Uwarunkowania przyszłego rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce: globalizacja, demografia i zmiany społeczno-gospodarcze w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uwarunkowania przyszłego rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce: globalizacja, demografia i zmiany społeczno-gospodarcze w Polsce"

Transkrypt

1 Organizacyjna i merytoryczna koordynacja procesu opracowania projektów sektorowej strategii rozwoju szkolnictwa wyższego do roku 2020, ze szczególnym uwzględnieniem okresu do 2015 roku Uwarunkowania przyszłego rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce: globalizacja, demografia i zmiany społeczno-gospodarcze w Polsce Raport cząstkowy przygotowany przez konsorcjum: Ernst & Young Business Advisory Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Listopad 2009

2 Spis treści 1. Streszczenie Wstęp Identyfikacja kluczowych obszarów wraz z uzasadnieniem ich potencjalnego wpływu na przyszły rozwój szkolnictwa wyższego w Polsce Globalizacja Globalny popyt na edukację na poziomie wyższym Globalna podaż edukacji na poziomie wyższym Napływ BIZ do Polski Demografia Zmiany struktury wiekowej polskiego społeczeństwa do 2020 r Wpływ prognozowanych zmian struktury wiekowej na tendencje zachodzące w szkolnictwie wyższym w Polsce Uwarunkowania społeczno-gospodarcze w Polsce Kierunki rozwoju polskiej gospodarki Rozwój regionów Podsumowanie analiz i wnioski dla SW Uwarunkowania globalne Uwarunkowania demograficzne Uwarunkowania społeczno-gospodarcze Bibliografia i źródła danych /57

3 1. Streszczenie Celem niniejszego raportu cząstkowego jest przedstawienie pierwszej części analizy kluczowych uwarunkowań, które będą w istotny sposób wpływać na procesy zachodzące w szkolnictwie wyższym w Polsce w perspektywie roku W niniejszym raporcie przeanalizowano trzy grupy uwarunkowań: globalizację, demografię oraz uwarunkowania społeczno-gospodarcze w Polsce. W ramach każdej z analizowanych grup, dokonano identyfikacji najistotniejszych obszarów, które mogą mieć wpływ na rozwój szkolnictwa wyższego w Polsce, przedstawiono uzasadnienie przypisanego im znaczenia dla rozwoju szkolnictwa wyższego, określono ogólne scenariusze rozwoju tych zjawisk, a także sformułowano kierunkowe wnioski odnośnie wyzwań dla szkolnictwa wyższego, które wynikają z tych uwarunkowań. Uwarunkowania globalne Popyt globalny W ostatnich dekadach nastąpił bardzo silny wzrost liczby studentów na świecie: z 28,5 mln w 1970 do ok. 150 mln w 2007 r. Znaczna część tego wzrostu miała miejsce w krajach rozwijających się, w szczególności w regionie Azji Wschodniej i Pacyfiku. Ponadto, na podstawie analizy dotychczasowego kształtowania się stóp partycypacji w szkolnictwie wyższym, można spodziewać się dalszego, silnego wzrostu liczby studentów w krajach rozwijających się. Równolegle ze wzrostem globalnej liczby studentów, wzrasta też liczba tzw. studentów mobilnych. Kraje o największej liczbie studentów studiujących zagranicą to Chiny i Indie, krajami przyjmującymi największą liczbę studentów mobilnych są Stany Zjednoczone i Wielka Brytania. W nadchodzących latach w Unii Europejskiej należy spodziewać się wzrostu popytu na osoby z wysokimi i średnimi kwalifikacjami, spadnie natomiast popyt na osoby o niskich kwalifikacjach. Podaż globalna Ze względu na brak odpowiednich danych, trudno jest ocenić globalne trendy dotyczące podaży usług edukacyjnych na poziomie wyższym. Analiza danych dla krajów OECD wskazuje na bardzo silne zróżnicowanie poziomu i struktury wydatków przeznaczanych na SW oraz relacji liczby studentów do liczby nauczycieli akademickich pomiędzy krajami. W ostatnich latach bardzo silnie wzrastają możliwości do świadczenia usług edukacyjnych na poziomie wyższym na odległość (tzw. e-learning). Należy przypuszczać, że w kolejnych latach taka forma edukacji będzie zyskiwać na atrakcyjności. Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych Po akcesji do Unii Europejskiej w 2004 r. nastąpił bardzo silny wzrost atrakcyjności Polski wśród inwestorów zagranicznych. Dostępne dane szacunkowe za pierwsze siedem miesięcy 2009 r. wskazują na bardzo silne spowolnienie napływu BIZ w efekcie kryzysu finansowo-gospodarczego na świecie. W ostatnich latach rośnie udział napływu BIZ wymagających od pracowników wysokich kwalifikacji. Oznacza to, z jednej strony, wzrost atrakcyjności podejmowania nauki na poziomie 1 Druga część uwarunkowań zewnętrznych dla funkcjonowania szkolnictwa wyższego w Polsce zostanie przedstawiona w oddzielnej analizie. 3/57

4 wyższym, z drugiej - świadczy o tym, że jakość oferty SW będzie coraz silniej determinować napływ BIZ w przyszłości. Demografia W latach nastąpi spadek ogólnej liczby ludności w Polsce o ok. 280 tys. osób, ale w grupie wiekowej lata, a więc wśród osób w tradycyjnym wieku studenckim, aż o ok. 1,5 mln osób. W latach powyższe tendencje jeszcze się pogłębią: łączna liczba ludności spadnie o 1,8 mln osób. Chociaż w tym okresie liczba ludności w grupie wiekowej lata nieznacznie wzrośnie (o ok. 130 tys.), to w nadchodzących dekadach będzie następowało bardzo silne starzenie się polskiego społeczeństwa. Powyższe tendencje będą miały dwojaki wpływ na szkolnictwo wyższe w Polsce. Po pierwsze, bezpośrednim efektem powyższych tendencji będzie, przy założeniu utrzymania się stóp partycypacji w szkolnictwie wyższym na niezmienionym poziomie w poszczególnych kohortach wiekowych, spadek liczby studentów w Polsce nawet o tys. osób do 2020 r. Utrzymanie w 2020 r. liczby studentów na poziomie z 2008 r. wymagałoby bardzo silnego wzrostu stopy partycypacji w kohorcie wiekowej (wzrost wyłącznie w kohorcie wiekowej lata będzie niewystarczający). Po drugie, uwarunkowania demograficzne będą wpływać na sektor SW w sposób pośredni poprzez inne, zróżnicowane kanały: Starzenie się społeczeństwa będzie sprzyjało (przy innych czynnikach bez zmian) ograniczaniu finansowania szkolnictwa wyższego, zarówno ze środków publicznych (wypieranie publicznych wydatków na SW przez inne kategorie wydatków - efekt formuły naliczania środków w zależności od liczby studentów) jak i prywatnych (mniejszy popyt, skutek ewentualnego podniesienia podatków w celu utrzymania publicznego finansowania na niezmienionym poziomie). OECD szacuje, że łączne wydatki na SW w Polsce spadną z 1,6% PKB w 2005 r. do 1,1% PKB w 2020 i 0,9% w 2025 r. Odsetek osób z wyższym wykształceniem w grupie osób lata zwiększy się w Polsce z 17% w 2005 r. do 25-30% w 2025 r. Może doprowadzić do obniżenia się oczekiwanej stopy zwrotu z edukacji na poziomie wyższym i w efekcie spadku popytu na kształcenie w SW. Wzrost udziału osób starszych w populacji doprowadzi do istotnych zmian w konsumpcji prywatnej, a tym samym w strukturze popytu na siłę roboczą oraz w efekcie w strukturze popytu na kształcenie na poszczególnych kierunkach studiów. Zmniejszenie się liczby studentów może, poprzez kadrowe procesy dostosowawcze na uczelniach, doprowadzić do wzrostu udziału osób starszych w strukturze wiekowej pracowników zatrudnionych w sektorze szkolnictwa wyższego. Uwarunkowania społeczno-gospodarcze: Aby Polska była w stanie nadrabiać dystans gospodarczy dzielący ją od krajów bogatszych, będzie musiała istotnie zwiększyć innowacyjność gospodarki, w tym zwłaszcza wśród małych i średnich przedsiębiorstw, których rola w tym zakresie będzie w przyszłości rosnąć. Zatem, skoro w nadchodzących latach rosnąć będzie znaczenie tych sektorów gospodarki, które w dużej mierze oparte są na wiedzy i innowacyjności, należy oczekiwać istotnych zmian na rynku pracy w Polsce (coraz większe znaczenie pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach szybkiego pozyskiwania wiedzy), a tym samym zmian w popycie na kształcenie. 4/57

5 2. Wstęp Celem niniejszego raportu cząstkowego jest przedstawienie pierwszej części analizy kluczowych uwarunkowań, które będą w istotny sposób wpływać na procesy zachodzące w szkolnictwie wyższym w Polsce w perspektywie roku W niniejszym raporcie przeanalizowano trzy grupy uwarunkowań: globalizacja; demografia; uwarunkowania społeczno-gospodarcze w Polsce. W ramach każdej z analizowanych grup, dokonano identyfikacji najistotniejszych obszarów, które mogą mieć wpływ na rozwój szkolnictwa wyższego w Polsce, przedstawiono uzasadnienie przypisanego im znaczenia dla rozwoju szkolnictwa wyższego, określono ogólne scenariusze rozwoju tych zjawisk, a także sformułowano kierunkowe wnioski odnośnie wyzwań dla szkolnictwa wyższego, które wynikają z tych uwarunkowań. Analiza składa się z pięciu części. W części pierwszej (rozdział 3) przedstawiono stosowany w dalszej części opracowania schemat analityczny: każdą z trzech wymienionych grup podzielono na obszary, w ramach których zdefiniowano główne uwarunkowania dla szkolnictwa wyższego. Przedstawiono również krótko mechanizmy wpływu tych uwarunkowań na funkcjonowanie szkolnictwa wyższego. W częściach drugiej, trzeciej i czwartej (rozdziały 4, 5, 6) omówiono szczegółowo każdą z trzech grup uwarunkowań według zaproponowanego w części drugiej schematu analitycznego. Część piąta (rozdział 7) zawiera podsumowanie analiz w wraz z płynącymi z nich wnioskami dla szkolnictwa wyższego w Polsce. 2 Druga część uwarunkowań zewnętrznych dla funkcjonowania szkolnictwa wyższego w Polsce zostanie przedstawiona w oddzielnej analizie. 5/57

6 3. Identyfikacja kluczowych obszarów wraz z uzasadnieniem ich potencjalnego wpływu na przyszły rozwój szkolnictwa wyższego w Polsce Zestawienie czynników i obszarów analizowanych w niniejszym raporcie, wraz z uzasadnieniem ich znaczenia dla rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce przedstawia tabela 3.1. Tabela 3.1. Czynniki, obszary analizy i uzasadnienie ich potencjalnego wpływu na rozwój szkolnictwa wyższego w Polsce. Obszar analizy Uwarunkowania Uzasadnienie znaczenia danego obszaru dla SW Globalizacja W nadchodzących latach można oczekiwać znacznych zmian w globalnych trendach dotyczących popularności Wielkość popytu globalnego edukacji na poziomie wyższym. Zmiany te nie pozostaną bez wpływu na międzynarodową pozycję szkolnictwa wyższego w Polsce. Globalny popyt na edukację na poziomie wyższym Globalna podaż edukacji na poziomie wyższym Napływ BIZ do Polski Struktura popytu globalnego Mobilność popytu globalnego Wielkość i struktura podaży (konkurencja zagraniczna) Mobilność podaży Skala i struktura napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych Zmiany wielkości popytu globalnego na edukację na poziomie wyższym będą się przyczyniać również do zmian w strukturze globalnych oczekiwań co do oferowanych kierunków studiów, form studiowania itp. To z kolei będzie wpływać na globalną atrakcyjność SW w Polsce. Zmiany w międzynarodowej mobilności studentów determinują w znacznym stopniu potencjał napływu studentów do polskich uczelni. Zmiany w liczbie uczelni wyższych na świecie przekładają się na poziom konkurencji na tym rynku, w tym także na poziom konkurencji napotykanej przez polskie uczelnie. Poza samą liczbą uczelni wyższych na świecie, ważnym czynnikiem determinującym poziom konkurencji na tym rynku są takie czynniki jak struktura uczelni wyższych w zależności od ich: typu (np. uniwersytety, szkoły zawodowe itp.), oferty dydaktycznej, dostępnych metod kształcenia, jakości edukacji, kosztu studiowania itp. Zmiany w zakresie zagranicznej oferty edukacyjnej świadczonej na odległość będą istotnie wpływać na skalę globalnej mobilności studentów, będą także wpływały na skalę konkurencji dla polskich uczelni na rynku lokalnym (np. zagraniczna oferta e-learningowa może stanowić alternatywę dla studiowania w Polsce). Zarówno skala jak i struktura napływających do Polski bezpośrednich inwestycji zagranicznych mają wpływ na oczekiwania dotyczące kwalifikacji pracowników (na krajowym i regionalnym rynku pracy). 6/57

7 Obszar analizy Uwarunkowania Uzasadnienie znaczenia danego obszaru dla SW Demografia Struktura wiekowa populacji starzenie się społeczeństwa Kierunki rozwoju polskiej gospodarki Rozwój regionów Źródło: opracowanie własne. Liczba osób w wieku lata Struktura wiekowa populacji Przedział wiekowy lata to tradycyjny okres rozpoczynania nauki na poziomie wyższym. Kształtowanie się liczby ludności w tej grupie wiekowej będzie miało istotny wpływ na liczbę studentów w Polsce. Zmiana udziału osób starszych w populacji może wpływać na szkolnictwo wyższe w Polsce szczególnie mocno poprzez: dostępność finansowania, ekonomiczne bodźce do podejmowania kształcenia, strukturę popytu na towary i usługi, strukturę wiekową osób zatrudnionych w sektorze szkolnictwa wyższego. Uwarunkowania społeczno-gospodarcze w Polsce Wkład wiedzy i innowacyjności w tworzenie wartości dodanej Struktura zatrudnienia i oczekiwania wobec pracowników Skala zróżnicowania tempa rozwoju regionalnego Zmiana udziału sektorów opartych na wiedzy i innowacyjności w wartości dodanej gospodarki będzie wpływać na wielkość popytu na usługi świadczone przez szkolnictwo wyższe. Zmieniająca się struktura zatrudnienia w Polsce będzie wpływać na oczekiwania pracodawców co do rodzaju wykształcenia i specjalizacji absolwentów uczelni wyższych. Ponadto, wraz ze wzrostem znaczenia wiedzy i informacji w przedsiębiorstwach, zmieniać się będzie zestaw ogólnych, niezależnych od specjalizacji kompetencji wymaganych od pracowników (np. umiejętność pozyskiwania nowej wiedzy, wyszukiwania informacji itp.). Od tego jak silne będzie zróżnicowanie rozwoju poszczególnych regionów w Polsce zależeć będzie regionalne zróżnicowanie popytu na usługi edukacyjne, w tym na edukację na poziomie wyższym. 7/57

8 4. Globalizacja 4.1. Globalny popyt na edukację na poziomie wyższym Wielkość popytu globalnego W minionych dekadach nastąpił znaczny wzrost liczby studentów na świecie. O ile w 1970 r. globalnie studiowało ok. 28,5 mln osób, to w 2005 r. już prawie 140 mln, a dwa lata później: ponad 150 mln osób (wykres 4.1.1). W skali globalnej średnioroczna stopa wzrostu liczby studentów w latach wyniosła 4.6%, jednak była ona silnie zróżnicowana regionalnie (por. tabela 4.1.1). Uwagę zwraca zwłaszcza relatywnie niskie tempo wzrostu liczby studentów w krajach wysoko rozwiniętych. Wykres Globalna liczba studentów w latach Azja centralna Afryka Subsaharyjska Kraje arabskie Am. Łac. i Karaiby Azja Południowa i Zachodnia EŚW Amer. Północ i Europa Zach. Azja wchodnia i Pacyfik Źródło: Global Education Digest, Unesco /57

9 Tabela Średnioroczna dynamika liczby studentów w latach Afryka Subsaharyjska 9,8 9,8 6,3 10,0 4,8 Amer. Północna i Europa Zach. 3,8 2,4 1,7 2,9 0,9 Azja Środkowa - - 0,4 8,4 4,7 Azja Południowa i Zachodnia 3,3 4,7 7,0 5,4 7,8 Azja Wschodnia i Pacyfik 6,6 6,6 5,9 10,7 6,7 Europa Środkowo-Wschodnia - - 3,5 7,5 3,4 Kraje arabskie 11,0 6,0 9,0 4,3 2,4 Amer. Łac. i Karaiby 11,4 4,3 4,8 6,6 6,8 Świat 5,2 3,5 4,2 6,7 4,7 Źródło: Global Education Digest, Unesco W efekcie, uwidoczniła się rosnąca rola krajów rozwijających się w globalnym popycie na edukację. Liczba studentów w regionie Azji Wschodniej i Pacyfiku wzrosła z 3,8 mln w 1970 r. do prawie 48 mln w 2007 r., co doprowadziło do wzrostu udziału studentów z tego regionu w globalnej liczbie studentów z 14% w 1970 r. do 31% w 2007 r. W tym samym czasie istotnie spadł udział studentów z Ameryki Północnej i Europy Zachodniej (traktowanych łącznie): z 48% w 1970 r. do 23% w 2007 r. Tak więc, w ostatniej dekadzie na skutek powyższych zmian, region Azji Wschodniej i Pacyfiku wyprzedził Amerykę Północną i Europę Zachodnią (traktowane łącznie) pod względem liczby osób studiujących (wykres 4.1.2). Wykres Udział poszczególnych regionów w łącznej liczbie studentów w latach % 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% Azja Wschodnia i Pacyfik Afryka Subsaharyjska Azja Południowa i Zachodnia Amer. Półn. i Europa Zach. Amer. Łacińska i Karaiby Azja centralna Europa Środ.-Wsch. Kraje arabskie 0% Źródło: Global Education Digest, Unesco Wzrostowi liczby studentów towarzyszą również zmiany w szkolnictwie na poziomie średnim. W najbliższej przyszłości mogą one prowadzić do wzrostu popytu na usługi szkolnictwa wyższego, 9/57

10 zwłaszcza w tych regionach świata, gdzie wskaźnik skolaryzacji na poziomie średnim jest istotnie wyższy niż na poziomie wyższym (dotyczy to szczególnie Afryki i Azji, patrz tabela 4.1.2). Tabela Trendy w szkolnictwie na poziomie średnim w latach Wskaźnik partycypacji w szkolnictwie średnim (w %) Relacja wskaźnika partycypacji w szkolnictwie średnim do wskaźnika partycypacji w szkolnictwie wyższym (wartość 1 oznacza ten sam poziom wskaźnika w obu grupach) Kraje arabskie 46,5 52,1 2,4 2,4 Europa Środ.-Wsch. 80,1 85,4 2,1 1,4 Azja Środkowa 82,8 89,2 4,5 3,7 Azja Wschodnia i Pacyfik 46,3 62,9 3,3 2,4 Amer. Łacińska i Karaiby 61,6 73,5 2,9 2,1 Amer. Półn. i Europa Zach. 98,2 97,7 1,6 1,4 Azja Południowa i Zachodnia 30,6 39,3 4,2 3,4 Afryka Subsaharyjska 19,4 26,3 5,3 4,7 Świat 45,5 54,3 2,6 2,1 Źródło: Global Education Digest, Unesco Tak więc dotychczasowe tendencje w zakresie liczby studentów wskazują na szybko umacniającą się pozycję krajów rozwijających się, głównie z Azji i Pacyfiku. Wydaje się, że w kolejnych latach tendencja ta będzie się umacniać. Świadczyć może o tym choćby porównanie dotychczasowych poziomów i trendów w zakresie stopy partycypacji w poszczególnych regionach 3. O ile w Ameryce Północnej i Europie Zachodniej obecnie wynosi ona ponad 70%, to w pozostałych regionach (poza Europą Środkowo-Wschodnią) nie przekracza jeszcze 35% (por. wykres 4.1.3). 3 Stopa partycypacji liczona jest jako liczba studentów w relacji do populacji w tradycyjnym wieku studenckim (zróżnicowany w zależności od kraju). 10/57

11 Wykres Stopa partycypacji w edukacji na poziomie wyższym w latach * Amer. Północ i Europa Zach. EŚW Amer. Łac. i Karaiby Azja central Azja wchodnia i Pacyfik Kraje arabskie Azja Południowa i Zachodnia Afryka Subsaharyjska * W grupie osób w tradycyjnym wieku studenckim (zróżnicowany w zależności od kraju) Źródło: Global Education Digest, Unesco Struktura popytu globalnego Tendencje opisane w powyżej sprawiły, że w ostatnich dekadach nastąpiło istotne przesunięcie w strukturze osób studiujących z krajów najbogatszych w kierunku krajów średnio zamożnych. Warto dodać, że udział krajów najbiedniejszych w szkolnictwie wyższym nadal pozostaje bardzo niski (por. wykres 4.1.4). Wykres Udział krajów w podziale na ich poziom rozwoju w łącznej liczbie studentów w latach % % % 40% % % Kraje wysoko rozwinięte Kraje średniozamożne - grupa biedniejsza Źródło: Global Education Digest, Unesco Kraje średniozamożne - grupa bogatsza Kraje najbiedniejsze 11/57

12 Jednym z ważniejszych aspektów dotyczących struktury popytu na szkolnictwo wyższe jest kwestia wybieranych przez studentów kierunków studiów. Niestety nie są dostępne dobrej jakości dane na ten temat na poziomie globalnym. Jak zauważa UNESCO w swoim raporcie, dane o wybieranych obszarach studiów przekazuje jedynie połowa krajów raportująca do UIS (UNESCO Institute for Statistics), ponadto w przypadku znacznej części z nich, dane nie uwzględniają szkół prywatnych 4. Na wykresie zaprezentowano strukturę dziedzin kształcenia wybieranych w 2008 r. w 27 analizowanych przez Eurostat krajach. Okazuje się, że jest ona dość zróżnicowana. Przykładowo, dziedziny związane z usługami wybrało ok. 2% studentów w Austrii i prawie 10% w Słowenii. Nauki społeczne i prawo wybiera zaledwie 23 proc. studentów w Finlandii i aż 54% na Łotwie (por. wykres 4.1.5). Wykres Struktura dziedzin kształcenia w 2008 r. w wybranych krajach. Austria Szwecja Belgia Dania Włochy Grecja Litwa Niemcy Wlk.Bryt. Francja Rumunia Czechy Finlandia Słowacja Łotwa Polska Hiszpania Portugalia Irlandia Cypr USA Holandia Japonia Bułgaria Estonia Węgry Słowena Kształcenie nauczycieli i pedagogika Przedmioty humanistyczne, języki i sztuki piękne Nauki społeczne, handel i prawo Nauki ścisłe, matematyka i cyfrowe przetwarzanie danych Inżynieria, produkcja i budownictwo Rolnictwo i weterynaria Zdrowie i opieka socjalna Usługi Źródło: Eurostat. 0% 20% 40% 60% 80% 100% Bardzo ważnym czynnikiem decydującym o kontynuowaniu nauki na poziomie wyższym, poza czynnikami niefinansowymi takimi jak np. prestiż społeczny płynący z posiadania wyższego wykształcenia, są oczekiwane efekty ekonomiczne takiej decyzji. Można zatem przypuszczać, że na kształtowanie się tendencji dotyczących popularności poszczególnych kierunków studiów w najbliższych kilkunastu latach, duży wpływ będą miały zmiany zachodzące na rynku pracy. 4 Global Education Digest, Unesco /57

13 Z opracowania Komisji Europejskiej 5 wynika, że obecnie rośnie znaczenie prognoz przyszłego popytu na kompetencje i wykształcenie w krajowych politykach kształcenia i zatrudnienia. Obserwuje się tendencje w kierunku holistycznego podejścia do prognozowania popytu na umiejętności, wykorzystującego analizy scenariuszowe, modele ekonometryczne, badania opinii, audyty umiejętności i inne narzędzia. Prognozy są formułowane zarówno w przekrojach sektorowych jak i geograficznych. Poniżej podsumowujemy wnioski z raportu CEDEFOP prezentującego prognozy popytu na pracę w poszczególnych sektorach europejskiej gospodarki do 2015 roku 6. Na wstępie trzeba jednak zaznaczyć, że prognozowanie zmian w popycie na dane wykształcenie, kompetencje czy umiejętności obarczone jest znacznym ryzykiem popełnienia błędu ze względu na silne zmiany technologiczne, postępującą globalizację rynku produktów, usług i pracy, a także nieprzewidywalne zmiany w zakresie polityk rynku pracy i kształcenia realizowane przez poszczególne kraje w Europie i na innych kontynentach. Opracowane przez instytut CEDEFOP prognozy popytu na pracę w poszczególnych sektorach europejskiej gospodarki wskazują, że niektóre trendy obserwowane w latach będą kontynuowane, choć ze słabszą siłą, niektóre natomiast ulegną odwróceniu (tabela 4.1.3). Oczekuje się, że w latach nastąpi znaczące ograniczenie zatrudnienia w rolnictwie i usługach użyteczności publicznej (o ponad 2 miliony etatów), a także w przetwórstwie przemysłowym (o prawie 500 tysięcy). Według CEDEFOP najwięcej miejsc pracy powstanie w usługach rynkowych (prawie 9 milionów), choć w przypadku tej kategorii należy spodziewać się trwałego ograniczenia zatrudnienia przez sektor bankowy w efekcie kryzysu finansowego, co nie zostało ujęte w prezentowanych prognozach. CEDEFOP prognozuje istotne wzrosty etatów także w dystrybucji i transporcie (3,5 miliona) oraz w usługach nierynkowych (3,1 miliona). Przeprowadzone analizy scenariuszowe wskazują na znacznie wahania szacunków, co jednak nie zmienia podstawowych wniosków na temat tego, w których sektorach należy oczekiwać wzrostu, a w których spadku zatrudnienia do 2015 roku. 5 European Commission Staff Working Document New Skills for New Jobs. Anticipating and matching labour market and skills needs, Grudzień CEDEFOP Future skill needs in Europe Medium-term forecast. Synthesis Report, /57

14 Tabela Prognozy zmiany zatrudnienia w poszczególnych sektorach, łącznie dla krajów UE (bez Bułgarii i Rumunii) oraz Norwegii i Szwajcarii. Sektory tradycyjne i usługi użyteczności publicznej Poziom zatrudnienia (w tys. osób) Roczna zmiana zatrudnienia (w%) Bezwzględna zmiana zatrudnienia (w tys. osób) Udział sektora w zatrudnieniu ogółem (w%) ,3-2, ,8% 5,7% 4,3% Rolnictwo ,2-2, ,3% 4,6% 3,5% Górnictwo ,3-2, ,5% 0,3% 0,2% Wytwarzanie i zaopatrywanie w en. elektr., gaz i wodę Przetwórstwo przemysłowe Art. spożywcze, napoje i art. tytoniowe ,8-1, ,9% 0,7% 0,6% ,8-0, ,6% 16,6% 15,4% ,5-0, ,6% 2,3% 2,1% Inżynieria ,6 0, ,1% 3,6% 3,4% Pozostałe ,9-0, ,9% 10,7% 9,9% Budownictwo ,0 0, ,1% 7,2% 7,0% Dystrybucja i transport ,2 0, ,1% 25,7% 25,8% Dystrybucja ,1 0, ,0% 15,3% 15,2% Hotele ,3 1, ,1% 4,7% 5,2% Transport i łączność ,5 0, ,0% 5,8% 5,4% Usługi dla firm i inne ,0 2, ,7% 2,2% 24,4% Pośrednictwo finansowe ,5 0, ,0% 2,9% 2,7% Pozostałe usługi dla firm ,1 2, ,0% 12,4% 14,8% Pozostałe ,2 1, ,6% 6,4% 6,9% Usługi nierynkowe ,1 0, ,7% 23,2% 23,2% Administracja publiczna i obrona narodowa ,3 0, ,2% 6,8% 6,4% Edukacja ,2 0, ,7% 6,9% 7,0% Zdrowie i opieka społeczna ,7 1, ,8% 9,5% 9,8% Wszystkie sektory ,9 0, ,0% 100,0% 100,0% Źródło: CEDEFOP Future skill needs in Europe Medium-term forecast. Synthesis Report, /57

15 Prognozy wykonane przez CEDEFOP dla poszczególnych grup zawodowych również wskazują na to, że popyt nie niektóre typy zawodów w Europie będzie się szybko kurczył, a na inne silnie rósł (tabela 4.1.4). I podobnie jak poprzednio, w niektórych przypadkach można się spodziewać odwrócenia dotychczasowych trendów. W szczególności, oczekuje się wysokiej dynamiki wzrostu liczby menadżerów w dużych firmach, przy niskim popycie na menadżerów w małych firmach. Znacząco wzrośnie popyt na specjalistów, szczególnie na absolwentów nauk ścisłych i inżynieryjnych, przy słabym wzroście popytu na absolwentów kierunków pedagogicznych. Znacząco spadnie zatrudnienie urzędników biurowych. Utrzyma się natomiast wysoki popyt na pracowników serwisowych i sprzedawców, nastąpi dramatycznie wysoki spadek popytu na pracowników w rolnictwie i rybołówstwie i procentowo nieco mniejszy, choć w wielkościach absolutnych bardziej znaczący, w przypadku robotników przemysłowych i rzemieślników. W dalszym ciągu silnie będzie rósł popyt na pracowników niewykwalifikowanych, szczególnie w sprzedaży i prostych usługach. Podobnie jak w przypadku prognoz dla poszczególnych sektorów gospodarki, analizy scenariuszowe dla grup zawodowych dają zróżnicowane szacunki, ale podstawowe kierunki zmian się nie ulegają istotnym odchyleniom, a zróżnicowanie między scenariuszami wynika głównie z różnych założeń dotyczących wzrostu gospodarczego w Europie. Tabela Prognozy zmiany zatrudnienia w poszczególnych grupach zawodowych, łącznie dla krajów UE (bez Bułgarii i Rumunii) oraz Norwegii i Szwajcarii. Poziom zatrudnienia (w tysiącach osób) Średnia zmiana roczna (w%) Legislatorzy, wyżsi urzędnicy i menadżerowie ,8% 1,5% Legislatorzy i wyżsi urzędnicy ,2% 2,1% Menadżerowie w korporacjach ,7% 2,5% Menadżerowie w MŚP ,0% 0,2% Specjaliści ,2% 1,4% Specjaliści nauk fizycznych, matematycznych i technicznych ,5% 1,7% Specjaliści nauk przyrodniczych i ochrony zdrowia ,4% 0,3% Specjaliści szkolnictwa ,7% 0,4% Pozostali specjaliści ,3% 2,6% Technicy i inny średni personel ,1% 1,5% Średni personel techniczny ,1% 0,6% Średni personel w zakresie nauk biologicznych i ochrony zdrowia ,6% 0,4% Średni personel w szkolnictwie ,3% 2,5% Pracownicy pozostałych specjalności ,7% 2,0% Pracownicy biurowi ,5% -0,6% Pracownicy obsługi biurowej ,0% -1,1% Pracownicy obrotu pieniężnego i obsługi klientów ,8% 1,3% Pracownicy usług osobistych i sprzedawcy ,5% 0,9% Pracownicy usług osobistych i ochrony ,0% 1,4% Modelki, sprzedawcy i demonstratorzy ,6% 0,0% Rolnicy, ogrodnicy, leśnicy i rybacy ,3% -2,7% Robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy ,6% -0,6% Górnicy i robotnicy budowlani ,2% 0,1% Robotnicy obróbki metali i mechanicy maszyn i urządzeń ,3% -1,0% 15/57

16 Robotnicy zawodów precyzyjnych, ceramicy, wytwórcy wyrobów galanteryjnych, robotnicy poligraficzni i pokrewni Poziom zatrudnienia (w tysiącach osób) Średnia zmiana roczna (w%) ,5% -2,3% Pozostali robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy ,5% -1,0% Operatorzy i monterzy maszyn i urządzeń ,1% 0,3% Operatorzy maszyn i urządzeń wydobywczych i przetwórczych ,3% -0,1% Operatorzy i monterzy maszyn ,2% 0,2% Kierowcy i operatorzy pojazdów ,3% 0,6% Pracownicy przy pracach prostych ,3% 1,6% Pracownicy przy pracach prostych w handlu i usługach ,1% 2,0% Robotnicy pomocniczy w rolnictwie, rybołówstwie i pokrewni Robotnicy pomocniczy w górnictwie, przemyśle, budownictwie i transporcie ,2% -1,2% ,2% 1,0% RAZEM ,9% 0,7% Źródło: CEDEFOP Future skill needs in Europe Medium-term forecast. Synthesis Report, 2008 Powyższe prognozy mają znaczące konsekwencje dla popytu na poszczególne rodzaje wykształcenia: do roku 2015 nastąpi silny wzrost popytu na osoby z wyższym wykształceniem i spadek popytu na osoby z wykształceniem podstawowym, co przy innych czynnikach bez zmian, powinno prowadzić do dalszego wzrostu premii za wykształcenie, czyli w szczególności jeszcze większej różnicy w wynagrodzeniu między osobami z wyższym i podstawowym wykształceniem, oraz jeszcze większej różnicy w stopach bezrobocia w obu grupach osób (tabela 4.1.5). Warto zwrócić uwagę, że znacząco wzrośnie popyt na osoby o średnich kwalifikacjach, co oznacza, że nie tylko uczelnie wyższe oferujące studia magisterskie i doktoranckie, ale również wyższe szkoły zawodowe mogą odczuć wzrost popytu na swoje usługi w skali całej Europy. Tabela Prognozy zmiany zatrudnienia w zależności od wymaganych kwalifikacji, łącznie dla krajów UE (bez Bułgarii i Rumunii) oraz Norwegii i Szwajcarii. Poziom zatrudnienia (w tys. osób) Średnia zmiana roczna (w%) Niskie kwalifikacje ,4-1,9 Średnie kwalifikacje ,4 1,0 Wysokie kwalifikacje ,8 2,4 RAZEM ,9 0,7 Źródło: CEDEFOP Future skill needs in Europe Medium-term forecast. Synthesis Report, /57

17 Mobilność popytu globalnego Wraz ze wzrostem ogólnej liczby studentów rośnie też liczba osób podejmujących studia poza granicami swojego kraju. W 2006 r. liczba osób studiujących zagranicą wyniosła ok. 2.9 miliona. Oznacza to wzrost o ok. 50% w stosunku do 2000 r. i trzykrotny wzrost w porównaniu z 1975 r. (wykres 4.1.6). Wykres Liczba studentów odbywających naukę poza granicami swojego kraju w latach Źródło: Education at a glance: OECD Indicators, OECD, W 2006 r. na studiowanie zagranicą zdecydowało się ponad 420 tys. rezydentów z Chin i ok. 150 tys. z Indii. Mobilni studenci z dziesięciu krajów, w których wyjazdy na studia zagraniczne są najbardziej popularne (w liczbach bezwzględnych), stanowią 37,5% ogółu osób studiujących za granicą (wykres 4.1.7). 7 7 spośród 153 krajów, które dostarczają takich danych. 17/57

18 Wykres Liczba studentów z danego kraju studiująca za granicą w 2006 r. dziesięć krajów o największej liczbie mobilnych studentów oraz Polska (w tys. osób) Chiny Indie Korea Płd. Niemcy Japonia Francja USA Malezja Kanada Rosja Polska Źródło: Global Eduaction Digest, UNESCO, Z drugiej strony, ok. 60% wszystkich zagranicznych studentów uczy się tylko w sześciu krajach, przy czym światowy udział samych Stanów Zjednoczonych jako miejsca docelowego dla mobilnych studentów wynosi ok. 21% (wykres 4.1.8). 8 Wykres Liczba studentów zagranicznych studiująca w danym kraju sześć najbardziej popularnych miejsc docelowych oraz Polska (w tys. osób). Stany Zjednoczone Wielka Brytania Francja Australia Niemcy Japonia Polska Źródło: Global Eduaction Digest, UNESCO, Zaznaczyć przy tym trzeba, że statystyki dotyczące miejsc docelowych dla studentów mobilnych są niekompletne. Przykładowo, nieznana jest liczba studentów mobilnych odbywających naukę w Chinach czy też Egipcie. 18/57

19 Globalny wskaźnik mobilności studentów, mówiący jaki odsetek studentów uczy się zagranicą, wyniósł w 2007 r. 1,8% i nie zmienił się w porównaniu z 1999 r. Można zatem uznać, że wzrost liczby studentów mobilnych jest proporcjonalny do wzrostu liczby studentów ogółem. Na podstawie danych UNSECO można zauważyć, że poszczególne regiony i kraje są istotnie zróżnicowane pod względem charakterystyki mobilnych studentów. Przykładowo: Regionami o największym udziale mobilnych studentów w studentach ogółem są kraje arabskie, Azja Środkowa oraz Afryka Subsaharyjska. Najmniejszy odsetek studentów mobilnych notuje się w Ameryce Północnej oraz Ameryce Południowej i Karaibach. Większość mobilnych studentów z Japonii kształci się tylko w jednym kraju docelowym (głównie w Stanach Zjednoczonych), podczas gdy np. studenci ze Stanów Zjednoczonych wybierają studia w wielu różnych krajach. Studenci z Azji najczęściej wybierają zaawansowane programy studiów, podczas gdy studenci z Afryki i Ameryki Południowej wybierają programy mniej zaawansowane; Istnieją silne różnice geograficzne w preferencjach studentów dotyczących wybieranych dziedzin kształcenia: np. 53% studentów z Azji Zachodniej i Południowej wybiera biznes i administrację, natomiast wśród studentów z Ameryki Środkowej i Południowej najbardziej popularne są studia inżynieryjne oraz matematyka i informatyka (29%). Ponadto, jak zauważa UNESCO (2009), istnieją znaczne różnice pomiędzy charakterystykami studentów mobilnych i studentów lokalnych. Przykładowo: Studia zawodowe 9 wybiera 9% studentów mobilnych, podczas gdy wśród studentów lokalnych odsetek ten wynosi aż 34%. Znacznie większy odsetek studentów mobilnych niż studentów lokalnych kończy bardziej zawansowane programy nauczania. Naukę na studiach drugiego (lub więcej) stopnia kończy 40% studentów mobilnych i zaledwie 11% studentów lokalnych, a studia doktoranckie kończy 7% studentów mobilnych i tylko 3% studentów lokalnych. Zróżnicowane są również decyzje dotyczące preferowanych dziedzin kształcenia. Istotnie większą popularnością niż w przypadku studentów lokalnych cieszą się: biznes i administracja, nauki ścisłe oraz nauki inżynieryjne. Natomiast relatywnie mniejsza popularność dotyczy m.in. medycyny oraz pedagogiki Globalna podaż edukacji na poziomie wyższym Wielkość i struktura podaży globalnej W poprzednim podrozdziale opisano tendencje dotyczące kształtowania się liczby i struktury studentów na świecie, ze szczególnym uwzględnieniem studentów mobilnych. Dopełnieniem analizy powinno być zatem określenie trendów dotyczących globalnej podaży usług edukacyjnych na poziomie wyższym. Niestety, nie udało się zidentyfikować miar, które pozwoliłyby na taką analizę. W szczególności, brak jest spójnych i porównywalnych danych o historycznych zmianach w liczbie uczelni wyższych, trudno też określić kształtowanie się ich struktury. 9 ISCED 5B w klasyfikacji UNESCO. 19/57

20 Porównania międzynarodowe dotyczące charakterystyki podażowej strony szkolnictwa wyższego na podstawie ogólnodostępnych danych dla krajów OECD pozwalają na wyciągnięcie następujących wniosków: Roczne wydatki na szkolnictwo wyższe w przeliczeniu na studenta w krajach OECD są bardzo zróżnicowane (wykres 4.2.1). W 2005 r. w Rosji, Estonii i w Polsce wyniosły odpowiednio 3.4, 3.9 i 5.6 tys. USD (w parytecie siły nabywczej PPP), podczas gdy w Kanadzie, Szwajcarii i Stanach Zjednoczonych było to odpowiednio 20.6, 21.7 i 24,4 tys. USD (PPP). 10 W 2005 r. wydatki na szkolnictwo wyższe w przeliczeniu na jednego studenta wzrosły w porównaniu z 2000 r. w 20 z 30 krajów, dla których dostępne są dane (wykres 4.2.2). Ponadto, wszystkie przypadki ograniczenia wydatków na jednego studenta wynikają z szybszego wzrostu liczby studentów niż wzrostu finansowania, w żadnym kraju nie odnotowano w latach spadku poziomu finansowania SW. Podobnie jak w przypadku wydatków na jednego studenta, również w relacji do PKB poziom finansowania SW w krajach OECD jest bardzo zróżnicowany w Słowacji oraz we Włoszech wynosi mniej niż 1% PKB, podczas gdy w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych przekracza 2,5% PKB (wykres 4.2.3). Jak zauważa UNESCO, w przypadku szkolnictwa wyższego płace kadry naukowej, inaczej niż na niższych poziomach edukacji, powinny być w dużym stopniu konkurencyjne globalnie, aby przeciwdziałać tzw. drenażowi mózgów. Udział prywatnych wydatków w wydatkach ogółem na SW w krajach OECD jest bardzo zróżnicowany: od ok. 3% w Danii, Finlandii i Grecji do ponad 60% w Japonii i Stanach Zjednoczonych oraz 70% w Korei i Chile (wykres 4.2.3). Liczba studentów przypadająca na jednego nauczyciela akademickiego w krajach OECD w 2006 r. wahała się od ok. 10 osób w Szwecji, Norwegii, Islandii, Japonii i Hiszpanii do ponad 20 osób we Włoszech i Słowenii i ok. 28 osób w Grecji (wykres 4.2.4). Wykres Roczne wydatki na szkolnictwo wyższe na jednego studenta w 2005 r. (w USD, wartości skorygowane o parytet siły nabywczej) Rosja Estonia Polska* Słowacja Grecja Węgry* Meksyk Chile Czechy Korea Włochy* Słowenia* Portugalia* Islandia Brazylia* Hiszpania Nowa Zelandia Irlandia Izrael Francja * tylko sektor publiczny Źródło: Education at a glance: OECD Indicators, OECD, Belgia Finlandia Japonia Niemcy Wlk.Bryt. Holandia Australia Austria Dania Norwegia Szwecja Kanada* Szwajcaria* USA 10 Zaznaczyć trzeba, że w przypadku niektórych krajów (w tym Polski) dane dotyczą tylko sektora publicznego. 20/57

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Erasmus Przegląd statystyk Opracowanie: Małgorzata Członkowska-Naumiuk Co zawiera prezentacja? Wybór danych

Bardziej szczegółowo

Rozwój szkolnictwa wyższego w powiecie wałbrzyskim stan aktualny i perspektywy na lata 2014-2020. dr Andrzej Węgrzyn PWSZ w Wałbrzychu

Rozwój szkolnictwa wyższego w powiecie wałbrzyskim stan aktualny i perspektywy na lata 2014-2020. dr Andrzej Węgrzyn PWSZ w Wałbrzychu Rozwój szkolnictwa wyższego w powiecie wałbrzyskim stan aktualny i perspektywy na lata 2014-2020 dr Andrzej Węgrzyn PWSZ w Wałbrzychu 1 Plan prezentacji 1. Szkoły wyższe w Wałbrzychu - stan obecny 2. Perspektywy

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

Prognoza liczby pracujących w przemyśle w przekroju grup zawodów

Prognoza liczby pracujących w przemyśle w przekroju grup zawodów Prognoza liczby pracujących w przemyśle w przekroju grup zawodów Rysunek. Udział (w ) i liczba (w osób) pracujących w przemyśle w wielkiej grupie zawodowej: Przedstawiciele władz publicznych, wyżsi urzędnicy

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Erasmus Przegląd statystyk Opracowanie: Małgorzata Członkowska-Naumiuk Co zawiera prezentacja? Wybór danych

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Biuletyn Informacyjny. Warszawa 2007

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Biuletyn Informacyjny. Warszawa 2007 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biuletyn Informacyjny Warszawa 2007 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III. Zabici

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2006 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Erasmus Przegląd statystyk Opracowanie: Małgorzata Członkowska-Naumiuk Co zawiera prezentacja? Wybór danych

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Erasmus Przegląd statystyk Opracowanie: Małgorzata Członkowska-Naumiuk Co zawiera prezentacja? Wybór danych

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZYNNIK AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDNOŚCI WEDŁUG PŁCI W LATACH 2003 2011

WSPÓŁCZYNNIK AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDNOŚCI WEDŁUG PŁCI W LATACH 2003 2011 W Polsce, podobnie jak w innych krajach europejskich, sytuacja kobiet na rynku pracy różni się od sytuacji zawodowej mężczyzn. Płeć jest więc jedną z najważniejszych cech uwzględnianych w statystyce rynku

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku W 2015 r. badania statystyczne w zakresie zagranicznej turystyki przyjazdowej i wyjazdowej oraz krajowej prowadzone były przez Urząd Statystyczny

Bardziej szczegółowo

Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych

Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych dr Paweł Modrzyński Prezentacja przygotowana w ramach projektu pn: Ludzie starsi na rynku pracy w województwie kujawsko-pomorskim. Tendencje

Bardziej szczegółowo

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16.

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. WYJAZDY STUDENTÓW I PRACOWNIKÓW DO KRAJÓW PROGRAMU. ZASADY OBLICZENIA KWOTY

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC A A A Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC dr Agnieszka Chłoń-Domińczak oraz Zespół badawczy PIAAC, Instytut Badań Edukacyjnych Warszawa, 20 listopada

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia MONITORING RYNKU PRACY POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU Uwagi ogólne Od 2007 roku badanie popytu na pracę ma charakter reprezentacyjny

Bardziej szczegółowo

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej Spain Hiszpania Greece Grecja Italy Włochy Portugalia Slovak Republic Słowacja Ireland Irlandia Polska Poland France

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Jerzy J. Sobczak, Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Prezenter: Agnieszka Kryczek - 1 - ŚWIAT Produkcja odlewów 2013 Wielkość globalnej produkcji odlewów

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r.

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r. Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska Warszawa, 23 października 2013r. Ramy prawne Uznanie świadectw uprawniających do podjęcia studiów: umowy

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY W TARNOWIE. w TARNOWIE w 2005 roku RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH. TARNÓW 2005 r.

POWIATOWY URZĄD PRACY W TARNOWIE. w TARNOWIE w 2005 roku RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH. TARNÓW 2005 r. POWIATOWY URZĄD PRACY W TARNOWIE RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH w TARNOWIE w 2005 roku TARNÓW 2005 r. RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH w Mieście Tarnowie w 2005 ROKU WSTĘP 1. Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Łukasz Zalicki Partner EY V Forum Ochrony Zdrowia Krynica, 2 września 214 Wyzwania stojące przed systemem ochrony zdrowia Analizując

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 13 Bezrobocie a wiek i poziom wykształcenia: Polska na tle UE Jednym z czynników w szczególny sposób wpływających na prawdopodobieństwo bezrobocia jest

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2005 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku pracy w sektorze rolno-spożywczym w województwie łódzkim - analizy i prognozy w perspektywie do roku 2035

Sytuacja na rynku pracy w sektorze rolno-spożywczym w województwie łódzkim - analizy i prognozy w perspektywie do roku 2035 Sytuacja na rynku pracy w sektorze rolno-spożywczym w województwie łódzkim - analizy i prognozy w perspektywie do roku 2035 Krzysztof Kwaśniewski Instytut Nauk Społeczno-Ekonomicznych kwiecień 2013 1 Plan

Bardziej szczegółowo

STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH

STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH Analiza dotychczasowej sytuacji i prognoza liczby studentów uczelni publicznych i niepublicznych w latach 1999-2030 W latach 1999 2009 liczba absolwentów szkół

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska AGER2015 DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska PROJEKT SONDAŻU Edycja 6 edycja Partner Katedra Strategii i Organizacji Zarządzania, Uniwersytet Techniczny w Monachium, Niemcy. Okres prowadzenia badań

Bardziej szczegółowo

Sytuacja demograficzna a szkolnictwo wyższe w Polsce

Sytuacja demograficzna a szkolnictwo wyższe w Polsce Sytuacja demograficzna a szkolnictwo wyższe w Polsce Od 1990 roku polskie szkolnictwo wyższe było w okresie stałego i dynamicznego wzrostu. W ciągu 15 lat liczba studentów osiągnęła rekordowy poziom 1,9

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Bilans Kapitału Ludzkiego

Bilans Kapitału Ludzkiego 2014 Bilans Kapitału Ludzkiego Aktywnośd edukacyjna dorosłych Polaków: niewykorzystany potencjał czy racjonalna strategia? dr Barbara Worek UJ Anna Szczucka UJ Warszawa, 26 maja 2014 Plan prezentacji Wprowadzenie:

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Zatrudnienie w UE: kobiety a mężczyźni Zatrudnienie kobiet rosło przy spadających wskaźnikach zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE ROPCZYCKO SĘDZISZOWSKIM W I PÓŁROCZU 2007 ROKU

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE ROPCZYCKO SĘDZISZOWSKIM W I PÓŁROCZU 2007 ROKU Powiatowy Urząd Pracy w Ropczycach 39-100 Ropczyce, ul. NMP 2 Tel/fax (017) 2218523 e-mail: rzro@praca.gov.pl RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE ROPCZYCKO SĘDZISZOWSKIM W I PÓŁROCZU

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY @ www.stat.gov.pl W jakim stopniu jesteśmy wyposażeni w komputery, i urządzenia przenośne? Do jakich celów wykorzystujemy? Rozwój telekomunikacji i informatyki w ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14)

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Ogólne zasady rozliczania Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 10.10.2014 Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r.

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r. MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II Gdańsk, sierpień 2010 r. Raport opracowano w Zespole Badań i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Gdańsku 2 Spis

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Ogólne zasady rozliczania Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI 14.06.2005-15.07.2005 Znaleziono 803 odpowiedzi z 803 odpowiadających wybranym kryteriom Proszę wskazać główny sektor działalności

Bardziej szczegółowo

UDZIAŁ KOBIET W OGÓLNEJ LICZBIE ZATRUDNIONYCH W POLSCE % 50. Źródło: Rocznik Statystyczny Pracy 2012.

UDZIAŁ KOBIET W OGÓLNEJ LICZBIE ZATRUDNIONYCH W POLSCE % 50. Źródło: Rocznik Statystyczny Pracy 2012. Płeć jest jedną z kluczowych cech stosowanych w analizie rynku pracy. Wiele zjawisk przedstawionych jest w podziale na mężczyzn i kobiety. Także indywidualne możliwości oraz decyzje pracowników i osób

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Gdańsku

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Gdańsku Materiał na konferencję prasową w dniu 26 października 2010 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Gdańsku Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Notatka na temat szkół wyższych w Polsce 1. Ogólne

Bardziej szczegółowo

Trendy na rynku pracy w Polsce i w Unii Europejskiej

Trendy na rynku pracy w Polsce i w Unii Europejskiej Trendy na rynku pracy w Polsce i w Unii Europejskiej Dominik Łazarz Dyrektor Regionalnego Centrum Informacji Europejskiej w Rzeszowie (działającego pod auspicjami Ministerstwa Spraw Zagranicznych) Wykładowca

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań Badania wykonane przez Activ Group. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat nr 1.30.06(099) Aktywność turystyczna Polaków.

Bardziej szczegółowo

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/urzedy/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących Erasmus+ Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących W ramach projektów Akcji 1 Mobilność edukacyjna uczelnie mogą prowadzić wymianę stypendialną studentów i pracowników. O przyznanie

Bardziej szczegółowo