Spis treści. Od Redakcji From the Editorial Board Myśleć wbrew czasom Artykuły. Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe...

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści. Od Redakcji... 13 From the Editorial Board... 15. Myśleć wbrew czasom... 17. Artykuły. Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe..."

Transkrypt

1 Spis treści Od Redakcji From the Editorial Board Ewa Domańska Myśleć wbrew czasom Artykuły Anna Ziębińska-Witek Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe Magdalena Górecka Historie alternatywne w konwencji steampunk i cyberpunk wariacje na temat powstania styczniowego w powieściach Konrada T. Lewandowskiego i Adama Przechrzty Zuzanna Gawrońska Landscapes of the Future: Space and (Post)Apocalypse in Philip K. Dick s novel The Penultimate Truth Barbara Minczewa Potrzeba nam luster. Wizje przyszłości jako potencjał krytyczny w realizacjach teatralnych prozy science fiction Martyna Wielewska-Baka Przyszłość religii: między krytyką a utopią. O jednym opowiadaniu Stanisława Lema Mariusz Polowy Fantazje przyszłości Stefana Grabińskiego... 83

2 Spis treści Anna Cieślak Golem czy postczłowiek? Transhumanizm z perspektywy nie-ludzkiej Olga Bartosiewicz Wyznaczać granice na nowo Benjamin Fundoianu w kręgu pisarzy środkowoeuropejskich. Zarys problematyki Marcin Dziwisz Językowe mechanizmy tworzenia autorskich neologizmów w utworach z gatunku fantasy (na przykładzie opowiadań Andrzeja Sapkowskiego) Małgorzata Kowalewska Nowe formy komunikacji w zglobalizowanym świecie na przykładzie portalu społecznościowego Facebook Kamila Węglarska Marketing jako przyszłość kultury Łukasz Babula Perspektywy badawcze cmentarza żydowskiego w Szczebrzeszynie Recenzje Ewelina Stanios Nowe drogi do Bizancjum Katarzyna Kraczoń Dziedzictwo kulturowe w rzeczywistości ponowoczesnej Ewa Bulisz Dziedzictwo leksykalne regionu lubelskiego Filip Gończyński-Jussis O początkach Rosji sowieckiej nieszablonowo Wydarzenia naukowe i kulturalne Katarzyna Kraczoń Profesor Ewa Domańska o przyszłości humanistyki Magdalena Górecka, Ewelina Stanios Bunt jako gest założycielski, ale przeciw czemu się buntować? Kolejna konferencja z cyklu Wspólne Drogi

3 Spis treści Magdalena Niekra Człowiek wobec sytuacji ekstremalnych. Sprawozdanie z interdyscyplinarnej konferencji naukowej Między literaturą a medycyną, cz. X Magdalena Górecka Wokół pamięci i afektów III Transdyscyplinarna Szkoła Letnia dla doktorantów. 205 Jarosław Szlązak Dobre i złe praktyki akademickie debata o etyce w nauce Noty personalne autorów

4

5 Table of Contents From the Editorial Board (In Polish) From the Editorial Board Prof. dr hab. Ewa Domańska Thinking Differently Articles Anna Ziębińska-Witek Death Tourism As a Cultural Phenomenon Magdalena Górecka Alternate Histories in Steampunk and Cyberpunk Convention Variations on the Theme of the January Uprising in the Novels by Konrad T. Lewandowski and Adam Przechrzta Zuzanna Gawrońska Landscapes of the Future: Space and (Post)Apocalypse in Philip K. Dick s novel The Penultimate Truth Barbara Minczewa We Need Mirrors. Visions of the Future as Critical Potential in Theatrical Productions of Science-Fiction Narratives Martyna Wielewska-Baka The Future of Religion: Between Critique and Utopia. On One Short Story by Stanislaw Lem Mariusz Polowy Stefana Grabiński s Fantasies of the Future... 83

6 Table of Contents Anna Cieślak Golem or Post-human? Trans-humanism from a Non-human Perspective Olga Bartosiewicz Establishing Borders Anew: Benjamin Fundoianu in the Circle of Central-European Writers. An Outline Marcin Dziwisz Linguistic Mechanisms of Creating Authorial Neologisms in Fantasy Poems (Based on Andrzej Sapkowski s Short Stories) Małgorzata Kowalewska New Forms of Communication in the Globalised World on the Example of Facebook Social Network Kamila Węglarska Marketing As the Future of Culture Łukasz Babula Jewish Cemetery in Szczebrzeszyn: Future Research Perspectives Reviews Ewelina Stanios New Ways to the Byzantine Empire Katarzyna Kraczoń Cultural Heritage in Postmodern Reality Ewa Bulisz Lexical Heritage of the Lublin Region Filip Gończyński-Jussis A Non-Cliché Look at the Origins of Soviet Russia Academic and Cultural Events Katarzyna Kraczoń Professor Ewa Domańska on the Future of the Humanities Magdalena Górecka, Ewelina Stanios Rebellion As a Founding Act, But What to Rebel Against? The Second Conference from the Series Common Ways

7 Table of Contents Magdalena Niekra Man in the Face of Extreme Situations. A Report on the Interdisciplinary Conference Between Literature and Medicine, part X Magdalena Górecka On Memory and Affects The Third Trans-disciplinary Summer School for PhD Students Jarosław Szlązak Good and Bad Practices: On Ethics in Science Notes on the Authors

8

9 Od Redakcji Ogłoszenie końców niemal wszystkich dziedzin humanistyki zaowocowało dwojakimi postawami. Z jednej strony zaczęto spoglądać w przeszłość i twórczo eksplorować dorobek poprzednich pokoleń, twierdząc, że mówienie o świecie będzie jedynie powtarzaniem i przekształcaniem już wypracowanych kategorii. Z drugiej jednak, przełamując dyktat wyczerpania, humanistyka skierowała wektor zainteresowań w przyszłość, poszukując nowych środków wyrazu i opisu rzeczywistości. Redakcja Acta Humana w czwartym numerze pisma postanowiła iść tym tropem, zbierając teksty analizujące w różnoraki sposób kategorie nowości i przyszłości. Obszerna i dość wieloznaczna formuła tematu przewodniego pozwoliła na ujęcie problemu z wielu różnych perspektyw. Interesowały nas postawy badawcze wychodzące naprzeciw metodologicznym nowinkom i ustawicznym zmianom paradygmatów, ukierunkowane na oryginalne ujęcia znanych tematów lub podejmujące próby zmierzenia się z materią zupełnie nową. W tomie znalazły się interpretacje nowych zjawisk kulturowych oraz analizy nowatorskich estetyk, a także rozpoznania literaturoznawcze, koncentrujące się na rozmaitych wizjach przyszłości. Pierwszą czytelniczką i zarazem życzliwą recenzentką nowego numeru Acta Humana została profesor Ewa Domańska, której wprowadzenie otwiera niniejszy tom. Dział artykułów rozpoczyna tekst Anny Ziębińskiej-Witek, będący charakterystyką stosunkowo nowego zjawiska nazywanego turystyką śmierci. Autorka szczegółowo omawia aspekt kulturowy i społeczny podróży do miejsc zbrodni i katastrof, podkreślając, że współcześnie są one formą oswajania się ze śmiercią. Artykuł Ziębińskiej-Witek zarysowuje jednocześnie przyszły kierunek rozwoju turystyki i prezentuje ewolucję kategorii podróży. Alternatywne losy powstania styczniowego, opisane w konwencji steampunk i cyberpunk, stały się przedmiotem artykułu Magdaleny Góreckiej. Tekst ten wpisuje się w szeroko rozumiane ponowoczesne konceptualizacje historii, podkreślając ich związek z kulturą popularną. Kolejne cztery artykuły korespondują, par excellence, z przewodnim tematem numeru, omawiając literackie konceptualizacje przyszłości. Zuzanna Gawrońska analizuje dystopijną wizję świata

10 Od Redakcji w powieści Philipa K. Dicka. Z kolei Barbara Minczewa przedstawia współczesne realizacje teatralne prozy science fiction Lema i Dicka jako możliwą, alternatywną formę ekspresji dla najnowszego teatru politycznego. Wizja przyszłości, a w zasadzie przyszłej religii, interesuje Martynę Wielewską-Bakę, która analizuje ten problem na podstawie prozy Stanisława Lema. Wspomniany blok tematyczny zamyka tekst Mariusza Polowego, przedstawiający niedopowiedziane i niedookreślone fantazje przyszłości, wyłaniające się z utworów polskiego Poego Stefana Grabińskiego. O granicy między ludzkim i nie-ludzkim, w kontekście rozwijającego się transhumanizmu, pisze w swoim szkicu Anna Cieślik. Autorka stara się przedstawić specyfikę tego nurtu posthumanistyki, konfrontując go z literackimi mitami: racjonalności, równości i człowieczeństwa. Z kolei Olga Bartosiewicz, na przykładzie biografii i twórczości mało znanego pisarza rumuńskiego pochodzenia Beniamina Fundoianu, przesuwa granice środkowoeuropejskiej tradycji literackiej. Językoznawczą analizę neologizmów stworzonych przez Andrzeja Sapkowskiego zawiera opracowanie Marcina Dziwisza. O fenomenie Facebooka, jako nowej formie komunikacji w wirtualnym świecie, pisze Małgorzata Kowalewska. Jeszcze inną problematykę podejmuje Kamila Węglarska, omawiając zależności między marketingiem a tożsamością kulturową. Ostatni artykuł jest propozycją zastosowania dość nowatorskiej, bo interdyscyplinarnej, metody badawczej do kompleksowego opisu cmentarza na przykładzie zabytkowego kirkutu w Szczebrzeszynie (Łukasz Babula). Zamieszczone w tym numerze recenzje dotyczą dokonań współczesnej bizantynologii (Ewelina Stanios), problemu postrzegania dziedzictwa kulturowego w czasach ponowoczesnych (Katarzyna Kraczoń), dokumentowania dziedzictwa leksykalnego (Ewa Bulisz) oraz nowego spojrzenia na historię bolszewizmu (Filip Gończyński-Jussis). W dziale Wydarzenia naukowe i kulturalne zamieszczono informację o spotkaniu z profesor Ewą Domańską na UMCS (Katarzyna Kraczoń), sprawozdania z kolejnej konferencji z cyklu Wspólne Drogi (Magdalena Górecka, Ewelina Stanios) oraz z interdyscyplinarnej sesji naukowej Między literaturą a medycyną (Magdalena Niekra), a także relację z III Transdyscyplinarnej Szkoły Letniej dla doktorantów, która w tym roku odbyła się w Baranowie Sandomierskim (Magdalena Górecka). Ostatnie sprawozdanie to refleksja z debaty poświęconej etyce w nauce (Jarosław Szlązak). Ścieżki przyszłości, którymi podążają autorzy artykułów czwartego tomu Acta Humana, implikują nieskrępowaną refleksję, otwarcie na nowe perspektywy poznawcze oraz pewną dozę fantazji. Wyrażamy nadzieję, że zaprezentowane teksty trafią na podatny grunt i zainspirują środowisko humanistów do sięgania wzrokiem jak najdalej poza ustanowione horyzonty naukowych doświadczeń. 14 Katarzyna Kraczoń Magdalena Górecka Ewelina Stanios

11 From the Editorial Board Proclamation of the ends of almost all branches of the humanities resulted in two approaches. On the one hand, some researchers began to look into the past and creatively explore the heritage of the past generations, claiming that talking about the world will solely be repeating and transforming the already existing categories. On the other hand, though, breaking the diktat of exhaustion, the humanities directed its vector of interest towards the future, searching for new means of expression and description of reality. The Editorial Board of Acta Humana decided to follow this track in the fourth issue, preparing a collection of texts which in various ways analyse the categories of novelty and the future. A broad and polysemic formula of the central theme allowed to present the problem from many different perspectives. We were interested in research attitudes inclined towards the latest trends in methodology and constant changes of paradigms, those directed towards the original treatment of the known themes or attempting to deal with totally innovative subject matters. The volume includes interpretations of new cultural phenomena and analyses of novel aesthetics, as well as literary studies considerations focusing on diverse visions of the future. Professor Ewa Domańska, whose introduction opens the volume, is both our first reader and an obliging reviewer of the new issue of Acta Humana. The section Articles begins with Anna Ziębińska-Witek s text, which characterizes a relatively new phenomenon called death tourism. The author discusses in detail a cultural and social aspect of travelling to the scenes of crimes and catastrophes emphasizing that it is a contemporary form of coming to terms with death. Simultaneously, Ziębińska-Witek s article marks a future direction in the development of tourism and presents an evolution of the category of travel. Alternative lots of the January Uprising, portrayed in steampunk and cyberpunk conventions, became the object of Magdalena Górecka s article. This text addresses broadly understood postmodern conceptualizations of history, stressing their relationship with pop-culture. The following four articles correspond, par excellence, with the central theme of the issue, discuss-

12 From the Editorial Board ing literary conceptualizations of the future. Zuzanna Gawrońska analyses a dystopian vision of the world in Philip K. Dick s novel. Barbara Minczewa, in turn, presents contemporary theatrical realizations of Lem and Dick s science fiction narratives as a possible, alternative form of expression of the latest political theatre. A vision of the future, or rather of a future religion, is of interest to Martyna Wielewska-Baka, who analyses this problem basing on Stanisław Lem s prose material. The aforementioned thematic set closes with Mariusz Polowy s text, presenting unfinished and indeterminate fantasies of the future, looming into view in Polish Poe, Stefan Grabiński s works. Anna Cieślik writes in her outline about the borderline between the human and non-human in the context of thriving trans-humanism. The author endeavours to present the specificity of this trend in post-humanities, confronting it with literary myths of rationality, equality and humanity. Olga Bartosiewicz, in turn, shifts the borders of Central-European literary traditions on the example of the biography and writings of an unfamiliar writer of Romanian origin, Beniamin Fundoianu. Marcin Dziwisz s study contains a linguistic analysis of neologisms created by Andrzej Sapkowski. Małgorzata Kowalewska writes about a phenomenon of Facebook as a new form of communication in the virtual world. Problems of a yet another kind are raised by Kamila Węglarska, who elaborates on the relationships between marketing and cultural identity. The last article is a proposition of implementing a quite innovative, interdisciplinary research method on the example of the historic Jewish cemetery in Szczebrzeszynie (by Łukasz Babula). The reviews from this issue concern the achievements of the contemporary Byzantine studies (Ewelina Stanios), the problem of cultural heritage perception in postmodern times (Katarzyna Kraczoń), documenting lexical heritage (Ewa Bulisz) and a new look on the history of bolshevism (Filip Gończyński-Jussis). The section Academic and Cultural Events contains information about a meeting with professor Ewa Domańska held at Maria Curie-Skłodowska University (Katarzyna Kraczoń), reports on another conference from the Common Ways series (Magdalena Górecka, Ewelina Stanios) and an interdisciplinary scientific session Between Literature and Medicine (Magdalena Niekra), and a written account from The Third Trans-disciplinary Summer School for PhD Students which took place in Baranów Sandomierski (Magdalena Górecka). The last report is a reflection on a debate dedicated to ethics in science (Jarosław Szlązak). Paths of the future which the authors of the articles follow in the fourth volume of Acta Humana entail unrestrained thought, openness to new cognitive perspectives and a little bit of panache. We hope that the texts presented in the volume will fall on fertile ground and inspire the humanist society to look beyond the established horizons of scientific experiences. Katarzyna Kraczoń Magdalena Górecka Ewelina Stanios 16

13 Acta Humana 4 (1/2013) Prof. dr hab. Ewa Domańska Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Myśleć wbrew czasom Czytelnicy mają przed sobą kolejny tom świetnie zapowiadającego się czasopisma naukowego Acta Humana. Powołane w 2010 roku z inicjatywy doktorantów Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej pismo, już zostało dostrzeżone na arenie ogólnopolskiej i wyróżnione I nagrodą w konkursie StRuNa 2011 za najlepszą publikację roku. Nic dziwnego, redaktorzy z dużą intuicją wskazują w kolejnych numerach tematycznych zagadnienia, które ukazują kondycję współczesnej, interdyscyplinarnej refleksji humanistycznej i wyznaczają jej perspektywy na przyszłość. Cieszy, że w piśmie można znaleźć artykuły napisane nie tylko w języku polskim, lecz także angielskim, ukraińskim i rosyjskim. Czyż nie żyjemy w świecie, który mimo biedy, przemocy, istniejących granic i podziałów, powoli i mozolnie uczy się, jak tworzyć wspólne inicjatywy, jak żyć razem (nawet w konfliktach) i jak wspólnie budować wiedzę, która wyznacza możliwe scenariusze przyszłości? Czwarty tom pisma, zatytułowany Ścieżki przyszłości, przenika futurystyczny ton. Czytelnicy znajdą w nim zróżnicowany zestaw artykułów dotyczących wizji przyszłości w literaturze i poezji, a także rozważania na temat nowych obszarów badawczych w humanistyce, niekonwencjonalnych sposobów przedstawiania przeszłości oraz nowych form komunikacji. Swoiste motto tego tomu oferuje pytanie zadane przez Annę Cieślak na wstępie artykułu Golem czy postczłowiek? : Co oferuje człowiekowi przyszłość? dodajmy tak, jak jest ona przedstawiana w zawartych w niniejszym tomie tekstach. Po przeczytaniu znajdujących się w nim publikacji można opowiedzieć: katastrofę, apokalipsę, koniec człowieka. Ton przewagi artykułów jest mroczny, a rozważania spina klamra rozpoczynająca się od ważnego tekstu Anny Ziębińskiej-Witek na temat turystyki śmierci i fascynacji podróżami do miejsc kaźni i katastrof, natomiast kończy tekst Łukasza Babuli, przedstawiający stan badań nad cmentarzem żydowskim w Szczebrzeszynie. Historie alternatywne, o których pisze Magdalena Górecka, wpasowują się w ten minorowy nastrój, zwracając uwagę na ich charakter kompensacyjny i katarktyczny. Tekst Zuzanny Gawrońskiej o postapokaliptycznych krajobrazach przeszłości w powie-

14 Ewa Domańska ściach Philipa K. Dicka oferuje interesującą strategię analizy przestrzeni przez retoryczną teorię narracji (i to jest budujące), ale wizja wyłaniająca się z analiz jest katastroficzna. Podobne wątki znaleźć można w tekście Mariusza Polowego o fantazjach Stefana Grabińskiego, które przenika obawa przed pogłębiającą się luką pomiędzy postępem technologicznym, a moralną kondycją człowieka. Dotyczy to też artykułu Olgi Bartosiewicz o poezji Benjamina Fundoinau, która roztacza wizję rozkładającej się natury i zdewastowanej peryferii Europy Wschodniej. Negatywność panuje nawet w interesującym artykule Marcina Dziwisza o neologizmach w opowiadaniach Andrzeja Sapkowskiego, w którym czytamy o złowieszczych babołakach, błąkających się błędakach, lękających się przerazach i pożerających swoje ofiary żyrytwach (można podziękować Dziwiszowi za zwrócenie uwagi na tak wzbogacające nasze słownictwo określenia). Pewna nadzieja pojawia się dopiero w bardzo ciekawym artykule Barbary Minczewy, która rozważa wizje przyszłości w realizacjach teatralnych prozy science fiction. Teatr polityczny, jak pisze autorka, powinien pokazać widzowi-współobywatelowi, że rzeczywistość, w której żyjemy, tylko pozornie pozbawiona jest alternatywy. Jak słusznie zauważa Minczewa, wizje utopijne zostały zdyskredytowane przez systemy totalitarne, które wykorzystały je, budując swoje ideologie, stąd przewaga dystopii pokazujących negatywne efekty antropogenicznych zmian (tj. zmian powodowanych przez działalność człowieka). Zasadnicze jest jednak stawiane przez autorkę pytanie, czy mamy na tyle wyobraźni, by pomyśleć o tym, co jest w tej chwili nie do pomyślenia. Z kolei Martyna Wielewska-Baka w swoim artykule o przyszłości religii rozważanej w kontekście opowiadania Stanisława Lema wpasowuje się w popularne we współczesnej humanistyce rozważania na temat postsekularyzmu i relacji między wiarą i nauką. Nowy świat nie jest światem bez religii, ale światem, gdzie panuje inny rodzaj religijności (duchowości?) wobec tego, który znamy. Kiedy analizujemy różne wizje przyszłości kreowane w literaturze, poezji czy filmie, pamiętajmy o podstawowej zasadzie myślenia historycznego: zawsze uhistoryczniajmy!. Warto zatem zwrócić uwagę, że jak podkreślają autorzy zamieszczonych w tym tomie Acta Humana artykułów badani pisarze i poeci przedstawiali dystopie odzwierciedlające stan społeczeństwa, w którym sami żyli. Czy jednak współczesne pokolenia podzielają ten katastroficzny obraz? Zachęcam nie tylko do analiz utopijnych wizji przyszłości, lecz także do tworzenia jej możliwych scenariuszy. Idąc śladami Rosi Braidotti, przede wszystkim zachęcam, by próbować myśleć niejako wbrew czasom 1. Jestem zwolenniczką humani- 1 R. Braidotti, Wbrew czasom. Zwrot postsekularny w feminizmie, przeł. M. Glasowitz, [w:] Drzewo poznania. Postsekularyzm w przekładach i komentarzach, red. P. Bogalecki, A. Mitek-Dziemba, Katowice

15 Myśleć wbrew czasom styki afirmatywnej i dystansuję się od reakcyjnej polityki strachu, która kreuje atmosferę stałego oczekiwania na katastroficzne wypadki (ataki terrorystyczne, epidemie, klęski żywiołowe itd.). Nie chodzi rzecz jasna o to, by nie badać zjawisk negatywnych, ale o to, by w takich badaniach znajdować możliwości wsparcia, wzmocnienie, stymulowanie rozwoju, budowanie przestrzeni dla tworzenia indywidualnej i zbiorowej tożsamości/podmiotowości; o tworzenie potencjalności dla działań, które przyczyniają się do projektowania lepszej przyszłości. Myślę po prostu, że wobec realnych zagrożeń nie stać nas na forowanie często obezwładniającej negatywności i poczucia bezradności wobec niekontrolowanych procesów zachodzących we współczesnym świecie. Przystępując do realizacji projektów badawczych, zadajemy sobie zwykle trzy pytania: co? (co chcę badać), jak? (przy pomocy jakich teorii i metod) i dlaczego? Owo pytanie dlaczego? staje się w tej chwili najważniejsze. Podejmując pracę nad nowym tematem, zadajmy sobie zatem pytanie dlaczego uważam go za ważny (ważny dla kogo)? Jaki horyzont oczekiwań stoi w jego tle? Jeżeli nasze badania odzwierciedlają obawy i frustracje współczesnego świata, to jaką wizję świata uważam za lepszą (co to znaczy lepszą? lepszą dla kogo?) i w jakim stopniu moje badania mogą współtworzyć taki lepszy świat? Nie chodzi tutaj jednak o budowanie kolejnej utopijnej metanarracji, ale o egzekwowanie swojej potencjalnej sprawczości w kontekście lokalnym i o to, że jednak mamy wpływ na to, co się w (moim lokalnym) świecie dzieje. Mówię tutaj o pewnej intelektualnej utopii, ale takiej, która nie tyle głosi zbawienie świata, co wskazuje na konkretne działania mające szansę realizacji w lokalnych przedsięwzięciach i manifestuje się w indywidualnych postawach. 19

16

17 Artykuły

18

19 Acta Humana 4 (1/2013) Dr hab. Anna Ziębińska-Witek UMCS Lublin Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe 1 Definicja zjawiska Turystyka oparta jest na idei odejścia, zmiany, ograniczonego zerwania z ustaloną rutyną i codziennymi obowiązkami oraz pozwolenia sobie na coś, co kontrastuje z codziennością i przyziemnością. Bycie turystą jest częścią bycia nowoczesnym 2. Turysta dociera w różne miejsca, czyli przemieszcza się w przestrzeni, odbywa podróż oraz przebywa przez jakiś czas w nowym miejscu lub miejscach. Celem podróży są lokalizacje inne niż miejsca zamieszkania i pracy. Taki pobyt z reguły trwa krótko i towarzyszy mu intencja powrotu do domu 3. Kryteria wyboru miejsc do oglądania jak pisze John Urry to zwykle spodziewane, intensywne przyjemne doznania angażujące inne zmysły niż wrażenia, jakich dostarcza codzienność 4. Najogólniej turystykę definiuje się zatem w kategoriach przyjemnego spędzania czasu wolnego, w opozycji do pracy i rutyny życia codziennego. Definicja taka niekoniecznie jednak przystaje do coraz bardziej popularnych wśród turystów odwiedzin miejsc makabrycznych i tragicznych, jak na przykład byłe nazistowskie obozy koncentracyjne, czy miejsca wypadków, dlatego wielu badaczy pod koniec wieku XX zauważyło potrzebę wyodrębnienia z szerokiego zakresu pojęcia turystyki zjawiska określonego mianem turystyki śmierci i podjęło próbę konceptualizacji tego fenomenu. Termin turystyka śmierci (dark tourism) najczęściej wiązany jest z nazwiskami Malcolma Foleya i Johna Lennona, którzy zdefiniowali go pod koniec lat dziewięćdziesiątych jako zjawisko obejmujące prezentację rzeczywistych oraz 1 Artykuł został po raz pierwszy opublikowany w Tekstach Drugich 2012, nr 3. Przedruk za zgodą redakcji. 2 K. Walsh, The Representation of the Past. Museums and heritage in the post-modern world, Routledge, London and New York 1992, s J. Urry, Spojrzenie turysty, przeł. A. Szulżycka, Warszawa 2007, s Ibidem.

20 Anna Ziębińska-Witek odpowiednio przygotowanych ( utowarowionych ) miejsc śmierci i katastrof oraz ich konsumpcję przez odwiedzających 5. W tym samym okresie Anthony V. Seaton wprowadził pojęcie tanatoturystyki (thanatotourism), czyli podróży motywowanej chęcią rzeczywistego lub symbolicznego kontaktu ze śmiercią, szczególnie (choć nie wyłącznie) gwałtowną śmiercią. Pragnienie to może być (w różnym stopniu) uwarunkowane cechami osobowościowymi 6. Badacz wyróżnił słaby tanatoturyzm (kiedy zainteresowanie śmiercią jest związane z konkretnymi osobami i funkcjonuje wraz z innymi motywacjami; osoby zmarłe są znane turyście lub wartościowane przez niego pozytywnie) i mocny tanatoturyzm (kiedy zainteresowanie śmiercią jest jedyną motywacją i odnosi się do śmierci w ogóle, a fascynacja ta pozostaje niezwiązana z konkretnymi osobami) 7. Seaton wyróżnił pięć podstawowych typów/kategorii podróży, które można określić wspólnym mianem tanatoturystyki: 1) podróż w celu obserwacji śmierci na żywo, np. publicznych egzekucji; 2) podróż do miejsc indywidualnej lub masowej śmierci (np. do byłych obozów koncentracyjnych); 3) podróż do miejsc pochówków oraz pomników; 4) podróż do miejsc odtwarzania scen związanych ze śmiercią; 5) podróż do tzw. miejsc syntetycznych, w których prezentowane są dowody dotyczące śmierci (np. do muzeów) 8. Definicja Seatona wydaje się zbyt wąska, gdyż nie obejmuje wielu innych motywacji towarzyszących zjawisku turystyki śmierci. Badania przeprowadzane w różnych ośrodkach wskazują, że chęć kontaktu ze śmiercią często w ogóle nie występuje jako bodziec do podjęcia podróży lub odwiedzin określonego miejsca. Do tego zagadnienia powrócę w dalszej części artykułu, w tym momencie jednak chcę zaznaczyć, iż definicja Foleya i Lennona zdaje się lepiej pasować do omawianego zjawiska, gdyż zamiast koncentrować się na konkretnych motywacjach turystów, obejmuje swym zasięgiem ogólne ramy fenomenu turystyki śmierci. Badacze zajmujący się tematyką tanatoturystyki wskazują z reguły na konieczność wyodrębnienia miejsc mniej i bardziej ciemnych, czyli tych związanych ze śmiercią i cierpieniem oraz tych, które śmierć i cierpienie uosabiają. Na tej zasadzie można odróżnić na przykład były nazistowski obóz Auschwitz-Birkenau od Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie. Miejsca najciemniejsze (darkest) ulegają silnym wpływom politycznym i ideologicznym, są zorientowane na edukację 5 M. Foley, J. Lennon, JFK and Dark Tourism a fascination with assassination, International Journal of Heritage Studies 1996, vol. 2, No 4, s A.V. Seaton, From Thanatopsis to Thanatourism: Guided by the Dark, International Journal of Heritage Studies 1996, vol. 2, nr 4, s Por. S. Tanaś, Przestrzeń turystyczna cmentarzy. Wstęp do tantoturystyki, Łódź Ibidem, s Idem, War and Thanatourism: Waterloo , Annales of Tourism Research 1999, 26, s

21 Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe oraz mocno akcentują (i dbają o) autentyczność. Miejsca najjaśniejsze (lightest) są nastawione na rozrywkę, posiadają wysoki stopień infrastruktury turystycznej i są celowe (czyli od początku przeznaczone dla turystów). Można też ogólnie stwierdzić, że im silniejsza fascynacja śmiercią u turystów i dążenie (ze strony danego miejsca) do zaspokojenia tej fascynacji, tym miejsce jest mniej ciemne 9. Za najciemniejsze uchodzą miejsca związane z Holokaustem, powstało nawet odrębne określenie turystyka Holokaustu. Głównie dzięki mediom stały się one uniwersalnymi symbolami zła i kiedy mówimy o turystyce śmierci, to najczęściej właśnie je mamy na myśli. Należy podkreślić, że sama fascynacja śmiercią nie jest fenomenem przynależącym jedynie do współczesności. Skłonność człowieka do oglądania śmierci czy fascynacja przemocą to zjawiska znane już w starożytności i średniowieczu, z biegiem czasu te zainteresowania zostały po prostu zracjonalizowane i dodano do nich elementy edukacyjne. Za innowację związaną z nowoczesnością można uznać ewentualnie pojawienie się symulacji i doświadczeń wirtualnych, ale nie zmienia to zasadniczo samego interesującego nas tu fenomenu. W przypadku współczesnej turystyki śmierci ważne wydaje mi się jednak pewne przesunięcie, które jest zauważalne w porównaniu z istniejącą od wieków tradycyjną fascynacją śmiercią. Otóż współcześnie śmierć oferowana jest jako produkt czy towar do konsumpcji. Mimo elementów edukacyjnych, obecnych w podobnych miejscach, poprzez turystyczne wizyty akceptujemy (implicite lub explicite) fakt, że stają się one (celowo lub nieświadomie) okazją i przyczyną do udoskonalania tego produktu 10. Motywy odwiedzin Wśród czynników mających wpływ na rozkwit turystyki śmierci najczęściej wymienia się, kojarzoną zwykle z postmodernizmem, transformację miejsc odwiedzanych kiedyś z szacunkiem w miejsca turystyczne (np. cmentarze), industrializację, marketing, rozwój komunikacji, czy pojawienie się tzw. post-turyzmu, który akcentuje spektakl i sensację 11. Nie sądzę jednak, aby to postmodernizm był odpowiedzialny za przemianę miejsc otaczanych kiedyś szacunkiem w miejsca turystyczne, a już na pewno 9 W.F.S. Miles, Auschwitz: Museum Interpretation and Darker Tourism, Annales of Tourism Research 2002, 29(4), podaję za: P.R. Stone, A dark tourism spectrum: Towards a typology of death and macabre related tourist sites, attractions and exhibitions, Tourism: An Interdisciplinary International Journal 2006, vol. 54, No 2, s J. Lennon, M. Foley, Dark Tourism. The Attraction of Death and Disaster, Continuum, London and New York 2000, s Zob. na przykład: C. Rojek, Ways of Seeing. Modern Transformation in Leisure and Travel, London Macmillian

22 Anna Ziębińska-Witek cmentarze, które spełniały wiele funkcji na przestrzeni dziejów (i nie zawsze były otaczane szacunkiem), nie są tu najlepszym przykładem 12. W sytuacji, kiedy każda aktywność stała się możliwym sposobem spędzania czasu wolnego, wzrosła liczba możliwych miejsc i wydarzeń potencjalnie turystycznych, co nie oznacza, że inne motywy nie wchodzą już w grę. Lennon i Foley kładą nacisk na rozwój mediów (głównie telewizji i mediów informacyjnych), które sprawiają, że wydarzenia globalne wydają się lokalne, a obrazy są wielokrotnie reprodukowane i rozpowszechniane przez kolejne media (np. filmy) 13. Badacze zwracają również uwagę na pojawienie się symulacji, kopii, doświadczeń wirtualnych oraz wszechobecnego utowarowienia, które zastępują rzeczywistość i powodują zachwianie relacji pomiędzy wydarzeniem a jego reprezentacją. W związku z tym, że jak twierdzą relacja ta jest ciągle w stanie negocjacji każde zjawisko (w tym wszystkie przykłady zbrodni i okrucieństw) może zostać przeniesione daleko poza miejsce, w którym się wydarzyło 14. Lennon i Foley uważają, że materialny obiekt, trwałość ruin, autentyczne (fizyczne) przestrzenie przyciągają publiczność, której już nie satysfakcjonuje ciągła symulacja i kultura medialna 15. Z tą tezą można się spierać, gdyż nie wyjaśnia ona wzrostu popularności miejsc, w których szeroko stosowane są nowe media, symulacje i wszelkiego rodzaju rekonstrukcje. To właśnie tego typu ekspozycje (czy lepiej: wydarzenia medialne) przyciągają tłumy publiczności i osiągają ekonomiczny sukces. Możliwe motywacje turystów można generalnie podzielić na tzw. push and pull factors, czyli czynniki/bodźce wewnętrzne i zewnętrzne. Czynniki wewnętrzne (push factors) odnoszą się do turysty jako podmiotu i związane są z wewnętrzną motywacją skłaniającą go do podróży. Czynniki zewnętrzne (pull factors) związane są z celem podróży, to tzw. motywatory, które tkwią w samym miejscu 16. Do czynników wewnętrznych zaliczyć można: chęć edukacji, pragnienie upamiętnienia ofiar, powody natury osobistej, czyli np. bycie ocalonym lub pozostawanie w bliskiej relacji z ocalonym, zainteresowanie śmiercią i umieraniem, upamiętnienie rodziny lub przyjaciół, kwestie poszukiwania lub potwierdzania tożsamości, poczucie winy, zainteresowanie dziedzictwem i/lub historią (np. w przypadku pól bitewnych), poszukiwanie nowości, ciekawość (szczególnie w przypadku muzeów 12 Por. P. Aries, Człowiek i śmierć, Warszawa 1992; S. Tanaś, op. cit.; J. Lennon, M. Foley, Interpretation of the Unimaginable: The U.S. Holocaust Memorial Museum, Washington, D.C., and Dark Tourism, Journal of Travel Research 1999, vol. 38, s Ibidem, s Idem, Dark Tourism, op. cit., s. 78 i Idem, Interpretation of the Unimaginable, op. cit., s G. Dann, Anomie. Ego-enhancement and Tourism, Annales of Tourism Research 1977, 4, podaję za: S.M. Yuill, Dark Tourism: Understanding Visitor Motivation at Sites of Death and Disaster, (Master of Science), Texas A&M University 2003, s

Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe 1

Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe 1 Acta Humana 4 (1/2013) Dr hab. Anna Ziębińska-Witek UMCS Lublin Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe 1 Definicja zjawiska Turystyka oparta jest na idei odejścia, zmiany, ograniczonego zerwania z ustaloną

Bardziej szczegółowo

Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe

Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe Teksty Drugie Instytut Badań Literackich 2012, 3, ss. 174-186 Polska Akademia Nauk Turystyka śmierci jako zjawisko kulturowe Anna Ziębińska-Witek Podróże Anna ZIĘBIŃSKA-WITEK Turystyka śmierci jako zjawisko

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) MEMO/26 stycznia 2010 r.

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) MEMO/26 stycznia 2010 r. Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) MEMO/26 stycznia 2010 r. Holokaust z perspektywy praw człowieka: pierwsze w historii ogólnoeuropejskie badanie na temat nauczania o Holokauście oraz nauczania

Bardziej szczegółowo

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Warszawa 2013 Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: dr hab. prof. UW Jerzy Bartkowski Redaktor prowadząca:

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego The Institute of Journalism of Warsaw University Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego MEDIA STUDIES STUDIA MEDIOZNAWCZE Vol. 4 (39) 2009 Nr 4 (39) 2009 Warsaw 2009 Warszawa 2009 SPIS TREŒCI

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII W dniach 24 lipca- 6 sierpnia 2011r. uczestniczyłam w kursie metodycznojęzykowym pt. Teachers of English Course w ramach programu Comenius-

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 Introduction... 11

Spis treści. Wstęp... 9 Introduction... 11 Spis treści Wstęp... 9 Introduction... 11 CZĘŚĆ I Obszar filozoficzno-antropologiczny... 13 Zuzana Chanasová Antropologické výzvy súčasného pedagóga primárneho vzdelávania........ 15 Grzegorz Hołub Od

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Miejscach Pamięci II wojny światowej jako wyzwanie i szansa dla projektów wymiany polsko-niemieckiej

Wizyta w Miejscach Pamięci II wojny światowej jako wyzwanie i szansa dla projektów wymiany polsko-niemieckiej Wizyta w Miejscach Pamięci II wojny światowej jako wyzwanie i szansa dla projektów wymiany polsko-niemieckiej Seminarium metodyczne dla animatorów wymian polsko-niemieckich Oświęcim, 10 14 grudnia 2013

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Mgr Anna Bernacka Mgr Justyna Cherchowska Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie

Mgr Anna Bernacka Mgr Justyna Cherchowska Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie Mgr Anna Bernacka Mgr Justyna Cherchowska Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie Obecnie jesteśmy świadkami niespotykanej dynamiki postępu technologicznego, który w głównej mierze tyczy się sposobu

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Kontekst nauczania o Holokauście

Kontekst nauczania o Holokauście Kontekst nauczania o Holokauście IV edycja seminarium dla nauczycieli Kraków, 20.01.2013-27.01.2013 Seminarium skierowane jest do nauczycieli przedmiotów humanistycznych zainteresowanych historią i kulturą

Bardziej szczegółowo

Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH

Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH Marta CIESIELKA, Małgorzata NOWORYTA AGH Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, Polska Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH Wstęp Wybór studiów

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Opracowanie: Agata Rudnicka Łódź 2014 1 Badania ankietowe przeprowadzone zostały we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Raport oceny kompetencji

Raport oceny kompetencji Symulacje oceniające kompetencje Raport oceny kompetencji Rut Paweł 08-01-2015 Kompetencje sprzedażowe dla efactor Sp. z o.o. Dane osobowe Rut Paweł CEO pawel.rut@efactor.pl more-than-manager.com 2 z 13

Bardziej szczegółowo

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują):

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Psychofizjologia Widzenia 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Polacy o wierze i Kościele

Polacy o wierze i Kościele IMAS International Polacy o wierze i Kościele Wrocław, luty/marzec 2009 Doceniamy ważność Kościoła katolickiego i darzymy go zaufaniem. Widzimy działania charytatywne Kościoła a niemalże połowa z nas chce

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE GRY. projektowanie konstruowanie. użycie. R. Duke, Gaming the Future s Language, SAGE Publications, New York, 1974

TWORZENIE GRY. projektowanie konstruowanie. użycie. R. Duke, Gaming the Future s Language, SAGE Publications, New York, 1974 TWORZENIE GRY Projektowanie gry jest połączeniem naśladownictwa istniejących już formatów gier, nieuchwytnej, ale prawdziwej sztuki i pewnych zasad projektowania, z których część jest już dobrze określona

Bardziej szczegółowo

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy]

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] na początku każdego procesu poznawczego stoją różne założenia teoretyczne i hipotezy które mogą być ukryte/nieświadome metody badawcze

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne

Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne Program A-level u progu zmian Spojrzenie praktyczne Konferencja nauczycieli polskich szkół sobotnich 10-12 lipca 2015 Elżbieta Grabska-Moyle Polska Szkoła w Luton i Dunstable www.polskaszkolaluton.org.uk

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ I ZARZĄDZANIE TOM XI, ZESZYT 11. Debiuty doktorantów. Redakcja naukowa: Robert Seliga

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ I ZARZĄDZANIE TOM XI, ZESZYT 11. Debiuty doktorantów. Redakcja naukowa: Robert Seliga PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ I ZARZĄDZANIE TOM XI, ZESZYT 11 Debiuty doktorantów Redakcja naukowa: Robert Seliga Łódź 2010 Redakcja naukowa: Robert Seliga Skład i łamanie tekstu: Ilona Marczak Projekt okładki: Marcin

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej.

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. AAC to w skrócie komunikacja alternatywna i wspomagająca. To wszystkie sposoby porozumiewania się, które są wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w pracy Raport z badania sierpień 2013 r. O badaniu Media społecznościowe powoli zmieniają organizacje. Nie dzieje się to tak szybko, jak się spodziewano kilka lat

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Atmosfera w pracy jako istotny element marketingu wewnętrznego firm ubezpieczeniowych

Atmosfera w pracy jako istotny element marketingu wewnętrznego firm ubezpieczeniowych Wiadomości Ubezpieczeniowe 3/2009 BEATA NOWOTARSKA-ROMANIAK Atmosfera w pracy jako istotny element marketingu wewnętrznego firm ubezpieczeniowych W działalności firm usługowych w tym i firm ubezpieczeniowych

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki)

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki) DIAGNOZA WSTĘPNA Motywacja do uczenia się definiowana jest jako znaczenie i wartość nauki dla danego człowieka, jaką ów człowiek jej przypisuje, i charakteryzowana przez długoterminowe zaangażowanie się

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Literatura 1. Literackie portrety ludzi szczęśliwych.

Bardziej szczegółowo

Planowanie pracy szkoły

Planowanie pracy szkoły /konferencjaoskko2013/ Planowanie pracy szkoły Ryszard Sikora /konferencjaoskko2013/ Zarządzanie to zestaw działań (planowanie, organizowanie, motywowanie, kontrola) skierowanych na zasoby organizacji

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż. imprez i usług turystycznych. Kwalifikacja T.14.2 REFORMA 2012. Bartłomiej Walas, Zygmunt Kruczek

Sprzedaż. imprez i usług turystycznych. Kwalifikacja T.14.2 REFORMA 2012. Bartłomiej Walas, Zygmunt Kruczek Sprzedaż imprez i usług turystycznych REFORMA 2012 MARKETING 2 część Bartłomiej Walas, Zygmunt Kruczek Kwalifikacja T.14.2 Podręcznik do nauki zawodu TECHNIK OBSŁUGI TURYSTYCZNEJ Podręcznik dopuszczony

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

numer 4 (55) 2013 Warszawa 2013

numer 4 (55) 2013 Warszawa 2013 numer 4 (55) 2013 Warszawa 2013 Spis treści TO SAMOŒÆ NAUK O MEDIACH MICHA DRO D Etyczne aspekty mediów integraln¹ czêœci¹ nauk o mediach.......11 JERZY OLÊDZKI Public relations i marketing medialny: zarz¹dzanie

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

Rzeczywistość rozszerzona w edukacji w świetle piśmiennictwa

Rzeczywistość rozszerzona w edukacji w świetle piśmiennictwa IS-1/068/NCBR/2014: EduAR Opracowanie systemu komputerowego Rzeczywistości Rozszerzonej przeznaczonego do zastosowania w oprogramowaniu dydaktycznym dedykowanym przedmiotom ścisłym Rzeczywistość rozszerzona

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU OPRACOWANIE ANNA MAZUR EWA KWIATKOWSKA OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE I ICH KRYTERIA Nauka języków obcych

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ROK Obowiązkowe Fakultatywne 1 RAZEM (obowiązkowe + fakultety) I praca pisemna A/ 6 2 seminarium promotorskie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej realizacji w latach 2004 2005 projektów: Bemowski Program Wspierania Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Wirtualne Laboratorium Mechaniki eksperyment na odległość, współpraca badawcza i gromadzenie wiedzy

Wirtualne Laboratorium Mechaniki eksperyment na odległość, współpraca badawcza i gromadzenie wiedzy Wirtualne Laboratorium Mechaniki eksperyment na odległość, współpraca badawcza i gromadzenie wiedzy Łukasz Maciejewski, Wojciech Myszka Instytut Materiałoznawstwa i Mechaniki Technicznej Politechniki Wrocławskiej

Bardziej szczegółowo

OBLICZA POLITYKI. pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO WARSZAWA 2009 V0L

OBLICZA POLITYKI. pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO WARSZAWA 2009 V0L SUB Hamburg II A/526037 OBLICZA POLITYKI pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego 13 WARSZAWA 2009 V0L INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO V0L13 Spis treści Wprowadzenie 9 STUDIA

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki

Wstęp do kognitywistyki Wstęp do kognitywistyki Wykład I: Kognitywistyka z lotu ptaka Piotr Konderak konsultacje: poniedziałki, 11:10-12:40, p. 205 Strona przedmiotu: http://konderak.eu/wkg10.html W historii intelektualnej wszystko

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE 3 (47) 2007

ZESZYTY NAUKOWE 3 (47) 2007 ZESZYTY NAUKOWE 3 (47) 2007 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI I. ŚRODOWISKO, TURYSTYKA I REKREACJA Stefan Korycki ORGANY I INSTYTUCJE OCHRONY PRAWNEJ ŚRODOWISKA W POLSCE... 9 Zbigniew Krawczyk PODRÓŻE KRAJOWE

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

Ochrona danych osobowych w administracji samorządowej

Ochrona danych osobowych w administracji samorządowej Ochrona danych osobowych w administracji samorządowej Raport z badania w urzędach marszałkowskich przeprowadzonego w miesiącach kwiecień-maj 2016 r. Warszawa, 13 maja 2016 roku Ochrona danych osobowych

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Dr Kinga Wysieńska Projekt Tygiel kulturowy czy getta narodowościowe? wzory integracji i wzajemne relacje imigrantów

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

RAPORT PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ. Wstęp

RAPORT PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ. Wstęp RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ Wstęp Prezentowany raport jest rezultatem ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w przedszkolu przez

Bardziej szczegółowo

Innowacja pedagogiczna KRAKÓW moje miasto, moja historia z zakresu edukacji regionalnej dla II etapu edukacyjnego. Autor Michał Lubera

Innowacja pedagogiczna KRAKÓW moje miasto, moja historia z zakresu edukacji regionalnej dla II etapu edukacyjnego. Autor Michał Lubera Innowacja pedagogiczna KRAKÓW z zakresu edukacji regionalnej dla II etapu edukacyjnego Autor Michał Lubera Innowacja pedagogiczna Kraków moje miasto, moja historia jest innowacją programowo-metodyczną.

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Otwarta Szkoła. Minister Edukacji Narodowej ustanowiła rok szkolny 2015/2016 ROKIEM OTWATREJ SZKOŁY

Otwarta Szkoła. Minister Edukacji Narodowej ustanowiła rok szkolny 2015/2016 ROKIEM OTWATREJ SZKOŁY Otwarta Szkoła Minister Edukacji Narodowej ustanowiła rok szkolny 2015/2016 ROKIEM OTWATREJ SZKOŁY Otwarta szkoła to taka, która nie zamyka się na kulturę, sztukę, sport, środowiska lokalne. Potrafi korzystać

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Budowanie wizerunku współczesnego polityka Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Wizerunek wart jest więcej niż tysiąc słów Carlos Ruiz Zafón Współcześnie potencjał

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH 6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH MIASTO: OPOLE STANOWISKO: ADIUNKT DYSCYPLINA NAUKOWA: PEDAGOGIKA, SPECJALNOŚĆ-PRACA SOCJALNA DATA OGŁOSZENIA:...20

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z których został wyodrębniony kierunek studiów, dla którego tworzony

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 9

Spis treści. Wprowadzenie... 9 STUDIA POLITOLOGICZNE VOL. 16 Spis treści Wprowadzenie............................................. 9 STUDIA I ANALIZY Grażyna Ulicka Marketing polityczny a treści i postrzeganie polityki........... 11

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Polskie kino w opinii Internautów. wyniki badań bezpośrednich

Polskie kino w opinii Internautów. wyniki badań bezpośrednich Polskie kino w opinii Internautów wyniki badań bezpośrednich Zakres i częstotliwość oglądania polskich filmów Badani są bardzo aktywnymi uczestnikami życia kulturalnego. Niemal 60% badanych było w ciągu

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

KTO I W JAKI SPOSÓB POWINIEN PROMOWAĆ NAUKĘ. Kraków, 28 marca 2011 r.

KTO I W JAKI SPOSÓB POWINIEN PROMOWAĆ NAUKĘ. Kraków, 28 marca 2011 r. KTO I W JAKI SPOSÓB POWINIEN PROMOWAĆ NAUKĘ Kraków, 28 marca 2011 r. Co to jest promocja nauki? Działania informacyjne, które: Kierowane są do odbiorców zewnętrznych: obejmują aktywności inne niż publikowanie

Bardziej szczegółowo

Współpraca w zespole i z klientem w sytuacjach stanowiących wyzwanie

Współpraca w zespole i z klientem w sytuacjach stanowiących wyzwanie Strona 1 Dwudniowy program szkoleniowy dla kadry zarządzającej Współpraca w zespole i z klientem w sytuacjach stanowiących wyzwanie inspirowany Porozumieniem Bez Przemocy wg Marshalla Rosenberga Co wpływa

Bardziej szczegółowo

Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań

Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań IV Interdyscyplinarna Konferencja Doktorantów i Młodych Naukowców Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań Bydgoszcz, 3-5 IV 2014 Od wielu lat jesteśmy świadkami zmian, jakie dokonują

Bardziej szczegółowo

Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce

Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce zróżnicowaną pod względem językowym oraz kulturowym. Mimo

Bardziej szczegółowo

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Scenariusz wywiadu pogłębionego z Nauczycielem Filozofii Scenariusz wywiadu pogłębionego z nauczycielem filozofii Dzień Dobry, Nazywam

Bardziej szczegółowo

kształcenie umiejętności w zakresie poszukiwania, kształcenie umiejętności twórczych; otwartość na nowe kontakty,

kształcenie umiejętności w zakresie poszukiwania, kształcenie umiejętności twórczych; otwartość na nowe kontakty, MULTIMEDIA W EDUKACJI HUMANISTYCZNEJ opracowała Elżbieta Anioła Szkoła w społeczeństwie informacyjnym. kształcenie umiejętności w zakresie poszukiwania, przetwarzania i tworzenia informacji; kształcenie

Bardziej szczegółowo

ROZWIĄZANIA NAJWIĘKSZYCH ŚWIATOWYCH WYZWAŃ SPOŁECZNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I EKONOMICZNYCH. MOŻLWOŚĆ BYCIA LIDEREM OD WCZESNEGO WIEKU

ROZWIĄZANIA NAJWIĘKSZYCH ŚWIATOWYCH WYZWAŃ SPOŁECZNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I EKONOMICZNYCH. MOŻLWOŚĆ BYCIA LIDEREM OD WCZESNEGO WIEKU Szkoły z mocą zmieniania świata, nowy program mający na celu identyfikowanie, łączenie oraz wspieranie zespołów szkół, szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich w Polsce, które pomagają dzieciom stawać

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Źródło: pixabay.com II Kongres Uniwersytetów Dziecięcych, Warszawa, 26 marca 2015 Anna Grąbczewska, Uniwersytet Dzieci Laboratorium - eksperymenty - narzędzia i

Bardziej szczegółowo

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo