. Ruchy jego zdecydowane, szybkie i sprawne nasuwały bystremu obserwatorowi myśl, że człek ten i do szabli i do konia od młodości przywykł. Ubrany był w strój holenderski, czarny, aksamitny... zdobny u szyi i przy rękawach białymi, sztywno wyprasowanymi koronkami. Szpada u boku świadczyła że był szlacheckiego rodu, a lekkie pochylenie głowy i wyraz skupienia w szarych, patrzących spod nawis łych brwi oczach zdawały się wskazywać, że ten 40

9 Giełda w Amsterdamie około roku W budynku tym prawdopodobnie bywał Kazimierz Siemienowicz. Tu sprzedawano jego książkę o rakietach cudzoziemski szlachcic więcej chyba czasu nad książką niż przy stole biesiadnym spędził. Wyszedłszy z bramy, cudzoziemiec rozejrzał się po zalanym słońcem dziedzińcu i niespodziewanie czystą polszczyzną z lekkim akcentem, znamionującym wschodnie, chyba z terenów Wielkiego Księstwa Litewskiego pochodzenie, zwrócił się do towarzyszącego mu pacholika..." Tak właśnie na okładce i ilustracjach książki Tadeusza Nowaka przedstawił Kazimierza Siemienowicza grafik Mieczysław Wiśniewski. Jest również prawdopodobne że Siemienowicz narysował sam siebie na karcie tytułowej swego dzieła. Byłby to stojący na pierwszym planie w lewym dolnym rogu karty tytułowej wysoki mężczyzna o wygolonej twarzy, zwrócony bokiem, w wojskowym stroju, w kapeluszu ze strusim piórem i ze szpadą u pasa. W prawej ręce trzyma długą laskę, ułatwiającą przekazywanie poleceń na odległość, lewąjr^ką wykonuje gest towarzyszący objaśnieniom, których udziela osobom przyglądającym się pokazom artyleryjsko-rakietowym. Dzieło Siemienowicza przypomina, że polska myśl odkrywcza niejednokrotnie była w czołówce światowego wyścigu na drogach postępu techniki. To właśnie podkreślono mocno podczas tegorocznych obchodów XXX-lecia Polski Ludowej. To właśnie odbija się żywym echem w sercach milionów Polaków w kraju i za granicą uczuciowo zaangażowanych w te sprawy podobnie jak w sprawę sukcesów polskiej drużyny piłkarskiej na mistrzostwach świata w Monachium 1974 roku. Nie obojętne były te sprawy również protektorom Kazimierza Siemienowicza: królowi Pol- Kanclcrz wielki koronny Jerzy Ossoliński ( ), protektor Kazimierza Siemienowicza ski i wielkiemu księciu Litwy Władysławowi IV oraz kanclerzowi wielkiemu koronnemu Jerzemu Ossolińskiemu. Pisze o tym sam Siemieno wicz we wstępie do swej książki "). Wspomina o tym Feliks Bentkowski w swej Historii literatury polskiej" 14 ):

10 Fragment karty tytułowej dzieła Siemienowicza (powiększony). Widoczny herb Siemienowicza Ostoja": miecz pomiędzy dwoma półksiężycami i monogram C. S. (Casimirus Siemienowicz) Król zobaczywszy jego rękopis o artylerii, kazał go podać do druku, co dopiero we dwa lata po śmierci króla przyszło do skutku. Rozkazowi zatem tego monarchy winni jesteśmy to dzieło, które może ujść za klasyczne i które dotąd powszechnie szacowane, czyni honor Polakom". Książkę Siemienowicza wydrukowano w Amsterdamie u Jana Jansoniusa, a więc w centrali wielkiej firmy drukarsko-wydawniczo-księgarskiej: Jansoon van Waesberge. 15 ) mającej swoje placówki w Rotterdamie, Utrechcie, Bredzie, Sztokholmie, Uppsali, Toruniu i Gdańsku. Ułatwiło to w XVII wieku popularyzację dzieła, czyniącego honor Polakom", w Europie. Z karty tytułowej pierwodruku jako materiał ikonograficzny do upamiętnienia wynalazcy można jeszcze przyjąć oprócz rysunku prawdopodobnie jego postaci widoczną u góry karty małą tarczę heraldyczną z monogramem C. S. (Casimirus Siemienowicz) i z polskim herbem Ostoja, przedstawiającym pomiędzy dwoma półksiężycami miecz prostopadle ku dołowi zwrócony. Tym herbem Siemienowicz się pieczętował. Polski geniusz rakiet spodziewał się, że zdobędzie sławę. Traktował ją jednak jak środek do wielkiego celu, nie jako cel sam w sobie. Na rysunku 203 swego dzieła umieścił wizerunek zmiennej Fortuny, aby wielki mąż nie dal się oczarować powabom fortuny, lecz w każdym położeniu zachowywał równowagę ducha" 16 ). Także i karta tytułowa zawiera elementy podobnej symboliki. Na jej pierwszym planie nie piedestale podobnym do fontanny siedzi dziecko puszczające bańki mydlane. Oto co pisze o tym rysunku Siemienowicz 17 ): Również i rycina, którą przedstawiłem na samym wstępie togo dzieła, wyobraża nicość sławy ludzkiej. Czymże bowiem jest człowiek z całym swym dostojeństwem, godnością i zaszczytami, jak nie bańką na wodzie i co więcej, nawet czymś mniejszym od bańki". Rysunek ten ma jednak podwójną symbolikę. Dziecko puszczające bańki mydlane przez słomkę. będącą najprostszą wyrzutnią, symbolizuje także olbrzymie możliwości umysłu ludzkiego: od słomki-wyrzutni baniek mydlanych poprzez wyrzutnie rakiet skonstruowanych przez Siemienowicza do wyrzutni potężnych rakiet kosmicznych w XX wieku! Zapoznając się z dziełem Siemienowicza czytelnik odnosi wrażenie, że wynalazca przemawia słowami: Wzywam prekursorów", zachęcając w ten sposób, byśmy nie spóźniali się za naszą epoką, ale tak, jak on, ją wyprzedzali!

11 43 Fragment karty tytułowej książki Siemienowieza. Na pierwszym planie na piedestale dziecko puszczające przez słomkę bańki mydlane. W głębi start rakiety. Rysunek o podwójnej symbolice, wyrażający nietrwałość ludzkich losów, a jednocześnie wielkie możliwości umysłu ludzkiego PRZYPISY 1) K. Siemienowicz: Wielkiej sztuki artylerii część pierwsza. W-wa 1963, s ) Jak wyżej. 3) Jak wyżej, s ) Jak wyżej, s ) Jak wyżej, s ) M. Rusinek: Królestwo pychy. W-wa 1958, s. 24?8. 7) T. Nowak: Kazimierz Siemienowicz, W-wa 1969, s ) K. Siemienowicz, opus cit. s ) Jak wyżej, s ) Nr 228 z dnia IX.1972 r. 11) Feliks Bentkowski ( ) profesor Liceum Warszawskiego, później Uniwersytetu Warszawskiego, członek-opiekun Towarzystwa Naukowego Płockiego z lat , był bibliotekarzem tegoż Liceum w latach Toteż poniższa wzmianka jego w Historii literatury polskiej ', tom II W-wa i Wilno 1814 s. 361 niewątpliwie była oparta na autopsji: Pomiędzy popiersiami znakomitych nauką Polaków, znajdującymi się w bibliotece Liceum Warszawskiego, (a które zdobiły niegdyś Bibliotekę Załuskich), jest także wizerunek Kazimierza Siemienowicza". 12) T. Nowak, op. cit., s ) K. Siemienowicz, op. cit., s ) F. Bentkowski, op. cit., s ) Encyklopedia wiedzy o książce. Wrocław W-wa Kraków 1971, s ) K. Siemienowicz, op. cit., s ) Jak wyżej, s. 354.

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek Słowniki i inne przydatne adresy oprac. dr Aneta Drabek Encyklopedia PWN Internetowa encyklopedia PWN zawiera wybór 80 tysięcy haseł i 5tysięcy ilustracji ze stale aktualizowanej bazy encyklopedycznej

Bardziej szczegółowo

13-14 września 2012 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław

13-14 września 2012 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 13-14 września 2012 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 13 września 2012 r. SESJA OTWARTA 8.30-9.30 Msza św. (Kościół Uniwersytecki Najśw. Imienia Jezus, Pl. Uniwersytecki 1) 9.30-10.00 Przybycie

Bardziej szczegółowo

Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie

Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie Prace dyplomowe powinny być drukowane według następujących zaleceń: 1) druk jednostronny dotyczy tylko następujących

Bardziej szczegółowo

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami

projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami DARMOWY FRAGMENT projekt biznesowy Mini-podręcznik z ćwiczeniami Od Autorki Cześć drogi Czytelniku! Witaj w darmowym fragmencie podręcznika Jak zacząć projekt biznesowy?! Jego pełna wersja, zbiera w jednym

Bardziej szczegółowo

Jak poprawnie sporządzić opis bibliograficzny w bibliografii załącznikowej?

Jak poprawnie sporządzić opis bibliograficzny w bibliografii załącznikowej? Jak poprawnie sporządzić opis bibliograficzny w bibliografii załącznikowej? Wszystkie pozycje, które są wykorzystane podczas prezentacji muszą zostać wymienione w ramowym planie prezentacji jako literatura

Bardziej szczegółowo

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R Piotr Dobrołęcki współpraca: Tomasz Nowak, Daria Kaszyńska-Dobrołęcka BibliotekaAnaliz Warszawa 2009 Copyright by Piotr

Bardziej szczegółowo

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie Trzy egzemplarze pracy + wersja elektroniczna na płycie CD (rtf. doc.) + praca w kopercie. Oprawa miękka, przeźroczysta. Grzbiety

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII

ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII Bibliografia uporządkowany spis dokumentów (książek, artykułów) wraz z opisem umożliwiającym identyfikację dzieła. Opis bibliograficzny podstawowe dane identyfikujące dzieło

Bardziej szczegółowo

Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska. Blok tematyczny: Historia książki. Scenariusz nr 3

Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska. Blok tematyczny: Historia książki. Scenariusz nr 3 Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska Blok tematyczny: Historia książki Scenariusz nr 3 I. Tytuł scenariusza: Etapy powstawania książki. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3 wiodące):

Bardziej szczegółowo

W imieniu Polski Walczącej

W imieniu Polski Walczącej Pisarski i publicystyczny dorobek Korbońskiego otwiera trylogia, W imieniu Kremla i W imieniu Polski Walczącej. Tom po raz pierwszy opublikował w ramach Biblioteki Kultury Instytut Literacki w Paryżu w

Bardziej szczegółowo

Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W TYCHACH

Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W TYCHACH GAZETKA OKOLICZNOŚCIOWA GIMNAZJUM NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W TYCHACH W roku szkolnym 2006/07 Rada Pedagogiczna GIMNAZJUM NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W TYCHACH podjęła decyzję o wyborze patrona.

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie Kilka słów na temat Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum jest największą instytucją muzealną w Polsce

Bardziej szczegółowo

Główni dystrybutorzy Czasopisma Ekonomia i Zarządzanie

Główni dystrybutorzy Czasopisma Ekonomia i Zarządzanie REKLAMA PRASOWA ADS Główni dystrybutorzy Czasopisma Ekonomia i Zarządzanie Uniwersytet Śląski Biblioteka Uniwersytecka w Kielcach Biblioteka Uniwersytecka Mikołaja Kopernika w Toruniu BIBLIOTAKA UNIWERSYTECKA

Bardziej szczegółowo

Marzena Andrzejewska. Regionalna prasa bibliotekarska doświadczenia i perspektywy Książnica Pomorska, Szczecin 8-9 października 2009 r.

Marzena Andrzejewska. Regionalna prasa bibliotekarska doświadczenia i perspektywy Książnica Pomorska, Szczecin 8-9 października 2009 r. Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Marzena Andrzejewska kilka słów

Bardziej szczegółowo

Autor publikacji: Mirosław Nikiciuk. Fragmenty ilustracji.

Autor publikacji: Mirosław Nikiciuk. Fragmenty ilustracji. Autor publikacji: Mirosław Nikiciuk. Fragmenty ilustracji. Wydane książki. Okładka książki. Mirosław Nikiciuk KRYWLANY białostockie lotnisko Wydano na prawach rękopisu nakładem autora BIAŁYSTOK 2013 Projekt

Bardziej szczegółowo

Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej

Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu Filia w Świdnicy Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej Opracowanie Agnieszka Nawrocka Katarzyna Giedrys-Woźny Świdnica 2015 Na zjeździe założycielskim,

Bardziej szczegółowo

Jubileusz 5-lecia połączenia Akademii Medycznej w Bydgoszczy z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu 25-lecia powstania Akademii Medycznej w Bydgoszczy 50-lecia pracy Profesora Jana Domaniewskiego

Bardziej szczegółowo

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma, urodzony 25 maja 1935 roku w Zbilutce (obecnie Zbelutka) na Kielecczyznie. W latach 1957-1962 studiował na Wydziale

Bardziej szczegółowo

Zasady sporządzania przypisów na podstawie norm PN-78 N-01222 oraz PN-ISO 690:2002. Opracowały: Ilona Dokładna Joanna Szada - Popławska

Zasady sporządzania przypisów na podstawie norm PN-78 N-01222 oraz PN-ISO 690:2002. Opracowały: Ilona Dokładna Joanna Szada - Popławska Zasady sporządzania przypisów na podstawie norm PN-78 N-01222 oraz PN-ISO 690:2002 Opracowały: Ilona Dokładna Joanna Szada - Popławska Przypis (notka) to zasadniczy element aparatu naukowego książki. Przypisy

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

Bazy Biblioteki Narodowej

Bazy Biblioteki Narodowej Bazy Biblioteki Narodowej Wyszukiwanie i gromadzenie informacji Opracowała: Jolanta Nowakowska Biblioteka Narodowa al. Niepodległości 213 02-086 Warszawa tel. (0-22) 608 29 99 (centrala), (0-22) 452 29

Bardziej szczegółowo

Zasady i wskazówki pisania prac dyplomowych

Zasady i wskazówki pisania prac dyplomowych Zasady i wskazówki pisania prac dyplomowych 1. Informacje ogólne Prawo autorskie Student przygotowujący pracę dyplomową (licencjacką/magisterską) powinien zapoznać się z przepisami wynikającymi z "Ustawy

Bardziej szczegółowo

II. TRYB POWOŁYWANIA KAPITUŁY 3.

II. TRYB POWOŁYWANIA KAPITUŁY 3. REGULAMIN DZIAŁANIA KAPITUŁY MEDALU IM. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA STOWARZYSZENIA NAUKOWO-TECHNICZNEGO INŻYNIERÓW I TECHNIKÓW PRZEMYSŁU NAFTOWEGO I GAZOWNICZEGO I. WSTĘP 1. 1. Zgodnie z 24.11 Statutu SITPNiG

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 5. Rozdział V. Nowa epoka, nowy świat. 1. Oblicz, ile lat minęło od

Sprawdzian nr 5. Rozdział V. Nowa epoka, nowy świat. 1. Oblicz, ile lat minęło od Rozdział V. Nowa epoka, nowy świat GRUPA A 8 1. Oblicz, ile lat minęło od wynalezienia nowej metody druku przez Jana Gutenberga do opublikowania w 1543 roku dzieła Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich.

Bardziej szczegółowo

Zdjęcia z roku: 1968, 18-20 października 1968: 700-lecie Grabowca 1

Zdjęcia z roku: 1968, 18-20 października 1968: 700-lecie Grabowca 1 Zdjęcia z roku: 1968, 18-20 października 1968: 700-lecie Grabowca 1 Zdjęcie 1 Rok 1968. Po mszy świętej (Jaroszyński Wacław, Wspólnym wysiłkiem, zbiór materiałów, Gminna Biblioteka w Grabowcu). Zdjęcie

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik.

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Znani Polacy. Znani Polacy. tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIE, ICH RODZAJE, ZASTOSOWANIE

BIBLIOGRAFIE, ICH RODZAJE, ZASTOSOWANIE BIBLIOGRAFIE, ICH RODZAJE, ZASTOSOWANIE Bibliografia z greki biblion książka, graphen pisać Bibliografia uporządkowany spis / wykaz,zestawienie dokumentów / zestawiony wg pewnych kryteriów, spełniający

Bardziej szczegółowo

Książka wielotomowa: Prus Bolesław, Lalka, T.1-3, Warszawa: Świat Książki, 2002, ISBN 83-7311-26-85

Książka wielotomowa: Prus Bolesław, Lalka, T.1-3, Warszawa: Świat Książki, 2002, ISBN 83-7311-26-85 WZÓR SKRÓCONEGO OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO Przyjęty w LO nr IV WAŻNE INFORMACJE: dane do opisu bibliograficznego spisujemy zawsze z karty tytułowej a nie z okładki książki, tytuły dzieł zapisuje się kursywą,

Bardziej szczegółowo

Wielki astronom Mikołaj Kopernik

Wielki astronom Mikołaj Kopernik Wielki astronom Mikołaj Kopernik 1. Cele lekcji Cel ogólny: Poznanie sylwetki Mikołaja Kopernika. a) Wiadomości Uczeń wie, kim był Mikołaj Kopernik. b) Umiejętności Uczeń potrafi udzielać odpowiedzi na

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

ROLA TURYSTYKI W PRZEKAZYWANIU DZIEDZICTWA KULTUROWEGO REGIONU

ROLA TURYSTYKI W PRZEKAZYWANIU DZIEDZICTWA KULTUROWEGO REGIONU WyŜsza Szkoła Turystyki i Języków Obcych w Warszawie zaprasza na Ogólnopolską Konferencję Naukową na temat: ROLA TURYSTYKI W PRZEKAZYWANIU DZIEDZICTWA KULTUROWEGO REGIONU Komunikat nr 1 Termin Konferencji:

Bardziej szczegółowo

Jak ona być pożytecznym i nieść chętną pomoc bliźnim ROK 2014/2015 ROKIEM HM ŁUCJI ZAWADA HUFIEC ZHP RUDA ŚLĄSKA IM.

Jak ona być pożytecznym i nieść chętną pomoc bliźnim ROK 2014/2015 ROKIEM HM ŁUCJI ZAWADA HUFIEC ZHP RUDA ŚLĄSKA IM. HUFIEC ZHP RUDA ŚLĄSKA IM. HM ŁUCJI ZAWADA ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE /2015 1. Rok /2015 rokiem hm Łucji Zawada. W tym roku harcerskim swą uwagę kierujemy ku bohaterce naszego hufca hm Łucji Zawada ps. Luśka.

Bardziej szczegółowo

Zasady pisania prac dyplomowych

Zasady pisania prac dyplomowych Zasady pisania prac dyplomowych I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Prace licencjackie - mogą mieć postać prac przeglądowych: streszczać poglądy filozofów, stanowić świadectwo rozumienia tekstów filozoficznych,

Bardziej szczegółowo

TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ:

TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ: MATURA USTNA TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ: - BIBLIOGRAFIA-MIESIĄC PRZED EGZAMINEM PISEMNYM - KONSPEKT 2 TYGODNIE PRZED EGZAMINEM PISEMNYM Konspekt- podstawa udanej prezentacji Konspekt,

Bardziej szczegółowo

Autorzy: Projekt okładek: Korekta: Spis treści

Autorzy: Projekt okładek: Korekta: Spis treści Wydawnicza kompozycja książki 3 Autorzy: Kevin Bienas, Adrian Grabarczyk Projekt okładek: Kevin Bienias Korekta: Adrian Grabarczyk Wydawnicza kompozycja książki... 5 Czwórka tytułowa... 5 Materiały wprowadzające...

Bardziej szczegółowo

Szlaki handlowe w średniowieczu między Wisłą a Pilicą

Szlaki handlowe w średniowieczu między Wisłą a Pilicą Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Szlaki handlowe w średniowieczu między Wisłą a Pilicą zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie Marta Boszczyk Kielce 2013 Korekta Bożena Lewandowska

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ WARSZTATÓW NR 7. DLA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZ WARSZTATÓW NR 7. DLA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ SCENARIUSZ WARSZTATÓW NR 7. DLA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ Temat: Jak przygotować cv i list motywacyjny? Cel: Przybliżenie zasad konstruowania cv oraz listu motywacyjnego. Czas przeznaczony na warsztat: 45

Bardziej szczegółowo

Bibliografia załącznikowa do prac naukowych, dyplomowych inżynierskich i magisterskich

Bibliografia załącznikowa do prac naukowych, dyplomowych inżynierskich i magisterskich Bibliografia załącznikowa do prac naukowych, dyplomowych inżynierskich i magisterskich Każda praca naukowa i dyplomowa (inżynierska i magisterska) powinna mieć dołączony wykaz materiałów źródłowych wykorzystanych

Bardziej szczegółowo

ZASADY PISANIA PRAC DYPLOMOWYCH LICENCJACKICH

ZASADY PISANIA PRAC DYPLOMOWYCH LICENCJACKICH Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Elblągu Instytut Ekonomiczny ZASADY PISANIA PRAC DYPLOMOWYCH LICENCJACKICH 1. Założenia ogólne Napisanie pozytywnie ocenionej pracy licencjackiej jest jednym z podstawowych

Bardziej szczegółowo

WSKAZÓWKI WYDAWNICZE DLA AUTORÓW

WSKAZÓWKI WYDAWNICZE DLA AUTORÓW Załącznik nr 2 do Regulaminu Wydawnictwa WSKAZÓWKI WYDAWNICZE DLA AUTORÓW 1) Komitet Redakcyjny nie przyjmuje prac (wydawnictwo zwarte lub artykuł), które zostały już opublikowane lub też zostały złożone

Bardziej szczegółowo

DECYZJA Nr 338/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ

DECYZJA Nr 338/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 301 Departament Wychowania i Promocji Obronności DECYZJA Nr 338/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 18 listopada 2013 r. w sprawie wprowadzenia odznaki pamiątkowej

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania J.R.R. Tolkien. Hobbit

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania J.R.R. Tolkien. Hobbit Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania J.R.R. Tolkien Hobbit Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna

Bardziej szczegółowo

Bibliotheca paleotyporum in lingua Polonica impressorum

Bibliotheca paleotyporum in lingua Polonica impressorum Libri librorum Bibliotheca paleotyporum in lingua Polonica impressorum [Mikołaj z Szadka?] [Naznamionowanie dzienne miesiącow nowych pełnych lata 1520?] [Kraków, Hieronim Wietor, 1519/1520]. pl o do druku

Bardziej szczegółowo

Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009

Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009 Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009 To był kapitalny pomysł mojej koleżanki Ani, abyśmy połączyły majowy wyjazd na jedyny poznański koncert Snowy White a, z obejrzeniem rzeźb

Bardziej szczegółowo

JUZ czyli APARAT TELEGRAFICZNY HUGHES'A

JUZ czyli APARAT TELEGRAFICZNY HUGHES'A Mieczysław Hucał JUZ czyli APARAT TELEGRAFICZNY HUGHES'A Podczas wystawy " Druciki, pająki, radziki... 95 lat tradycji szkolenia żołnierzy wojsk łączności w Zegrzu" zorganizowanej w Muzeum Historycznym

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

Ankieta licencjacka opracowanie opisowe

Ankieta licencjacka opracowanie opisowe Uniwersytet Mikołaja Kopernika Instytut Informacji Naukowej i Bibliologii Ankieta licencjacka opracowanie opisowe 5. Czy Pan/i, rozważając perspektywy pracy zawodowej, zakłada możliwość podjęcia (kontynuacji)

Bardziej szczegółowo

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania MICHAIŁ DARAGAN Życzliwy gubernator i jego dokonania RODZINA Szlachecka rodzina Daraganów bierze swój początek z dwóch ziem ukraińskich. Najstarszym znanym przodkiem gubernatora był jego pradziadek Iwan

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu.

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu. POLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT FILOZOFII I SOCJOLOGII UL. NOWY ŚWIAT 72 00-330 WARSZAWA Warszawa, pażdziernik 2008 Szanowny Panie, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk realizuje badanie

Bardziej szczegółowo

Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r.

Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r. Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r. Podstawa prawna: Uchwała Rady Ministrów nr 176/2010 z dn.

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIA DLA MATURZYSTÓW. Zasady tworzenia i wzory

BIBLIOGRAFIA DLA MATURZYSTÓW. Zasady tworzenia i wzory BIBLIOGRAFIA DLA MATURZYSTÓW Zasady tworzenia i wzory MATURZYSTO! Aby przystąpić do ustnego egzaminu maturalnego z języka polskiego: Stwórz bibliografię do swojej prezentacji maturalnej. Bibliografię należy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN III INTERDYSCYPLINARNEGO KONKURSU ODKRYWAMY ŚREDNIOWIECZE

REGULAMIN III INTERDYSCYPLINARNEGO KONKURSU ODKRYWAMY ŚREDNIOWIECZE REGULAMIN III INTERDYSCYPLINARNEGO KONKURSU ODKRYWAMY ŚREDNIOWIECZE DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO, ŚLĄSKIEGO I PODKARPACKIEGO ZASADY OGÓLNE I Konkurs jest organizowany przez

Bardziej szczegółowo

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Pan Ziemowit Maślanka urodził się w 1924r. w miejscowości Witosówka pow. Trembowla w woj. Tarnopolskim na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej.

Bardziej szczegółowo

Imię Nazwisko, Imię Nazwisko 1 Uczelnia/Firma. Imię Nazwisko 2 Uczelnia/Firma. Tytuł artykułu

Imię Nazwisko, Imię Nazwisko 1 Uczelnia/Firma. Imię Nazwisko 2 Uczelnia/Firma. Tytuł artykułu Imię Nazwisko, Imię Nazwisko 1 Uczelnia/Firma Imię Nazwisko 2 Uczelnia/Firma Tytuł artykułu Tekst artykułu należy pisać przy użyciu edytora zgodnego z MS WORD 2003, 2007, 2010. Do pisania podstawowego

Bardziej szczegółowo

Opracowanie książki w formacie MARC 21/ SOWA2

Opracowanie książki w formacie MARC 21/ SOWA2 Opracowanie książki w formacie MARC 21/ SOWA2 Materiał pomocniczy do kursu e-learningowego Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu CZĘŚĆ 3 Kurs dostępny na: www.wbp.poznan.ekursy.eu

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Dominik Burchard 2. Grupa docelowa: uczestnicy koła humanistycznego 3. Liczba godzin: 2 4. Temat zajęć:

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS ILUSTRATORSKI DO DZIEŁ LITERATURY POLSKIEJ KLASYCZNEJ I WSPÓŁCZESNEJ

WOJEWÓDZKI KONKURS ILUSTRATORSKI DO DZIEŁ LITERATURY POLSKIEJ KLASYCZNEJ I WSPÓŁCZESNEJ WOJEWÓDZKI KONKURS ILUSTRATORSKI Wspaniała literatura polska, szczególnie współczesna, obfituje w dzieła, które pozbawione są rycin. Chcemy aby poprzez ten konkurs młodzi ludzie rozbudzali swoją wyobraźnię,

Bardziej szczegółowo

PATRONAT HONOROWY Podróżnik, sportowiec, humanista, dziennikarz fotoreporter - nasz patron Kazimierz Nowak wzorem dla współczesnej młodzieży.

PATRONAT HONOROWY Podróżnik, sportowiec, humanista, dziennikarz fotoreporter - nasz patron Kazimierz Nowak wzorem dla współczesnej młodzieży. PATRONAT HONOROWY Podróżnik, sportowiec, humanista, dziennikarz fotoreporter - nasz patron Kazimierz Nowak wzorem dla współczesnej młodzieży. Projekt edukacyjny realizowany w latach 2009-2012 w Gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Marek Pawlikowski CZTERDZIEŚCI LAT UNII POLSKICH PISARZY LEKARZY

Prof. dr hab. Marek Pawlikowski CZTERDZIEŚCI LAT UNII POLSKICH PISARZY LEKARZY Prof. dr hab. Marek Pawlikowski CZTERDZIEŚCI LAT UNII POLSKICH PISARZY LEKARZY Czterdzieści lat temu, w październiku 1967 roku, podczas Zjazdu Założycielskiego w Radziejowicach, powołano do życia Stowarzyszenie,

Bardziej szczegółowo

Marzycielska Poczta: szczegółowy opis akcji

Marzycielska Poczta: szczegółowy opis akcji Marzycielska Poczta: szczegółowy opis akcji Czym jest Marzycielska Poczta? Marzycielska Poczta to ogólnopolska akcja, która polega na wysyłaniu tradycyjnych listów i kartek do ciężko chorych dzieci. Na

Bardziej szczegółowo

Nieoficjalny opis przejścia GRY-OnLine do gry. Myst III: Exile. autor: Bolesław Void Wójtowicz

Nieoficjalny opis przejścia GRY-OnLine do gry. Myst III: Exile. autor: Bolesław Void Wójtowicz Nieoficjalny opis przejścia GRY-OnLine do gry Myst III: Exile autor: Bolesław Void Wójtowicz Copyright wydawnictwo GRY-OnLine S.A. Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa do użytych w tej publikacji tytułów,

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes

Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes NOTATKI 186 Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes ROCZNIK DENDROLOGICZNY Vol. 55 2007 187-192 BRONISŁAW JAN SZMIT Dwie zapomniane Botaniki Leśne autorstwa Henryka Edera

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię autora, tytuł, oznaczenie tomu (części), kolejność wydania, miejsce wydania, nazwa wydawnictwa, rok wydania, numer ISBN.

Nazwisko i imię autora, tytuł, oznaczenie tomu (części), kolejność wydania, miejsce wydania, nazwa wydawnictwa, rok wydania, numer ISBN. ZASADY SPORZĄDZANIA BIBLIOGRAFII Bibliografia uporządkowany spis dokumentów (książek, artykułów) wraz z opisem umożliwiającym identyfikację dzieła. Opis bibliograficzny podstawowe dane identyfikujące dzieło

Bardziej szczegółowo

Narysowanie postaci ludzkiej nie należy

Narysowanie postaci ludzkiej nie należy WSTĘP 3 Narysowanie postaci ludzkiej nie należy do prostych zadań. Opanowanie tej sztuki wymaga wielu ćwiczeń i dużej cierpliwości, jednak jest to możliwe dla każdego, kto wykaże się zapałem oraz ambicją,

Bardziej szczegółowo

Matura z języka polskiego 2015 Jak przygotować ucznia do nowej formuły egzaminu ustnego? karty pracy

Matura z języka polskiego 2015 Jak przygotować ucznia do nowej formuły egzaminu ustnego? karty pracy do nowej formuły egzaminu ustnego? karty pracy karta zadania Nr 1a polecenie tekst W jaki sposób w utworach literackich można mówić o przemijaniu? omów zagadnienie, odwołując się do załączonego liryku

Bardziej szczegółowo

Wybrane sylwetki wybitnych polskich elektrotechników

Wybrane sylwetki wybitnych polskich elektrotechników Wybrane sylwetki wybitnych polskich elektrotechników Początki elektrotechniki w Polsce sięgają czasów gdy Polską rządził jeszcze ostatni król Stanisław August, oraz czasów gdy Polska znikła z map świata

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki.

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach oferuje w bieżącej prenumeracie bogaty zbiór czasopism metodycznych i fachowych dla nauczycieli, wychowawców oraz bibliotekarzy, psychologów, pedagogów szkolnych

Bardziej szczegółowo

ZAŁOGA Nr. MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE

ZAŁOGA Nr. MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE Zestaw pytań nr 1 ZAŁOGA Nr MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE 1. Jaki napis znajduje się na rzeźbie przy wejściu do Muzeum? (10 pkt)...... 2. W zbiorach Muzeum mamy wiele cennych pamiątek, w tym

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie VI Na podstawie lektury Kwiat kalafiora Małgorzaty Musierowicz

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie VI Na podstawie lektury Kwiat kalafiora Małgorzaty Musierowicz Konspekt lekcji języka polskiego w klasie VI Na podstawie lektury Kwiat kalafiora Małgorzaty Musierowicz Temat : Jaka jesteś, Gabrysiu? próba charakterystyki postaci. Cele : Doskonalenie wypowiadania się

Bardziej szczegółowo

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Ekonomicznego PWSZ w Głogowie

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Ekonomicznego PWSZ w Głogowie Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Ekonomicznego PWSZ w Głogowie Trzy egzemplarze pracy + wersja elektroniczna na płycie CD (rtf. doc.) + praca w kopercie. Oprawa miękka, przeźroczysta. Strona

Bardziej szczegółowo

NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO z dnia 13 lipca 2012 r. pokazuje

NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO z dnia 13 lipca 2012 r. pokazuje W roku 2013 osiągnięcia naukowe pracowników Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza przeliczano na punkty według zasad zawartych w dokumentach: 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ

SPRAWDZIAN W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA DATA URODZENIA UCZNIA miejsce na naklejkę z kodem dzień miesiąc rok SPRAWDZIAN W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ KWIECIEŃ 2002 Informacje dla ucznia O książce

Bardziej szczegółowo

Zestaw materiałów edukacyjnych Wyprawa do Polski - podręcznik pokazowy

Zestaw materiałów edukacyjnych Wyprawa do Polski - podręcznik pokazowy Zestaw materiałów edukacyjnych Wszystkie materiały można wykorzystywać zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa Na tych samych warunkach 3.0 PL http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/,

Bardziej szczegółowo

Aeroskop. Festiwal Filmów w Gdyni. Antoś po raz pierwszy w Warszawie. Kazimierz Junosza-Stępowski

Aeroskop. Festiwal Filmów w Gdyni. Antoś po raz pierwszy w Warszawie. Kazimierz Junosza-Stępowski F1 F2 Aeroskop Pierwsza na świecie ręczna kamera filmowa skonstruowana w przez Kazimierza Prószyoskiego. Wynalazca ten zbudował też pierwsze urządzenie do nagrywania i wyświetlania filmów. Następna karta

Bardziej szczegółowo

Prezydent RP w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu

Prezydent RP w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu Strona znajduje się w archiwum. Prezydent RP w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu We wtorek, 24 lutego br., Prezydent RP, Zwierzchnik Sił Zbrojnych Lech Kaczyński złożył wizytę w Wyżej

Bardziej szczegółowo

Henryk Rutkowski. Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku

Henryk Rutkowski. Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku Henryk Rutkowski Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku Przedmiotem zainteresowania jest terytorium województwa kaliskiego na dawnych mapach, z których tylko późniejsze przedstawiają

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

Obchody 11 listopada Biłgoraj 2014

Obchody 11 listopada Biłgoraj 2014 Obchody 11 listopada Biłgoraj 2014 fot. Zenon Łój od redakcji Spis treści Wstęp 3 Stefan Szmidt Mój Biłgoraj 4 Henryk Wujec Bez uproszczeń Dominikańskie listy z Lublina 6 o. Tomasz Dostatni Wypisy z lektury

Bardziej szczegółowo

O warsztatach. Obejrzyj the chapel

O warsztatach. Obejrzyj the chapel O warsztatach Rewolucja, jaką mamy okazję obserwować w ciągu ostatnich kilku lat w branży filmowej, a która zapoczątkowana została wprowadzeniem lustrzanek cyfrowych wyposażonych w funkcję filmowania,

Bardziej szczegółowo

Franciszek Wójcik (1903-1984)

Franciszek Wójcik (1903-1984) Franciszek Wójcik (1903-1984) wystawa: Pejzaże z Rzymu i Zakopanego 04.03.2011 18.03.2011 Connaisseur Salon Dzieł Sztuki Kraków, Rynek Główny 11 Franciszek Wójcik (1903-1984) Urodzony 2 stycznia 1903 r.

Bardziej szczegółowo

Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego

Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego Warszawa, dnia 24 września 2009 r. Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego W dniu 23 września 2009 r. w sali nr 176, w Gmachu Senatu odbyło się posiedzenie Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego.

Bardziej szczegółowo

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic!

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! W związku ze zbliżającą się 70. rocznicą wybuchu II wojny światowej ( 1 września 2009 r. ) grupa byłych i obecnych mieszkańców naszej wsi w składzie: 1. Krzysztof Granat

Bardziej szczegółowo

AUTOR I JEGO DZIEŁO Rodowity mieszkaniec Zdun, Pan Krzysztof J. Guzek jest autorem herbu Gminy Zduny.

AUTOR I JEGO DZIEŁO Rodowity mieszkaniec Zdun, Pan Krzysztof J. Guzek jest autorem herbu Gminy Zduny. HERB GMINY ZDUNY AUTOR I JEGO DZIEŁO Rodowity mieszkaniec Zdun, Pan Krzysztof J. Guzek jest autorem herbu Gminy Zduny. Autor herbu jest członkiem Towarzystwa Heraldycznego Szkocji. Oryginał herbu gminy

Bardziej szczegółowo

Polszczyzna piękna i bogata wybór literatury

Polszczyzna piękna i bogata wybór literatury Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Polszczyzna piękna i bogata wybór literatury Wybór i opracowanie Magdalena Mularczyk Kielce 2015 Korekta Małgorzata Pronobis Redakcja techniczna opracowanie

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

Zawartość i możliwości wykorzystania bazy PROLIB OPAC. Scenariusz warsztatów doskonalących

Zawartość i możliwości wykorzystania bazy PROLIB OPAC. Scenariusz warsztatów doskonalących 1 Zawartość i możliwości wykorzystania bazy PROLIB OPAC Scenariusz warsztatów doskonalących Czas trwania: 2 godz. Uczestnicy: studenci I roku różnych kierunków studiów Cele ogólne: Zapoznanie uczestników

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r.

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. Krasnystaw, dnia 05.10.2012 r. Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. W okresie 27-30.09.2012 r. w ramach realizacji projektu systemowego Aktywność

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Udostępniania Zbiorów Specjalnych Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie

REGULAMIN Udostępniania Zbiorów Specjalnych Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie REGULAMIN Udostępniania Zbiorów Specjalnych Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie Na podstawie Regulaminu Udostępniania Zbiorów Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie ustala się szczegółowe zasady

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Ogólne zasady druku pracy: Układ pracy

Ogólne zasady druku pracy: Układ pracy Instrukcja pisania prac dyplomowych obowiązująca na Wydziale Profilaktyki i Zdrowia Niepublicznej Wyższej Szkoły Medycznej we Wrocławiu studia od roku 2007 Ogólne zasady druku pracy: Papier biały wielkość

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo