Nr Informacja. Obszary metropolitalne w Polsce, Holandii i Hiszpanii KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nr 1258. Informacja. Obszary metropolitalne w Polsce, Holandii i Hiszpanii KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ"

Transkrypt

1 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Obszary metropolitalne w Polsce, Holandii i Hiszpanii Marzec 2006 Anna Zygierewicz Informacja Nr 1258 Zgodnie z opinią Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego, obszary metropolitalne odgrywają kluczową rolę w realizacji gospodarczych, społecznych i ekologicznych celów strategii lizbońskiej. Znacząca część czynników, od których zależy przyszła konkurencyjność Europy, skupia się w tych obszarach. Obszary metropolitalne stanowią główne ośrodki kształcenia, badań, innowacji, rozwoju najnowszych technologii, tworzenia nowych rodzajów działalności i promowania przedsiębiorczości. Są także głównymi węzłami transportu i telekomunikacji, co ułatwia nawiązywanie kontaktów przez przedsiębiorstwa, uniwersytety i ośrodki badawcze.

2 BSiE 1 1. Informacje ogólne i definicje Urbanizacja to proces społeczny i kulturowy wyrażający się w rozwoju i wzroście liczby miast, powiększaniu się obszarów miejskich i wzroście udziału ludności miejskiej (bądź ludności żyjącej wg miejskich wzorów) w stosunku do ogółu ludności. 1 Urbanizacja jest procesem złożonym, przebiegającym w czterech zasadniczych płaszczyznach 2 : urbanizacja demograficzna polega na przemieszczeniu się ludności ze skupisk wiejskich do miast, koncentracji ludności w miastach i stałym wzroście udziału mieszkańców miast na danym obszarze, urbanizacja przestrzenna polega na zwiększaniu się obszaru miast, powiększaniu ich pojemności (również przez intensyfikację zabudowy), powstawaniu nowych miast i osiedli nierolniczych oraz na przekształcaniu innych środowisk mieszkalnych na wzór miejski, urbanizacja ekonomiczna polega na stałym wzroście liczby ludności pracującej w zawodach pozarolniczych oraz na postępującym różnicowaniu się zawodowym tej ludności w stosunku do ludności wykonującej zajęcia rolnicze, urbanizacja społeczna wyraża się w przyswojeniu przez przybyszów z obszarów wiejskich miejskiego stylu życia, a także w przenikaniu miejskich wzorów ekonomicznych, społecznych i kulturowych na wieś. Procesy urbanizacyjne prowadzą ostatecznie do kształtowania się wielkoprzestrzennych układów, zespołów miast zwanych aglomeracjami miejsko-przemysłowymi i różnych ich form, takich jak: konurbacje, obszary metropolitalne czy megalopolis. Aglomeracja miejsko-przemysłowa to obszar urbanistyczny o dużym skupieniu ludności utrzymującej się z zawodów pozarolniczych. Występuje na nim zgrupowanie miast i osiedli. Zachodzą w nim intensywne procesy przemieszczania osób, towarów, kapitału i usług. Aglomeracje miejsko-przemysłowe wykazują silne wewnętrzne i zewnętrzne powiązania z infrastrukturą techniczną oraz społeczną. Pod względem administracyjnym, aglomeracje miejsko-przemysłowe są najczęściej podzielone na gminy miejskie i wiejskie z dominującą rolą dużego miasta tworzącego centrum 3 (np. aglomeracja Warszawy czy Londynu). Ranking aglomeracji europejskich zamieszczony został w załączniku 1. 1 Nowa encyklopedia powszechna PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN SA. 2 Jw. 3 Nowa encyklopedia powszechna PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN SA.

3 2 BSiE Typ aglomeracji z jednym głównym miastem nazywany jest aglomeracją monocentryczną, a typ aglomeracji z kilkoma ważnymi ośrodkami miejskimi nazywany jest aglomeracją policentryczną (konurbacją). Konurbacja powstaje z niezależnych od siebie początkowo miast, między którymi z czasem zacierają się granice. Często miasta te położone są w zagłębiach węglowych (np. Górnośląski Okręg Przemysłowy, Zagłębie Ruhry). Mogą być one jednak także położone na innych obszarach (np. Trójmiasto). Możemy także dokonać podziału na aglomerację przemysłową (teren silnie zurbanizowany z dużą ilością zakładów przemysłowych) oraz aglomerację miejską (teren o dużym zagęszczeniu budynków mieszkalnych lub budynków użyteczności publicznej) 4. Często jednak mamy do czynienia z aglomeracjami typu miejsko-przemysłowego. Rozwój blisko siebie położonych aglomeracji może doprowadzić do powstania rozległego, silnie zurbanizowanego obszaru zwanego megalopolis, czyli wieloprzestrzennego układu osadniczego, powstającego w wyniku łączenia rozległych, peryferyjnych stref zabudowy jednorodzinnej i związanych z nią usług rozwijających się wokół aglomeracji miejskiej i dużych miast. Potocznie pod określeniem megalopolis rozumie się powiązany funkcjonalnie i komunikacyjnie obszar dwóch lub więcej aglomeracji. 5 Największy tego typu układ osadniczy znajduje się w na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych Ameryki, gdzie na obszarze około 146 tys. km 2 żyje ponad 44 mln mieszkańców. Obejmuje on miasta Boston, Hartford, New York, Filadelfię, Baltimore i Waszyngton. Drugie największe megalopolis to obszar między Zatoką Tokijską a Osaką w Japonii (ponad 43 mln mieszkańców). W Europie wykształca się m.in. megalopoliczny obszar Cysalpejski z Mediolanem, Turynem i Lyonem na czele (ponad 11 mln mieszkańców), a także na pograniczu polsko-czeskim (zespół katowicko-ostrawski z ponad 4,5 mln mieszkańców). 6 Jan Turowski 7 pisze, iż cechą współczesnej urbanizacji jest wzrost liczby miast wielkich i dużych (umownie rozumianych jako liczące po kilkaset tysięcy mieszkańców) oraz wzrost proporcji tej ludności w stosunku do całej ludności danego społeczeństwa i, co więcej, koncentracji tej ludności wielkomiejskiej w stosunku do ludności miejskiej w danym kraju. Dodaje on, iż cechą współczesnej urbanizacji jest metropolizacja, to jest uzyskiwanie dominującego znaczenia w gospodarce i kulturze danego kraju przez wielkie zespoły i układy miast i różnych jednostek osadniczych, zwanych też aglomeracjami, konurbacjami, strefami urbanizacyjnymi, a więc powiązanych funkcjonalnie ze sobą skupień osadniczych wraz z głównym ośrodkiem centralnym miastem metropolitalnym. Obszar metropolitalny to obszar gęsto zaludniony, składający się z kilku bądź kilkunastu miast (miasta-satelity) położonych blisko znaczącego centrum miejskiego metropolii. Miasta te połączone są więzami funkcjonalnymi, ekonomicznymi, społecznymi i politycznymi. Miasto centralne (lub miasta centralne) obszaru metropolitalnego tworzy tzw. hub centrum rozrządowe całego obszaru, przez który przebiegają wszystkie linie komunikacyjne. Obszar metropolitalny jest głównym, wielofunkcyjnym ośrodkiem danego regionu, w którym skupiają się funkcje wyższego rzędu: ekonomiczne, naukowe i kulturalne. Granice obszaru metropolitalnego mogą przekraczać granice jednostek administracyjnych lub granice państw. 8 4 Wikipedia. Wolna encyklopedia, 5 Jw. 6 Jw. 7 Jan Turowski, Osobliwości współczesnej urbanizacji, w: Stare i nowe struktury społeczne w Polsce, Tom III, Czynniki miastotwórcze w okresach wielkich amin społecznych, pod red. Wojciecha Misztala i Józefa Styka, Wydawnictwo UMCS, Lublin Wikipedia. Wolna encyklopedia,

4 BSiE 3 Zgodnie z nomenklaturą unijną 9, obszar metropolitalny składa się z centrum w postaci pojedynczego miasta lub aglomeracji miejskiej oraz z peryferii w postaci sąsiednich gmin, z których znaczna część czynnych zawodowo mieszkańców codziennie dojeżdża do pracy do centrum. Pojęcie obszarów metropolitalnych jest w tym rozumieniu bliskie pojęciu rejonu zatrudnienia lub funkcjonalnego regionu miejskiego 10. Uwzględnia ono obecność obszarów peryferyjnych, silnie związanych z centrum i bezpośrednio uzależnionych w swym rozwoju od jego wzrostu. Obszary metropolitalne rozciągają się na przestrzenie, których pokonanie może wymagać godziny. Obejmują zarówno tereny miejskie, jak i wiejskie. Obszar pretendujący do miana obszaru metropolitalnego powinien posiadać pewną minimalną liczbę mieszkańców (500 tys.) lub miejsc pracy. Tak samo niezbędne jest pewne minimalne natężenie migracji dom praca między gminą peryferyjną a centrum, aby tę pierwszą można było zaliczyć do obszaru metropolitalnego (wśród aktywnych zawodowo mieszkańców gminy peryferyjnej 10% osób musi pracować w centrum). Jednak te minimalne progi ustalane zostały arbitralnie i w konsekwencji w praktyce mają one różne znaczenie. W ostatnim czasie w Unii Europejskiej wyłonił się nowy rodzaj obszarów metropolitalnych. Kilka aglomeracji funkcjonujących jako sieć, których rejony zatrudnienia nakładają się na siebie, tworzy razem wieloośrodkowy obszar metropolitalny. Do grupy tej należy np. okręg Randstad (7 mln mieszkańców) tworzony przez 4 aglomeracje holenderskie: Amsterdam, Rotterdam, Hagę i Utrecht, region Ren-Ruhra (11 mln mieszkańców) tworzony przez Bonn, Kolonię, Düsseldorf, Duisburg, Essen i Dortmund wraz z całymi aglomeracjami, region Wiedeń-Bratysława (4,6 mln mieszkańców), region Öresund (2,5 mln mieszkańców) obejmujący aglomerację kopenhaską i Malmö, którego szybki rozwój związany jest m.in. z budową mostu łączącego Danię i Szwecję. Do tego rodzaju obszarów metropolitalnych w Polsce należeć będzie m.in. śląski obszar metropolitalny. Ocenia się, że w rozszerzonej Unii Europejskiej istnieje około 50 obszarów metropolitalnych liczących ponad milion mieszkańców. Wśród europejskich obszarów metropolitalnych łatwo można wyróżnić kilka kategorii. Z jednej strony mamy wielkie obszary metropolitalne, jak Londyn, Paryż, rejon Renu i Ruhry, Randstad czy Madryt, o ludności przekraczającej 5 milionów mieszkańców, z drugiej strony istnieje szereg obszarów metropolitalnych mniej znaczących, ale często zamożnych i ze znacznym potencjałem rozwoju oraz wielkimi ambicjami. Dotyczy to obszarów metropolitalnych otaczających stolice i wielkie ośrodki gospodarcze w prawie wszystkich państwach członkowskich. Obserwuje się także proces europeizacji ośrodków gospodarczych, związany z zanikaniem granic wewnętrznych w Europie, a w wyrażający się w stopniowym rozwoju ośrodków międzyregionalnych, a niekiedy i transgranicznych (Kopenhaga-Malmö, Limburgia holenderska, Limburgia belgijska Akwizgran, aglomeracja Lille na pograniczu francusko-belgijskim). Pewnym utrudnieniem w prowadzeniu badań statystycznych dotyczących obszarów metropolitalnych jest fakt, iż choć funkcjonują one jako obszary społeczno-gospodarcze ich obszar nie pokrywa się z europejskim regionalnym podziałem administracyjnym NUTS, stosowanym przez EUROSTAT oraz instytucje europejskie. W rezultacie podział na regiony administracyjne jest nieprzydatny dla potrzeb analizy i porównań w zakresie zmian społeczno- 9 Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Obszary metropolitalne konsekwencje społeczno gospodarcze dla przyszłości Europy (2004/C 302/20). 10 Komitet Regionów rozwinął koncepcję funkcjonalnego regionu miejskiego, obejmującego metropolię i jej strefę wpływów, uznając tym samym fakt, że miasta przekształcają się w aglomeracje, a następnie w metropolie, które z kolei rozszerzają się, tworząc regiony miejskie. Koncepcja ta podkreśla również współzależności między jednostkami terytorialnymi współtworzącymi region miejski: rynek pracy, dojazdy z domu do pracy, sieć transportu, centra handlowe, lokalizacja nowych form działalności, rynek nieruchomości, parki rozrywki, ochrona środowiska.

5 4 BSiE gospodarczych w obszarach metropolitalnych na szczeblu europejskim, gdyż np. Londyn posiada 7,4 mln mieszkańców w regionie administracyjnym (NUTS 2, NTS-2), ale aż 13,23 mln w obszarze metropolitalnym. Tego typu badania statystyczne są szczególnie ważne, zważywszy na fakt, iż trzy czwarte ludności Europy żyje w strefach miejskich i podmiejskich. W Polsce zgłaszane są propozycje, aby obszary metropolitalne stały się odrębnymi podregionami NTS-3. Tworzenie obszarów metropolitalnych ma jeszcze jeden cel. Nadaje ono ramy prawne zjawisku funkcjonowania obok siebie obszarów miejskich i podmiejskich, tworzonych przez różne jednostki administracyjne, dysponujące swoimi budżetami i prowadzące swoje własne polityki. Tworzenie obszarów metropolitalnych stwarza możliwość współpracy tych jednostek dla dobra całego obszaru, który czy sformalizowany, czy też nie, funkcjonuje jednak w praktyce, a za którego funkcjonowanie odpowiedzialność spada często jedynie na władze centralnego ośrodka miejskiego działającego na danym obszarze. O znaczeniu tworzenia obszarów metropolitalnych świadczy także cytowana już wcześniej opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, która stwierdza, iż między strategią lizbońską a obszarami metropolitalnymi zachodzi bezpośredni związek. Znacząca część czynników, od których zależy przyszła konkurencyjność Europy, skupia się w tych strefach. Innowacje i informacje powstające w obszarach metropolitalnych promieniują z nich na inne miasta europejskie. Rozkwit obszarów metropolitalnych jest warunkiem koniecznym rozwiązania problemów spójności społecznej i terytorialnej, które powstają na ich własnych obszarach i w innych europejskich miastach lub regionach. Obszary metropolitalne są głównymi ośrodkami badań, innowacji i tworzenia nowych rodzajów aktywności. Skupiają się w nich branże o wysokiej wartości dodanej, w szczególności usługi dla przedsiębiorstw. Pierwszorzędną rolę odgrywają w nich również technologie informacyjne i komunikacyjne. Dynamika gospodarcza konkretyzuje się głównie w regionach obszarów metropolitalnych, które są czołowymi centrami innowacji, społeczeństwa opartego na wiedzy oraz kształcenia. Obszary metropolitalne są również ważnymi ośrodkami kulturalnymi, turystycznymi i rozrywkowymi. Ich ogromne dziedzictwo jest znaczącym elementem ich historii i tożsamości. Uniwersytety, biblioteki, muzea, teatry, opery, sale koncertowe to miejsca kluczowe dla zachowania i upowszechniania kultury europejskiej. Odgrywają one ważną rolę w tworzeniu i rozpowszechnianiu kultury. W obszarach metropolitalnych odbywają się najważniejsze imprezy sportowe i koncerty muzyczne, na które przychodzą tłumy Poziom urbanizacji i obszary metropolitalne w Polsce Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2005 r. w Polsce było 887 miast zamieszkanych przez ,597 tys. osób. Oznacza to, że przy liczbie ludności Polski wynoszącej ok ,3 tys. osób, w miastach mieszka ponad 61% Polaków. Tabela 1. przedstawia dane dotyczące liczby miast w podziale na liczbę mieszkańców oraz dane dotyczące ludności zamieszkałej w miastach. Wynika z nich, iż w Polsce dominowały miasta o liczbie ludności od 2 do 5 tys. mieszkańców. W całej Polsce miast powyżej 200 tys. mieszkańców było tylko Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, op.cit.

6 BSiE 5 Tabela 1. Ludność w miastach według grup wielkości miast w 2005 r. (stan w dniu 30 VI) Miasta o liczbie ludności Województwa Ogółem poniżej i więcej Liczba miast P o l s k a Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie Ludność w miastach P o l s k a Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie Źródło: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2005 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, Jak pisze Bogdan Jałowiecki 12 Polska należy do najsłabiej zurbanizowanych krajów Europy, ponieważ jedynie ok. 63% ludności żyje w miastach. Dla porównania można podać wskaźniki urbanizacyjne w krajach sąsiednich: w Czechach 74,7%, w Rosji 73,1%, na Ukrainie 67,9%, na Białorusi 68,2%, w Bułgarii 67,2%, w Grecji 62,5%, w Hiszpanii 78,4%. Niższe od Polski wskaźniki miały Rumunia 54,5% i Słowacja 57,0% a z krajów zachodnich: Portugalia 33,6%. Mimo stosunkowo niskiego odsetka ludności miejskiej rośnie ona bardzo powoli, a niektóre miasta w ostatnich latach tracą ludność. Do miast woje- 12 Bogdan Jałowiecki, Uwarunkowania i szanse rozwoju polskich metropolii, Ekspertyza wykonana na zlecenia Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

7 6 BSiE wódzkich, w których ubytek ludności był stosunkowo największy należą Katowice i Łódź. W Krakowie, Wrocławiu i w Poznaniu w okresie transformacji ( ) liczba ludności w zasadzie nie zmieniła się. W niewielkim stopniu wzrosła natomiast ludność Warszawy. Do miast, których cechowała relatywnie największa dynamika wzrostu ludności, należą Białystok, Olsztyn i Rzeszów. Ogólnie rzecz biorąc, o ile w okresie ludność analizowanych miast powoli, ale stale rosła, to w następnej dekadzie obserwować można stagnację. Sytuacja ta jest rezultatem bardzo niskiego przyrostu naturalnego ludności miejskiej, zahamowania migracji wieś miasto oraz odpływu ludności z miast o stosunkowo dużym zagrożeniu ekologicznym i cechujących się tradycyjnym przemysłem. Stosunkowo nowym zjawiskiem jest wzrost ludności stref podmiejskich niektórych miast, szczególnie Warszawy, Poznania i Wrocławia. W przypadku tych dwóch ostatnich miast mogą być bardzo intensywne procesy urbanizacyjne w Tarnowie Podgórnym i Kobierzynach. Pojęcie metropolii i obszaru metropolitarnego znane jest od dawna i w wielu krajach stanowi jeden z filarów kształtowania ładu przestrzennego w skali ponadregionalnej. W Polsce ramy prawne dla tego typu planowania przestrzennego daje ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 27 marca 2003 r. (Dz. U Nr 80 poz. 717 z poz. zm.), w której zawarte zostały przepisy nakazujące sporządzanie planów dla obszarów metropolitalnych, obejmujące największe aglomeracje Polski wraz z ich głównymi ośrodkami. Zgodnie z art. 2 pkt 9 ustawy przez obszar metropolitalny należy rozumieć obszar wielkiego miasta oraz powiązanego z nim funkcjonalnie bezpośredniego otoczenia, ustalony w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju. Zgodnie z art. 39 pkt 6 ustawy, dla obszaru metropolitalnego uchwala się plan zagospodarowania przestrzennego obszaru metropolitalnego, jako część planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Zaktualizowana koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju 13, przygotowana w Rządowym Centrum Studiów Strategicznych, przyjmuje, w myśl ustaleń poczynionych w literaturze przedmiotu oraz praktyki stosowanej w Unii Europejskiej, iż obszarem metropolitalnym jest układ przestrzenny, składający się z dużego miasta i otaczających go terenów ściśle z nim powiązanych funkcjonalnie, charakteryzujący się: wysoką jakością usług, instytucji i wyposażenia materialnego, wysokim potencjałem innowacyjnym w zakresie technicznym, ekonomicznym, społecznym, politycznym i kulturalnym, wysoką konkurencyjnością produkcji i wyspecjalizowanych usług (w tym naukowobadawczych, kulturalnych) w wymiarze krajowym i międzynarodowym, silnymi wewnętrznymi więzami współpracy gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej, intensywnymi połączeniami z innymi metropoliami krajowymi i zagranicznymi, możliwymi dzięki dobremu z nimi skomunikowaniu, wyjątkowością i specyfiką miejsca i jego atrakcyjnością nie tylko w skali kraju, ale i w skali międzynarodowej. Ponadto przyjęto, iż w obszarze metropolitalnym funkcje metropolitalne są pełnione przez cały ten obszar, a nie tylko przez miasto, które ten obszar tworzy tak więc funkcje te powinny być zlokalizowane w różnych jego częściach, a nie tylko w granicach samego miasta. Do wyznaczania obszaru metropolitalnego przyjęto metodę, zgodnie z którą obszar metropolitalny musi składać się z miasta rdzennego, na tyle dużego, by wraz ze swoim obszarem 13 Zaktualizowana Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, Warszawa, październik 2005 r.

8 BSiE 7 metropolitalnym (a więc gminami leżącymi w pobliżu tego miasta, charakteryzującymi się wysokim poziomem i dynamiką rozwoju) mogło potencjalnie stanowić obszar metropolitalny liczący ponad 500 tys. mieszkańców. W Polsce potencjalnie istnieje 10 miast rdzeniowych, o liczbie ludności przekraczającej 300 tys. mieszkańców: Warszawa, Łódź, Kraków, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Szczecin, Bydgoszcz, Lublin, Katowice. Dodatkowo do granicy tej zbliża się Białystok. A więc w Polsce można mówić o następujących obszarach metropolitalnych: bydgosko-toruński, krakowski, łódzki, poznański, śląski, szczeciński, trójmiejski, warszawski i wrocławski. Jednak wyróżnione obszary metropolitalne, poza warszawskim, kryteria jakościowe spełniają w niepełnym stopniu. Relatywnie najwięcej cech metropolitalnych mają trzy obszary metropolitalne: krakowski, poznański i wrocławski, mniej zaś trójmiejski. Pozostałe obszary metropolitalne spełniają kryteria jakościowe w mniejszym zakresie. W Polsce obserwuje się względny niedorozwój miast we wschodniej części kraju. Przyspieszony rozwój największych miast Polski wschodniej, a szczególnie wzmacnianie ich funkcji metropolitalnych (takich jak: szkolnictwo wyższe, nauka, kultura, promocja gospodarcza, funkcje zarządcze) oraz ich powiązań międzynarodowych mogą stać się czynnikami przyspieszania rozwoju całego obszaru Polski wschodniej. Dlatego też dodatkowo określono trzy potencjalne obszary metropolitalne: białostocki, lubelski i rzeszowski. Tabela 2. Ludność obszarów metropolitalnych w 2003 r. wg faktycznego miejsca zamieszkania, stan na 30 czerwca 2005 r. Liczba ludności w tys. Miasto rdzeniowe Obszar metropolitalny Miasta rdzeniowego Terenów przyległych Ogółem Katowice śląski 323, , ,2 Warszawa warszawski 1 688,3 992, ,6 Kraków krakowski 757,4 469, ,2 Poznań poznański 575,7 651, ,2 Gdańsk trójmiejski 461,5 759, ,8 Wrocław wrocławski 638,5 498, ,9 Łódź łódzki 781,9 279, ,6 Bydgoszcz, Toruń bydgosko-toruński 580,1 353,5 724,7 Szczecin szczeciński 414,7 269,2 683,9 Razem wykształcone obszary metropolitalne 6 012, , ,1 Białystok białostocki 291,5 74,2 365,7 Lublin lubelski 358,4 107,5 465,9 Rzeszów rzeszowski 159,7 85,3 245,0 Razem potencjalne obszary metropolitalne 809,6 267, ,6 Źródło: Zaktualizowana koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju, RCSS, Warszawa, październik Koncepcja tworzenia obszarów metropolitalne w Polsce opiera się na tworzeniu ich w otoczeniu dużych miejskich sieci osadniczych, które przedstawia mapa nr 1. Największym w Polsce obszarem metropolitalnym jest śląski obszar metropolitalny. Główne miasto Katowice otoczone jest przez kilkanaście dużych miast i kilkadziesiąt mniejszych miejscowości. Mimo, iż same Katowice nie mają nawet pół miliona mieszkańców (choć spełniają wcześniej opisany wymóg 300 tys. mieszkańców), to cały obszar metropolitalny zamieszkuje prawie 3 mln osób.

9 8 BSiE Mapa 1. Miejska sieć osadnicza w Polsce Innym charakterystycznym obszarem metropolitalnym Polski jest trójmiejski obszar metropolitalny. Tworzony jest on przez trzy miasta: Gdańsk, Sopot i Gdynię, działające jako jeden organizm miejski, co jest charakterystyczne dla aglomeracji typu policentrycznego. W Trójmieście mieszka około 760 tys. osób, a jego powierzchnia wynosi 414,81 km² i jest mniejsza od powierzchni Warszawy o około 100 km². Warszawski obszar metropolitalny jest obszarem, w którym dominującą role odgrywa jedno miasto, a więc mamy w tym przypadku do czynienia z aglomeracją monocentryczną. Jest on, po obszarze śląskim, największym pod względem liczby ludności obszarem metropolitalnym w Polsce, bo liczącym ponad 2,7 mln mieszkańców, z których 1,7 mln mieszka w Warszawie a 1 mln w jej okolicach. Charakterystyczną cechą tego obszaru jest występowanie tzw. dzielnic podmiejskich, czyli miejscowości, które mogą w każdej chwili zostać dzielnicami Warszawy. Unia Europejska określa obszary metropolitalne według tworzących je powiatów. Według tej nomenklatury, warszawski obszar metropolitalny składa się z 10 powiatów, z powiatem warszawskim, czyli miastem społecznym Warszawa w centrum. Razem wszystkie powiaty tworzą obszar metropolitalny liczący (wg danych z 2003 r.) tys. mieszkańców i rozciągający się na powierzchni km 2. Zgodnie z prognozą demograficzną dla Polski do 2030 r., przygotowaną przez Główny Urząd Statystyczny i opartą na wynikach Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 r., liczba ludności Warszawy w ciągu najbliższych 24 lat będzie systematycznie maleć, najpierw powoli, a od bardzo szybko. Przedstawia to wykres 1.

10 BSiE 9 Wykres 1. Prognoza dotycząca liczby ludności m.st. Warszawy Źródło: dane GUS. Spadek liczby ludności m.st. Warszawy nie jest zjawiskiem nowym, choć nasilającym się. Związany jest on m.in. ze spotykaną zarówno w Polsce, jak i w innych krajach tendencją przenoszenia się mieszkańców miasta metropolitalnego do mniejszych miejscowości otaczających to miasto. Dotyczy to szczególnie miejscowości położonych w odległości do 30 km od miasta centralnego, a proces ten nazywany jest suburbanizacją. Jak podaje Jan Turowski 14, badania przeprowadzone w latach dotyczące Warszawy i Trójmiasta wykazały, że na 5 miast w promieniu 30 km od Trójmiasta dwa miasta: Reda i Rumia zwiększyły liczbę mieszkańców odpowiednio o 7% i 15%, a pozostałe o około 1%, zaś w przypadku Warszawy na 30 miast i miasteczek odległych od Warszawy o 30 km najbardziej wzrosła liczba mieszkańców Wesołej (13,9%), Łomianek (13,6%), Kobyłki (15,2%), gdy w innych, jak np. Piaseczno, Pruszków itp. liczba mieszkańców spadła. Podobne wyniki uzyskano badając inne miasta metropolitalne w Polsce Różne są także kierunki migracji do i z Warszawy oraz do i z miejscowości otaczających m.st. Warszawa. Anna Rębowska 15 na podstawie analizy dotyczącej migracji w aglomeracji stołecznej zamieszczonej w Studium uwarunkowań i kierunków rozwoju przestrzennego miasta st. Warszawy pisze, iż o ile na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych do tzw. strefy, czyli do gmin otaczających Warszawę napływała głównie ludność wiejska z całego dawnego dużego województwa, o tyle na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych stanowiła ona tylko 1/3 napływu, a pozostałe 2/3 stanowiła ludność miejska z innych aglomeracji i z samej Warszawy. Jednocześnie napływ ludności do miasta zmniejszył się w tym okresie o połowę (z 25 tys. w latach 79/81 do 12 tys. w latach 89/91). W połowie lat dziewięćdziesiątych liczba warszawiaków przenoszących się do gmin okolicznych przewyższyła już liczbą migrujących w odwrotnym kierunku. Nie tylko Zaktualizowana koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju, ale także inne dokumenty strategiczne przewidują rozwój obszarów metropolitalnych w Polsce, w tym: 1. Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego zawiera zapisy dotyczące rozwoju funkcji metropolitalnych największych aglomeracji i miast. W dokumencie przewiduje się, iż w dążeniu do realizacji tego celu prowadzona będzie rozbudowa i modernizacja infrastruktury technicznej i społecznej największych aglomeracji i miast, tak aby stały się one liczącymi się krajowymi i europejskimi ośrodkami przepływu: osób, dóbr, kapitału i informacji. Celem nadrzędnym w rozwoju obszarów metropolitalnych jest zapewnienie ich stymulującej roli w rozwoju gospodarczym, społecznym, przestrzennym i ekologicznym. Obszary te, 14 Jan Turowski, Osobliwości współczesnej urbanizacji, op. cit. 15 Anna Rębowska, Czynniki miastotwórcze w transformacji polskich metropolii (na przykładzie Katowic i Warszawy), w: Stare i nowe struktury społeczne w Polsce, Tom III, Czynniki miastotwórcze w okresach wielkich amin społecznych, pod red. Wojciecha Misztala i Józefa Styka, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2002.

11 10 BSiE będąc w szczególności węzłami krajowych i regionalnych systemów infrastruktury oraz równocześnie miejskimi systemami tej infrastruktury, powinny znaleźć swoje miejsce w programach rozwoju regionalnego, tak aby ich możliwości zostały wykorzystane w celu zdynamizowania rozwoju regionów i kraju. W pierwszym rzędzie działania będą koncentrować się na modernizacji infrastruktury komunikacyjnej, telekomunikacyjnej, naukowo-badawczej, szkolnictwa wyższego, ochrony środowiska, kultury i sztuki, tak aby umożliwić tym ośrodkom efektywny udział w konkurowaniu oraz w wymianie kulturalnej i ekonomicznej między miastami w Unii Europejskiej. Wsparcie działań współfinansowanych przez samorządy w ramach tego celu obejmować będzie: uzbrojenie terenu w celu przyciągania inwestycji, wsparcie dla tworzenia międzynarodowych i regionalnych giełd, instytucji otoczenia biznesu, rozbudowę i modernizację bazy edukacyjnej oraz badań naukowych, w tym przede wszystkim szkolnictwa wyższego, infrastrukturę ochrony środowiska, związaną z poprawą jakości życia, infrastrukturę transportową, w tym przede wszystkim budowę dróg, przepraw mostowych, lotnisk, systemów komunikacji zbiorowej, infrastrukturę kultury i sztuki decydującą o wizerunku miasta i regionu. 2. Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego na lata uznaje wsparcie rozwoju polskich metropolii i obszarów metropolitalnych za istotny element polityki regionalnej państwa. Oznacza ono: pokonywanie najważniejszych barier infrastrukturalnych tych metropolii, wspieranie rozwoju ich zaplecza naukowo-badawczego, rozwój zasobów ludzkich, wspieranie rozwoju sieci kooperacyjnej z innymi centrami metropolitalnymi w kraju i za granicą. W Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego na lata występują następujące priorytety dotyczące obszarów metropolitalnych: rozwój funkcji metropolitalnych dużych ośrodków miejskich, który oznacza: Rozwijanie egzogennych funkcji metropolitalnych w Obszarach Metropolitalnych (ustalonych w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju), zwiększanie dzięki temu ich atrakcyjności lokalizacyjnej oraz poprawę warunków dla przedsiębiorstw innowacyjnych. Działania obejmą takie dziedziny, jak: nauka i szkolnictwo wyższe, ośrodki wystawiennicze i kongresowe, instytucje międzynarodowe i sądownictwo, powiązania miejskich systemów komunikacyjnych z infrastrukturą transportową o zasięgu międzynarodowym, promocję międzynarodową. Programowanie oraz implementacja nowych form zarządzania obszarami metropolitalnymi w celu podniesienia jego skuteczności i racjonalizacji działań. Działania podejmowane w tym celu operacyjnym będą miały postać doradztwa technicznego. Rozwijanie funkcji o znaczeniu ponadregionalnym i regionalnym w dużych miastach (Centra Rozwoju Pierwszego Stopnia, CRPS), wsparcie dla działań zwiększających konkurencyjność CRPS przy promowaniu współpracy pomiędzy tymi ośrodkami, wparcie dla działań nakierowanych na pokonywanie barier rozwojowych, w tym dla programów rewitalizacji. Rozwijanie wewnętrzregionalnych systemów transportowych wiążących stolice regionu z jej regionalnym zapleczem i CRPS oraz CRPS między sobą, integracja tych systemów z miejskim systemem komunikacyjnym ;

12 BSiE 11 w ramach priorytetu: budowa ponadwojewódzkich kompleksowych struktur funkcjonalno-przestrzennych i gospodarczych, pojawia się kierunek działań: Rozwój obszarów metropolitalnych. Obszarem docelowych tego kierunku działań są obszary metropolitalne (OM) według Koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju ; Stymulowanie rozwoju ośrodków miejskich, choć sam w sobie nie jest skierowany do obszarów metropolitalnych, stanowi niejako drugi filar rozwoju ośrodków miejskich. Rozumie się przez to: Rozwijanie ośrodków miejskich (Centra Rozwoju Drugiego Stopnia, CRDS) oraz wspomaganie ich potencjału konkurencyjnego w drodze wzmacniania ich gospodarczych, badawczych, edukacyjnych (szczególnie w zakresie szkolnictwa wyższego), kulturalnych i instytucjonalnych powiązań z CRPS. Tworzenie lepszych warunków dla rewitalizacji małych miast i miasteczek (CRDS) poprzez wsparcie w podejmowaniu programów rewitalizacji (kompleksowych procesów odbudowy siły gospodarczej, powiązanych z działaniami na rzecz poprawy standardów mieszkaniowych). Odbudowa lokalnych i subregionalnych centrów rozwoju i wsparcie dla ich współpracy w celu stworzenia sieciowej, policentrycznej struktury CRDS. 3. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia na lata , dokument rządowy (podlegający obecnie procesowi konsultacji) określający m.in. priorytety i obszary wykorzystania funduszy unijnych: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności w ramach budżetu Wspólnoty Europejskiej na lata , również wspomina o znaczeniu obszarów metropolitalnych dla rozwoju kraju. Określa się w nim m.in., iż: Obszary metropolitalne są głównymi ośrodkami badań, innowacji, i tworzenia nowych miejsc pracy. Skupiają się w nich branże o wysokiej wartości dodanej, w szczególności usługi dla przedsiębiorstw. Główną rolę odgrywają w nich również technologie informacyjne i komunikacyjne. Dynamika gospodarcza widoczna jest głównie na obszarach metropolitalnych, które są czołowymi centrami akademickimi oraz centrami innowacji i społeczeństwa opartego na wiedzy. Na potrzebę jasnego sformułowanie priorytetów metropolitalnych w dokumencie Narodowa Strategia Spójności na lata oraz w wynikających z niego programach operacyjnych zwraca uwagę m.in. Unia Metropolii Polskich, fundacja powstała w 1990 r., w ramach której współpracuje obecnie 12 miast Polski: Białystok, Bydgoszcz, Gdańsk, Katowice, Kraków, Lublin, Łódź, Poznań, Rzeszów, Szczecin, Warszawa, Wrocław. Przedstawiciele Unii Metropolii Polskich zaproponowali m.in. rozważenie pomysłu stworzenia oddzielnego programu operacyjnego, który będzie uwzględniał interesy metropolii lub też wyodrębnienia priorytetów metropolitalnych w programach infrastrukturalnych Największe obszary metropolitalne w Holandii i Hiszpanii 3.1. Holandia Liczba ludności Holandii w 2004 r. wynosiła osób, z czego 5,8 miliona mieszkało w miastach liczących powyżej 100 tys. mieszkańców. Liczba ludności miejskiej w Holandii systematycznie rośnie. Zgodnie z danymi ONZ, liczba ludności miejskiej w Holandii w roku 1975 wynosiła 56,0%, w roku ,4%, a w 2015 roku ma wynieść 71,4%. Najbardziej zurbanizowanym obszarem Holandii jest Randstad. Pojęcie to weszło do użytku w pierwszej połowie XX wieku. Liczba mieszkańców konurbacji Randstad sięga 6,6 16 Stanowisko Unii Metropolii Polskich w sprawie wsparcia obszarów metropolitalnych z wykorzystaniem funduszy strukturalnych UE w latach ,

13 12 BSiE miliona osób (41,5% ludności Holandii), z czego ok. 2 milionów przypada na cztery największe miasta Holandii: 735 tys. osób mieszka w Amsterdamie, 596 tys. w Rotterdamie, 441 tys. w Hadze, a 256 tys. w Utrechcie. Dane te obejmują jedynie mieszkańców samych miast, gdyż np. liczba ludności Amsterdamu wraz z jego obszarem metropolitalnym sięga już 2,1 miliona mieszkańców, zaś liczba mieszkańców obszaru metropolitalnego Rotterdamu sięga 1,2 mln osób. Tabela 2 przedstawia liczbę mieszkańców miast i aglomeracji miejskich w Holandii. Tabela 3. Miasta i aglomeracje Holandii Miasto centralne Aglomeracja Liczba mieszkańców miasta centralnego 's-gravenhage (Haga) Liczba mieszkańców aglomeracji Agglomeratie 's-gravenhage i Delft en Westland Amsterdam Groot-Amsterdam i Zaanstreek Rotterdam Groot-Rijnmond Utrecht Utrecht Eindhoven Zuidoost-Noord-Brabant Tilburg Midden-Noord-Brabant Groningen Overig Groningen Enschede Twente Arnhem Arnhem/Nijmegen Heerlen Zuid Limburg Źródło: Statistics Netherlands, dane na dzień Randstad jest w jednym z najgęściej zaludnionych obszarów Europy. Jest to jednocześnie piąta pod względem wielkości, po Londynie, Zagłębiu Ruhry, Paryżu i Mediolanie, konurbacja w Europie Zachodniej. Jednak mimo wysokiego poziomu urbanizacji na obszarze Randstad istnieje tzw. zielone serce tworzone przez obszary niezurbanizowane, co umożliwia zachowanie pewnej równowagi między obszarami zurbanizowanymi i niezurbanizowanymi, choć presja na zmniejszanie terenów zielonych wywierana przez deweloperów jest znaczna. Szczególnie dotyczy to obszarów położonych blisko głównych węzłów komunikacyjnych. Przewiduje się jednak, że obszary zurbanizowane tworzyć będą nadal swego rodzaju krąg wokół strefy zielonej, która zostanie zachowana. W wielu miastach Holandii obserwuje się wzrost liczby ludności. W 2003 r., najwyższy wzrost odnotowano w Almere (2,4%) i w Utrechcie (2,1%). Almere jest atrakcyjne dla mieszkańców Amsterdamu, szczególnie migrantów. Przenosi się tam wiele młodych rodzin, co skutkuje wyższym niż w innych regionach kraju przyrostem naturalnym. Jednak mimo przenoszenia się mieszkańców Amsterdamu do Almere, liczba mieszkańców Amsterdamu pozostała na niezmienionym poziomie. Spadła nieznacznie liczba mieszkańców Rotterdamu (0,5%) i Hagi (0,1%). Jeśli chodzi o Rotterdam, to spadek liczby mieszkańców związany był m.in. z przenoszeniem się mieszkańców do nowego osiedla mieszkaniowego w Barendrecht (szczególnie atrakcyjny kierunek dla osób pochodzenie holenderskiego), który z tego też powodu odnotował w 2003 r. najwyższy w Holandii wzrost liczby ludności. Wykres 2. pokazuje wzrost liczby ludności w 10 miastach Holandii.

14 BSiE 13 Wykres 2. Wzrost liczby ludności w 10 miastach Holandii Źródło: Statistics Netherlands, Najnowsze publikacje Niderlandzkiego Biura Statystycznego 17 wskazują na dalszy proces przenoszenia się ludności dużych miast na przedmieścia. W 2004 r. z Amsterdamu do innych miejscowości przeprowadziło się 30 tys. osób. Rotterdam w tym samym roku opuściło 24 tys. osób. W grupach tych dominowały osoby pochodzenia holenderskiego 18 (60%). Pozostałą grupę stanowili migranci spoza krajów Europy Zachodniej (30%) i migranci z krajów Europy Zachodniej (10%). Inne są dodatkowo kierunki migracji osób pochodzenia holenderskiego i migrantów mieszkających w Holandii. Mieszkańcy Amsterdamu pochodzenia holenderskiego przeprowadzają się najczęściej do Haarlemmermeer, zaś mieszkańcy Amsterdamu pochodzący z Surinamu przeprowadzają się najczęściej do Almere. Podobne różnice w kierunkach migracji widać wśród mieszkańców Rotterdamu. Mieszkańcy Rotterdamu pochodzenia holenderskiego przeprowadzają się najczęściej do Barendrecht, zaś mieszkańcy Amsterdamu pochodzący z innych krajów przeprowadzają się najczęściej do Capelle i Schiedam. Proces przenoszenia się mieszkańców dużych miast na przedmieścia związany jest ze wzrostem dochodów osiąganych przez te osoby. 19 Dotyczy to zarówno osób pochodzenia holenderskiego, jak i migrantów. Średni poziom dochodów migrantów spoza Europy Zachodniej jest na ogół niższy od średniego poziomu dochodów osób pochodzenia holenderskiego. Jednak migranci spoza Europy Zachodniej, mieszkający w czterech największych miastach holenderskich, którzy zdecydowali się na przeprowadzkę na przedmieścia osiągali dochody na poziomie dochodów osób pochodzenia holenderskiego. W okresie od września 1999 r. do września 2003 r. do Amsterdamu, Rotterdamu, Hagi i Utrechtu przyjechało 393 tysiące osób. Jednak w tym samym czasie z miast tych wyprowadziło się 384 tys. osób. Odpływ z czterech największych miast Holandii osób pochodzenia holenderskiego był o 35 tys. osób większy niż napływ do tych miast. 17 Large-city dwellers move to the suburbs, Web magazine, , 18 W statystyce holenderskiej obcokrajowcem jest osoba, której przynajmniej jedno z rodziców urodziło się poza granicami Holandii. Występuje także rozróżnienie między obcokrajowcem w pierwszym i drugim pokoleniu. Obcokrajowiec w pierwszym pokoleniu to osoba urodzona poza granicami Holandii, której przynajmniej jedno z rodziców urodziło się poza granicami Holandii. Obcokrajowiec w drugim pokoleniu to osoba urodzona w Holandii, której przynajmniej jedno z rodziców urodziło się poza granicami Holandii. Dodatkowy podział dotyczy pochodzenia obcokrajowców. Obcokrajowcy dzieleni są na pochodzenia zachodniego i niezachodniego. Do pierwszej grupy zaliczani są migranci z Europy (bez Turcji), Ameryki Północnej, Indonezji i Japonii, a do drugiej grupy zaliczani są migranci z Turcji, Afryki, Ameryki Łacińskiej i pozostałych krajów Azji. 19 Higher income makes city dwellers quick to leave, Web magazine, ,

15 14 BSiE Do wielkich miast sprowadzają się najczęściej osoby w wieku lat dwudziestu, kontynuujące edukację na jednej z wyższych uczelni lub podejmujące swoją pierwszą pracę oraz przyjeżdżający do Holandii imigranci. Wraz z ukończeniem studiów oraz podjęciem lepiej płatnej pracy osoby te przeprowadzają się na przedmieścia. Biorąc pod uwagę najnowsze statystki holenderskie 20 dotyczące zdrowia mieszkańców dużych miast, proces przenoszenia się mieszkańców dużych miast do mniejszych miejscowości jest zjawiskiem pozytywnym zarówno z punktu widzenia przeprowadzających się osób, jak i obciążenia systemu opieki zdrowotnej. Co czwarty mieszkaniec Amsterdamu, Rotterdamu, Utrechtu i Hagi ocenia swój stan zdrowia jako niezbyt dobry. Mieszkańcy obszarów mniej zurbanizowanych ocenili swój stan zdrowia bardziej optymistycznie, jedynie mniej niż co piąty z nich ocenił swój stan zdrowia jako niezbyt dobry. W czterech największych miastach Holandii zdecydowanie więcej ludzi korzysta z porad lekarzy pierwszego kontaktu i lekarzy specjalistów niż mieszkańcy innych obszarów Holandii. Z drugiej jednak strony mieszkańcy tych miast korzystali rzadziej niż mieszkańcy innych obszarów Holandii z pomocy specjalistów medycyny alternatywnej. Od 1998 r. do obszaru metropolitalnego utworzonego przez Amsterdam, Rotterdam, Hagę i Utrecht stosowana jest także nazwa Deltametropolis (od delty rzeki Rhine ans Meuse). Obszar Deltametropolis ma powierzchnię około 4800 km 2 (60 x 80 km), z których 1200 km 2 to obszary zurbanizowane a 3600 km 2 to obszary wiejskie. Zamieszkany jest przez 5 mln osób, a średnia gęstość zaludnienia jest na poziomie ponad 1000 osób/km 2. W lutym 1989 r. cztery największe miasta podpisały deklarację dotyczącą podejmowania wspólnych działań w zakresie planowania przestrzennego. Dzięki temu Deltametropolis ma m.in. być równym partnerem w światowym współzawodnictwie wielkich miast i obszarów metropolitalnych Hiszpania Obszar metropolitalny, to obszar zurbanizowany z miastem centralnym liczący, co najmniej 500 tys. mieszkańców. Tego typu obszarów metropolitalnych jest w Hiszpanii 12. Ponad 1 mln mieszkańców ma 5 obszarów metropolitalnych Hiszpanii, a ponad 4 mln mieszkańców mają jedynie obszary metropolitalne Madrytu i Barcelony. Tabela 4 przedstawia listę obszarów metropolitalnych Hiszpanii. Wynika z niej, iż różnica między liczbą ludności obszarów metropolitalnych Madrytu i Barcelony oraz kolejnymi pod względem liczby ludności obszarami metropolitalnymi w Hiszpanii jest bardzo duża i sięga blisko 3 mln mieszkańców. Tabela 4. Obszary metropolitalne w Hiszpanii Obszar metropolitalny Liczba ludności Miasto centralne Liczba ludności Gęstość zaludnienia (os./km 2 ) Área Metropolitana de Madrid Madryt Área Metropolitana de Barcelona Barcelona Área Metropolitana de Valencia Walencja Área Metropolitana de Sevilla Sewilla Área Metropolitana de Málaga Málaga Área Metropolitana de Bilbao Bilbao Asturia (Gijón-Oviedo) Gijón Oviedo Área Metropolitana de Alicante Elche Alicante Elche Zaragoza Zaragoza Las Palmas de Gran Cararias Las Palmas Big-city residents less healthy, Web magazine, ,

16 BSiE 15 Bahía de Cádiz (Cádiz-Jerez) Cádiz bd Murcia Murcia Palma de Mallorca Palma de Mallorca bd Granada Granada Vigo Vigo Santa Cruz de Tenerife Santa Cruz de Tenerife San Sebastián San Sebastián bd La Coruña La Coruña Valladolid Valladolid Tarragona Tarragona bd Córdoba Córdoba Pamplona Pamplona bd Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z portalu Mapa 2. przedstawia rozmieszczenie obszarów metropolitalnych w Hiszpanii. Największa ich liczba (5) znajduje się w Andaluzji na południu Hiszpanii. Dwa z nich są obszarami o liczbie mieszkańców od 1 do 2 mln osób. Większość obszarów metropolitalnych położona jest w strefach przybrzeżnych, nie zaś w głębi lądu. Mapa 2. Obszary metropolitalne w Hiszpanii (wraz z informacją dotycząca liczby mieszkańców) Źródło: W latach , w czterech największych obszarach metropolitalnych Hiszpanii zaobserwowano wzrost liczby ludności, co jest jednak charakterystyczne dla większości europejskich obszarów metropolitalnych. Jednak wzrost ten nie przebiegał równomiernie. W latach nastąpił wzrost liczby ludności zarówno miast centralnych, jak pozostałych części obszarów metropolitalnych. Zaś w okresie po 1975 r. spada liczba ludności miast centralnych, a tendencję wzrostową obserwujemy w pozostałych częściach obszarów metropolitalnych. Tendencje ta jest również charakterystyczna dla obszarów metropolitalnych innych krajów Europy. Szczegółowe dane zawarte są w tabeli nr 5.

17 16 BSiE Tabela 5. Wzrost liczby ludności w czterech obszarach metropolitalnych w Hiszpanii Obszar Madryt Obszar metropolitalny bd Miasto centralne Reszta obszaru metropolitalnego bd Barcelona Obszar metropolitalny bd Miasto centralne Reszta obszaru metropolitalnego bd Walencja Obszar metropolitalny Miasto centralne Reszta obszaru metropolitalnego Sevilla Obszar metropolitalny bd Miasto centralne Reszta obszaru metropolitalnego bd Źródło: Valencia: Modelo de ciudad: La evaluación del desarrollo de la ciudad de Valencia entre 1994 y 2000, Podobne tendencje spotyka się w piątym, co do wielkości obszarze metropolitalnym Hiszpanii z miastem centralnym Málaga. W ciągu ostatnich 10 lat liczba ludności obszaru metropolitalnego wzrosła o 36,6%, podczas gdy liczba ludności miasta Málaga wzrosła jedynie o 4,86%. W tym przypadku związane było to głównie ze wzrostem kosztów utrzymania i cen mieszkań w mieście, nie zaś z tendencją bogacenia się mieszkańców Malagi i wyprowadzaniem się z miasta. Dlatego też coraz więcej osób odwiedza Málagę (praca, rozrywka, itd.), nie mieszka w niej. 21 Tabela 6. przedstawia dane dotyczące wzrostu/spadku liczby ludności trzech miast centralnych i obszarów metropolitalnych w Hiszpanii, na tle trzech miast centralnych i obszarów metropolitalnych innych krajów europejskich. Jedynie miasto Walencja zanotowało w okresie wzrost liczby ludności. We wszystkich innych miastach centralnych obserwowano tendencje spadkowe. We wszystkich zaś analizowanych obszarach metropolitalnych nastąpił wzrost liczby ludności. Tabela 6. Wzrost liczby ludności w największych obszarach metropolitalnych Hiszpanii, na tle wybranych europejskich obszarów metropolitalnych Miasto Liczba ludności (1970) Liczba ludności (1995) Gęstość zaludnienia (os./km 2 w 1995) Obszar metropolitalny Liczba ludności (1970) Liczba ludności (1995) Gęstość zaludnienia (os./km 2 w 1995) Madryt Madryt Milán Milán Barcelona Barcelona Valencia * Walencja * Amsterdam Amsterdam Marsella Marsella bd * w 1996 r. Żródło: opracowanie własne na podstawie danych zawartych w materiale Valencia: Modelo de ciudad: La evaluación del desarrollo de la ciudad de Valencia entre 1994 y 2000, 21 Strona internetowa:

18 BSiE 17 Wzrost liczby ludności hiszpańskich obszarów metropolitalnych związany był nie tylko z przyrostem naturalnym i imigracją, lecz także ze zmianami administracyjnymi. I tak np. powierzchnia obszaru metropolitalnego Madrytu zwiększyła się w 2001 r. o blisko 273% w stosunku do jej powierzchni z 1991 r. Powierzchnia obszaru metropolitalny Zaragozy zwiększył się zaś tym okresie o 492%. Rozwój obszarów metropolitalnych i poprawę ich atrakcyjności można także prześledzić na podstawie danych o relacji wzrostu liczby ludności do wzrostu liczby oferowanych miejsc pracy. Okazuje się, że we wszystkich analizowanych miastach wzrost liczby miejsc pracy był zdecydowanie wyższy, niż wzrost liczby mieszkańców obszarów metropolitalnych. Tabela 7. Zmiany w siedmiu hiszpańskich obszarach metropolitalnych w latach 1991 i 2001 Ludność Powierzchnia Miejsca pracy Miasto Różnica Różnica Różnica ( ) ( ) ( ) Madryt ,63% ,82% ,18% Barcelona ,09% ,40% ,97% Valencia ,08% ,19% ,64% Sevilla ,06% ,54% ,76% Bilbao ,54% ,26% ,41% Zaragoza ,38% ,01% bd bd Málaga ,73% ,10% ,99% Źródło: Las Áreas Metropolitanas Españolas. Evolución , Josep Roca Cladera, Malcolm Burns y Montserrat Moix Bergedà, el Centro de Política del Suelo y Valoraciones, Universitat Politécnica de Catalunya.

19 18 BSiE Załącznik 1. Tabela 8. Ranking największych aglomeracji europejskich w 2003 r. (podano miejsce w rankingu światowym) Aglomeracja Państwo Ludność (w mln) Ranking Ludność w 2003 r. ludności j ludności ogółem miejskiej Paryż Francja 8,6 9,8 10, ,3 21,3 Londyn Wlk. Brytania 7,5 7,6 7, ,9 14,4 Rhein-Ruhr North Niemcy 6,4 6,6 6, ,0 9,0 Madryt Hiszpania 3,8 5,1 5, ,4 16,2 Barcelona Hiszpania 2,9 4,4 4, ,7 14,0 Milan Włochy 5,5 4,1 4, ,1 10,5 Rhein-Main Niemcy 3,2 3,7 3, ,5 5,1 Berlin Niemcy 3,2 3,3 3, ,0 4,6 Rhein-Ruhr Middle Niemcy 2,6 3,3 3, ,0 4,5 Ateny Grecja 2,7 3,2 3, ,3 48,2 Rhein-Ruhr South Niemcy 2,6 3,1 3, ,7 4,2 Katowice Polska 3,0 3,0 2, ,7 12,4 Neapol Włochy 3,6 2,9 2, ,1 7,6 Stuttgart Niemcy 2,3 2,7 2, ,3 3,7 Hamburg Niemcy 2,5 2,7 2, ,3 3,7 Rzym Włochy 3,0 2,7 2, ,6 6,9 Monachium Niemcy 2,0 2,3 2, ,8 3,2 Birmingham Wlk. Brytania 2,4 2,2 2, ,8 4,2 Manchester Wlk. Brytania 2,4 2,2 2, ,7 4,2 Warszawa Polska 1,9 2,2 2, ,7 9,2 Wiedeń Austria 2,0 2,2 2, ,8 40,8 Lizbona Portugalia 1,2 2,0 2, ,5 35,7 Budapeszt Węgry 2,0 1,7 1, ,3 26,6 Sztokholm Szwecja 1,4 1,7 1, ,1 22,9 Rhein-Neckar Niemcy 1,4 1,6 1, ,0 2,2 Leeds Wlk. Brytania 1,6 1,4 1, ,4 2,7 Lyon Francja 1,2 1,4 1, ,3 3,0 Marsylia-Aix-en- Provence Francja 1,2 1,4 1, ,3 3,0 Bielefeld Niemcy 1,1 1,3 1, ,6 1,8 Porto Portugalia 0,5 1,3 1, ,8 23,4 Norymberga Niemcy 1,0 1,2 1, ,5 1,7 Turyn Włochy 1,6 1,2 1, ,1 3,1 Praga Rep. Czeska 1,1 1,2 1, ,4 15,4 Amsterdam Holandia 1,0 1,1 1, ,1 10,8 Rotterdam Holandia 1,0 1,1 1, ,8 10,4 Helsinki Finlandia 0,6 1,1 1, ,6 33,9 Aachen Niemcy 1,0 1,1 1, ,3 1,5 Kopenhaga Dania 1,4 1,1 1, ,9 23,3 Tyneside (Newcastle) Wlk. Brytania 0,8 1,0 1, ,7 2,0 Lille Francja 0,9 1,0 1, ,7 2,2 Dublin Irlandia 0,8 1,0 1, ,7 42,9 Źródło: Urban Agglomerations 2003,

Białystok jako ośrodek krajowy pełniący niektóre funkcje metropolitalne w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju w perspektywie 20 lat

Białystok jako ośrodek krajowy pełniący niektóre funkcje metropolitalne w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju w perspektywie 20 lat Białystok jako ośrodek krajowy pełniący niektóre funkcje metropolitalne w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju w perspektywie 20 lat Toruń, 15-16 listopada 2012 r. dr Dariusz Piotrowski Joanna

Bardziej szczegółowo

Skala depopulacji polskich miast i zmiany struktury demograficznej - wnioski ze spisu ludności i prognozy demograficznej do 2035 roku

Skala depopulacji polskich miast i zmiany struktury demograficznej - wnioski ze spisu ludności i prognozy demograficznej do 2035 roku Skala depopulacji polskich miast i zmiany struktury demograficznej - wnioski ze spisu ludności i prognozy demograficznej do 2035 roku Konferencja Zarządzanie rozwojem miast o zmniejszającej się liczbie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU DR INŻ. ARCH. MAŁGORZATA DENIS, DR INŻ. ARCH. ANNA MAJEWSKA, MGR INŻ. AGNIESZKA KARDAŚ Politechnika

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2014 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2014 roku WWW.OBSERWATORIUM.MALOPOLSKA.PL Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2014 roku Opracowanie: Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

wieku ogółem W miastach Na wsi Ogółem: 100,0 100,0 100,0 W tym: 0-6 lat 7-14 lat lat lat lat lat lat 65 lat i więcej

wieku ogółem W miastach Na wsi Ogółem: 100,0 100,0 100,0 W tym: 0-6 lat 7-14 lat lat lat lat lat lat 65 lat i więcej 1. Tabela przedstawia strukturę ludności Polski według wieku w 1998 roku (w odsetkach) Ludność w Odsetek ludności według Odsetek ludności według wieku wieku wieku ogółem W miastach Na wsi Ogółem: 100,0

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności 2007-2013

Polityka spójności 2007-2013 Regionalne Programy Operacyjne jako źródło finansowania centrów nauki i wystaw interaktywnych Agnieszka Dawydzik Departament Koordynacji Programów Regionalnych Konferencja INTERAKCJA-INTEGRACJA INTEGRACJA

Bardziej szczegółowo

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r.

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r. Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata 2007-2013 Kielce, kwiecień 2008 r. Problemy ograniczające rozwój Województwa Świętokrzyskiego Problemy

Bardziej szczegółowo

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw 8. Grażyna Korzeniak, Katarzyna Gorczyca, Policentryczność rozwoju systemu osadniczego z udziałem miast małych i średnich w kontekście procesów metropolizacji [w] Małe i średnie miasta w policentrycznym

Bardziej szczegółowo

! Specjalny mechanizm zarządzania publicznego dla obszaru więcej niż jednej jednostki zasadniczego podziału terytorialnego nastawiony na wspólne

! Specjalny mechanizm zarządzania publicznego dla obszaru więcej niż jednej jednostki zasadniczego podziału terytorialnego nastawiony na wspólne ! Specjalny mechanizm zarządzania publicznego dla obszaru więcej niż jednej jednostki zasadniczego podziału terytorialnego nastawiony na wspólne programowanie rozwoju oraz wykonywanie zadań publicznych

Bardziej szczegółowo

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM VI Konferencja Transgraniczna Nasze pogranicze. Między wizją a praktyką zbiór rekomendacji

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU Rozdział 3. CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU PASAŻERSKIEGO W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPO- MORSKIM 3.1. Specyfika społeczno-gospodarcza województwa zachodniopomorskiego Podjęcie próby opracowania

Bardziej szczegółowo

Cele i Priorytety Regionalnych Programów Operacyjnych.

Cele i Priorytety Regionalnych Programów Operacyjnych. Cele i Priorytety Regionalnych Programów Operacyjnych. Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Dolnośląskiego Głównym celem Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Dolnośląskiego jest

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Integracja metropolitalna - doświadczenia zagraniczne

Integracja metropolitalna - doświadczenia zagraniczne Integracja metropolitalna - doświadczenia zagraniczne Prof. UAM dr hab. Tomasz Kaczmarek Centrum Badań Metropolitalnych UAM -------------------------------------------------------- Polskie metropolie dokonania

Bardziej szczegółowo

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej Fundusze unijne a zróżnicowanie regionalne kraju Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Proces konwergencji w wybranych krajach UE (zmiany w stosunku do średniego PKB

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju obszaru metropolitalnego Prof. dr hab. Jerzy Bański Dr Konrad Czapiewski Plan Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych w kontekście adaptacji do zmian klimatu

Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych w kontekście adaptacji do zmian klimatu www.ietu.katowice.pl Otwarte seminaria 2014 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych w kontekście adaptacji do zmian klimatu Dr inż. arch.

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w 2015 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w 2015 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w 2015 roku Szczecin 2016 Według danych Eurostat zharmonizowana stopa bezrobocia 1 dla Polski

Bardziej szczegółowo

Rys. 4.2.1. Zmiany liczby pracujących w grupach miast w Polsce w latach 1995-2010

Rys. 4.2.1. Zmiany liczby pracujących w grupach miast w Polsce w latach 1995-2010 4.2. Grażyna Korzeniak, Dynamika rynku pracy, podmiotów gospodarczych, budżetów gmin, procesów inwestycyjnych, ochrony środowiska w małych i średnich miastach Polski w okresie 1995-2010 [w] Małe i średnie

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

SIGMA KWADRAT CZWARTY LUBELSKI KONKURS STATYSTYCZNO-DEMOGRAFICZNY

SIGMA KWADRAT CZWARTY LUBELSKI KONKURS STATYSTYCZNO-DEMOGRAFICZNY SIGMA KWADRAT CZWARTY LUBELSKI KONKURS STATYSTYCZNO-DEMOGRAFICZNY Statystyka i demografia Liczba i rozmieszczenie ludności PROJEKT DOFINANSOWANY ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO URZĄD STATYSTYCZNY

Bardziej szczegółowo

TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13

TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13 BIURO PROJEKTOWO - BADAWCZE DRÓG I MOSTÓW Sp. z o.o. TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13 PRACOWNIA RUCHU I STUDIÓW DROGOWYCH GENERALNY POMIAR

Bardziej szczegółowo

Konferencja Rola Miast w Polityce Rozwoju: Prezentacja Projektu ZałoŜeń Krajowej Polityki Miejskiej. Warszawa, 21 maja 2012

Konferencja Rola Miast w Polityce Rozwoju: Prezentacja Projektu ZałoŜeń Krajowej Polityki Miejskiej. Warszawa, 21 maja 2012 Konferencja Rola Miast w Polityce Rozwoju: Prezentacja Projektu ZałoŜeń Krajowej Polityki Miejskiej Warszawa, 21 maja 2012 1 ZałoŜenia Krajowej Polityki Miejskiej Piotr śuber Dyrektor Departamentu Koordynacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 29 września 2014

Warszawa, 29 września 2014 Warszawa, 29 września 2014 KRAJOWY SYSTEM ZARZĄDZANIA ROZWOJEM STRATEGIE MAKROREGIONALNE STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO POLSKI WSCHODNIEJ DO ROKU 2020 przyjęta przez Radę Ministrów 11 lipca

Bardziej szczegółowo

Program dla Europy Środkowej 2007-2013

Program dla Europy Środkowej 2007-2013 Warszawa, 15 stycznia 2014 r. Program dla Europy Środkowej 2007-2013 Teresa Marcinów Departament Współpracy Terytorialnej, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Obszar programu UE Polska, Republika Czeska,

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Nr 1143. Informacja. Rozwój obszarów miejskich w Holandii i Szwecji (w ramach programu URBAN II) KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ

Nr 1143. Informacja. Rozwój obszarów miejskich w Holandii i Szwecji (w ramach programu URBAN II) KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Rozwój obszarów miejskich w Holandii i Szwecji (w ramach programu URBAN II) Sierpień 2005 Anna Zygierewicz Informacja

Bardziej szczegółowo

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004 KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA POLITYKI ENERGETYCZNEJ NA POZIOMIE WOJEWÓDZTWA STAN OBECNY, PRIORYTETY NA PRZYSZŁOŚĆ W KONTEKŚCIE PROWADZONEJ AKTUALIZACJI STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA. Wydział Programowania

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Wyzwania polityki ludnościowej wobec prognoz demograficznych dla Polski i Europy

Wyzwania polityki ludnościowej wobec prognoz demograficznych dla Polski i Europy Wyzwania polityki ludnościowej wobec prognoz demograficznych dla Polski i Europy Grażyna Marciniak Główny Urząd Statystyczny IV. Posiedzenie Regionalnego Forum Terytorialnego, Wrocław 8 grudnia 215 r.

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach Materiał na konferencję prasową w dniu 30 listopada 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Katowicach Notatka informacyjna PRODUKT KRAJOWY BRUTTO RACHUNKI REGIONALNE W 2010 R. 1 PRODUKT

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

PRZEMIANY RUCHU NATURALNEGO LUDNOŚCI REGIONÓW PRZYGRANICZNYCH POLSKI, BIAŁORUSI I UKRAINY PO ROKU 2000

PRZEMIANY RUCHU NATURALNEGO LUDNOŚCI REGIONÓW PRZYGRANICZNYCH POLSKI, BIAŁORUSI I UKRAINY PO ROKU 2000 Człowiek w przestrzeni zurbanizowanej Maria Soja, Andrzej Zborowski (red.) Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Kraków 2011, s. 41 53 PRZEMIANY RUCHU NATURALNEGO LUDNOŚCI REGIONÓW PRZYGRANICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Wstęp Publikacja Głównego Urzędu Statystycznego Produkt krajowy brutto Rachunki regionalne w 2013 r., zawiera informacje statystyczne dotyczące podstawowych

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, listopad 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Główne wnioski Wartość nakładów wewnętrznych 1 ogółem na działalność badawczo-rozwojową

Bardziej szczegółowo

Liczba i rozmieszczenie ludności

Liczba i rozmieszczenie ludności Liczba i rozmieszczenie ludności Zmiany ludnościowe Przez zmiany ludnościowe rozumiemy wzrost, spadek lub stabilizację liczby ludności Bilans ludności jest zestawieniem podstawowych składników zmian ludnościowych

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z REALIZACJI. Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata za okres

RAPORT Z REALIZACJI. Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata za okres RAPORT Z REALIZACJI Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2011 2020 za okres 2011 2013 SPIS TREŚCI CEL GŁÓWNY...9 Wskaźniki osiągnięć... 9 OBSZAR 1. GOSPODARKA WIEDZY I AKTYWNOŚCI... 11 Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

Wymiar miejski w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata oraz w perspektywie Katowice, 12 lutego 2009 r.

Wymiar miejski w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata oraz w perspektywie Katowice, 12 lutego 2009 r. Wymiar miejski w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 oraz w perspektywie 2013+ Katowice, 12 lutego 2009 r. Charakterystyka województwa śląskiego najwyŝsza w kraju

Bardziej szczegółowo

REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA

REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA 2007-2013 STRUKTURA DOKUMENTU 2 1. Diagnoza sytuacji społeczno-gospodarczej województwa lubelskiego, 2. Strategia realizacji Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Delimitacja otoczenia miasta w badaniach statystyki publicznej

Delimitacja otoczenia miasta w badaniach statystyki publicznej Delimitacja otoczenia miasta w badaniach statystyki publicznej Robert Buciak Marek Pieniążek Główny Urząd Statystyczny Polityka miejska wyzwania, doświadczenia, inspiracje Warszawa, 25 czerwca 2013 r.

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

Janusz Radziejowski Wszechnica Polska, Warszawa

Janusz Radziejowski Wszechnica Polska, Warszawa Janusz Radziejowski Wszechnica Polska, Warszawa Celem niniejszej pracy jest przedstawienie tezy, że obszary metropolitalne są obecnie głównymi czynnikami rozwoju przestrzennego kraju oraz, że bez formalnego

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2015 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2015 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2015 roku Szczecin 2015 Według danych Eurostat zharmonizowana stopa bezrobocia

Bardziej szczegółowo

,34 zł. Link do strony:

,34 zł. Link do strony: DOLNOŚLĄSKIE Utworzenie Regionalnego Centrum Turystyki Biznesowej we Wrocławiu. Wrocławskie Przedsiębiorstwo "Hala Ludowa" Sp. z o.o. Dolnośląskie Dolnośląski Program Regionalny 6.3. Turystyka biznesowa

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta SGH w Warszawie

Jacek Szlachta SGH w Warszawie Kraków w sieci metropolii europejskich Jacek Szlachta SGH w Warszawie Współpraca dla Strategii Rozwoju Krakowa 2030 - warsztaty 28.06.2016 r. Układ prezentacji 1. Ramy rozwojowe dużych miast Europy Typologia

Bardziej szczegółowo

Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński. Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Warszawa, 2001 r.

Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński. Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Warszawa, 2001 r. GENERALNY POMIAR RUCHU 2000 SYNTEZA WYNIKÓW Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 2001 r. SPIS TREŚCI 1. Wstęp...1 2. Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Badanie krajowego i zagranicznego ruchu turystycznego w Województwie Zachodniopomorskim w roku 2014 Streszczenie raportu wyniki desk research

Badanie krajowego i zagranicznego ruchu turystycznego w Województwie Zachodniopomorskim w roku 2014 Streszczenie raportu wyniki desk research Badanie krajowego i zagranicznego ruchu turystycznego w Województwie Zachodniopomorskim w roku 2014 Streszczenie raportu wyniki desk research Listopad 2014 Wielkość i rozkład przestrzenny ruchu turystycznego

Bardziej szczegółowo

Źródło danych statystycznych i definicji. Uwagi ogólne

Źródło danych statystycznych i definicji. Uwagi ogólne Dział 1 DEMOGRAFIA - 13 - Źródło danych statystycznych i definicji 1. Tablice wynikowe opracowane w latach 1999 2011 przez Główny Urząd Statystyczny w Warszawie udostępnił Urząd Statystyczny w Bydgoszczy.

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Wykorzystanie bazy noclegowej zbiorowego zakwaterowania w 2011 roku.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Wykorzystanie bazy noclegowej zbiorowego zakwaterowania w 2011 roku. Materiał na konferencję prasową w dniu 26 marca 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Wykorzystanie bazy noclegowej zbiorowego

Bardziej szczegółowo

Miejskie obszary funkcjonalne w polityce Samorządu. Łukasz Urbanek Departament Rozwoju Regionalnego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Miejskie obszary funkcjonalne w polityce Samorządu. Łukasz Urbanek Departament Rozwoju Regionalnego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Miejskie obszary funkcjonalne w polityce Samorządu Województwa Dolnośląskiego Łukasz Urbanek Departament Rozwoju Regionalnego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Plan prezentacji 1. Obszary

Bardziej szczegółowo

POLITYKA STRUKTURALNA UNII EUROPEJSKIEJ

POLITYKA STRUKTURALNA UNII EUROPEJSKIEJ BOGDAN EKSTOWICZ MAREK J. MALINOWSKI POLITYKA STRUKTURALNA UNII EUROPEJSKIEJ STYMULATOREM PROCESÓW MODERNIZACJI I ROZWOJU SPOŁECZNO-EKONOMICZNEGO POLSKI W LATACH 2007-2015 SPIS TREŚCI WSTĘP 7 ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2005 R.

SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2005 R. Urząd Statystyczny w Bydgoszczy e-mail: SekretariatUSBDG@stat.gov.pl http://www.stat.gov.pl/urzedy/bydgosz tel. 0 52 366 93 90; fax 052 366 93 56 Bydgoszcz, 31 maja 2006 r. SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE

Bardziej szczegółowo

4.2. Migranci. Wykres 5. Gospodarstwa domowe według liczby korzystających z biletów okresowych transportu publicznego

4.2. Migranci. Wykres 5. Gospodarstwa domowe według liczby korzystających z biletów okresowych transportu publicznego Wykres 5. Gospodarstwa domowe według liczby korzystających z biletów okresowych transportu publicznego Nikt nie korzysta 55,5% 1 osoba 35,6% 3 osoby i więcej 1,2% 2 osoby 7,7% 4.2. Migranci Kierunki napływu

Bardziej szczegółowo

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań Badania wykonane przez Activ Group. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat nr 1.30.06(099) Aktywność turystyczna Polaków.

Bardziej szczegółowo

Żłobki i kluby dziecięce w 2012 r.

Żłobki i kluby dziecięce w 2012 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 29 maja 213 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Żłobki i kluby dziecięce w 212 r. W pierwszym kwartale

Bardziej szczegółowo

POLISH INFORMATION AND FOREIGN INVESTMENT AGENCY. Atrakcyjność inwestycyjna miast i regionów Polski

POLISH INFORMATION AND FOREIGN INVESTMENT AGENCY. Atrakcyjność inwestycyjna miast i regionów Polski POLISH INFORMATION AND FOREIGN INVESTMENT AGENCY Atrakcyjność inwestycyjna miast i regionów Polski Joanna Wolff Zastępca dyrektora Departament Współpracy Gospodarczej Warszawa, 7 czerwca 2016 r. Stabilny

Bardziej szczegółowo

Miasta wojewódzkie czeka wyludnianie :59:37

Miasta wojewódzkie czeka wyludnianie :59:37 Miasta wojewódzkie czeka wyludnianie 2016-05-11 15:59:37 2 W najbliższych 35 latach spodziewany jest spadek liczby mieszkańców w zdecydowanej większości miast wojewódzkich w Polsce. Jedynie w przypadku

Bardziej szczegółowo

Inne Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej 2014-2020 Szczecin, 8 lipca 2014

Inne Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej 2014-2020 Szczecin, 8 lipca 2014 Inne Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej 2014-2020 Szczecin, 8 lipca 2014 Beneficjenci W programach transnarodowych (CE, BSR) zarówno instytucje publiczne, jak i prywatne. W programie INTERREG

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA: PERSPEKTYWA GEOGRAFICZNA MIASTA: PROBLEMY DEFINICYJNE

GOSPODARKA: PERSPEKTYWA GEOGRAFICZNA MIASTA: PROBLEMY DEFINICYJNE GEOGRAFIA EKONOMICZNA MIASTA dr Anna Bernaciak GOSPODARKA: PERSPEKTYWA GEOGRAFICZNA Lokalizacja Użytkowanie ziemi Miasta Regiony ekonomiczne Przepływy Oddziaływania w przestrzeni Sieci Społeczności lokalne

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Rybińska, Anna ElŜbieta Strzała. 2.2. Organizacje poŝytku publicznego. 2.2.1. Profil statystyczny 1

Aleksandra Rybińska, Anna ElŜbieta Strzała. 2.2. Organizacje poŝytku publicznego. 2.2.1. Profil statystyczny 1 Aleksandra Rybińska, Anna ElŜbieta Strzała 2.2. Organizacje poŝytku publicznego 2.2.1. Profil statystyczny 1 Według stanu na dzień 31 grudnia 2007 r. w rejestrze organizacji poŝytku publicznego KRS zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

R U C H B U D O W L A N Y

R U C H B U D O W L A N Y , GŁÓWNY URZĄD NADZORU BUDOWLANEGO R U C H B U D O W L A N Y w 214 roku Warszawa, luty 215 r. 1. Wprowadzenie Badania ruchu budowlanego w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego są prowadzone już od 1995

Bardziej szczegółowo

Obszar strategiczny Metropolia Poznań

Obszar strategiczny Metropolia Poznań Obszar strategiczny Metropolia Poznań Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Ocena aktualności wyzwań strategicznych w kontekście uwarunkowań rozwoju społeczno-gospodarczego miasta Poznania Rada Strategii rozwoju

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE STRONY. Sektor. budowlany. w Polsce 2016 Analiza regionalna. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata

PRZYKŁADOWE STRONY. Sektor. budowlany. w Polsce 2016 Analiza regionalna. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata PRZYKŁADOWE STRONY Sektor budowlany w Polsce 2016 Analiza regionalna Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2016-2021 RYNEK BUDOWLANY OGÓŁEM Produkcja budowlano-montażowa Największy udział w produkcji

Bardziej szczegółowo

Stan i ruch naturalny ludności w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 r.

Stan i ruch naturalny ludności w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 r. Bydgoszcz, maj 2011 r. URZ D STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY Stan i ruch naturalny ludności w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 r. Stan i struktura ludności W końcu 2010 r. województwo kujawsko-pomorskie

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Ewa Hellich, prof. SGH

Dr hab. Ewa Hellich, prof. SGH Dr hab. Ewa Hellich, prof. SGH Za funkcję państwa można uznać główne kierunki jego działalności realizujące zadania, jakie państwo sobie stawia, a zakres tej działalności określany jest celami, które chce

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO MIASTA KOŚCIANA (zarys prognoz do 2015r.)

STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO MIASTA KOŚCIANA (zarys prognoz do 2015r.) STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO (zarys prognoz do 2015r.) "Żeglarz, który nie wie dokąd płynie, nigdy nie będzie miał pomyślnych wiatrów" Seneka STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie wyników GPR 2015 na zamiejskiej sieci dróg wojewódzkich

Podsumowanie wyników GPR 2015 na zamiejskiej sieci dróg wojewódzkich Podsumowanie wyników GPR 2015 na zamiejskiej sieci dróg wojewódzkich Autor: Krzysztof Opoczyński Warszawa, maj 2016 Spis treści 1. Wstęp... 3 2. Obciążenie ruchem sieci dróg wojewódzkich w 2015 roku...

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia gruźlicy w Polsce i na świecie. Maria Korzeniewska-Koseła Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Epidemiologia gruźlicy w Polsce i na świecie. Maria Korzeniewska-Koseła Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Epidemiologia gruźlicy w Polsce i na świecie Maria KorzeniewskaKoseła Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Zapadalność na gruźlicę na świecie w 2013 roku 8,6 mln 9,4 mln nowych zachorowań Zapadalność

Bardziej szczegółowo

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś 2009 obszary wiejskie zajmują ponad 93% powierzchni

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie konkurencyjności regionów poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR)

Zwiększenie konkurencyjności regionów poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR) Zwiększenie konkurencyjności regionów poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR) Zapraszamy na szkolenia informacyjne podnoszące kompetencje pracowników i właścicieli mikro, małych i średnich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNO-GOSPODARCZA WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO

SPOŁECZNO-GOSPODARCZA WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO KONFERENCJA: Strategia Rozwoju Województwa Lubuskiego wobec nowych wyzwań rozwojowych Zielona Góra 10 marca 2010 r. 2008 2000 =100 Podział terytorialny

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO PODLASKIE W LICZBACH RAPORT Z WYNIKÓW NARODOWEGO SPISU POWSZECHNEGO LUDNOŚCI I MIESZKAŃ Kobiety Mężczyźni.

WOJEWÓDZTWO PODLASKIE W LICZBACH RAPORT Z WYNIKÓW NARODOWEGO SPISU POWSZECHNEGO LUDNOŚCI I MIESZKAŃ Kobiety Mężczyźni. WOJEWÓDZTWO PODLASKIE W LICZBACH RAPORT Z WYNIKÓW NARODOWEGO SPISU POWSZECHNEGO LUDNOŚCI I MIESZKAŃ 2002 Ludność według płci (w tys.) Razem 1208,6 -mężczyźni 591,2 -kobiety 617,4 W miastach (711,6): -mężczyźni

Bardziej szczegółowo

InfoDług www.big.pl/infodlug Profil klienta podwyższonego ryzyka Klient podwyższonego ryzyka finansowego to najczęściej mężczyzna pomiędzy 30 a 39 rokiem życia, mieszkający w województwie śląskim lub mazowieckim,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Materiał na konferencję prasową w dniu 30 maja 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Podstawowe dane demograficzne o dzieciach

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju kolei dużych prędkości w Polsce

Kierunki rozwoju kolei dużych prędkości w Polsce Kierunki rozwoju kolei dużych prędkości w Polsce Konrad Gawłowski Z-ca Dyrektora PKP PLK S.A. Centrum Kolei Dużych Prędkości Warszawa, 4 marca 2011 r. Historia linii dużych prędkości na świecie. Przykłady

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS BENEFICJENCI ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH W 2013 R. Podstawowe źródło danych opracowania

Bardziej szczegółowo

Przesłanki i możliwości korekty podziału terytorialnego państwa na szczeblu województw w świetle rozmieszczenia głównych ośrodków miejskich

Przesłanki i możliwości korekty podziału terytorialnego państwa na szczeblu województw w świetle rozmieszczenia głównych ośrodków miejskich Przesłanki i możliwości korekty podziału terytorialnego państwa na szczeblu województw w świetle rozmieszczenia głównych ośrodków miejskich Łukasz Zaborowski Instytut Sobieskiego Zakład Geografii Miast

Bardziej szczegółowo

Sytuacja osób bezrobotnych do 25 roku Ŝycia w województwie zachodniopomorskim I półrocze 2009 roku

Sytuacja osób bezrobotnych do 25 roku Ŝycia w województwie zachodniopomorskim I półrocze 2009 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Sytuacja osób bezrobotnych do 25 roku Ŝycia w województwie zachodniopomorskim I półrocze 20 roku Szczecin 20 Bezrobocie młodzieŝy stanowi jeden

Bardziej szczegółowo

Organizacja transportu publicznego

Organizacja transportu publicznego Organizacja transportu publicznego Jędrzej Gadziński Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM w Poznaniu Projekt częściowo finansowany przez Unię Europejską w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE STRUKTURALNE NA LATA 2007-2013

FUNDUSZE STRUKTURALNE NA LATA 2007-2013 FUNDUSZE STRUKTURALNE NA LATA 2007-2013 Prezentacja programów unijnych NEXUS Consultants Sp. z o.o. ul. Waszyngtona 34/36, 81-342 Gdynia tel.: (+4858) 66 18 300, 66 18 289, 66 18 515 fax (+4858) 621 78

Bardziej szczegółowo

jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego

jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego 1 ok. 80% danych to dane przestrzenne - ORSiP jest źródłem takich danych, każde wiarygodne i aktualne źródło danych przestrzennych jest

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY METODOLOGICZNE OPRACOWANIA PLANÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO OBSZARÓW METROPOLITALNYCH

PROBLEMY METODOLOGICZNE OPRACOWANIA PLANÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO OBSZARÓW METROPOLITALNYCH PROBLEMY METODOLOGICZNE OPRACOWANIA PLANÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO OBSZARÓW METROPOLITALNYCH dr hab. inż. Tomasz Parteka Kraków, 27 lipca 2004 r. II. OBSZAR METROPOLITALNY W OPRACOWANIACH STRATEGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Wydatki na kulturę w 2011 r.

Wydatki na kulturę w 2011 r. Kraków 25.09.2012 r. Wydatki na kulturę w 2011 r. Informacja przedstawia wydatki budżetu państwa i budżetów jednostek samorządów terytorialnych na finansowanie kultury i ochrony dziedzictwa narodowego

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Strategia Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+

Strategia Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+ Strategia Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+ Strategia Zintegrowanego rozwoju Łodzi 2020+ będzie: odpowiedzią na długookresowe wyzwania rozwojowe, narzędziem planowania działań i inwestycji miejskich,

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2013 roku.

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2013 roku. Materiał na konferencję prasową w dniu 25 marca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Uwaga: od 2012 r. zmiana zakresu prezentowanych danych

Bardziej szczegółowo

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r.

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 3 maja 214 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Żłobki i kluby dziecięce w 213 r. W pierwszym kwartale

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność w Europie 2016

Innowacyjność w Europie 2016 DEPARTAMENT POLITYKI REGIONALNEJ MAŁOPOLSKIE OBSERWATORIUM ROZWOJU REGIONALNEGO Innowacyjność w Europie 2016 Komisja Europejska raz w roku publikuje europejską i regionalną tablicę wyników innowacji, która

Bardziej szczegółowo

ZRÓŻNICOWANIA ROZWOJOWE NA POZIOMIE LOKALNYM A ABSORBCJA ŚRODKÓW POLITYKI SPÓJNOŚCI WYZWANIA KRAJOWEJ POLITYKI ROZWOJU

ZRÓŻNICOWANIA ROZWOJOWE NA POZIOMIE LOKALNYM A ABSORBCJA ŚRODKÓW POLITYKI SPÓJNOŚCI WYZWANIA KRAJOWEJ POLITYKI ROZWOJU ZRÓŻNICOWANIA ROZWOJOWE NA POZIOMIE LOKALNYM A ABSORBCJA ŚRODKÓW POLITYKI SPÓJNOŚCI WYZWANIA KRAJOWEJ POLITYKI ROZWOJU Paweł Churski Zakład Analizy Regionalnej Projekt badawczy N N306 791949 finansowany

Bardziej szczegółowo

Wykształcenie na zamówienie

Wykształcenie na zamówienie Wykształcenie na zamówienie Wyniki tegorocznej edycji konkursu na kierunki zamawiane Według szacunków ministerstwa, w roku 2013 w polskim przemyśle zabraknie ponad 46 tys. inżynierów, a w usługach ponad

Bardziej szczegółowo

V. WARUNKI MIESZKANIOWE

V. WARUNKI MIESZKANIOWE V. WARUNKI MIESZKANIOWE 1. WIELKOŚĆ I ZALUDNIENIE MIESZKAŃ Przeciętna powierzchnia mieszkania w województwie łódzkim według danych spisu 2002 r. wyniosła 64,1 m 2 ; z tego w miastach - 56,2 m 2, a na wsi

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny

Główny Urząd Statystyczny Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Krakowie Opracowanie sygnalne Ośrodek Statystyki Kultury Kraków, wrzesień 2011 r. Wydatki na kulturę w 2010 r. Niniejsza informacja prezentuje wydatki poniesione

Bardziej szczegółowo