Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie kujawsko-pomorskim

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie kujawsko-pomorskim"

Transkrypt

1 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie kujawsko-pomorskim (stan, znaczenie dla gospodarki województwa, stymulanty i destymulanty napływu) opracowanie naukowe wykonane pod kierunkiem Włodzimierza Karaszewskiego Toruń 2005

2 BIZ w województwie kujawsko-pomorskim spis treści WNEiZ UMK, Toruń 2005 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie kujawsko-pomorskim (stan, znaczenie dla gospodarki województwa, stymulanty i destymulanty napływu) Wstęp (W. Karaszewski) Rozdział I Znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla regionu przyjmującego; bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce (W. Karaszewski) 1.1. Oddziaływanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych na gospodarkę regionu goszczącego wybrane zagadnienia 1.2. Skala i struktura bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce 1.3. Niektóre aspekty oddziaływania bezpośrednich inwestycji zagranicznych na polską gospodarkę Rozdział II Metodyka badania (M. Kola, M. Kujawka, M. Kuzel, M. Piotrowska-Trybull, K. Studzińska) 2.1. Badanie skali i struktury bezpośrednich inwestycji zagranicznych w województwie kujawsko-pomorskim (Katarzyna Studzińska) Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych Narodowy Bank Polski Główny Urząd Statystyczny Statystyka przekształceń własnościowych w Polsce 2.2. Badanie uwarunkowań i skutków bezpośrednich inwestycji zagranicznych w województwie kujawsko-pomorskim (Maria Kola, Monika Kujawka, Marcin Kuzel) 2.3. Badanie konkurencyjności województwa kujawsko-pomorskiego (Marzena Piotrowska- Trybull) Rozdział III Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie kujawsko-pomorskim na tle kraju (K. Studzińska, A. Szóstek) 3.1. Skala bezpośrednich inwestycji zagranicznych w województwie (Aneta Szóstek) 3.2. Struktura bezpośrednich inwestycji zagranicznych w województwie (Katarzyna Studzińska) Rozmieszczenie przestrzenne Struktura według rodzaju działalności Struktura według kraju pochodzenia kapitału 3.3. Miejsce przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego w gospodarce województwa (Aneta Szóstek) Zasoby kapitałowe i inwestycje przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego Przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego a regionalny rynek pracy -3-

3 BIZ w województwie kujawsko-pomorskim spis treści WNEiZ UMK, Toruń 2005 Rozdział IV Stymulanty i destymulanty podejmowania przez inwestorów zagranicznych inwestycji bezpośrednich w województwie kujawsko-pomorskim (L. Czaplewski, A. Grzegorzewski, M. Kujawka) 4.1. Oczekiwania inwestorów zagranicznych związane z podejmowaniem inwestycji bezpośrednich w województwie i stopień ich realizacji (Leszek Czaplewski) Czynniki sprzyjające podjęciu inwestycji zagranicznej w opinii gmin i powiatów Cechy województwa, które miały wpływ na jego wskazania przedsiębiorstw Cechy województwa zachęcające do podejmowania BIZ (ocena samorządów w konfrontacji z oczekiwaniem inwestorów) 4.2. Aktywność jednostek samorządu terytorialnego w pozyskiwaniu kapitału zagranicznego (Leszek Czaplewski, Monika Kujawka) Źródła informacji o potencjalnych inwestorach zagranicznych Agendy zajmujące się pozyskiwaniem i obsługą inwestora zagranicznego w gminie/powiecie Stosowane instrumenty dla przyciągnięcia inwestora zagranicznego i ich skuteczność Stosowane instrumenty promocji gminy/powiatu oraz czynniki ograniczające ich skuteczność 4.3. Destymulanty bezpośrednich inwestycji zagranicznych w województwie (Monika Kujawka) 4.4. Ocena klimatu dla bezpośrednich inwestycji w województwie kujawsko-pomorskim (Leszek Czaplewski, Artur Grzegorzewski) Rozdział V Znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla gospodarki województwa kujawskopomorskiego (M. Jaworek, M. Kola, M. Kuzel) 5.1. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w prywatyzacji gospodarki województwa (Małgorzata Jaworek) Przedsiębiorstwa państwowe w latach Prywatyzacja pośrednia Prywatyzacja bezpośrednia Narodowe Fundusze Inwestycyjne Ocena przebiegu procesu prywatyzacji i wyniki ekonomiczne sprywatyzowanych przedsiębiorstw 5.2. Aktywność inwestycyjno-rozwojowa przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym (Maria Kola) 5.3. Współpraca i budowanie powiązań pomiędzy przedsiębiorstwami z udziałem kapitału zagranicznego i podmiotami lokalnymi na terenie województwa kujawsko-pomorskiego (Marcin Kuzel) Zakres i kierunki współpracy Ocena współpracy w kontekście budowania powiązań gospodarczych Budowanie powiązań i kanały dyfuzji wiedzy i umiejętności Przyczyny ograniczania i braku współpracy Współpraca przedsiębiorstw i instytucji w regionie a rozwój województwa kujawsko-pomorskiego -4-

4 BIZ w województwie kujawsko-pomorskim spis treści WNEiZ UMK, Toruń 2005 Rozdział VI Perspektywy bezpośrednich inwestycji zagranicznych w województwie kujawsko-pomorskim (M. Piotrowska-Trybull, M. Szałucka) 6.1. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w procesie integracji Polski z UE (Małgorzata Szałucka) 6.2. Konkurencyjność gospodarcza województwa (Marzena Piotrowska-Trybull) Zakończenie (W. Karaszewski) Bibliografia Kujawsko-Pomorskie Centrum Obsługi Inwestora, partner PAIiIZ S.A. -5-

5 Wstęp Dotychczas przeprowadzone w Polsce badania wskazują, iż kapitał zagraniczny odegrał, i wciąż odgrywa, istotną rolę w prowadzonym procesie transformacji gospodarki. Kapitał ten nie tylko wypełnia lukę deficytu kapitałów własnych, ale i przyczynia się do koniecznego podniesienia na wyższy poziom efektywności gospodarki Polski, między innymi w efekcie dyfuzji nowoczesnych rozwiązań wykorzystywanych przez przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym w sferze technologii, metod i technik zarządzania itp. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne są bowiem nośnikiem przepływu zasobów lokowanych w tak zwanych pakietach inwestycyjnych, tworzonych przez innowacyjne technologie, know-how, nowatorskie rozwiązania techniczno-organizacyjne, nowe systemy i metody zarządzania, wiedzę i umiejętności. Miniony ponad piętnastoletni okres dostosowań do otwartej gospodarki rynkowej nie zakończył jeszcze realizowanego procesu transformacji. Polska gospodarka nadal wymaga restrukturyzacji i modernizacji. Nie zmieniła się także skala niedostatku rodzimego kapitału. Może z jeszcze większą niż wcześniej wyrazistością pojawia się potrzeba podejmowania przez lokalne przedsiębiorstwa działań dostosowawczych do wymogów globalizującego się rynku. Tymczasem zdolność akumulacyjna polskich przedsiębiorstw jest bardzo niska, a rozmiar podejmowanych przez nie przedsięwzięć inwestycyjnych znikomy. W tej sytuacji powstaje wręcz niezbędność zewnętrznego zasilania kapitałowego. Skala zaangażowania kapitału pochodzącego z zagranicy będzie bowiem w istotnym stopniu determinowała rozwój przedsiębiorczości w Polsce i poszczególnych regionach kraju. Zważywszy, iż przedsiębiorczość rodzi bogactwo, dając szansę poprawy warunków życia i coraz pełniejszego spełniania oczekiwań i aspiracji w tych regionach, gdzie się rozwija, tworzenie odpowiedniego klimatu i szczególna dbałość o ten rozwój powinna stać się najważniejszym wyzwaniem dla rządu i władz poszczególnych regionów kraju. Niewielki rozmiar bezpośrednich inwestycji zagranicznych w województwie kujawsko-pomorskim, niewspółmierny do rozmiarów jego potencjału gospodarczego i społecznego, rodzi naturalne pytanie o przyczyny tego stanu rzeczy. Inspiracją do podjęcia badania, którego wyniki opisane są w niniejszej książce, był brak jakiegokolwiek rozpoznania czynników determinujących napływ kapitału zagranicznego w postaci inwestycji bezpośrednich do województwa. Prezentowane opracowanie powstało w wyniku zakończenia badania pod nazwą Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie kujawsko-pomorskim (stan, znaczenie dla gospodarki województwa, stymulanty i destymulanty napływu). Badanie to podjęte zostało w odpowiedzi na inicjatywę Marszałka Województwa przez zespół badawczy Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w składzie: Włodzimierz Karaszewski kierownik, Leszek Czaplewski, Artur Grzegorzewski, Małgorzata Jaworek, Karolina Kampert, Maria Kola, Monika Kujawka, Marcin Kuzel, Marzena Piotrowska-Trybull, Katarzyna Studzińska, Małgorzata Szałucka, Aneta Szóstek. Przed podjętym badaniem postawiono szereg celów, z których najważniejszymi były: dokonanie oceny skali oraz struktury bezpośrednich inwestycji zagranicznych w województwie kujawsko-pomorskim; określenie miejsca i roli przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego w gospodarce województwa, przeprowadzenie oceny konkurencyjności województwa, -6-

6 BIZ w województwie kujawsko-pomorskim wstęp WNEiZ UMK, Toruń 2005 identyfikacja stymulantów i destymulantów aktywności inwestorów zagranicznych w województwie, a zwłaszcza rozpoznanie aktywności władz samorządowych w tworzeniu sprzyjających warunków dla zasilania miejscowej gospodarki kapitałem zagranicznym. Wyniki prezentowanego w opracowaniu badania i sformułowane na ich podstawie wnioski mają posłużyć władzom samorządowym regionu w działaniach, które trzeba podejmować dla rozwoju lokalnej gospodarki. Włodzimierz Karaszewski -7-

7 Rozdział pierwszy Znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla regionu przyjmującego; bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce (W. Karaszewski) 1.1. Oddziaływanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych na gospodarkę regionu goszczącego wybrane zagadnienia Kosztem niemałego uproszczenia można wskazać, że oczekiwania regionów przyjmujących bezpośrednie inwestycje zagraniczne mogą wynikać z ich potrzeb głównie w zakresie: uzupełniania niedoborów kapitałowych wynikających z niedostatecznych oszczędności wewnętrznych, unowocześnienia technologicznego gospodarki regionu, upowszechnienia nowatorskich metod organizacji i zarządzania, zwiększenia konkurencyjności w skali ponadnarodowej, wyrażającego się między innymi wzrostem zdolności eksportowej, zmniejszenia bezrobocia przez generowanie popytu na rynku pracy, intensyfikacji gospodarczej, między innymi poprzez korzystne dla miejscowych podmiotów oddziaływania przedsiębiorstw zasilanych kapitałem zagranicznym. Dodatkowo dla krajów, które podobnie jak Polska prowadzą proces transformacji systemowej swych gospodarek, ważnymi są oczekiwania dotyczące udziału kapitału zagranicznego w niezbędnych dostosowaniach rynkowych, szczególnie w sferze obejmującej zmiany struktury własnościowej. Stopień spełnienia tych oczekiwań określa realne znaczenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla regionu goszczącego. Zależy jednak w znacznej mierze od ich zgodności z motywami inwestorów zagranicznych. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne są dla regionu przyjmującego zewnętrznym źródłem kapitału. Jeżeli wartość kapitału napływającego do danego regionu jest większa od wartości kapitału, który w postaci tych inwestycji z niego odpływa, wówczas bezpośrednie inwestycje zagraniczne w krótkim okresie zwiększają zasoby kapitału tego regionu. Ma to szczególne znaczenie dla regionów, które odczuwają niedobór kapitału, gdzie występujący brak dostatecznie dużych oszczędności wewnętrznych ogranicza możliwości inwestowania w rozwój produkcji i usług, a tym samym tworzenia potencjału pozwalającego na wzrost jego konkurencyjności. Ocena wpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na kształtowanie się zasobów kapitałowych regionu przyjmującego w długim okresie nie jest tak jednoznaczna. Musi ona uwzględniać bowiem nie tylko napływ kapitału, ale i jego odpływ w postaci transferu zysków. Po zrównaniu się wartości odpływających zysków z wartością zaangażowanego kapitału netto -8-

8 każdy transfer zysku za granicę oznacza wchłanianie kapitału 1. Ten prosty mechanizm stał się podstawą wysuwania wątpliwości co do rzeczywistego wpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na uzupełnianie niedoborów kapitałowych w krajach rozwijających się. Uzasadnia je przeprowadzona w niektórych krajach konfrontacja napływu kapitału w postaci BIZ z jego odpływem w drodze transferu zysków 2. Jednak problem jest bardziej skomplikowany i nie można tu formułować jednoznacznych wniosków. Należy zgodzić się z A. Wirzem 3, że w tego typu ocenach, obok skutków bezpośrednich, należy uwzględniać także efekty pośrednie wyrażające się wpływem kapitału zagranicznego na wzrost wewnętrznej zdolności do tworzenia kapitału. Ponadto wyniki ocen powinny być zindywidualizowane, odpowiednio do sytuacji poszczególnych krajów (regionów) i branż. Słusznie wskazuje B. Fiedor 4, iż ważniejsze znaczenie należy przypisać oddziaływaniu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na innowacyjność gospodarki, aniżeli zdolność niwelowania luki pomiędzy krajowym popytem inwestycyjnym a podażą oszczędności wewnętrznych. Inwestycje te, obok wymiany handlowej (głównie importu produktów high tech), migracji zasobów pracy, licencjonowania, a także różnorodnych form międzynarodowej współpracy gospodarczej, należą do głównych kanałów transferu technologii, rozwiązań organizacyjnych i umiejętności menedżerskich. Współcześnie szczególnie akcentuje się rolę, jaką w transferze technologii odgrywają inwestycje bezpośrednie korporacji transnarodowych. Wraz z nimi dostarczane są do krajów (regionów) goszczących całe pakiety zasobów niewidzialnych, takich jak doświadczenia i umiejętności menedżerów, kreatywność przedsiębiorcza oraz zdolności technologiczne. Tezy tej jednak nie można absolutyzować. Nie zawsze bowiem przedsiębiorstwa macierzyste przekazują do swych zagranicznych filii najnowszą wiedzę produkcyjną i organizacyjną 5. Zakładając jednak, że napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych oznacza wzrost kapitału trwałego o przeciętnie wyższym poziomie technologii i know-how w porównaniu z kapitałem krajowym, można uznać, że w ich efekcie (na skutek wytwarzania korzyści zewnętrznych dla gospodarki) nastąpi wzrost przychodów z kapitału, prowadzący do długookresowego wzrostu gospodarczego 6. Jego siła zależeć będzie nie tylko od poziomu nowoczesności transferowanych czynników produkcji, ale i od stopnia absorpcji tego transferu przez miejscowe przedsiębiorstwa. Skutki przenikania transferowanych wraz z BIZ nowoczesnych technologii określane są mianem ich efektów pośrednich. Prowadzone od drugiej połowy lat siedemdziesiątych badania empiryczne poświęcone ujawnianiu tych efektów dały różne wyniki. W Australii, Kanadzie i Meksyku zidentyfikowano występowanie efektów pośrednich wyrażających się w korzystnym wpływie BIZ na wydajność pracy w przedsiębiorstwach lokalnych. Takiego wpływu nie stwierdzono natomiast w Maroku i Wenezueli. Badania wskazały też, iż 1 F. Voigt, D. Heuskel, Sozialökonomische Folgewirkungen privatwirtschaftlicher Direktinvestitionen in Entwicklungsländern. Dargestellt am Beispiel der Bong Mining Company in Liberia, Duncker & Humblot, Berlin 1981, s D. Kebschull, Wirkungen von Privatinvestitionen in Entwicklungsländern, Baden- Baden 1980, s. 79 i następne, za: A. Wirz, Die Wechselwirkungen zwischen Raumstruktur und Direktinvestitionen in Entwicklungsländern unter besonderer Berücksichtigung des Arbeitsmarktes. Dargestellt an den Direktinvestitionen der Automobilindustrie in Nigeria, Ludwig-Maximilians-Universität München, München 1984, s A. Wirz, Die Wechselwirkungen..., s B. Fiedor, Bilans płatniczy a wzrost gospodarczy. Perspektywa długookresowa, [w:] Bilans płatniczy Polski. Wyzwania i zagrożenia, pod red. U. Płowiec i W. M. Orłowskiego, Warszawa 1999, s P. Bożyk, J. Misala, M. Puławski, Międzynarodowe stosunki ekonomiczne, Warszawa 1998, s Szerzej: Z. B. Libera, Inwestycje zagraniczne, oszczędności wewnętrzne i polityka gospodarcza, [w:] Kapitał zagraniczny w Polsce, pod red. Z. Sadowskiego, Warszawa 1999, s

9 występowanie efektów pośrednich jest zróżnicowane nie tylko w skali poszczególnych gospodarek, ale również sektorów w ramach jednej gospodarki 7. Uzyskane wyniki potwierdzają tezę, że oddziaływanie BIZ na wzrost poziomu technologicznego krajów goszczących wynika ze zdolności adaptowania nowoczesnych rozwiązań technologicznych. Mechanizm upowszechniania nowoczesnych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych wynika w dużej mierze zarówno z dążenia przedsiębiorstw miejscowych do osiągnięcia zdolności konkurowania z podmiotami zagranicznymi, jak i z poziomu wymagań stawianych głównie przez filie korporacji transnarodowych wobec dostawców krajowych. Znane są przypadki wymuszania przez korporacje transnarodowe na lokalnych dostawcach stosowania określonych technologii i w ten sposób przenoszenia obciążeń inwestycyjnych niezbędnych dla osiągnięcia zamierzonego efektu jakościowego w odniesieniu do produkowanych przez nie wyrobów. Ważnym elementem w ocenach znaczenia BIZ dla wzrostu potencjału innowacyjności krajów goszczących jest wpływ tych inwestycji na rozwój lokalnej działalności badawczorozwojowej. Niewątpliwie najbardziej korzystne dla krajów przyjmujących są te inwestycje bezpośrednie, które prowadzą do: rozwoju sieci ośrodków B+R na terenie tych krajów 8, wzrostu zapotrzebowania na usługi lokalnych ośrodków B+R, zwiększenia zatrudnienia miejscowego personelu w wewnętrznych komórkach B+R. Okazuje się jednak, że głównie kraje, które osiągnęły wysoki poziom rozwoju technologicznego są w stanie zaoferować warunki skłaniające inwestorów zagranicznych do podejmowania na ich terenie działalności B+R przez tworzenie nowych ośrodków badawczonaukowych, bądź wykorzystywanie w tym celu istniejących ośrodków lokalnych. W tych też krajach bezpośrednie inwestycje zagraniczne w największym stopniu stymulują rozwój przemysłów innowacyjnych. Ponieważ filie korporacji międzynarodowych, zwłaszcza w krajach słabo rozwiniętych, angażują się w niewielkim stopniu w działalność B+R, która jest najczęściej scentralizowana w jednostkach macierzystych, wpływ ich na wzrost zaangażowania miejscowego personelu w wewnętrznych komórkach B+R jest najczęściej znikomy, a nawet może wywoływać skutki negatywne dla tego segmentu rynku pracy. Istotnym zagadnieniem uwzględnianym w ocenie wpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na gospodarkę kraju przyjmującego jest ich rola w rozwoju handlu zagranicznego. Szeroko opisywana w literaturze przedmiotu makroekonomiczna teoria BIZ K. Kojimy wskazuje na występowanie inwestycji bezpośrednich zorientowanych i niezorientowanych na handel 9. Przykładem pierwszych są inwestycje japońskie. Inwestorzy japońscy, podejmujący działalność za granicą w ramach przemysłów, w których Japonia wykazuje brak przewag komparatywnych, kierują kapitały do krajów (głównie rozwijających się) posiadających te przewagi. W ten sposób dyskontują korzyści płynące z handlu. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne niezorientowane na handel podejmowane są przez inwestorów wywodzących się z krajów posiadających przewagi komparatywne. Przykładem są inwestorzy amerykańscy pochodzący z przemysłów oligopolistycznych. W krajach goszczących nie dążą do rozwijania przewag komparatywnych, a prowadzą do ograniczania handlu. 7 D. Kornacka, Zagraniczne inwestycje bezpośrednie a dyfuzja technologii, Przegląd Organizacji 2000, s Zwłaszcza w krajach o niedoborach kapitałowych pożądane są inwestycje zasilające rozwój miejscowych ośrodków naukowo-badawczych. Zob. A. Stelmach, Inwestycje bezpośrednie w Polsce, Nasz Dziennik 2000, nr 183, s K. Kojima, Direct Foreign Investment. A Japanese Model of Multinational Business Operations, Croom Helm, London 1987, s. 103 i dalsze. -10-

10 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne stwarzają szanse dla zwiększenia dostępu do rynków zagranicznych. Korporacje międzynarodowe dysponują przewagami własnościowymi gwarantującymi im wyższą, w porównaniu z przedsiębiorstwami krajowymi, skuteczność zarówno produkcyjną, jak i marketingową, a posiadane kanały dystrybucyjne dają im większy dostęp do rynku międzynarodowego. Liczne przykłady przedsiębiorstw amerykańskich, japońskich czy zachodnioeuropejskich wskazujące, że uzyskanie najwyższego potencjału konkurencyjnego przenosi się niejako automatycznie na filie zagraniczne, sprawiając, że lokalizacja produkcji nie ma większego znaczenia dla osiąganych efektów rynkowych. W ten sposób bezpośrednie inwestycje zagraniczne prowadzą do intensyfikacji eksportu kraju lokaty. Jednocześnie związki produkcyjne filii zagranicznych korporacji międzynarodowych z partnerami krajowymi wpływają na rosnący udział w wolumenie eksportu producentów miejscowych, których produkty w postaci komponentów eksportowanych wyrobów finalnych trafiają na rynki zagraniczne. Należy zwrócić uwagę, iż inwestycje bezpośrednie często generują wysoki import, zwłaszcza zaopatrzeniowo-inwestycyjny. Jeżeli jego skala przewyższa eksport, może dojść do istotnego obciążenia bilansu płatniczego kraju goszczącego. Jednym z ważnych oczekiwań związanych z napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych, zwłaszcza krajów rozwijających się, jest osiąganie w ich rezultacie korzystnych zmian na lokalnym rynku pracy. W oddziaływaniu tych inwestycji na rynek pracy kraju przyjmującego uwzględnia się pierwotne (bezpośrednie) i wtórne (pośrednie) efekty występujące w sferach: ilości, jakości i lokalizacji 10. Ilościowe efekty pierwotne mogą przyjmować zarówno wymiar pozytywny, jak i negatywny. Efekty pozytywne powstają głównie za sprawą inwestorów zagranicznych otwierających w kraju lokaty nowe przedsiębiorstwa (filie przedsiębiorstw macierzystych). W wyniku dokonywanych przez nich inwestycji następuje powiększenie w tym kraju kapitału netto oraz powstają nowe miejsca pracy. Skala wzrostu popytu na pracę zależy głównie od rozmiarów dokonywanych inwestycji oraz ich struktury gałęziowo-branżowej. Większy udział inwestycji zagranicznych w gałęziach bardziej pracochłonnych będzie z natury rzeczy oznaczał tworzenie większej liczby miejsc pracy. Ilościowe efekty negatywne bezpośrednich inwestycji zagranicznych przejawiają się w ich oddziaływaniu na zmniejszenie popytu na pracę. Obserwuje się je głównie w przypadkach, gdy wraz z wejściem do istniejących przedsiębiorstw kapitału zagranicznego wprowadzane są technologie charakteryzujące się wyższym poziomem kapitałochłonności 11, a także programy racjonalizacji działalności uwzględniające najczęściej redukcję zatrudnienia. Pozytywne dla rynku pracy ilościowe efekty wtórne napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych występują wówczas, gdy powstają związki kooperacyjne pomiędzy podmiotami z kapitałem zagranicznym a przedsiębiorstwami miejscowymi. Ich nawiązanie zależy z jednej strony od zdolności lokalnych przedsiębiorstw do podejmowania współpracy kooperacyjnej, a z drugiej od wewnętrznej polityki firmy macierzystej. Zdolność do współpracy kooperacyjnej jest tym mniejsza, im niższy poziom rozwoju gospodarczego reprezentuje gospodarka kraju przyjmującego. Stąd w krajach najsłabiej rozwiniętych uzyskiwane są najmniejsze pośrednie efekty w postaci wzrostu zatrudnienia. Korzystne efekty wtórne na rynku pracy kraju przyjmującego występują w największym zakresie wtedy, gdy filia macierzysta stosuje strategię nieintegracji wewnętrznej, co oznacza, że jej działalność będzie powielana w filiach zagranicznych, najczęściej w oparciu o szeroki układ integracji zewnętrznej. 10 J. Witkowska, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne a rynek pracy w kraju przyjmującym aspekty teoretyczne, Ekonomista 2000, nr 5, s G. Grosche, Deutsche Direktinvestitionen in Entwicklungsländern. Ziele und Maßnahmen der deutschen Förderungspolitik, Ruhr-Universität Bochum, Bochum 1971, s

11 Negatywne ilościowe efekty pośrednie dla rynku pracy kraju przyjmującego powstają, gdy przewagi konkurencyjne podmiotów z kapitałem zagranicznym prowadzą do eliminowania z rynku przedsiębiorstw lokalnych, czyli procesu określanego przez J. Maiera mianem efektu wypierania 12, względnie gdy napływ kapitału zagranicznego powoduje wzmożoną penetrację importową rynku kraju przyjmującego. Tworzenie przez podmioty z kapitałem zagranicznym warunków, które umożliwiają uzyskiwanie wyższej wydajności pracy i w konsekwencji lepsze wynagradzanie pracowników, prowadzi do pozytywnych efektów w sferze jakości. W literaturze przedmiotu zwraca się przy tym uwagę, iż oferowanie przez te podmioty korzystniejszych warunków płacowych prowadzi do odpływu z lokalnych przedsiębiorstw pracowników o wysokich kwalifikacjach i w ten sposób ograniczania ich zdolności konkurencyjnej 13. Negatywne efekty powstają na skutek wprowadzania przez inwestorów zagranicznych niepożądanych praktyk w zakresie zatrudnienia. Przykładem może tu być wydłużanie czasu pracy, ograniczanie uprawnień pracowniczych itd. Przenikanie do przedsiębiorstw krajowych nowoczesnych rozwiązań w dziedzinie zarządzania personelem, a także organizacji pracy, przynosi pozytywne efekty pośrednie w sferze jakości. Skala tych efektów zależy od zdolności miejscowych przedsiębiorstw do przejmowania nowych rozwiązań. Ową zdolność absorpcji warunkuje natomiast poziom wykształcenia społeczeństwa, posiadanie odpowiednio przygotowanych kadr w dziedzinie zarządzania itd. Negatywne efekty pośrednie o charakterze jakościowym związane są głównie z erozją poziomu wynagrodzeń w przedsiębiorstwach krajowych, powodowaną ich dążeniem do uzyskania zdolności konkurowania z podmiotami zagranicznymi przez obniżanie kosztów pracy. Bezpośrednie efekty pozytywne w odniesieniu do lokalizacji występują, gdy inwestorzy zagraniczni tworząc nowe miejsca pracy w regionach o wysokim bezrobociu przyczyniają się do obniżania jego skali. Można znaleźć liczne przykłady stosowania różnorodnych zachęt dla przyciągania kapitału zagranicznego do regionów wymagających intensyfikacji gospodarczej tak przez kraje wysoko rozwinięte, jak i rozwijające się. Pozytywne efekty pośrednie w sferze lokalizacji wynikają głównie z zachęcania krajowych kooperantów przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym prowadzących działalność w regionach występowania nadwyżki podaży siły roboczej do podążania za nimi do tych regionów. Lokalizacja kapitału zagranicznego w regionach słabiej rozwiniętych może także prowadzić do eliminowania miejscowych producentów, którzy nie są w stanie sprostać ich konkurencji. Pojawiają się wówczas negatywne efekty pośrednie. Jak powiedziano na początku, z natury rzeczy bezpośrednie inwestycje zagraniczne nie zawsze są nośnikiem skutków oczekiwanych przez region (kraj) przyjmujący. Innymi słowy, błędne byłoby założenie, że napływ kapitału z zagranicy w postaci inwestycji bezpośrednich leży zawsze i automatycznie w interesie krajów goszczących. Ogłaszane w literaturze przedmiotu wyniki badań nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że bezpośrednie inwestycje zagraniczne kierowane są głównie do tych gałęzi, w których eksporterzy kapitału oczekują uzyskania najwyższej jego efektywności, a nie do tych, które w najwyższym stopniu dynamizowałyby rozwój gospodarczy regionu lokaty. Liczne przykłady wskazują też, że cele i strategie regionów przyjmujących i korporacji międzynarodowych nie są jednakowe, a nieraz są nawet całkowicie rozbieżne. Władze 12 J. Maier, Räumliche Auswirkungen von Direktinvestitionen multinationaler Unternehmen in Nigeria - unter besonderer Berücksichtigung des Arbeitsmarktes im Raum Lagos, Universität Bayreuth, Bayreuth 1988, s B. Olbricht, Unternehmenspolitik bei Direktinvestitionen in Brasilien. Die unternehmerischen Entscheidungen von deutschen Groß- und Mittelunternehmen bei Direktinvestitionen in Brasilien, Nomos Verlagsgesellschaft, Baden-Baden 1974, s

12 regionów lokaty poszukują sposobów by pobudzić rozwój w kontekście lokalnym, natomiast korporacje międzynarodowe starają się wzmacniać własną konkurencyjność w kontekście międzynarodowym. Konflikt jest widoczny, gdy region goszczący zainteresowany jest, by wraz z napływem kapitału zagranicznego następowało unowocześnianie technologiczne gospodarki, a zagraniczna spółka zamierza wykorzystywać technologie przestarzałe. Innym przykładem konfliktu może być sytuacja, gdy władze regionu kierując się stanem rynku pracy oczekują zastosowań technologii pracochłonnych natomiast korporacje transnarodowe uznają za celowy rozwój technologii pracooszczędnych. Korporacje międzynarodowe mogą poszukiwać silniejszej ochrony praw autorskich, podczas gdy region goszczący może preferować słabszą ich ochronę, umożliwiającą większą dyfuzję nowoczesnych rozwiązań, głównie w sferze technologii 14. W interesie kraju przyjmującego jest taka alokacja BIZ, która prowadzi do intensyfikacji gospodarczej regionów słabo rozwiniętych o wysokiej stopie bezrobocia, a przez to do likwidacji dysproporcji rozwojowych. Tymczasem inwestycje te koncentrują się najczęściej w największych aglomeracjach i regionach najwyżej rozwiniętych pogłębiając zwłaszcza w krajach rozwijających się nierównowagę rozwoju przestrzennego 15. J. Klee słusznie zwraca uwagę, że unifikujące oddziaływanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych nie ogranicza się do sfery produkcji i jej organizacji, lecz powoduje także ujednolicenie wzorców konsumpcji. W wyniku ich oddziaływania powstaje jeden z najważniejszych mechanizmów obiektywizacji efektów naśladownictwa, który prowadzi do upodabniania się warunków życia w różnych krajach Skala i struktura bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce Znaczące zainteresowanie inwestorów zagranicznych polską gospodarką obserwuje się dopiero w latach dziewięćdziesiątych minionego stulecia. W okresie średnioroczny udział bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce wyniósł 0,64% 17, w latach World Investment Report 1999, Foreign Direct Investment and the Challenge of Development, United Nations, New York and Geneva 1999, s B. Olbricht, Unternehmenspolitiks..., s. 54. Dla przykładu: z szacowanej na koniec 2001 roku wartości bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Republice Czeskiej przypadało: na miasto wydzielone Pragę 49,3%, na Środkowoczeski Kraj 10,7%, Ustecki Kraj 7,0%, Południowomorawski Kraj 6,0%. Obliczenia własne na podstawie: ČNB, Pžimé zahraniční investiče 2001, Praha 2003, tabela 3.7; Z kapitału zagranicznego, który napłynął do Słowacji w postaci bezpośrednich inwestycji zagranicznych, Bratysława i okolice przyjeły około 60%. A. Hoškova, Vlyv zahraničnych investicii na ekonomiku Slovencka, Bratislava 2001, s. 24; Na Węgrzech z ogółu bezpośrednich inwestycji zagranicznych, które napłynęły do końca 1999 roku około 60% ulokowanych zostało w Budapeszcie oraz w Komitacie Peszt. Źródło: dane udostępnione przez Narodowy Bank Węgier. W Federacji Rosyjskiej Moskwa przyjęła 37% bezpośrednich inwestycji zagranicznych wchłoniętych przez Rosję do końca 1995 r. N. Bondar, Ścieżki kapitału, Gazeta Bankowa 1996, nr 6/381. Na Litwie, według stanu na koniec 2000 r., ponad 80% bezpośrednich inwestycji zagranicznych ulokowanych zostało w trzech najsilniejszych gospodarczo rejonach Wileńskim (62,1%), Kaunaskim (10,8%), Kłajpedy (9,2%). Obliczenia własne na podstawie: Statistics Lithuania, Foreign direct investment in Lithuania, B413, Vilnius 2001, s J. Kleer, Gospodarka światowa. Prawidłowości rozwoju, PWE, Warszawa 1981, s Dla porównania wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych, które zrealizowano w Polsce w latach , stanowiła jedynie 0,2% wartości tych inwestycji w skali świata. Należy jednak zauważyć, że napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych nie jest zjawiskiem nowym. Już w okresie międzywojennym inwestorzy zagraniczni lokowali Polsce kapitały w postaci inwestycji bezpośrednich. Zob. W. Karaszewski, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Polska na tle świata, Toruń 2004, s

13 2000 0,8%, a w okresie ,7% wartości światowych strumieniu omawianych inwestycji (tabela 1.1.). Tabela 1.1. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce na tle BIZ na świecie w latach Wyszczególnienie Lata Świat (mln USD) Polska (mln USD) Udział (%) 0,2 0,2 0,4 0,8 0,7 1,1 1,2 Wyszczególnienie Lata Świat (mln USD) Polska (mln USD) Udział (%) 1,0 0,9 0,7 0,7 0,7 0,6 0,7 Źródło: opracowanie własne na podstawie: World Investment Report 1997, Transnational Corporations, Market Structure and Competition Policy, United Nations, New York and Geneva 1997, s ; World Investment Report 1998, Trends and Determinants, United Nations, New York and Geneva 1998, s ; World Investment Report 1999, Foreign Direct Investment and the Challenge of Development, United Nations, New York and Geneva 1999, s ; World Investment Report 2000, Cross-border Mergers and Acquisitions and Development, United Nations, New York and Geneva 2000, s ; World Investment Report 2001, Promoting Linkages, United Nations, New York and Geneva 2001, s ; World Investment Report 2002, Transnational Corporations and Export Competitiveness, United Nations, New York and Geneva 2002, s ; World Investment Report 2003, FDI Policies for Development: National and International Perspectives, United Nations, New York and Geneva 2003, s ; World Investment Report 2004, The Shift Towards Services, United Nations, New York and Geneva 2004, s. 367; Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2003 roku, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2004, s Zauważalna jest wyraźna różnica w skali BIZ w dwóch pięcioleciach dekady lat dziewięćdziesiątych XX wieku. W pierwszym (lata ) inwestorzy z zagranicy zainwestowali w Polsce kapitał w formie inwestycji bezpośrednich o wartości 4749 mln USD, w drugim ( ) 5,6 razy więcej mln USD. W samym 2000 roku wartość BIZ była prawie dwa razy większa w porównaniu do BIZ w całej pierwszej pięciolatce lat dziewięćdziesiątych. Średnioroczna stopa wzrostu w pierwszym pięcioleciu liczona od 1991 roku (139,8%) była znacznie wyższa od średniorocznej stopy wzrostu w drugim pięcioleciu (34,1%). W 2000 roku omawiane inwestycje wzrosły w porównaniu z rokiem poprzednim o 28,5%, osiągając najwyższą wartość w całej dotychczasowej historii. W kolejnych latach nastąpił jednak ich spadek w 2001 roku w porównaniu do roku 2000 zmalały o 38,8,%, w 2002 roku zmalały w porównaniu do 2001 roku o 27,7%, a w 2003 roku o 0,2% w stosunku do poprzedniego, a uwzględniając wartość tych inwestycji naliczoną w EURO spadek w 2003 w porównaniu z 2002 wyniósł około 14% (tabela 1.2.). -14-

14 Tabela 1.2. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce w latach Mln USD Mln EUR Źródło: Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 1998 roku, Narodowy Bank Polski, Departament Statystyki, Warszawa 1999, s. 11,12; Bilans płatniczy na bazie transakcji oraz bilans aktywów i pasywów zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej za 1999 rok, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2000, s. 11, 85; Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2000 roku, Narodowy Bank Polski, Departament Statystyki, Warszawa 2001, s. 23; Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2001 roku, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2003, s. 17, 18; Bilans aktywów i pasywów zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej za 2002 rok, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2003, s. 24, 36; Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2003 roku, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2004, s Skala projektów inwestycyjnych realizowana przez inwestorów zagranicznych w ostatnim kwartale 2004 roku pozwala oczekiwać wyraźnego odwrócenia się w tym roku spadkowej tendencji skali bezpośrednich inwestycji widocznej w trzech poprzednich latach. Z ekonomicznego punktu widzenia wiodącym kryterium podziału bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest przynależność sektorowa, gdyż od niej w istotnym stopniu zależy rzeczywiste oddziaływanie omawianych inwestycji na rozwój gospodarki kraju przyjmującego. Do 1998 roku dominującym sektorem w zakresie przyciągania inwestorów zagranicznych był przemysł, który wchłaniał corocznie ponad 50% ogółu kapitału z zagranicy. W kolejnych latach, aż do 2002 roku, udział bezpośrednich inwestycji w przemyśle był niższy, osiągając w 2001 roku najniższy poziom niespełna 17%. W 2003 roku nastąpił wzrost tego udziału do 52% 18. W łącznej wartości bezpośrednich inwestycji zagranicznych, stanowiącej zobowiązanie Polski wobec zagranicy z tytułu bezpośrednich inwestycji na dzień r. kapitał zaangażowany w podmiotach zajmujących się przetwórstwem przemysłowym stanowił 37,2%. Z punktu widzenia wpływu na gospodarkę Polski pożądane jest zasilanie kapitałem zagranicznym działów dynamizujących jej rozwój. Są to głównie działy technologicznie intensywne. Dla zbadania zmian, jakie dokonują się w alokacji kapitału napływającego w formie inwestycji zagranicznych do działów charakteryzujących się różnym stopniem zaawansowania technologicznego dokonano grupowania, wyróżniając działy: pracochłonne, surowcochłonne, standardowej produkcji o bazowej technologii, technologicznie intensywne oparte na dostawach komponentów oraz technologicznie intensywne oparte na technologiach innowacyjnych 19, a następnie przeprowadzono obserwację zmian udziału kapitału zagranicznego ulokowanego w tych działach w kapitale podstawowym całej działalności produkcyjnej 20. Udział kapitału zagranicznego zaangażowanego w spółkach działów pracochłonnych, surowcochłonnych oraz działów standardowej produkcji o bazowej technologii w ogólnej wartości tego kapitału kształtował się w latach na średniorocznym poziomie około 54%, z tym, że w ostatnich czterech latach prezentowanego okresu był wyższy aniżeli w roku 18 Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2003 roku, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2004, s Wykorzystano podział zastosowany przez Z. Wysokińską, Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na dostosowania strukturalne w gospodarce, [w:] Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce, praca zbiorowa pod red. Z. Olesińskiego, Warszawa 1998, s Dla celów analizy wykorzystano dane GUS, gdyż NBP nie publikuje informacji o BIZ obejmujących wszystkie sekcje EKD. -15-

15 Spadł natomiast udział kapitału zagranicznego w działach o zaawansowanej technologii z 49,3% w 1994 roku do 45,6% w 2002 roku. Spadek ten związany był ze zmniejszeniem udziału kapitału zagranicznego ulokowanego w działach technologicznie intensywnych opartych na technologiach innowacyjnych, a zatem tych, które w najwyższym stopniu świadczą o nowoczesności procesów produkcyjnych. Wzrósł natomiast udział kapitału zagranicznego zaangażowanego w działach technologicznie intensywnych opartych na dostawach komponentów 22. Potencjalne oddziaływanie kapitału zagranicznego napływającego w postaci bezpośrednich inwestycji na gospodarkę kraju przyjmującego zależy w istotnym stopniu od kierunku transferu tego kapitału. Kapitał pochodzący z kraju o wyższym poziomie rozwoju stwarza potencjalnie perspektywę pozytywnego wpływu na niwelowanie istniejących różnic rozwojowych. Niesie także zagrożenia. Zdaniem R. Ławniczaka skrajnym ich przejawem jest wykorzystywanie BIZ dla wywozu zasobów netto z kraju goszczącego. Sytuacja taka może wystąpić (na co wskazuje szereg przykładów z Ameryki Łacińskiej), gdy istnieją różnice w poziomach rozwoju między partnerami, a kraj przyjmujący prowadzi politykę pełnej swobody w dziedzinie importu kapitału 23. Analizując bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce według kraju inwestora obserwujemy, iż pochodzą one prawie wyłącznie z krajów o wyższym poziomie rozwoju. W łącznej wartości kapitału zagranicznego zaangażowanego w przedsiębiorstwach bezpośredniego inwestowania, stanowiącej zobowiązanie Polski wobec zagranicy z tytułu bezpośrednich inwestycji na dzień r. kapitał z Niderlandów stanowił 23,3%, Niemiec 17,2%, Francji 14,5%, USA 9,5%. Z krajów Europy napłynęło 89,3%, z samej starej 15 Unii Europejskiej pochodziło 82,6%, a z krajów OECD 95,5% łącznej wartości BIZ w Polsce 24. Warto zwrócić uwagę na niewielki, wynoszący zaledwie niespełna 3 %, udział krajów Europy Środkowowschodniej Z tego regionu inwestycje bezpośrednie o największej wartości napłynęły z Rosji. Istotne znaczenie dla kraju przyjmującego kapitał zagraniczny w formie inwestycji bezpośrednich ma jego rozmieszczenie terytorialne. W tym zakresie oddziaływanie jest tym korzystniejsze, im większy jest stopień łagodzenia poprzez BIZ dysproporcji w rozwoju poszczególnych regionów kraju-odbiorcy tych inwestycji. Rozmieszczenie kapitału zagranicznego wskazuje na silną jego koncentrację w województwach najbardziej rozwiniętych gospodarczo. Świadczy o tym pozycja województw największych odbiorców kapitału zagranicznego w Polsce, wyznaczona według wielkości charakteryzujących potencjał gospodarczy (tabela 1.3.). 21 Są to działy, w których Polska utrzymuje względną przewagę komparatywną w eksporcie do krajów wysoko uprzemysłowionych. 22 Szerzej: W. Karaszewski, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce , [w:] Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w podnoszeniu konkurencyjności polskiej gospodarki, Toruń 2005, s Bezpośrednie inwestycje i kredyty zagraniczne, Rada Strategii Społeczno-Gospodarczej przy Radzie Ministrów, Raport nr 18, Warszawa 1996, s Obliczenia własne na podstawie: Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2003 roku, s

16 Tabela 1.3. Województwo kujawsko-pomorskie na tle województw, które przyjęły w latach najwięcej kapitału zagranicznego Wyszczególnienie wartości napływu kapitału zagranicznego (stan na 31.12) Miejsce wśród województw kraju według produkcji sprzedanej przemysłu wartości sprzedaży detalicznej wartości brutto środków trwałych Poziomu średniego wynagrodzenia Stopy bezrobocia * Mazowieckie Wielkopolskie Śląskie Małopolskie Dolnośląskie Kujawsko-pom * - licząc od najniższej Źródło: opracowanie własne na podstawie: GUS, Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego w 1998 roku, Warszawa 1999, s. 60; GUS, Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego w 1999 roku, Warszawa 2000, s. 23; GUS, Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego w 2000 roku, Warszawa 2001, s. 25; GUS, Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego w 2001 roku, Warszawa 2002, s. 25; GUS, Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego w 2002 roku, Warszawa 2003, s. 25; GUS, Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego w 2003 roku, Warszawa 2004, s. 29; GUS, Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2004, Warszawa 2004, s Nasilenie napływu kapitału zagranicznego do poszczególnych województw mierzone jego wartością przypadającą na jednego mieszkańca charakteryzowało się również bardzo dużą dyspersją. Przoduje tu zdecydowanie województwo mazowieckie, gdzie na koniec 2003 roku (podobnie jak w latach poprzednich) wartość per capita kapitału zagranicznego zaangażowanego w spółkach z jego udziałem była ponad czterokrotnie wyższa od odpowiadającej jej wartości kapitału zagranicznego w skali kraju. Drugie pod względem wartości kapitału zagranicznego przypadającego na jednego mieszkańca w pierwszych czterech latach prezentowanego okresu było województwo wielkopolskie (wykres 1.1.). Kapitał zagraniczny per capita w tym województwie stanowił w 2003 roku 24% wartości analogicznie obliczonej dla województwa mazowieckiego. Trzecie miejsce przypadło województwu małopolskiemu. Jedynie trzy wspomniane województwa w 2003 roku legitymowały się wartością kapitału zagranicznego przypadającego na jednego mieszkańca większą od 2000 zł. W grupie, gdzie kapitał zagraniczny per capita kształtował się na poziomie zł znalazło się pięć województw, a w grupie z kapitałem per capita poniżej 1000 zł również aż osiem województw. Województwo kujawsko-pomorskie sytuuje się dopiero na 14-tym miejscu - przed podlaskim i lubelskim. ludności -17-

17 Wykres 1.1. Wartość kapitału zagranicznego w spółkach z udziałem tego kapitału per capita w poszczególnych województwach Polski (stan na r.) Pomorskie Warmińsko-Mazurskie Zachodniopomorskie Kujawsko-Pomorskie Podlaskie Mazowieckie Lubuskie Wielkopolskie Łódzkie Lubelskie Dolnośląskie Świętokrzyskie Opolskie Śląskie Podkarpackie Małopolskie Ala ma kota Grupa I zł i więcej (1) Grupa II zł (2) Grupa III zł (5) Grupa IV zł (5) Grupa V - do 499zł (3) Źródło: obliczenia własne na podstawie: GUS, Działalność gospodarcza spółek z udziałem kapitału zagranicznego w 2003 roku, Warszawa 2004, s. 29; GUS, Rocznik statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2004, Warszawa 2004, s Niewielki rozmiar bezpośrednich inwestycji zagranicznych w województwie kujawsko-pomorskim, niewspółmierny do rozmiarów jego potencjału gospodarczego i społecznego, rodzi naturalne pytanie o przyczyny tego stanu rzeczy. Prezentowane w dalszej części niniejszego opracowania wyniki badania rzucają światło dla ich rozpoznanie. Wyjątkowo nierównomierne rozmieszczenie przestrzenne kapitału zagranicznego w Polsce należy ocenić negatywnie. Oczekiwania związane z napływem tego kapitału wiążą się przede wszystkim z jego oddziaływaniem jako czynnika intensyfikacji gospodarczej kraju. Tymczasem widoczna jest silna i trwała koncentracja kapitału zagranicznego w regionach najwyżej uprzemysłowionych. Nie wzbudzały większego zainteresowania obszary szczególnie potrzebujące zasilenia kapitałowego, a więc te gdzie utrzymuje się wysokie bezrobocie i niska efektywność gospodarowania. -18-

18 1.3. Niektóre aspekty oddziaływania bezpośrednich inwestycji zagranicznych na polską gospodarkę Bezpośrednie inwestycje zagraniczne zrealizowane w Polsce od początku 1990 roku zaowocowały wyraźnym wzrostem udziału przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym (w tym głównie z pełnym udziałem zagranicznym) w ogólnej liczbie podmiotów gospodarczych, a także w stanie zaangażowanego w nich kapitału oraz majątku produkcyjnego i potencjału społecznego. W całym okresie działalność spółek z udziałem zagranicznym charakteryzowała się wyraźnie wyższą produktywnością czynników produkcji w porównaniu z przedsiębiorstwami posiadającymi wyłącznie kapitał krajowy. Osiągały one przy tym relatywnie niskie wyniki finansowe, nie odbiegające w swym poziomie od wyników przedsiębiorstw wyłącznie z kapitałem polskim. Interesujące jest, że te słabe wyniki nie przeszkodziły im w prowadzeniu działalności inwestycyjnej z intensywnością znacznie większą od podmiotów krajowych 25. W dość powszechnej opinii w Polsce bezpośrednie inwestycje zagraniczne mają szczególne znaczenie jako zewnętrzne źródło zasilania kapitałowego. Potrzeby modernizującej się polskiej gospodarki są ogromne. Zwłaszcza niezbędne przekształcenia strukturalne wymagają zasilenia kapitałowego w skali znacznie przekraczającej krajowe możliwości. Wobec niedoboru tego kapitału, pogłębiającego się w wyniku utrzymującego się wysokiego udziału konsumpcji w PKB i niewielkiej stopy oszczędności wewnętrznych, bezpośrednie inwestycje zagraniczne, uzupełniając niedostateczne zasoby polskich przedsiębiorstw, stają się jednym z najważniejszych czynników wspomagających rozwój gospodarki kraju 26. Ocenia się, że dla osiągnięcia swoich celów ekonomicznych Polska potrzebuje zasilenia kapitałowego w wymiarze 10 mld EUR bezpośrednich inwestycji zagranicznych rocznie 27. Powstałe w efekcie inwestycji bezpośrednich przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym, posiadając silniejszy często potencjał konkurencyjny niż przedsiębiorstwa krajowe, mogą jednak powodować wypieranie tych ostatnich z rynku i w konsekwencji wpływać na obniżenie zysków inwestorów krajowych i ograniczenie oszczędności krajowych 28. Taka sytuacja nastąpiła w Polsce. Działalność spółek z kapitałem zagranicznym i swobodny dostęp do polskiego rynku spowodowały upadek dużej wielu przedsiębiorstw krajowych. Niewątpliwie bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce przyczyniły się w poważnym stopniu do intensyfikacji handlu zagranicznego. Zdolność eksportowa spółek z udziałem zagranicznym była w Polsce zdecydowanie wyższa w porównaniu z podmiotami posiadającymi wyłącznie kapitał krajowy. Powodowała to wyższa jakość produkowanych przez nie wyrobów, większa ich konkurencyjność międzynarodowa, związana między innymi z niższymi kosztami wytwarzania, a także możliwości szerszego wykorzystania zagranicznych kanałów dystrybucji i nowoczesnych metod marketingu 29. Efektom proeksportowym napływu do Polski kapitału zagranicznego w postaci inwestycji bezpośrednich towarzyszyła kreowana przez nie niewspółmiernie wyższa importochłonność Szerzej: W. Karaszewski, Bezpośrednie inwestycje..., s E. Mączyńska, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Światowe i lokalne czynniki dynamizujące, Ekonomista 1999, nr 1-2, s McKinsey&Company, Polska centrum usług dla Europy? Nowe szanse inwestycji zagranicznych w Polsce, Polska Rada Biznesu, Warszawa, październik 2003, s Ten niekorzystny skutek napływu BIZ może być znacznie osłabiony, gdy w ich efekcie następuje przyciąganie krajowych inwestycji komplementarnych, podnoszących zyski miejscowych inwestorów. Z. B. Libera, Inwestycje zagraniczne, oszczędności wewnętrzne i polityka gospodarcza, [w:] Z. Sadowski (red.), Kapitał zagraniczny w Polsce, Warszawa 1999, s A. Karpiński, Udział kapitału zagranicznego w ekspansji eksportowej oraz rozwoju wymiany międzynarodowej, [w:] Z. Sadowski (red.), Kapitał zagraniczny w Polsce, warunki działania, Warszawa 1999, s Zjawiska przewyższającej eksport importochłonności spółek z udziałem zagranicznym nie można uznać za towarzyszące napływowi bezpośrednich inwestycji zagranicznych do krajów rozwijających się. Na -19-

19 Wartość eksportu przedsiębiorstw z udziałem zagranicznym w Polsce w 1996 roku wyniosła 8,3 mld USD i w latach następnych wzrastała wynosząc odpowiednio: 11,1 mln USD w 1997, 13,5 mld USD w 1998 i 14,1 mld USD w 1999, 16,1 mld USD w 2000, 19,3 mld USD w 2001 i 22,3 mld w 2002 roku. Przez cały ten okres import prezentowanych przedsiębiorstw był wyższy od eksportu i wynosił: 15,6 mld USD w 1996, 21,1 mld USD w 1997, 25,1 mld USD w 1998 i 25,6 mld USD w 1999, 28,0 mld USD w 2000, 28,9 mld USD w 2001 i 32,1 mld w 2002 roku. Szacuje się, że udział spółek z kapitałem zagranicznym w tworzeniu ujemnego salda obrotów handlu zagranicznego 31 w latach wyniósł średniorocznie 61,4% (1994 r. - 64,6%; 1996 r. 58,3%; 1997 r. 60,6%; 1998 r. 61,6%; 1999 r. 62,0%) 32, a w latach kolejnych był jeszcze wyższy 68,5% ( ,8; ,2%) 33. Wysoką skłonność podmiotów z kapitałem zagranicznym do importu można tłumaczyć brakiem na rynku polskim produktów o odpowiednim poziomie nowoczesności, korzystniejszymi warunkami dostaw zagranicznych, preferencjami dla produktów wytwarzanych przez powiązane kapitałowo przedsiębiorstwa zagraniczne itp. Wyrażany jest pogląd, że import kreowany przez spółki z kapitałem zagranicznym jest w pewnym sensie nieunikniony również z tego względu, że inwestorzy zagraniczni, stając się współwłaścicielami prywatyzowanych przedsiębiorstw krajowych, podejmują z reguły określone zobowiązania inwestycyjne, skierowane na rozwój i unowocześnienie produkcji 34. Są one realizowane poprzez import dóbr zaopatrzeniowo-inwestycyjnych. W wielu przypadkach inwestorzy zagraniczni, przenosząc swe doświadczenia produkcyjne, wolą stosować sprawdzone rozwiązania nie tylko w zakresie stosowanych technologii, ale i źródeł zaopatrzenia. Dane charakteryzujące strukturę importu spółek z udziałem kapitału zagranicznego i ogółu importerów w Polsce wskazują, iż przyczyną wysokiej importochłonności tych pierwszych nie jest bynajmniej wyższy udział importu inwestycyjnego. Wzmożony od 1990 roku strumień bezpośrednich inwestycji zagranicznych wpłynął na kształtowanie się sytuacji na rynku pracy w Polsce. Powstające podmioty z udziałem tego kapitału tworzyły nowe miejsca pracy, przyczyniając się w ten sposób do ograniczenia skali bezrobocia. Postrzeganie wpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na rynek pracy w Polsce jedynie w kategoriach pozytywnych byłoby z pewnością daleko rozbieżne ze stanem faktycznym. Przewagi konkurencyjne wielu podmiotów z udziałem kapitału zagranicznego doprowadziły do upadku przedsiębiorstw z kapitałem krajowym, a w konsekwencji do utraty przykład w Republice Czeskiej wzrost eksportu nad importem obserwowany jest głównie w przedsiębiorstwach z udziałem zagranicznym. Zob. Z. Lukas, Zdani muze klamat, Ekonom 1999, nr 41, s Niekorzystny wpływ przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego na kształtowanie się bilansu obrotów bieżących zaobserwowano także w innych krajach Europy Środkowowschodniej. Np. na Węgrzech w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych spółki z udziałem kapitału zagranicznego wykazały nadwyżkę importu nad eksportem równą połowie deficytu handlowego tego kraju. J. Hamar, Foreign Direct Investment and Privatization in Hungary, Acta Oeconomica 1994, No. 16, s B. Durka, J. Chojna, Udział podmiotów z kapitałem zagranicznym w polskim handlu zagranicznym, [w:] Inwestycje zagraniczne w Polsce, red. naukowa i koordynacja B. Durka, Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa 1999, s. 44; B. Durka, Udział podmiotów z kapitałem zagranicznym w polskim handlu zagranicznym, [w:] Inwestycje zagraniczne w Polsce, red. naukowa i koordynacja B. Durka, Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa 2000, s B. Durka, J. Chojna, Udział podmiotów z kapitałem zagranicznym w polskim handlu zagranicznym, [w:] Inwestycje zagraniczne w Polsce, red. naukowa i koordynacja B. Durka, Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa 2002, s. 56; B. Durka, J. Chojna, Udział podmiotów z kapitałem zagranicznym w polskim handlu zagranicznym, [w:] Inwestycje zagraniczne w Polsce, red. naukowa i koordynacja B. Durka, Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa 2003, s E. Mączyńska, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne światowe i lokalne czynniki dynamizujące, [w:] Bilans płatniczy Polski. Wyzwania i zagrożenia, pod red. U. Płowiec i W.M. Orłowskiego, Warszawa 1999, s Zob. także B. Durka, Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na poprawę konkurencyjności polskiej gospodarki, [w:] Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce..., s

20 miejsc pracy. Znane są przypadki wykorzystywania siły rynkowej spółek międzynarodowych do narzucania miejscowym dostawcom niskich cen i mało korzystnych warunków płatności 35. Przykładem może być tu, wzbudzająca wiele kontrowersji, rola dla rynku pracy tworzonej przez kapitał zagraniczny sieci hipermarketów 36. Uznane zostały one początkowo za swoisty znak czasu, symbol uczestnictwa w łączącej się Europie 37. Po krótkim okresie działalności pojawiły się liczne sygnały świadczące o negatywnym ich wpływie na sytuację głównie lokalnych przedsiębiorstw handlowych, ale także miejscowych producentów. Bardzo dobre warunki lokalowe, najwyższej klasy infrastruktura techniczna, niskie ceny oferowanych towarów, wyśmienite często lokalizacje w centralnych częściach miast, wielkie parkingi itd. to przewagi, które doprowadziły do upadku nie tylko liczne małe sklepy, ale i dotychczas nieźle prosperujące supermarkety. Silna pozycja rynkowa umożliwia narzucanie miejscowym dostawcom nie tylko niskich cen (zbliżonych do poziomu kosztów produkcji), ale i mało korzystnych warunków płatności. Jednocześnie znacząca część sprzedawanych towarów sprowadzana jest od stałych dostawców z zagranicy. W rezultacie niekorzystne oddziaływanie hipermarketów na rynek pracy wiąże się nie tylko z eliminowaniem miejscowego drobnego handlu, ale także krajowych producentów 38. Kapitał zagraniczny bez wątpienia odgrywa ważną rolę w prowadzonym procesie transformacji gospodarki Polski. Wypełnia nie tylko lukę w istniejących potrzebach kapitałowych, ale i przyczynia się do koniecznego podniesienia na wyższy poziom efektywności gospodarki Polski. Zasilanie gospodarki Polski kapitałem zagranicznym w postaci inwestycji zagranicznych będzie niewątpliwie jednym z ważnych czynników jej dalszego rozwoju. Stąd należałoby postulować tworzenie coraz korzystniejszego klimatu inwestycyjnego, zachęcającego inwestorów zagranicznych do lokowania tu wolnych kapitałów. Podejmowanie tego typu działań staje się niezbędne dla utrzymania stopnia atrakcyjności i tworzenia warunków dla dalszego, przynajmniej równie intensywnego jak w ostatnich latach minionego stulecia napływu kapitału z zagranicy. Konieczne staje się przy tym budowanie takiego systemu zachęt, który stymulowałby napływ kapitału zagranicznego do dziedzin mających decydujący wpływ na rozwój gospodarki czyli głównie do działów naukochłonnych. Efektem tego byłoby bowiem dynamizowanie rozwoju gospodarki, zwłaszcza tworzenie nowych miejscy pracy, a w rezultacie zmniejszanie bezrobocia, przyspieszanie niezbędnej modernizacji struktury gospodarki, rozszerzanie zakresu stosowanych nowych technologii oraz nowoczesnych rozwiązań w sferze zarządzania i organizacji działalności gospodarczej, dynamizacja eksportu (szczególnie zwiększanie w nim udziału towarów bardziej zawansowanych technologicznie), a w konsekwencji zaś poprawa międzynarodowej konkurencyjności gospodarki Polski. Ma to szczególne znaczenie wobec faktu, iż w dużym stopniu czerpanie korzyści z członkostwa w Unii Europejskiej zależeć będzie od poziomu konkurencyjności gospodarki kraju. 35 Na przypadki takie zwrócono uwagę także w innych krajach. Przykładem może tu być stan, do jakiego doprowadził czeskich dostawców koncern Volkswagen/Skoda. Jednym ze spektakularnych jego działań w dziedzinie organizacji dostaw było zaopatrywanie produkcji z prowadzonego przez dostawców sklepu na terenie zakładu Mlada Boleslavec. Narzucił przy tym ceny i warunki dostaw mniej korzystne niż panowałyby w normalnie działającym środowisku konkurencyjnym. Zob. A. Havas, Foreign direct investment and intraindustry trade: the case of the automotive industry in Central Europe, [w:] The Technology of Transition. Science and Technology Policies for Transition Countries, red. D. A. Dyker, Central European University Press, Budapest 1997, s Według stanu na koniec 1998 r. w Polsce działało 1657 sklepów będących własnością zagraniczną, w tym 166 hipermarketów (pozostałe supermarkety). U. Kłosiewicz, Sieć sklepów według województw, Wiadomości Statystyczne 2000, nr 1, s R. Olesiński, Pochopne uogólnienia. Handel wielki i mały, Gazeta Prawna , nr 74 (377). 38 R. Boruc, A. Szoszkiewicz, Dyktatura supermarketów, Wprost 1996, nr 12, s

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne polskich przedsiębiorstw. opracowanie zbiorowe pod kierunkiem naukowym Włodzimierza Karaszewskiego

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne polskich przedsiębiorstw. opracowanie zbiorowe pod kierunkiem naukowym Włodzimierza Karaszewskiego Bezpośrednie inwestycje zagraniczne polskich przedsiębiorstw opracowanie zbiorowe pod kierunkiem naukowym Włodzimierza Karaszewskiego Toruń 2008 SPIS TREŚCI -. _- SŁOWO WSTĘPNE 9 WPROWADZENIE 13 Część

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, listopad 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Główne wnioski Wartość nakładów wewnętrznych 1 ogółem na działalność badawczo-rozwojową

Bardziej szczegółowo

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku Informacja o zagranicznych inwestycjach bezpośrednich w Polsce w 2013 roku została przygotowana po raz pierwszy w oparciu o nowe standardy Organizacji

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku Informacja o polskich inwestycjach bezpośrednich za granicą w 2013 roku została przygotowane po raz pierwszy w oparciu o nowe standardy Organizacji

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Wstęp Publikacja Głównego Urzędu Statystycznego Produkt krajowy brutto Rachunki regionalne w 2013 r., zawiera informacje statystyczne dotyczące podstawowych

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Rola bezpośrednich inwestycji zagranicznych w tworzeniu miejsc pracy w Polsce w latach 2000 2009

Rola bezpośrednich inwestycji zagranicznych w tworzeniu miejsc pracy w Polsce w latach 2000 2009 Jan Hybel Wyższa Szkoła Ekonometrii i Ekonomii w Olsztynie Rola bezpośrednich inwestycji zagranicznych w tworzeniu miejsc pracy w Polsce w latach 2000 2009 Wstęp Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ)

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

EFEKTY NAPŁYWU BEZPOŚREDNICH INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH DO WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO NA TLE INNYCH WOJEWÓDZTW W POLSCE

EFEKTY NAPŁYWU BEZPOŚREDNICH INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH DO WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO NA TLE INNYCH WOJEWÓDZTW W POLSCE Prof. zw. dr hab. Jerzy Różański Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem UŁ EFEKTY NAPŁYWU BEZPOŚREDNICH INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH DO WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO NA TLE INNYCH WOJEWÓDZTW W POLSCE 1 Inwestycje zagraniczne

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Aktywność inwestycyjna największych

Aktywność inwestycyjna największych III PRZEDSIĘBIORSTWO NA RYNKU INWESTYCYJNYM Małgorzata Jaworek, Marcin Kuzel Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Aktywność inwestycyjna największych przedsiębiorstw w Polsce Wprowadzenie Według jednego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Próba oceny umiędzynarodowienia działalności polskich i małopolskich MSP

Próba oceny umiędzynarodowienia działalności polskich i małopolskich MSP Ekonomia Menedżerska 2011, nr 10, s. 41 58 Joanna Duda * Próba oceny umiędzynarodowienia działalności polskich i małopolskich MSP 1. Wprowadzenie Istnieje bezpośredni związek między sukcesem ekonomicznym

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy

Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy 2013 2012 dr Joanna Hołub Iwan Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy REGIONALNE SYSTEMY INNOWACJI W POLSCE doświadczenia i perspektywy Warszawa, 8 lutego 2013

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacji. Adrian Lis

Finansowanie innowacji. Adrian Lis 2011 Finansowanie innowacji Adrian Lis Plan prezentacji Część teoretyczna Wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania innowacji Programy wspierające innowacyjność Część praktyczna Główne problemy i najlepsze

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Elżbieta Ostrowska Uniwersytet Wrocławski Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Napływ kapitału zagranicznego regulowany jest w każdym kraju goszczącym przez pakiet aktów prawnych dotyczących różnych

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich i w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE stan na koniec październiku 2014r. (na podstawie miesięcznej sprawozdawczości statystycznej z Powiatowych Urzędów Pracy) Nadal spada

Bardziej szczegółowo

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Projekt z 21-03-2012 Wersja 1.1. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia..2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 16 grudnia 2014 r.

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012 r.

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012 r. mld zł GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Regionalnych i Środowiska Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM Urząd Statystyczny we Wrocławiu 50-950 Wrocław, ul. Oławska 31, tel. 71 371 63 00, fax 71 371 63 60 PLAN PREZENTACJI Wprowadzenie Województwo

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS. Informacja

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS. Informacja MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS Informacja dotycząca wykorzystania w roku 2010 środków rezerwy Funduszu Pracy przeznaczonych na realizację Programu aktywizacji

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

dr Marcin Kuzel Przynależność do wydziału/instytutu/zakładu: Wydziału Zarządzania i Nauk Społecznych w Inowrocławiu Instytut Ekonomii i Zarządzania

dr Marcin Kuzel Przynależność do wydziału/instytutu/zakładu: Wydziału Zarządzania i Nauk Społecznych w Inowrocławiu Instytut Ekonomii i Zarządzania dr Marcin Kuzel Przynależność do wydziału/instytutu/zakładu: Wydziału Zarządzania i Nauk Społecznych w Inowrocławiu Instytut Ekonomii i Zarządzania fotografia Adres email: marcin.kuzel@byd.pl mkuzel@poczta.onet.pl

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Warszawa, 31 maja 2013 Prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych w 2012 roku. 1) W 2012 r. procesem prywatyzacji

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS BENEFICJENCI ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH W 2013 R. Podstawowe źródło danych opracowania

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 2 Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski. W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 2 Wielka Brytania plasuje się w czołówce globalnych inwestorów. Według danych OECD zajmuje 5. miejsce na świecie. Według wstępnych danych OECD w 2012 r. poziom

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

MAPA FUNDUSZY POŻYCZKOWYCH

MAPA FUNDUSZY POŻYCZKOWYCH MAPA FUNDUSZY POŻYCZKOWYCH MAREK MIKA Polski Związek Funduszy Pożyczkowych Dane na 31.12 2011r. LICZBA POZIOM KAPITAŁU ROZKŁAD TERYTORIALNY Pierwszy fundusz pożyczkowy powstał w 1992 roku. Obecnie w Polsce

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

WPŁYW BEZPOŚREDNICH INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH NA MAŁOPOLSKI RYNEK PRACY

WPŁYW BEZPOŚREDNICH INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH NA MAŁOPOLSKI RYNEK PRACY KRZYSZTOF ADAM FIRLEJ WPŁYW BEZPOŚREDNICH INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH NA MAŁOPOLSKI RYNEK PRACY Streszczenie: W niniejszej pracy podjęto próbę wskazania pozytywnych i negatywnych efektów oddziaływania bezpośrednich

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą.

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. Stosunki gospodarcze między Polską i Litwą regulują przepisy prawne Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Leszek Jerzy Jasiński PODATKÓW RUCH MIĘDZY REGIONAMI

Leszek Jerzy Jasiński PODATKÓW RUCH MIĘDZY REGIONAMI Leszek Jerzy Jasiński PODATKÓW RUCH MIĘDZY REGIONAMI Finanse publiczne można rozpatrywać z różnych punktów widzenia. Dosyć rzadko analizuje się, w jaki sposób strumienie dochodów powstających w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Prof. dr hab. Wanda Maria Gaczek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Ocena aktualności wyzwań strategicznych w obszarze konkurencyjna gospodarka Poznań, 20 września

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo