Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową"

Transkrypt

1 JAK INTEGRACJA Z UNIĄ EUROPEJSKĄ WPŁYNIE NA POLSKIE REGIONY? pod redakcją Marcina Nowickiego Gdańsk 2003

2 Redakcja Marcin Nowicki Zespół autorski Marcin Nowicki Krystyna Gawlikowska-Hueckel Stanisław Umiński Tomasz Brodzicki Recenzent prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska Wydawnictwo w ramach projektu finansowanego przez Fundusz Współpracy Wydawca Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Gdańsk, ul. Do Studzienki 63 tel. (0-58) , fax (0-58) ISBN X CIP - Biblioteka Narodowa JAK INTEGRACJA Z UNIĄ EUROPEJSKĄ WPŁYNIE NA POLSKIE REGIONY? / pod red. Marcina Nowickiego ; [zespół aut. Marcin Nowicki et al.] ; Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową - Gdańsk : IBnGR, 2003

3 SPIS TREŚCI WSTĘP HANDEL ZAGRANICZNY JAK HANDEL ZAGRANICZNY WPŁYWA NA GOSPODARKĘ? JAK INTEGRACJA Z UE WPŁYWA NA HANDEL ZAGRANICZNY? BEZPOŚREDNIE INWESTYCJE ZAGRANICZNE JAK INWESTYCJE ZAGRANICZNE WPŁYWAJĄ NA GOSPODARKĘ? JAK INTEGRACJA Z UE WPŁYWA NA INWESTYCJE ZAGRANICZNE? TRANSFER TECHNOLOGII JAK TRANSFER TECHNOLOGII WPŁYWA NA GOSPODARKĘ? JAK INTEGRACJA Z UE WPŁYWA NA TRANSFER TECHNOLOGII? FUNDUSZE STRUKTURALNE JAK FUNDUSZE STRUKTURALNE WPŁYWAJĄ NA GOSPODARKĘ? DOSTOSOWANIA NA RYNKU PRACY...40 JAKO SYNTEZAWPŁYWU INTEGRACJI Z UE NA POLSKIE REGIONY POSŁOWIE

4

5 WSTĘP Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową na początku 2002 roku podjął się oceny regionalnych konsekwencji integracji Polski z Unią Europejską. Głównym efektem projektu jest projekcja ekonometryczna wpływu akcesji do UE na poziom zatrudnienia i produkt regionalny brutto polskich województw. Obok tych prac przeprowadzono szereg innych analiz o charakterze zarówno diagnostycznym, jak i prognostycznym. Również niniejsza książka postała w ramach prac nad tym projektem. W grudniu 2002 roku na szczycie Unii Europejskiej w Kopenhadze Polska zakończyła negocjacje akcesyjne z piętnastoma krajami członkowskimi. Na 1 maja 2004 roku wyznaczona została data przystąpienia do Unii Polski i pozostałych dziewięciu krajów kandydackich, które także zakończyły rokowania. Jednakże ostateczna decyzja, czy Polska zostanie członkiem Unii Europejskiej podjęta zostanie w ogólnonarodowym referendum, które odbędzie się na wiosnę 2003 roku. Potrzebna jest również ratyfikacja traktatów akcesyjnych przez państwa UE. Okres między zakończeniem negocjacji a referendum będzie czasem społecznej dyskusji nad sensem i konsekwencjami integracji europejskiej. Ważne jest, aby dyskutując o szansach i zagrożeniach wynikających z tego procesu posługiwać się rzetelną argumentacją, opartą na faktach i przewidywalnych scenariuszach, a nie na mylnych stereotypach i przekłamaniach. Prezentowana publikacja jest jednak nie tylko przydatnym zasobem wiedzy potrzebnej w dyskusji przedreferendalnej, ale przede wszystkim zgodnie z zamierzeniami autorów przyjaznym przewodnikiem po zawiłych relacjach makroekonomicznych, pozostających poza zrozumieniem większości społeczeństwa. Celem tego opracowania jest więc ukazanie w maksymalnie 5

6 przejrzystej konwencji, w jaki sposób integracja z Unią Europejską wpływa na gospodarkę regionalną. W tym miejscu konieczne jest pewne sprecyzowanie. W publikacji tej Czytelnik nie odnajdzie odniesień do konkretnych województw Polski, nie ma w niej także ocen przygotowania poszczególnych regionów do akcesji. Został natomiast opisany mechanizm transmisji impulsów wynikających z integracji z Unią Europejską do regionów, rozumianych jako województwa. Taki układ pozwoli Czytelnikowi lepiej zrozumieć proces integracji i co ważniejsze wyposaży Go w narzędzie pozwalające na budowanie własnych ocen. Ze względu na skomplikowanie opisywanej materii oraz przyświecającą autorom ideę zachowania jak największej przystępności prezentowanych treści, nie udało się uniknąć uogólnień i skrótów myślowych. Tam, gdzie było to konieczne zastosowano podejście scenariuszowe, chociaż autorzy starali się ograniczyć je do minimum, prezentując jak najbardziej jednoznaczne opinie, wykorzystując zarówno dorobek teorii, jak też analizę doświadczeń wcześniejszych akcesji. Przyjęta struktura opracowania podporządkowana została obranemu celowi, a nie kryteriom opracowania naukowego. Wyodrębniono pięć głównych kanałów wpływu integracji. Kanały te są rozumiane jako zespół mechanizmów ekonomicznych, które przenoszą impulsy gospodarcze wynikające z integracji Polski z Unią Europejską na regionalną gospodarkę, prowadząc do jej przekształceń. Opisano więc, jak integracja wpływa na gospodarkę poprzez handel zagraniczny, bezpośrednie inwestycje zagraniczne, transfer technologii, fundusze strukturalne oraz dostosowania na rynku pracy. Problematyka rolnictwa i obszarów wiejskich, ochrony środowiska, energetyki i wielu innych dziedzin objętych negocjacjami akcesyjnymi, została uwzględniona pod kątem wpływu na opisywane mechanizmy, a nie jako osobne kanały. Wynika to z przyjętego rozumienia pojęcia kanału wpływu, który powinien być zespołem mechanizmów wpływających na gospodarkę, a nie syntezą samych efektów akcesji. 6

7 1. HANDEL ZAGRANICZNY Najbardziej zauważalnym kanałem wpływu integracji z Unią Europejską na regionalne gospodarki jest bez wątpienia handel zagraniczny, czyli wymiana towarów i usług z zagranicą w tym wypadku z krajami członkowskimi UE. Każdy z nas może podczas codziennych zakupów zauważyć, jak otwarta jest polska gospodarka oraz jak stopień tej otwartości dynamicznie wzrastał od początku transformacji. Waga oddziaływania wymiany handlowej z UE na polską gospodarkę nie powinna jednak być mierzona wyłącznie subiektywną percepcją tego znaczenia. Dlatego też analizy wielkości, kierunków oraz struktury towarowej wymiany handlowej są dla ekonomistów jednym z ważniejszych narzędzi oceny skutków integracji europejskiej. Ocena taka nie jest jednak łatwa, ponieważ na efekty integracji z UE nakładają się konsekwencje liberalizacji obrotów handlowych w ramach Światowej Organizacji Handlu, której Polska jest członkiem. Dodatkowe utrudnienie interpretacyjne związane jest z jednoczesnym zachodzeniem w gospodarce Polski procesów transformacji ustrojowej i dostosowań wynikających wyłącznie z integracji z UE Jak handel zagraniczny wpływa na gospodarkę? Wymiana handlowa z zagranicą ma bardzo duże znaczenie dla sytuacji gospodarczej całego kraju, a tym samym dla poszczególnych regionów. Wszelkie odkształcenia warunków handlu zagranicznego abstrahując w tym momencie od przyczyn tych zmian powodują reakcje dostosowawcze 7

8 w gospodarce. Dostosowania te, w zależności od bodźców je wywołujących, mogą objawiać się poprzez: zmiany w wolumenie i strukturze eksportu zmiany w wolumenie i strukturze importu zmiany w regionalnym saldzie handlu zagranicznego zmiany wielkości i struktury produkcji regionalnej zmiany na regionalnym rynku pracy. Jednak dostosowania gospodarki do zmian warunków handlu zagranicznego mają często charakter bardziej pośredni. Mogą polegać, na przykład, na wzroście inflacji (tzw. import inflacji, gdy rosną ceny towarów i surowców importowanych) lub na jej spadku wskutek wzrostu konkurencji i możliwości zastępowania droższych krajowych wyrobów przez tańsze towary importowane. Często jednak gospodarka reaguje w ten sposób z dużym opóźnieniem, co powoduje, że rzadko dostosowania te są bezpośrednio kojarzone ze zmianami w warunkach wymiany zagranicznej. Pod tym względem najbardziej wrażliwe są regiony, w których znaczenie wymiany handlowej z zagranicą jest stosunkowo duże. Najbardziej bezpośrednim i jednocześnie najczęściej badanym efektem zmian warunków prowadzenia wymiany międzynarodowej są dostosowania w wielkości i strukturze tej wymiany. Upraszczając można przyjąć, że gdy analogiczne towary i usługi oferowane przez polskie firmy są tańsze niż te dostarczane przez firmy z UE, to wtedy polski eksport do krajów piętnastki jest opłacalny i powinien rosnąć. W odwrotnej sytuacji zwiększać się będzie oczywiście import z UE do Polski. Inaczej mówiąc kraje i regiony będą w konsekwencji specjalizowały się w produkcji tych towarów i usług, które potrafią wytwarzać najefektywniej. Na takim prostym założeniu opiera się idea Wspólnego Rynku. W rzeczywistości sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana. Przede wszystkim ta prosta zależność zakłócana jest wciąż istniejącymi nawet wewnątrz Unii 8

9 Europejskiej barierami w swobodnym przepływie towarów i usług. Ograniczenia te mają nie tylko charakter naturalny, obiektywny (np. nie można wyeliminować kosztów transportu wpływających na ostateczną cenę towarów, a więc na konkurencyjność firm), ale także często są po prostu ukrytymi zaporami administracyjnymi. W gospodarkach krajów zamożnych a takimi są państwa UE większego znaczenia od konkurencji cenowej nabiera rywalizacja jakościowa. Stąd też integracja Polski z UE nie oznacza konieczności zawężenia asortymentu produkcji i skupienia się wyłącznie na konkurencyjnych cenowo produktach. Ogromna rozbieżność wartości jednostkowej importu z UE do Polski i eksportu z Polski do UE wskazuje, że polskie przedsiębiorstwa nie są wyspecjalizowane pod względem jakości w takich samych segmentach rynków co producenci unijni. A jeśli UE i Polska będą wyspecjalizowane w produkcji różnych jakościowo rodzajów towarów, obie strony będą korzystały ze zwiększonego wolumenu handlu. Ważne jednak jest, aby wykorzystując niższe koszty płac, które jednak będą goniły średnią unijną, przygotowywać się do konkurencji jakościowej, bowiem tylko ona pozwala na znaczący i długotrwały wzrost wartości dodanej. Przykłady regionów, które odniosły największe sukcesy rozwojowe, pokazują wyraźnie na znaczenie innowacyjności i specjalizacji w produkcji wykorzystującej nowoczesne technologie oraz w dostarczaniu usług nowej generacji. Dostosowania wielkości i struktury przepływów handlowych prowadzą do zmian salda handlu zagranicznego. Saldo to jest różnicą między wartością eksportu i importu. Dodatnie saldo wskazuje na nadwyżkę eksportu nad importem, a więc pomijając w tym momencie inne uwarunkowania jest sytuacją korzystną. Ujemne saldo handlu zagranicznego oznacza, że wartość towarów sprowadzanych do kraju przewyższa wartość towarów wysyłanych za granicę. Należy jednak dodać, że niekiedy deficyt handlowy 9

10 jest warunkiem rozwoju gospodarczego. Dzieje się tak wtedy, gdy rozwijający się kraj, czy region, importuje technologie, maszyny i urządzenia, półprodukty lub surowce. Często rezultaty handlu zagranicznego wykorzystywane są jako wynikowy wskaźnik konkurencyjności danej gospodarki 1. Dzięki prowadzeniu statystyki handlu zagranicznego na poziomie regionów możemy badać regionalne strumienie wymiany zagranicznej, a więc oceniać konkurencyjność firm z danego województwa. Wrażliwość (siła i charakter reakcji) regionów na zmiany warunków wymiany handlowej zależy od poziomu ich rozwoju gospodarczego. Poziom rozwoju gospodarczego wpływa więc także na kształtowanie się regionalnego salda handlu zagranicznego. Ujemne saldo wymiany występuje często w regionach, które charakteryzują się szybkim rozwojem gospodarczym, określanym na przykład przez dynamiczny wzrost poziomu PKB na jednego mieszkańca. Główną przyczyną deficytu jest w takich regionach import zaopatrzeniowy i inwestycyjny. Dziura w bilansie handlowym wynika także z faktu, że wraz ze wzrostem dochodów skłonni jesteśmy rozszerzać asortyment naszej konsumpcji, zastępować pewne towary innymi, kupować towary lepszej jakości, natomiast eksport ma wobec dochodu charakter autonomiczny (wzrost eksportu może być przyczyną wzrostu dochodu, a nie jego skutkiem). W przypadku Polski ujemne saldo obrotów handlowych z zagranicą wynika przede wszystkim z pierwszego z wymienionych uwarunkowań, tj. dużego importu zaopatrzeniowego i inwestycyjnego, czyli importu surowców i 1 Warto pamiętać, że tak naprawdę można mówić o konkurencyjności konkretnych przedsiębiorstw i ich produktów czy usług pojęcie konkurencyjności regionu jest więc skrótem myślowym, oznaczającym konkurencyjność firm znajdujących się w danym regionie. Tak skonstruowane pojęcie konkurencyjności regionów powoduje często kłopoty interpretacyjne, ponieważ zaliczenie produkcji konkretnego przedsiębiorstwa do rachunku danego województwa odbywa się na podstawie adresu siedziby firmy. Tymczasem dużo przedsiębiorstw swoją siedzibę posiada w innym miejscu, niż zakłady produkcyjne. 10

11 półproduktów potrzebnych do produkcji oraz maszyn i urządzeń w celach inwestycyjnych. Ujemne saldo rachunku obrotów bieżących (wynikające głównie z deficytu handlowego) w ujęciu rachunkowym równoważone jest, z nadwyżką, napływem kapitału zagranicznego do Polski zarówno w postaci bezpośrednich inwestycji zagranicznych jak też w formie kapitału portfelowego. Inaczej mówiąc, dotychczasowy napływ kapitału zagranicznego był znacznie wyższy niż deficyt na rachunku obrotów bieżących, co owocowało narastaniem rezerw walutowych Polski. Dzięki temu, deficyt handlowy nie był dużym zagrożeniem dla stabilności polskiej gospodarki. Wskutek zwiększonych napływów kapitałowych finansujących deficyt bieżący występuje silna presja na wzrost wartości waluty krajowej, czyli umacnianie złotego. Upraszczając można stwierdzić, że ta presja jest skutkiem pojawiania się na rynku dużej ilości walut zagranicznych, przy stosunkowo stabilnej ilości waluty krajowej. Wzrost napływu kapitału zagranicznego w formie inwestycji bezpośrednich wiąże się w największym stopniu z jego zaangażowaniem w proces prywatyzacji polskiej gospodarki. Kapitał zagraniczny napływa także w postaci inwestycji portfelowych i spekulacyjnych pojawiających się jako reakcja na oczekiwania zwiększonej zyskowności w rozwijającej się gospodarce oraz w związku z różnicami między stopami procentowymi w kraju i za granicą. W rezultacie umacniania się waluty krajowej następuje pogorszenie konkurencyjności cenowej gospodarki (wzrost opłacalności importu przy spadku opłacalności eksportu), co wpływa negatywnie na saldo handlu zagranicznego. Doświadczenie pokazuje jednak, że mimo pogorszenia się kursu walutowego wskutek napływu kapitału zagranicznego, możliwe jest ograniczanie deficytu handlowego, czyli szybszy wzrost wartości eksportu niż importu. Możliwe jest to dzięki poprawie jakości towarów, racjonalizacji kosztów, wzrostowi wydajności, poprawie marketingu eksportowego, usuwaniu pozostających administracyjnych barier 11

12 handlowych działania te mogą niwelować utratę konkurencyjności cenowej wywołaną umacnianiem się złotego. Dostosowania do zmieniających się warunków wymiany zagranicznej 2 w oczywisty sposób dotykają także produkcji regionalnej zarówno jej wielkości jak i struktury. Wielkość produkcji może być na bieżąco dostosowywana w zakresie istniejących rezerw produkcyjnych. Na głębsze i bardziej trwałe zmiany warunków handlu regionalne gospodarki reagują dostosowaniami o charakterze strukturalnym potrzeba na to zazwyczaj minimum kilku, nawet kilkunastu miesięcy. Te głębsze dostosowania dotyczą przede wszystkim struktury produkcji. Ulepszane są aktualnie produkowane wyroby, wprowadzane są nowe, często zmienia się udział eksportu w ogólnej sprzedaży. Ważne jest, że na zintegrowanym rynku UE, impulsy płynące z wymiany międzynarodowej dotykają także firm, które w tej wymianie bezpośrednio nie biorą udziału. Inaczej mówiąc handel zagraniczny jest kanałem, przez który następuje transfer konkurencji zagranicznej do regionów. Często jest to ważniejszy kanał wzrostu konkurencji na danym rynku, niż bezpośrednia obecność firm zagranicznych. Dotyczy to szczególnie regionów, w których bezpośrednia obecność firm zagranicznych jest niewielka, ale penetracja rynku towarami z importu stosunkowo duża. Impulsy wynikające ze zmian w warunkach handlu zagranicznego w konsekwencji wpływają na regionalny rynek pracy. O ile bieżące dopasowania wielkości i struktury produkcji najczęściej nie wymagają istotnych zmian w zatrudnieniu, to w średnim i długim okresie trwałe zmiany wolumenu i struktury obrotów handlowych z zagranicą mogą w 2 Pod pojęciem warunków wymiany zagranicznej, obok relacji cenowych i uwarunkowań administracyjnych handlu zagranicznego, kryje się także poziom popytu zagranicznego, od którego w bezpośredni sposób zależy zapotrzebowanie na krajową produkcję eksportową. 12

13 znaczącym zakresie oddziaływać na lokalne i regionalne rynki pracy. Bezpośrednio wpływ ten dotyczy firm uczestniczących w wymianie handlowej. Należy jednak pamiętać, że istotny jest także mechanizm przenoszenia tych impulsów na przedsiębiorstwa nie biorące bezpośredniego udziału w wymianie międzynarodowej. Dzieje się tak na przykład przez sieć powiązań kooperacyjnych (firma może być uzależniona od odbiorcy, który jest eksporterem), przez wzrost konkurencji na lokalnym rynku wskutek zwiększonego importu, czy też przez ogólny wzrost lub spadek dobrobytu społeczeństwa. Tylko w wyjątkowych i bardzo nielicznych, jednostkowych przypadkach można mówić o całkowitej (czy raczej prawie całkowitej) neutralności danej firmy wobec zmian warunków handlu zagranicznego Jak integracja z UE wpływa na handel zagraniczny? Zgodnie z Układem Europejskim 1 stycznia 2002 roku zakończył się proces wprowadzania strefy wolnego handlu artykułami przemysłowymi między Polską a Unią Europejską. Oznacza to, że zniesiono administracyjne ograniczenia w handlu tymi towarami. Liberalizacja wymiany handlowej odbywała się stopniowo, czasami wolniej niż wynikało to z rosnących możliwości rynkowych (przede wszystkim produkcyjnych) Polski. W sferze handlu artykułami przemysłowymi, w większości efekty tej liberalizacji już wystąpiły czyli akcesja do UE w krótkim okresie nie przyniesie w tej dziedzinie znaczących zmian. Obecnie blisko 70 procent polskiego eksportu trafia na Wspólny Rynek, a ponad 61 procent importu do Polski pochodzi z UE. Bodźcem dla dodatkowej kreacji handlu artykułami przemysłowymi, czyli wzrostu jego wartości, będzie więc nie liberalizacja obrotów handlowych (ta już nastąpiła) a usuwanie istniejących barier pozataryfowych (innych niż cła). Jednak wpływ przystąpienia Polski do UE będzie miał także inne konsekwencje, również dla obrotów towarami 13

14 przemysłowymi. Przystępując do UE Polska przyjmie wspólną politykę handlową, w tym także wspólną taryfę celną wobec krajów trzecich. Może spowodować to efekt przesunięcia handlu, czyli zastąpienie dotychczas tańszego importu z krajów trzecich (np. z USA) importem z krajów członkowskich UE. Stanie się tak w tych grupach towarów, w których taryfa celna UE jest wyższa niż obecnie stosowana przez Polskę. Dotyczy to przede wszystkim niektórych produktów żywnościowych i sektorów wrażliwych. Jednak średnio rzecz biorąc taryfa celna UE charakteryzuje się niższym poziomem ceł, niż cła obecnie stosowane w Polsce. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej oznaczać będzie liberalizację handlu artykułami rolnymi. W zakresie tych towarów nastąpi wzrost wymiany, jednak jego skala będzie umiarkowana ze względu na konieczność sprostania unijnym standardom i normom dotyczącym żywności. Może jednak mieć większe znaczenie w regionach, w których występuje koncentracja produkcji rolnej. Siła efektów handlowych akcesji Polski do UE warunkowana także będzie odległością od unijnych rynków. W przypadku regionów graniczących z Niemcami nastąpi kreacja dodatkowych (choć niewielkich) strumieni handlu dzięki likwidacji kontroli granicznych. W przypadku regionów wschodnich, graniczących z Rosją, Ukrainą i Białorusią należy spodziewać się spadku kontaktów handlowych przede wszystkim tych nieformalnych wskutek wprowadzenia obowiązku wizowego oraz koniecznego uszczelnienia granicy, która stanie się granicą zewnętrzną UE. Długofalowo przyniesie to jednak korzyści w postaci ucywilizowania stosunków handlowych ze wschodnimi partnerami, co może owocować w dalszej perspektywie nawet wzrostem wymiany handlowej. Ponieważ większość efektów liberalizacji handlu z UE już wystąpiła w polskiej gospodarce, większe znaczenie z punktu widzenia konsekwencji dla regionalnych gospodarek będą miały tzw. specyficzne efekty integracji. 14

15 Definiowane są one jako skutki dostosowania polskiej gospodarki do wspólnej polityki konkurencji oraz polityki normalizacji i standaryzacji obowiązujących w UE. Konsekwencją dostosowań w tych obszarach w długim okresie będzie przyspieszenie rozwoju gospodarczego i poprawa jakości życia (dbałość o stan środowiska przyrodniczego, bardziej restrykcyjne normy dotyczące warunków pracy, wysokie standardy techniczne i sanitarne, ochrona socjalna, itp.). W krótkim okresie mogą jednak ujawnić się negatywne skutki, w postaci spadku konkurencyjności polskich produktów koszty ponoszonych dostosowań, szczególnie w zakresie ochrony środowiska będą znacznym obciążeniem dla polskich przedsiębiorstw. Ponieważ zakres i siła, z jaką te efekty wystąpią, w dużej mierze zależy od wyjściowego poziomu rozwoju gospodarczego integrującego się kraju i w konsekwencji istniejących różnic w poziomie rozwoju pomiędzy tym krajem a UE, można przypuszczać, że w przypadku Polski specyficzne efekty integracji będą bardzo widoczne. Podsumowując, można przypuszczać, że przystąpienie Polski do UE spowoduje wzrost obrotów z państwami UE (obecnymi i nowymi), jednak będzie to proces ewolucyjny, a nie skokowy i jego motorem w większej mierze będzie rozwój gospodarczy Polski, a nie formalne zniesienie barier handlowych. Integracja Polski z Unią Europejską wpływa na wielkość i strukturę handlu zagranicznego również w sposób pośredni poprzez mechanizmy makroekonomiczne. Najważniejszym narzędziem transmisji impulsów gospodarczych płynących z zagranicy jest kurs walutowy. Zmiany realnego kursu walutowego w gospodarce otwartej wywierają ogromny wpływ zarówno na sferę realną jak i pieniężną gospodarki. Kurs walutowy określając terms of trade (warunki handlu) ma szczególne znaczenie dla relacji handlowych kraju z zagranicą. Związek pomiędzy poziomem realnego kursu walutowego a bilansem handlowym wynika z cenotwórczej 15

16 roli pełnionej przezeń w gospodarce otwartej. Zmiany realnego kursu walutowego określają relatywną cenę dóbr (w relacji do analogicznych dóbr zagranicznych). Przez to wywołują zmiany konkurencyjności całej gospodarki. W tym kontekście kurs walutowy jest jednym z kluczowych elementów analizy przepływów handlowych. Należy jednak podkreślić, że poziom realnego kursu walutowego i jego zmiany nie są jedynym trudno również mówić, że są głównym czy też podstawowym czynnikiem determinującym te przepływy. Dotyczy to szczególnie krajów transformacji, w których dynamiczne procesy gospodarcze, a często również polityczne, generują całą gamę pozakursowych czynników wpływających na handel zagraniczny. Prywatyzacja polskiej gospodarki w powiązaniu z restrukturyzacją wymaga nasilonej aktywności inwestycyjnej. Zmiany strukturalne wymuszają import kapitału w celu zwiększenia ogólnego jego zasobu w kraju, w którym rodzime nakłady inwestycyjne są ograniczone, sfera B+R jest niedorozwinięta a technologia i infrastruktura przestarzałe. Dlatego też podnoszenie zdolności konkurencyjnej o charakterze jakościowotechnologicznym wymaga zasilania kapitałem zagranicznym w formie inwestycji bezpośrednich. Skutki rosnącego napływu kapitału zagranicznego są złożone. Z jednej strony deficyt handlowy finansowany jest rosnącą nadwyżką przepływów kapitałowych, która znajduje odzwierciedlenie w wysokim poziomie rezerw oficjalnych Polski. Z drugiej strony inwestorzy zagraniczni znacząco przyczyniają się do powstawania deficytu handlowego poprzez nasilony import zaopatrzeniowy na potrzeby własnej działalności produkcyjnej. Napływ kapitału zagranicznego praktycznie w każdej formie powoduje wzrost presji aprecjacyjnej na walutę krajową, czyli wpływa na wzrost 16

17 wartości złotego, co z punktu widzenia bilansu handlowego jest niekorzystne. Jednak mając na uwadze z jednej strony zakres potrzeb inwestycyjnych w polskiej gospodarce, a z drugiej strony ograniczone możliwości zwiększenia stopy oszczędności krajowych, należy się pogodzić z koniecznością importu oszczędności zagranicznych w formie inwestycji bezpośrednich, portfelowych, pożyczek czy transferów pomocowych. Finansowanie wzrostu gospodarczego poprzez inwestycje ze źródeł zagranicznych oznacza pogorszenie się sytuacji bilansu handlowego. Aprecjacja waluty krajowej wywoływana zwiększonym napływem kapitału zagranicznego, bezpośrednio negatywnie oddziałuje na saldo handlowe. W kraju, który w długookresowym rozwoju gospodarczym wykorzystuje oszczędności zagranicy w celu sfinansowania zwiększonych potrzeb inwestycyjnych, pojawia się więc strukturalny deficyt handlowy. W takim wypadku nie może on być traktowany jako zjawisko negatywne, bowiem w długim okresie kraj zbuduje potencjał gospodarczy zdolny spłacić powstałe w ten sposób zadłużenie, a zmodernizowana gospodarka będzie w stanie zlikwidować deficyt handlowy lub nawet wygenerować dodatnie saldo handlowe. Jak się wydaje, najlepszym rozwiązaniem dla szybko rozwijającej się gospodarki korzystającej z oszczędności zagranicznych w postaci napływu kapitału zagranicznego, chcącej przeciwdziałać aprecjacji waluty i walczącej z inflacją byłaby jak najdalej posunięta konsolidacja budżetowa. Zmniejszenie, czy nawet zlikwidowanie deficytu budżetowego wpłynęłoby na zmniejszenie rynkowych stóp procentowych i dzięki temu ograniczyło presję aprecjacyjną, zwiększyłoby inwestycje prywatne i pozwoliło na poprawę salda obrotów bieżących. To niemalże cudowne lekarstwo, głównie ze względów politycznych, jest bardzo niepopularne. Wymagałoby to bowiem radykalnego ograniczenia wydatków budżetowych, a w warunkach głębokich reform gospodarczych, często jest to wręcz niemożliwe. 17

18 2. BEZPOŚREDNIE INWESTYCJE ZAGRANICZNE Wpływ integracji Polski z Unią Europejską na gospodarki regionów dokonuje się także poprzez bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Trudno jest jednak wyraźnie określić, jaka część napływających do Polski inwestycji zagranicznych jest rezultatem transformacji gospodarczej, czyli procesów prywatyzacyjnych i restrukturyzacyjnych, a jaka antycypowanego już od pewnego czasu przyszłego członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Dwie kwestie pozostają jednak pewne. Po pierwsze, wpływ inwestycji zagranicznych na gospodarkę kraju i poszczególnych regionów jest bardzo duży i będzie wzrastał. Po drugie, proces integracji Polski z UE bez wątpienia odgrywa jedną z ważniejszych ról wśród determinant określających wielkość i strukturę tych inwestycji. Wystarczy wspomnieć, że obecnie około 70 procent wartości wszystkich zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Polsce przypada na kraje UE w roku 1993 było to zaledwie 47 procent. Perspektywa akcesji przyciąga również inwestorów z krajów trzecich (np. z USA czy Dalekiego Wschodu), dla których ulokowanie działalności produkcyjnej w Polsce da w niedalekiej przyszłości dostęp do całego unijnego rynku Jak inwestycje zagraniczne wpływają na gospodarkę? W sytuacji ograniczonych zasobów kapitałowych polskich przedsiębiorstw oraz osób fizycznych napływ do regionów kapitału zagranicznego w postaci inwestycji bezpośrednich odgrywa istotną rolę w finansowaniu procesów 18

19 modernizacyjnych i dostosowawczych. Prowadzi także do silnego wzrostu bezpośredniej presji konkurencyjnej odczuwanej przez rodzime przedsiębiorstwa. Dostosowania gospodarki regionalnej do impulsów kreowanych przez napływający do regionu kapitał zagraniczny w formie inwestycji bezpośrednich mogą prowadzić do: zmian w wolumenie i strukturze eksportu zmian w wolumenie i strukturze importu zmian wielkości i struktury produkcji regionalnej zmian na regionalnym rynku pracy wzrostu wartości złotego. Przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym charakteryzują się znacznie większymi możliwościami inwestycyjnymi oraz eksportowymi niż firmy krajowe. Regiony, w których kapitał zagraniczny odgrywa ważną rolę jego udział w strukturze własności jest duży w większym stopniu niż pozostałe są w stanie sprostać konkurencji międzynarodowej i włączyć się w krwioobieg międzynarodowej gospodarki. Dzięki temu możliwe staje się uniezależnienie, przynajmniej w pewnym stopniu, od koniunktury na rynku krajowym. W takich województwach można liczyć na poprawę sytuacji w handlu zagranicznym, dzięki większej aktywności eksportowej przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego. Poprawia się także struktura handlu zagranicznego (wzrasta udział dóbr wysokoprzetworzonych w eksporcie oraz zaopatrzeniowych i inwestycyjnych w imporcie), co doprowadzi do poprawy w regionalnym bilansie handlowym. Analiza konkurencyjności przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym w Polsce na tle firm rodzimych, wskazuje na istotne różnice istniejące między tymi przedsiębiorstwami a firmami polskimi. Podmioty z kapitałem zagranicznym są zdecydowanie bardziej konkurencyjne i w 19

20 przeciwieństwie do większości firm krajowych są przygotowane do funkcjonowania na Wspólnym Rynku. Geograficzna struktura inwestycji bezpośrednich ma więc istotny wpływ na regionalny rozkład szans i zagrożeń związanych z integracją Polski z UE. Ogólnie rzecz biorąc zagraniczni inwestorzy nie są zainteresowani lokowaniem w Polsce działalności innowacyjnej 3. Aktywność innowacyjna firm z udziałem zagranicznym zróżnicowana jest jednak w poszczególnych sektorach gospodarki. W wielu z nich udział przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym w całości nakładów na działalność innowacyjną kształtuje się na poziomie powyżej 50 procent. Wskazuje to na rolę, jaką przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego odgrywają w dokonujących się procesach innowacyjnych w wybranych branżach gospodarki pomimo, że ich zaangażowanie w całość działalności innowacyjnej prowadzonej w Polsce nie jest wysokie w porównaniu, na przykład, z udziałem w handlu zagranicznym, nakładach inwestycyjnych czy produkcji sprzedanej przemysłu. Bardzo niewiele koncernów międzynarodowych ulokowało w Polsce działalność badawczo-rozwojową, która stanowi najbardziej twórczą część działalność innowacyjnej. Sytuacja ta najprawdopodobniej nie ulegnie zmianie po wstąpieniu Polski do UE. W bardziej odległej przyszłości, jeżeli powstaną efektywne regionalne systemy wspierania innowacji, poprawi się system edukacji i uda się jednocześnie utrzymać relatywnie niższe koszty pracy, możliwe będzie przenoszenie centrów naukowo-badawczych do Polski. 3 W 1999 roku udział firm z kapitałem zagranicznym w całości ponoszonych przez przedsiębiorstwa działające w Polsce nakładów na działalność innowacyjną wyniósł 14 procent. Dla porównania w Irlandii w latach 90. wynosił 68 procent. 20

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa integracja MSG

Międzynarodowa integracja MSG Międzynarodowa integracja MSG Kryteria wyodrębniania ugrupowań integracyjnych kryteria polityczne kryteria ekonomiczne Prawidłowości rozwoju ugrupowań integracyjnych Zmniejszanie się różnic w poziomie

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE ROLNICTWA POLSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE ROLNICTWA POLSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ SZKOŁA WYŻSZA im. PAWŁA WŁODKOWICA w PŁOCKU Radosław Knap MIEJSCE ROLNICTWA POLSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ Płock 2004 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I TEORIA I PRAKTYKA STREFY WOLNEGO HANDLU I UNII CELNEJ

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 427. Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok

Informacja. Nr 427. Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok Grudzień 1996 Adam Koronowski Informacja

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie 2014-2020

Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie 2014-2020 Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, dr Sebastian Stępień Katedra Makroekonomii i Gospodarki Żywnościowej Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 2 Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski. W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Nr 146 / 2013 22 11 13 INSTYTUT ZACHODNI im. Zygmunta Wojciechowskiego Instytut Naukowo-Badawczy, Poznań Autor: Piotr Misztal Handel

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 2 ANALITYKA: Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu Przegląd realnego

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM Mikołaj Waszczenko Spośród państw, które przystąpiły w 2004 r. do UE Polska posiada najdłuższą granicę z państwami nieunijnymi. Wynosi ona 1 185 km: 232- z

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej 1 Cel badania Głównym celem badania jest określenie korzyści, jakie kraje UE15 osiągają

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu

Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu Dariusz Strojewski Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Senior Economist Klimat inwestycyjny w Polsce na tle regionu Co roku Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) przygotowuje raport oceniający sytuację

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 BIBLIOTEKA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH Agnieszka Pogorzelska ekspert ds. funduszy europejskich w Centralnym Punkcie Informacyjnym Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 Strona 2 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie... 7. ROZDZIAŁ I Konkurencyjne uwarunkowania wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej

Wprowadzenie... 7. ROZDZIAŁ I Konkurencyjne uwarunkowania wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej SPIS TREŚCI Wprowadzenie............................................... 7 ROZDZIAŁ I Konkurencyjne uwarunkowania wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej.....................................................

Bardziej szczegółowo

Bariery innowacyjności polskich firm

Bariery innowacyjności polskich firm Bariery innowacyjności polskich firm Anna Wziątek-Kubiak Seminarium PARP W kierunku innowacyjnych przedsiębiorstw i innowacyjnej gospodarki 1 luty, 2011 Na tle UE niski jest udział firm innowacyjnych w

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998 A- Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI Warszawa 1998 SPIS TREŚCI Przedmowa 12 Od autora 13 Rozdział I. Czy i jak można zdynamizować rozwój Europy 18 1. Główne przejawy słabości

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Jacek Kocerka / Departament Statystyki Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Łódź / 18 października 2013 Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze

Bardziej szczegółowo

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich , współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki dr Iwona Pawlas Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 23 maja 2011 r. 1 Handel międzynarodowy/ handel zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Optymalny obszar walutowy Kiedy do euro? Danemu krajowi opłaca się przyjąć wspólną walutę wtedy, kiedy korzyści z tym

Bardziej szczegółowo

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 1 Autor: Aneta Para Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 PO Innowacyjna Gospodarka jest to główny z programów operacyjnych skierowany do przedsiębiorców.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 LP Działanie Dotychczasowe brzmienie w brzmieniu zaakceptowanym przez KM 1. 4.5 W projekcie przewidziano komponent B+R - (utworzenie

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 16 grudnia 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur. Działdowo, 27-28 listopada 2014

Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur. Działdowo, 27-28 listopada 2014 Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur Działdowo, 27-28 listopada 2014 Perspektywy inwestycyjne. Co przyciąga inwestorów zagranicznych i polskich? prognozy i trendy Ocena działań gmin w celu przyciągnięcia

Bardziej szczegółowo

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Elżbieta Ostrowska Uniwersytet Wrocławski Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Napływ kapitału zagranicznego regulowany jest w każdym kraju goszczącym przez pakiet aktów prawnych dotyczących różnych

Bardziej szczegółowo

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku Perspektywy dla polskiego eksportu w 20 roku Rok 20 był bardzo udany dla polskiego eksportu Polski eksport w 20 roku osiągnął wartość 135,8 mld euro i był wyższy o,8 proc. niż rok wcześniej wynika z opracowania

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Ankieta MFW: Wschodząca Europa widzi silniejszy wzrost przed sobą, ale stoi w obliczu nowych typów ryzyka

Ankieta MFW: Wschodząca Europa widzi silniejszy wzrost przed sobą, ale stoi w obliczu nowych typów ryzyka Ankieta MFW: REGIONALNE KWESTIE GOSPODARCZE Wschodząca Europa widzi silniejszy wzrost przed sobą, ale stoi w obliczu nowych typów ryzyka Ankieta MFW: 13 listopada 2015 Pracownicy szybu wydobycia ropy naftowej

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne

Zarządzanie strategiczne 1 Zarządzanie strategiczne Metody i narzędzia BCG rafal.trzaska@ue.wroc.pl www.ksimz.ue.wroc.pl www.rafaltrzaska.pl BCG metoda portfelowa powstała 1969 model nazywany niekiedy Growth-ShareMatrix skonstruowana

Bardziej szczegółowo

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim WIPASZ SA PODSTAWOWE INFORMACJE WIPASZ SA funkcjonuje na rynku od 20 lat i jest w 100% polskim przedsiębiorstwem. Spółka jest największym polskim

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Zarys wybranych programów form wsparcia MSP w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw Paweł Czyż, PARP, 2004 1. Sektorowy

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

A 389895. Stosunki gospodarcze. Polska Rosja. w warunkach integracji z Uniq Europejską. praca zbiorowa pod redakcją Pawła Bożyka

A 389895. Stosunki gospodarcze. Polska Rosja. w warunkach integracji z Uniq Europejską. praca zbiorowa pod redakcją Pawła Bożyka A 389895 Stosunki gospodarcze Polska Rosja w warunkach integracji z Uniq Europejską praca zbiorowa pod redakcją Pawła Bożyka SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Warszawa 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 Część

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE

Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE Dr Bernadeta Baran Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Plan wystąpienia Podstawy prawne gospodarczej współpracy transatlantyckiej Skala

Bardziej szczegółowo

Raport Euler Hermes Sytuacja ekonomiczna w Rosji. Czerwiec 2013

Raport Euler Hermes Sytuacja ekonomiczna w Rosji. Czerwiec 2013 Raport Euler Hermes Sytuacja ekonomiczna w Rosji Czerwiec 2013 Wzrost PKB mniejszy niż w 2011 Wzrost PKB jest obecnie o połowę mniejszy niż przed początkiem światowego kryzysu w 2008 roku (+8,5% w 2007

Bardziej szczegółowo

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Projekt z 21-03-2012 Wersja 1.1. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia..2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo