REZERWY NA RYZYKO ZWIĄZANE Z DZIAŁALNOŚCIĄ BANKÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "REZERWY NA RYZYKO ZWIĄZANE Z DZIAŁALNOŚCIĄ BANKÓW"

Transkrypt

1 Uwaga terminologiczna: W rozdziale tym w szczególności stosowane będą trzy pojęcia o zbliżonym znaczeniu. Dla potrzeb niniejszego rozdziału należy rozumieć je następująco: rezerwa celowa rezerwa na jakikolwiek składnik aktywów lub zobowiązań pozabilansowych banku, który może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa środków pieniężnych zgromadzonych przez klientów w bankach lub istotnie zniekształcić sytuację finansową banku. rezerwa celowa na należności - pojęcie dotyczy należności o charakterze kredytowym, należności z tytułu lokat na rynku międzybankowym, należności księgowanych na kontach wierzyciele i dłużnicy różni, udzielonych zobowiązań pozabilansowych o charakterze finansowym i gwarancyjnym. rezerwy na deprecjację tworzone w odniesieniu do akcji i udziałów w jednostkach zależnych, stowarzyszonych i udziałów mniejszościowych, rzeczowego majątku trwałego, wartości niematerialnych i prawnych, aktywów do zbycia oraz papierów wartościowych. RODZAJE I PRZEZNACZENIE REZERW NA RYZYKO ZWIĄZANE Z DZIAŁALNOŚCIĄ BANKÓW W myśl obowiązujących przepisów prawa można wyróżnić trzy rodzaje instytucji, których celem jest pokrywanie ryzyka związanego z działalnością banków: rezerwy celowe, rezerwę na ryzyko ogólne i fundusz ogólnego ryzyka na niezidentyfikowane ryzyka działalności bankowej. Rezerwa celowa tworzona jest na pokrycie ściśle określonego ryzyka, tzn. na przewidywane straty z określonych należności lub ich grup w oparciu o ocenę możliwości ich spłaty (dla pojedynczych należności), bądź w oparciu o dane z przeszłości odnośnie poniesionych strat (dla określonych grup należności). 1 Celem natomiast zarówno funduszu ogólnego ryzyka, jak i rezerwy na ryzyko ogólne, jest pokrycie ogólnego ryzyka wiążącego się z prowadzeniem działalności bankowej, które nie zostało ściśle określone. Nie są więc one przypisywane jakiejkolwiek określonej należności bądź grupie należności; są natomiast dodatkowym odpisem dokonanym przez kierownictwo banku w ramach działań ostrożnościowych. Po wyczerpaniu rezerw celowych, rezerwa na ryzyko ogólne, a także fundusz ogólnego ryzyka stanowiłyby kolejne źródło pokrycia pozostałych strat. Rezerw celowych nie zalicza się do kapitału, ponieważ odnoszą się one do określonych i przewidywanych strat. Dlatego też rezerwy celowe uważa się za rezerwy tworzone na zniżkę wartości danych aktywów. W sprawozdaniach finansowych kwotę rezerw celowych na należności odejmuje się od wartości brutto portfela kredytowego (lub poszczególnych segmentów portfela, dla których rezerwy celowe zostały ustanowione) w celu określenia w sposób możliwie najdokładniejszy rzeczywistej, możliwej do realizacji wartości portfela 1 Podobnie dla innych aktywów oraz zobowiązań pozabilansowych rezerwy celowe tworzone są w oparciu o indywidualną ocenę obniżenia ich wartości. 1

2 kredytowego. Z kolei fundusz ogólnego ryzyka, zgodnie z obowiązującymi przepisami zaliczany jest do funduszy podstawowych. Rezerwa na ryzyko ogólne stanowi natomiast jedną z pozycji pasywów, księgowanych w zespole 6 Fundusze własne (grupa Inne składniki ). Rezerwy na ryzyko związane z działalnością banków - zarówno celowe jak i ogólne - zabezpieczają utrzymanie odpowiedniego poziomu funduszy własnych, a tym samym zachowanie wypłacalności banku, poprzez absorbowanie strat, które mogą powstać w wyniku tej działalności. I tak np. rezerwy na należności tworzone są dla pokrycia strat wynikających z udzielonych kredytów i innych wierzytelności (należności). Jeśli poszczególne kredyty ulegają pogorszeniu do takiego stopnia, że odzyskanie tych należności w pełnej wysokości w terminie wynikającym z umowy jest mało prawdopodobne, kierownictwo banku powinno utworzyć na nie odpowiednie rezerwy celowe. Jeśli natomiast podjęte działania windykacyjne okazały się bezskuteczne ze względu na brak majątku, z którego można byłoby przeprowadzić egzekucję należności zarząd banku może zdecydować o umorzeniu takiej należności poprzez spisanie jej w ciężar rezerw. TWORZENIE REZERW NA RYZYKO ZWIĄZANE Z DZIAŁALNOŚCIĄ BANKÓW Zasady tworzenia i utrzymywania rezerw celowych określone są w uchwale nr 8/1999 Komisji Nadzoru Bankowego w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków. Natomiast przepisy ustawy Prawo bankowe regulują sposób tworzenia funduszu ogólnego ryzyka (art. 127) oraz rezerwy na ryzyko ogólne (art. 130). Zarówno rezerwy celowe, jak i rezerwa na ryzyko ogólne tworzone są w ciężar kosztów, zaś fundusz ogólnego ryzyka powstaje poprzez odpisy z zysku zgodnie z zasadami określonymi w statucie banku. Ani fundusz ogólnego ryzyka, ani rezerwa na ryzyko ogólne nie mają charakteru obligatoryjnego ich tworzenie jest prawem, a nie obowiązkiem banku. Inaczej jest w przypadku rezerw celowych ich tworzenie, zgodnie z uchwałą nr 8/1999 KNB, jest obowiązkiem banków. Poniżej przedstawione zostały skrótowo zasady tworzenia funduszu i rezerw na ryzyko związane z działalnością banków. Rezerwy celowe Uchwała nr 8/1999 KNB zobowiązuje banki do tworzenia i utrzymywania rezerw celowych na należności 2 oraz na udzielone zobowiązania pozabilansowe o charakterze finansowym i gwarancyjnym. Wielkość odpisów na rezerwy celowe na należności ustala się na podstawie indywidualnej oceny ryzyka przy wykorzystaniu dwóch niezależnych kryteriów: terminowości spłaty kapitału i odsetek oraz sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika (więcej na ten temat w rozdziale: Klasyfikacja należności i zobowiązań pozabilansowych). W rezultacie tej oceny należności klasyfikowane są do 5 kategorii. W 2 Rezerwy nie tworzy się na odsetki, w tym także odsetki skapitalizowane. 2

3 zależności od kategorii klasyfikacji, uchwała określa minimalną wysokość wymaganej rezerwy, która wynosi odpowiednio: 1,5% - w odniesieniu do należności pod obserwacją 3 20% - w odniesieniu do należności poniżej standardu 50 % - w odniesieniu do należności wątpliwych 100% - w odniesieniu do należności straconych. Dodatkowo, w zakresie należności z tytułu pożyczek i kredytów udzielonych osobom fizycznym na cele nie związane z działalnością gospodarczą (kredyty konsumpcyjne) 4, banki zostały zobowiązane do tworzenia i utrzymywania rezerwy celowej także na należności zaklasyfikowane do kategorii normalnych. Minimalny poziom tej rezerwy, jaki banki powinny utrzymywać od 1 stycznia 2001 roku, wynosi 1,5 % kwoty tych należności. Wprawdzie rezerwa ta określona jest jako celowa, jednak sposób jej tworzenia jest bliższy charakterowi opisanej poniżej rezerwy na ryzyko ogólne, gdyż kwota rezerwy nie jest przypisywana konkretnej należności, lecz odnoszona jest procentowo do salda należności klasyfikowanych jako normalne. Ogólnym charakterem rezerwy na kredyty konsumpcyjne zaklasyfikowane do kategorii normalnych, uzasadniona jest możliwość jej pomniejszenia o kwotę równą 25% rezerwy na ryzyko ogólne. Taka sama możliwość została przewidziana dla należności i zobowiązań pozabilansowych zaklasyfikowanych do kategorii pod obserwacją, mimo iż klasyfikacja ta dokonywana jest w oparciu o indywidualną ocenę danej należności. Załącznik nr 2 do uchwały określa katalog zabezpieczeń prawnych, które bank może wykorzystać, aby pomniejszyć podstawę tworzenia rezerw celowych na należności pod obserwacją i zagrożone. Jest to katalog zamknięty, wyczerpujący możliwości pomniejszania kwoty należności, na którą tworzona jest rezerwa. Wartość zabezpieczeń akceptowanych przepisami uchwały jako pomniejszające rezerwy, jest w większości przypadków ograniczona w zależności od płynności danego majątku stanowiącego zabezpieczenie. Jeżeli bank nie utworzy rezerw celowych w wysokości wymaganej uchwałą nr 8/1999 KNB, zobowiązany jest powiadomić o przyczynach takiej sytuacji Komisję Nadzoru Bankowego i uzupełnić brakujące rezerwy nie później niż przy najbliższym przeglądzie należności. Komisja Nadzoru Bankowego może też w uzasadnionych przypadkach wyrazić zgodę na obniżenia minimalnego, określonego w uchwale poziomu rezerw celowych. Uchwała nr 8/1999 KNB precyzuje, iż niezależnie od szczegółowo określonych w niej minimalnych wymogów dotyczących tworzenia rezerw celowych na należności i udzielone zobowiązania pozabilansowe o charakterze finansowym i gwarancyjnym, banki powinny 3 Rezerwę celową w tej wysokości banki zobowiązane są utrzymywać od 1 stycznia 2001 roku, a do tego czasu (od 31 marca 2000 r.) w wysokości 1% kwoty należności pod obserwacją. 4 Termin kredyty konsumpcyjne nie obejmuje kredytów mieszkaniowych, mieszczą się w nim natomiast należności z tytułu operacji z użyciem kart kredytowych. 3

4 tworzyć rezerwy celowe również na inne aktywa i zobowiązania pozabilansowe, jeżeli mogą one stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa środków pieniężnych zgromadzonych przez klientów w bankach lub istotnie zniekształcić sytuację finansową banku. Rezerwy te tworzone są w oparciu o wycenę dokonywaną zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o rachunkowości oraz w uchwale nr 1/98 KNB w sprawie szczególnych zasad rachunkowości bankowej i sporządzania informacji dodatkowej. Tak więc zmniejszenie wartości pozostałych składników aktywów, takich jak akcje i udziały w jednostkach zależnych, stowarzyszonych i udziały mniejszościowe, rzeczowy majątek trwały, wartości niematerialne i prawne, aktywa do zbycia oraz papiery wartościowe, zabezpieczane jest rezerwą na deprecjację ich wartości. Należy podkreślić, że zgodnie z uchwałą nr 8/1999 KNB, bezpośrednią odpowiedzialność za ocenę portfela kredytowego, określenie ryzyka i tworzenie odpowiednich rezerw celowych ponosi kierownictwo banku. Chcąc sprostać temu obowiązkowi, kierownictwo banku musi stworzyć rzetelny system przeglądu należności i ich klasyfikacji, jak również udokumentować przeprowadzone przeglądy. Podobnie, w banku powinny zostać opracowane i stosowane wytyczne sporządzania wyceny papierów wartościowych, aktywów do zbycia, instrumentów pochodnych lub innych istotnych dla danego banku aktywów i zobowiązań pozabilansowych. Na inspektorach nadzoru zaś spoczywa obowiązek oceny jakości wewnętrznego systemu przeglądu należności (który obejmuje także udzielone zobowiązania pozabilansowe), oceny prawidłowości wyceny innych aktywów oraz określenia, czy kierownictwo faktycznie utworzyło odpowiednie rezerwy. Rezerwa na ryzyko ogólne Art. 130 ust 1 ustawy - Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r. stwarza bankom możliwość utworzenia rezerwy na ryzyko ogólne z odpisów dokonywanych w ciężar kosztów. Banki tworzą i wykorzystują tę rezerwę na podstawie dokonywanej oceny ryzyka związanego z prowadzeniem działalności bankowej, uwzględniającej w szczególności wielkość należności oraz udzielonych zobowiązań pozabilansowych nie objętych rezerwami celowymi. Art. 130 ust 2 precyzuje, iż maksymalna wysokość corocznego odpisu na rezerwę na ryzyko ogólne dokonywanego w ciężar kosztów wynosi 1,5% średniej kwoty nie spłaconych kredytów i pożyczek na koniec poszczególnych kwartałów roku obrotowego, pomniejszonej o kwotę kredytów i pożyczek, na które bank utworzył rezerwy celowe w wysokości 100% tych kredytów i pożyczek. Kwota odpisu nie może jednak być większa niż kwota odpisu, dokonywanego w tymże roku z zysku za rok poprzedni na fundusz ryzyka ogólnego. Oznacza to, iż jeśli bank chce tworzyć rezerwę na ryzyko ogólne, musi dokonywać odpisów z zysku na fundusz ryzyka ogólnego. Odpis na fundusz może być dokonany w roku, w którym jest dokonywany odpis na rezerwę, ale z zysku za rok poprzedni. Do wyliczenia średniej kwoty nie spłaconych kredytów i pożyczek brane są należności zapadłe oraz należności, których termin zapłaty jeszcze nie nastąpił (nie zapadłe). Salda tych należności na koniec kwartałów są sumowane i dzielone przez 4. Tak otrzymana średnia jest następnie pomniejszana o kwotę tych kredytów i pożyczek pieniężnych, na które utworzone zostały 100% rezerwy celowe. 4

5 Warto również zaznaczyć, że rezerwa na ryzyko ogólne tworzona w roku podatkowym jest kosztem uzyskania przychodów, natomiast kwota rozwiązanej rezerwy stanowi przychód banku, a więc powiększa podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Fundusz ogólnego ryzyka W myśl zapisu art. 127 ust. 2 Prawa bankowego do funduszy podstawowych banku zaliczany jest fundusz ogólnego ryzyka na niezidentyfikowane ryzyka działalności bankowej. Jest on tworzony z zysku po opodatkowaniu. Zgodnie z Art. 129 ust 2 ustawy Prawo bankowe, zasady tworzenia i wykorzystania funduszu ogólnego ryzyka (jak i wszystkich funduszy tworzonych z odpisów z zysku netto) powinien określać statut banku. Wielkość odpisu z zysku podlega zatwierdzeniu przez właściwy organ banku, po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego banku. Badanie funduszu ogólnego ryzyka, jako jednego ze składników funduszy własnych banku, jest podczas inspekcji wykonywane przez zespół tematyczny oceniający kapitał banku. Zagadnienie to zostało omówione w rozdziale Adekwatność kapitału, fundusze własne. EWIDENCJA Rezerwy celowe księgowane są w ciężar kosztów na kontach odpowiedniego zespołu planu kont. Rezerwa celowa jest sukcesywnie zmniejszana odpowiednio do spłaty należności banku, po jej przekwalifikowaniu (podczas kwartalnego przeglądu należności przeprowadzonego przez bank) do kategorii należności o niższym stopniu ryzyka, lub w przypadku wzrostu wartości zabezpieczenia pomniejszającego podstawę tworzenia rezerwy. Zmniejszenie rezerw celowych tworzonych na należności normalne z tytułu kredytów konsumpcyjnych i należności pod obserwacją może nastąpić także wtedy, gdy powiększona została rezerwa na ryzyko ogólne. Rozwiązanie rezerw celowych następuje po wygaśnięciu przyczyn ich utworzenia. Zgodnie z Wzorcowym Planem Kont Banków, przychody z tytułu rozwiązania rezerw wykazane są w odrębnej grupie kont w ramach Zespołu 8. Umorzenie należności nie może być równoznaczne z zaniechaniem działań prowadzących do jej odzyskania należności. Banki powinny prowadzić osobny rejestr należności umorzonych ułatwiający ich obserwację. Bank powinien kontynuować starania o ściągnięcie należności, nawet po jej umorzeniu; jakiekolwiek płatności dokonane przez dłużnika oraz przychody z tytułu zaspokajania roszczeń banku z przyjętego zabezpieczenia są zapisywane w tym rejestrze. Inspektorzy, dokonujący przeglądu zapisów księgowych na kontach rezerw, które zostały dokonane w okresie między inspekcjami (lub w innym badanym okresie), powinni zakwestionować zapisy obciążeniowe nie wynikające z dokonanych odpisów na rezerwy oraz te zapisy uznaniowe, które nie wynikają z dokonanych rozwiązań rezerwy lub umorzeń należności. Wszystkie zapisy na koncie rezerw celowych powinny zostać 5

6 uzgodnione z właściwymi kontami należności i stanowić odzwierciedlenie decyzji kierownictwa banku podejmowanych wobec poszczególnych należności, na które tworzone są rezerwy. Odsetki naliczone od należności zagrożonych Inspektorzy powinni upewnić się, iż bank nie uznaje w swoich przychodach odsetek naliczonych od należności zagrożonych, lecz księguje je jako przychody zastrzeżone, zgodnie z Wzorcowym Planem Kont Banków. Jest rzeczą istotną, aby odsetki te nie zostały zaliczone do przychodów banku, gdyż spowoduje to zawyżenie rzeczywistego wyniku finansowego. OKREŚLENIE ADEKWATNOŚCI REZERW Poziom rezerw celowych i rezerwy na ryzyko ogólne musi umożliwić pokrycie faktycznie stwierdzonych strat, oraz strat potencjalnych w portfelu kredytowym banku, a także deprecjacji wartości innych aktywów. Raz jeszcze należy podkreślić, iż zadaniem inspektorów nie jest określenie wymaganej kwoty rezerw celowych (należy to do obowiązków kierownictwa banku), lecz ocena czy rezerwy utworzone przez bank są adekwatne do ryzyka wynikającego z prowadzonej przez bank działalności. Dokonanie takiej oceny wymaga zbadania pewnej próby czy to kredytów, czy innych aktywów. Dobierając próbę do zbadania należy dążyć do uzyskania jak największej jej reprezentatywności. Wielkość próby będzie zależała od różnych czynników, przede wszystkim od struktury portfela kredytowego, ale także od specyfiki banku, charakteru prowadzonej działalności, zachodzących w nim zmian, dotychczasowej oceny sposobu zarządzania ryzykiem i innych. Ostatecznie jednak wyliczona przez inspektorów nadzoru kwota rezerw celowych dotyczyć będzie tylko niektórych (zbadanych) pozycji portfela kredytowego, lokat czy papierów wartościowych. Zarówno inspektorzy nadzoru, jak i kierownictwo banku, oceniając adekwatność rezerw, czy to tworzonych na należności, czy na utratę wartości innych aktywów, powinni uwzględnić podobne czynniki, a mianowicie: dane historyczne obrazujące poziom tworzonych w badanym okresie rezerw w odniesieniu do prowadzonej działalności kredytowej i inwestycyjnej oraz poziom strat poniesionych w wyniku ich sprzedaży lub umorzenia, aktualną strukturę jakościową aktywów banku, a w szczególności portfela kredytowego, zasady polityki banku w zakresie działalności kredytowej i inwestycyjnej; uwarunkowania gospodarcze, ogólnokrajowe i lokalne, doświadczenie pracowników banku, istotne zmiany w składzie zarządu i rady nadzorczej, a także wśród głównych właścicieli, zasadność metodologii stosowanej przez kierownictwo banku przy określaniu kwoty odpisów na rezerwy, a co za tym idzie, przy utrzymywaniu adekwatnego poziomu rezerw. 6

7 Główną pozycję aktywów banku najczęściej stanowią kredyty. Poniżej zostały szczegółowo omówione czynniki, które należy uwzględnić przy ocenie adekwatności rezerw celowych tworzonych na należności z tytułu kredytów. Dane historyczne Aczkolwiek dane historyczne mogą nie odzwierciedlać bieżących warunków działania banku, wyliczenie i porównanie pewnych wskaźników i wielkości historycznych jest zwykle dobrym punktem wyjścia dla przeprowadzenia przez inspektorów analizy adekwatności tworzonych rezerw celowych. Porównań można dokonywać w odniesieniu do łącznej sumy portfela oraz łącznej sumy rezerw celowych i rezerwy na ryzyko ogólne; tam zaś, gdzie dostępne są odpowiednie informacje, badania porównawcze mogą także dotyczyć poszczególnych segmentów portfela oraz rezerw celowych odnoszących się do danego segmentu. Podczas każdej analizy inspektorzy muszą najpierw upewnić się, iż przedstawione informacje są wiarygodne. Inspektorzy powinni więc sprawdzić rzetelność okresowych sprawozdań, które bank składa w NBP. Dane zawarte w składanych przez banki sprawozdaniach używane są do określenia właściwego sposobu nadzoru poszczególnych banków; w okresie między inspekcjami stanowią one podstawę oceny sytuacji banku i bezpieczeństwa zgromadzonych w nim depozytów. Przedkładanie błędnych danych uniemożliwia zastosowanie właściwych procedur nadzorczych oraz prawidłową ocenę kondycji banku. Aby móc ocenić rzetelność otrzymanych informacji, inspektorzy muszą również określić prawidłowość systemu kontroli wewnętrznej w zakresie rachunkowości. Dobrze jest omówić uzyskane w tej dziedzinie wyniki audytu wewnętrznego i zewnętrznego z inspektorami odpowiedzialnymi za badanie kontroli wewnętrznej w celu stwierdzenia, czy istnieją niedociągnięcia w tym zakresie mogące rzutować na wyniki analizy. Po upewnieniu się co do rzetelności danych i zapoznaniu z ewentualnymi słabościami systemów rachunkowości i sprawozdawczości, inspektorzy przystępują do analizy danych historycznych. Należy także zachować ostrożność przy porównywaniu informacji zebranych w kontrolowanym banku z informacjami dotyczącymi całego sektora bankowego, gdyż dany bank może nie być bankiem reprezentatywnym (może prowadzić działalność specjalistyczną lub działać na jednym określonym odcinku rynku). Istnieje również niebezpieczeństwo, zwłaszcza w mniejszej grupie rówieśniczej, że dane dla grupy (lub nawet dla całego sektora bankowego) mogą ulec zniekształceniu wskutek wpływu jednego lub kilku dużych banków. Inspektorzy powinni zawsze ustalić przyczyny wszelkich istotnych różnic między wskaźnikami/ trendami kontrolowanego banku i całego sektora lub grupy rówieśniczej. Analizę historyczną można rozpocząć od porównania wskaźnika wzrostu portfela kredytowego (lub jednego z jego segmentów) w ostatnim okresie objętym przeglądem, oraz w kilku okresach poprzedzających. Tym sposobem można ustalić czy wielkość portfela kredytowego (lub jego segment) zwiększa się czy maleje oraz w jakim tempie. Następnie inspektorzy powinni ustalić (na ile to możliwe) przyczyny zmian oraz stwierdzić czy są one odbiciem zmian zachodzących w całym systemie bankowym, czy też występują tylko w badanym banku. Jeśli analiza dotyczy całego portfela kredytowego, 7

8 należy ustalić źródła zmiany, tzn. wskazać te poszczególne segmenty portfela, które spowodowały te zmiany. Inspektorzy powinni ocenić czy zmiany powodują obniżenie, czy też wzrost potencjalnego ryzyka. Przykładowo, w warunkach stabilnego rynku nieruchomości szybki wzrost kredytów hipotecznych może generalnie pociągać za sobą mniejsze ryzyko - a zatem, wymagać utworzenia niższej kwoty rezerw - aniżeli szybki rozwój kredytów na działalność gospodarczą. Zmiany w portfelu kredytowym mogą być również wyrazem zmian zachodzących w polityce przyjętej przez kierownictwo banku (jest to omawiane dalej w tym rozdziale), które mogą wpłynąć na ogólną jakość portfela kredytowego i obciążenie go ryzykiem. Inspektorzy powinni również wyliczyć wskaźniki wzrostu rezerw celowych i rezerwy na ryzyko ogólne, a następnie dokonać analizy podobnej do opisanej powyżej. Analiza kształtowania się w różnych okresach wskaźnika: Rezerwy celowe/ Wartość średnia kredytów (w odniesieniu do całości portfela lub do poszczególnych segmentów) wskaże czy poziom przewidywanych przez bank strat jest stały, czy też ulega poprawie lub pogorszeniu. Jeśli wskaźnik ten rośnie, może to oznaczać podejmowanie większego ryzyka (np. w wyniku osłabienia zasad polityki kredytowej lub ich nieprzestrzegania, czy też wskutek rozszerzenia akcji kredytowej na obszary bardziej ryzykowne); może to również świadczyć o pogorszeniu polityki banku w zakresie windykacji należności bądź o niekorzystnej zmianie lokalnych warunków gospodarczych. Analiza kształtowania się w różnych okresach wskaźnika: Rezerwa na ryzyko ogólne/ Wartość średnia kredytów (w odniesieniu do całości portfela lub do poszczególnych segmentów) wskaże na kwotę rezerw posiadanych przez bank na pokrycie strat nie określonych. Im wyższy ten wskaźnik, tym lepiej bank zabezpieczył się przed ryzykiem poniesienia nieoczekiwanych strat. Zmiany w poziomie rezerwy na ryzyko ogólne należy porównać ze zmianami w portfelu kredytowym (lub jego segmencie) celem ustalenia czy rezerwa ta rośnie proporcjonalnie do wzrostu portfela i do zmian w obciążeniu portfela ryzykiem. W przypadku rezerwy na ryzyko ogólne, określenie źródeł zmian jest rzeczą najistotniejszą. Jeśli wielkość rezerwy w stosunku do wartości portfela kredytów maleje, może okazać się, że tempo dokonywania odpisów nie nadąża za pogarszającą się jakością portfela kredytowego, aczkolwiek nie można wykluczyć, że jakość kredytów udzielanych w tym czasie - według oceny kierownictwa banku - ulega poprawie, lub że wzrosła wartość kredytów i pożyczek na które bank utworzył 100% rezerw celowych. Są to dwie całkowicie odmienne sytuacje - dające jednak rezultat identyczny - zmniejszenie poziomu rezerwy w stosunku do wartości kredytów. Inny wariant tej analizy, który ma szczególne zastosowanie przy badaniu kredytów ratalnych, polega na porównaniu wskaźnika nowych kredytów udzielonych w danym roku do strat z tytułu tych kredytów poniesionych w roku następnym. Wskaźnik ten natychmiast wykazuje ewentualne pogorszenie zasad udzielania kredytów. Uzyskanie danych potrzebnych dla przeprowadzenia wspomnianego wyżej wyliczenia wymaga jednak zaawansowanego systemu informacji zarządczej. W istocie rzeczy, im wyższy poziom szczegółowości tego systemu oraz systemu rachunkowości, tym większe możliwości dokonania precyzyjnej analizy. Inspektorzy powinni przeprowadzić analizę 8

9 historyczną tak dalece wstecz, jak to tylko niezbędne. Jeśli uzyskanie wystarczających danych do analizy okaże się niemożliwe, może to wskazywać na słabość systemów rachunkowości i informacji zarządczej, co zasługuje na krytykę. Doświadczenie banku w zakresie odzyskiwania należności zagrożonych Kolejnym czynnikiem uwzględnianym przez inspektorów w analizie adekwatności rezerw jest zdolność kierownictwa banku do minimalizacji strat wynikających z należności zagrożonych. Zespoły kierownicze różnią się doświadczeniem i umiejętnościami; różnice te mogą wpływać na poziom odzyskania należności zagrożonych, a przez to na kwotę niezbędnych rezerw celowych. Inspektorzy powinni określić czy aktualne kierownictwo banku posiada doświadczenie w zarządzaniu portfelem kredytów trudnych. W tym celu (zakładając, że wśród kadry kierowniczej nie nastąpiły zasadnicze zmiany w czasie analizowanego okresu), inspektorzy powinni zbadać należności zaklasyfikowane jako zagrożone w przeszłości, aby określić jak - i czy w ogóle - problemy wynikające z tych należności zostały rozwiązane. Lepsza spłata należności lub poprawa zabezpieczenia, o ile została uzyskana wysiłkami kierownictwa banku (np. poprzez właściwą restrukturyzację kredytów), wskazuje na zdolność tego kierownictwa do zarządzania trudnymi kredytami. Z drugiej strony, pogorszenie jakości kredytów, wzrost należności zagrożonych lub rosnące straty wskazują na brak umiejętności zarządzania portfelem takich kredytów. O prawidłowym zarządzaniu portfelem kredytowym świadczy również podejmowanie decyzji o przekazaniu należności do windykacji. Często kierownictwo departamentu kredytowego zwleka z tą decyzją, tkwiąc w przekonaniu, że poprzez swoje kontakty z klientem doprowadzi w bezbolesny dla klienta sposób do odzyskania należności. Określenie właściwego momentu przekazania wierzytelności do windykacji przez wyspecjalizowaną komórkę nie może następować w sposób automatyczny. Nawet windykacja należności klasyfikowanej jako poniżej standardu może być bardziej korzystna niż angażowanie inspektorów kredytowych w jej monitorowanie, jeśli wiadomo, że jej terminowa spłata jest zagrożona. Zrozumienie, gdzie należy kierować wysiłki w celu osiągnięcia zamierzonych efektów jest istotną cechą dobrego kierownictwa. Aktualna struktura portfela kredytowego Jakość portfela kredytowego, zweryfikowana przez inspektorów podczas inspekcji, stanowi bezpośredni wyznacznik adekwatności rezerw. Im precyzyjniej da się oszacować przyszłe straty wynikające z należności zagrożonych, tym dokładniej inspektorzy mogą ocenić czy wielkość rezerw jest wystarczająca. Inspektorzy mogą kierować się w tej części analizy porównaniem trendu, poziomu i struktury należności zagrożonych z obecnej i poprzednich inspekcji. Pewne wskaźniki i badania porównawcze mogą w tym celu okazać się przydatne, np.: wzrost (lub spadek) kwoty należności zagrożonych i pod obserwacją ogółem w okresie pomiędzy kolejnymi inspekcjami, trend wskaźników: Kredyty i pożyczki zagrożone/portfel kredytowy brutto Kredyty i pożyczki wątpliwe i stracone/portfel kredytowy brutto 9

10 trend wskaźników: Należności normalne/ należności podmiotów niefinansowych brutto Należności pod obserwacją/ należności podmiotów niefinansowych brutto Należności zagrożone/ należności podmiotów niefinansowych brutto trend wskaźników: Należności zagrożone od podmiotów niefinansowych brutto/ fundusze podstawowe Należności stracone od podmiotów niefinansowych brutto/ fundusze podstawowe jakościowa struktura należności zagrożonych (tzn. udział procentowy należności zaklasyfikowanych do poszczególnych grup ryzyka w łącznej sumie należności zagrożonych) oraz stwierdzony trend w tym zakresie, działania podjęte w stosunku do należności zaklasyfikowanych podczas poprzednich inspekcji jako pod obserwacją lub zagrożone; należy określić, ile należności zaklasyfikowanych do poszczególnych grup ryzyka: - zostało ostatecznie spłaconych, - zostało zrestrukturyzowanych, - zostało umorzonych, - nie zostało objętych żadnymi działaniami (jaki jest ich stan obecny?). Porównanie poziomu (kwoty) należności zagrożonych na dzień przeprowadzenia kolejnych inspekcji służy do wykrycia ewentualnego stopniowego pogarszania się jakości portfela kredytowego, co mogłoby zrodzić potrzebę wyższych odpisów na rezerwy i wyższego poziomu tych rezerw. Podobnie, porównanie zmian w strukturze należności zagrożonych od czasu ostatniej inspekcji (tzn. procentowego udziału należności poniżej standardu, wątpliwych i straconych w łącznej sumie należności zagrożonych) ujawni czy jakość portfela kredytowego uległa pogorszeniu, czy też poprawie. Problemem, który jawi się w związku ze stosowaniem kryterium czasowego klasyfikacji aktywów jest fakt, że systemy stosowane w banku nie zawsze prawidłowo ujawniają należności, których spłaty są zaległe. Często banki są skłonne do stałego odnawiania kredytów, które początkowo mogą być krótkoterminowymi kredytami obrotowymi, ale następnie, w wyniku braku możliwości spłaty, przeradzają się w kredyty długoterminowe. Należy rozpoznać politykę banku w zakresie odnawiania, restrukturyzacji i aneksowania kredytów, oraz określić czy polityka ta jest przestrzegana w praktyce. Jeśli są podstawy do stwierdzenia, że bank prowadzi nieuzasadnioną, liberalną politykę w dziedzinie odnowienia i prolongat kredytów, wówczas traci swoją wartość uprzednia analiza kredytów przeterminowanych, wykorzystana do celów klasyfikacyjnych i określenia adekwatności rezerw, a potencjalne prawdopodobieństwo poniesienia strat znacznie wzrasta. Jeśli inspektorzy stwierdzą tego typu sytuację, powinni poinformować kierownictwo banku o tym, iż stosowana praktyka jest niebezpieczna i ryzykowna, oraz zamieścić odpowiednie uwagi w protokole z inspekcji. Należne odsetki dodane do kwoty kapitału kredytu określa się mianem odsetek kapitalizowanych. Inspektorzy powinni szczególnie wnikliwie badać kredyty, od których odsetki zostały skapitalizowane. Banki często dokonują kapitalizacji odsetek wówczas, 10

11 gdy kredytobiorca nie jest w stanie spłacić odsetek już zapadłych. Zwiększając saldo kredytu o należne odsetki, bank ukrywa fakt, że nie zostały one spłacone w pierwotnie ustalonym terminie, a należność wykazuje jako spłacaną terminowo. Ta praktyka służy do zamaskowania kredytów trudnych i zachęca bank do odroczenia lub unikania konieczności rozwiązania zaistniałego problemu. Nadmierne zaangażowania stanowią kolejny czynnik, który inspektorzy muszą uwzględnić przy ocenie adekwatności rezerw. Nadmierną koncentrację kredytów wobec pojedynczych kredytobiorców lub grup powiązanych ze sobą kapitałowo i organizacyjnie podmiotów można zazwyczaj rozpoznać podczas inspekcji, a poziom ryzyka jest stosunkowo łatwy do ustalenia. Natomiast zagadnieniem mniej oczywistym, aczkolwiek równie ważnym dla analizy, są nadmierne zaangażowania kredytowe wobec poszczególnych branż lub podmiotów oferujących podobne towary bądź usługi, wobec regionów przeżywających trudności gospodarcze, a także zaangażowania o tych samych rodzajach zabezpieczeń. Inspektorzy powinni ustalić czy system kontroli wewnętrznej banku jest w stanie przedstawić dane tego typu. Jeśli system informacji zarządczej generuje stosowne analizy, inspektorzy powinni je wykorzystać; w przeciwnym razie powinni dokonać samodzielnego przeglądu dokumentacji kredytowej z poszczególnych obszarów kredytowania, aby zidentyfikować występujące tam nadmierne zaangażowania, a następnie dokonać analizy ryzyka w świetle istniejących uwarunkowań branżowych i ogólnogospodarczych. Brak bieżącej, rzetelnej informacji o kredytobiorcach może stać się kolejnym czynnikiem niepokojącym, utrudniającym analizę adekwatności rezerw. Bez danych o kredytobiorcach dokładne ustalenie ryzyka wynikającego z większych zaangażowań banku jest niemożliwe. W myśl prawa bankowego, kredytobiorca w czasie obowiązywania umowy jest obowiązany przedstawić - na żądanie banku informacje i dokumenty niezbędne do oceny jego sytuacji finansowej i gospodarczej oraz umożliwiające kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu. Nie korzystanie przez bank z tych uprawnień jest praktyką ryzykowną, którą należy poddać krytyce w protokole z inspekcji jako przejaw niewłaściwego zarządzania portfelem kredytowym. Zasady polityki kredytowej i polityki windykacji należności Prawidłowo opracowany podręcznik zawierający zasady polityki i procedury udzielania kredytów i windykacji należności oraz przestrzeganie go przez pracowników banku pozwalają inspektorom mieć zaufanie do tego, że kredyty będą udzielane w oparciu o spójne zasady i w ramach znanych parametrów. Rzetelna polityka daje gwarancję spójności operacji bankowych, co z kolei pozwala przypuszczać, że w okresie pomiędzy inspekcjami bank nie podejmie żadnego istotnego bliżej nieokreślonego i niedopuszczalnego ryzyka. Zatem, ważne jest zawsze ustalenie prawidłowości zasad polityki kredytowej banku. Każdy następny przegląd tych zasad ujawni zmiany jakie nastąpiły od czasu poprzedniej inspekcji. Inspektorzy powinni ustalić czy zmiany te służą skorygowaniu wcześniejszych nieprawidłowości, czy mają obniżyć dopuszczalne ryzyko, czy też prowadzą do jego wzrostu. Na to ostatnie zjawisko mogą wskazywać zmiany w zasadach polityki kredytowej banku, w wyniku których dochodzi do: złagodzenia kryteriów stosowanych podczas analizy wniosków kredytowych, 11

12 złagodzenia wymogów co do wartości przyjmowanych zabezpieczeń lub wysokości zaangażowania środków własnych kredytobiorcy w kredytowane przedsięwzięcie, przyjmowania zabezpieczeń o niższej płynności, zbywalności lub o trudnej do określenia wartości, przedłużania dopuszczalnych terminów spłat dla poszczególnych rodzajów kredytów, liberalizacji kryteriów dotyczących odnawiania i aneksowania kredytów, zatwierdzania kredytów finansujących obszary działalności gospodarczej, co do których kierownictwu banku brakuje doświadczenia, bądź udzielania kredytów przedsiębiorstwom lub branżom charakteryzującym się podwyższonym stopniem ryzyka, udzielania kredytów w rejonach geograficznych, w których bieżący nadzór nad kredytami będzie trudny, lub w stosunku do których kierownictwu banku brakuje doświadczenia. Kluczowym sprawdzianem jakości zasad polityki banku jest znaczenie, jakie przypisują one wewnętrznemu systemowi przeglądu i klasyfikacji należności (omówionemu w rozdziale: Zarządzanie portfelem kredytowym). Uwarunkowania gospodarcze, ogólnokrajowe i lokalne Inspektorzy powinni być świadomi istnienia uwarunkowań zewnętrznych, które mogą wpływać na jakość portfela kredytowego banku, a przez to na konieczność dokonywania odpisów na rezerwy. Pogorszenie koniunktury gospodarczej wpływa na poziom produkcji, spożycia i zatrudnienia, a także na przepływy pieniężne ludności i przedsiębiorstw. Również stopień konkurencji i dynamika postępu technicznego w pewnych branżach będą oddziaływać na sytuację klientów banku. Nadto, zmiany w przepisach prawnych - np. w prawie gospodarczym - mogą mieć istotne następstwa dla pewnych grup kredytobiorców. Chociaż ogarnięcie wszystkich wymienionych czynników może okazać się trudne dla inspektorów, to jednak dobra znajomość bieżących wydarzeń politycznych i gospodarczych, jak również wiedza o wydarzeniach w gałęziach gospodarki o istotnym znaczeniu ogólnokrajowym i regionalnym, będzie bardzo pomocna w wyciągnięciu wniosków dotyczących adekwatności rezerw i odpisów na rezerwy. Wiedzę inspektorów mogą uzupełnić dyskusje ze specjalistami od poszczególnych branż w kontrolowanych bankach, jak również w GINB. Zmiany w składzie zarządu i rady nadzorczej, wśród właścicieli Zarządzanie zawsze stanowi najistotniejszy czynnik we wszelkiej ocenie banku. Doświadczenie i kompetencje kierownictwa zwykle znajdują odzwierciedlenie w ogólnej kondycji banku. Z biegiem czasu, działalność takiego kierownictwa staje się przewidywalna. Jednakże, jakiekolwiek zmiany w składzie zarządu (lub rady nadzorczej, bądź wśród głównych akcjonariuszy lub udziałowców banku), stwarzają możliwość zmian w celach i sposobie realizacji polityki banku. Bank oraz jego działalność kredytowa mogą podążyć w nowym kierunku. Przeszłość i doświadczenie nowego kierownictwa powinny być wnikliwie zbadane; jego plany i strategia powinny zostać przedyskutowane i ocenione podczas inspekcji jako element identyfikacji i oceny ryzyka. 12

13 CELE INSPEKCJI 1. Ustalić adekwatność zasad polityki i procedur banku w zakresie tworzenia i utrzymywania dostatecznych rezerw na ryzyko związane z działalnością banku. 2. Upewnić się, że kadra kierownicza i pracownicy banku przestrzegają ustalonych zasad polityki i wewnętrznych regulacji i procedur. 3. Ustalić adekwatność systemu kontroli wewnętrznej w zakresie tworzenia i utrzymywania rezerw na ryzyko związane z działalnością banku. 4. Ustalić prawidłowość i zakres badań rewizji wewnętrznej dotyczących tworzenia i utrzymywania rezerw na ryzyko związane z działalnością banku. 5. Określić czy bank utworzył dostateczne rezerwy na ryzyko związane z działalnością banku. 6. Ustalić czy bank przestrzega postanowień stosownych przepisów prawa oraz regulacji ostrożnościowych. 7. Zbadać rzetelność sprawozdań przekazywanych do NBP. W przypadku wystąpienia nieprawidłowości wskazać bankowi, wynikający z ustawy o rachunkowości, obowiązek rzetelnego i terminowego składania sprawozdań. 8. W przypadku stwierdzenia nieadekwatnego poziomu rezerw, niedociągnięć w zasadach polityki, wewnętrznych procedurach, regulaminach, praktyce lub systemie kontroli wewnętrznej, bądź naruszeń przepisów prawa lub regulacji ostrożnościowych, czy też wewnętrznych regulacji banku - uzyskać od kierownictwa banku zobowiązanie podjęcia odpowiednich środków naprawczych. 13

14 PROCEDURY INSPEKCJI Uwaga: Badania adekwatności rezerw są z reguły prowadzone na dalszym etapie inspekcji, po zbadaniu poszczególnych dziedzin gospodarki kredytowej. Dla zapewnienia większej skuteczności najczęściej przeprowadzają je inspektorzy odpowiedzialni za badanie zarządzania portfelem kredytowym, w tym wewnętrznego systemu przeglądu należności. Inspektorzy ci dokonują wielu analiz niezbędnych do oceny adekwatności utworzonych rezerw oraz omawiają ogólną działalność kredytową banku z przedstawicielami jego kierownictwa. Powierzenie im również badania rezerw zapobiega dublowaniu pracy czy nakładaniu się zadań między członkami zespołu inspekcyjnego, a zarazem ogranicza ilość czasu, jaką kierownictwo banku musi poświęcić inspektorom. Jednak dla zapewnienia przejrzystości podręcznika, poszczególne procedury opisane są tak, jak gdyby badanie rezerw i badanie gospodarki kredytowej było przeprowadzane przez różnych inspektorów. Niniejsze procedury zostały opracowane celem przedstawienia metodologii inspekcji umożliwiającej inspektorom określenie adekwatności zasad polityki i procedur banku dotyczących ustanowienia i utrzymywania właściwego poziomu rezerw. Przedstawione procedury zakładają analizę rezerw celowych w ujęciu łącznym. Jeśli zajdzie taka konieczność, a ewidencja banku w tym zakresie jest dostatecznie szczegółowa, opisaną metodologię można także stosować do badania rezerw celowych w podziale na poszczególne grupy kont, a nawet na poszczególne konta syntetyczne lub produkty oferowane przez bank. Przegląd systemu kontroli wewnętrznej 1. Zapoznać się z uwagami dotyczącymi systemu kontroli wewnętrznej w odniesieniu do tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banku zawartymi w dokumentach z poprzednich inspekcji (ewentualnie w raportach lub innych dokumentach audytora banku). Odnotować uwagi krytyczne, które mogą wpłynąć na ocenę adekwatności rezerw. W trakcie wykonywania niżej przedstawionych czynności, ustalić czy zaszły zmiany od czasu ostatniej inspekcji. Udokumentować i ocenić te zmiany. 2. Omówić zakres audytu wewnętrznego i zewnętrznego od czasu poprzedniej inspekcji (lub w badanym okresie) z inspektorem odpowiedzialnym za badanie kontroli wewnętrznej. Ustalić czy badania audytorów wykazały istnienie nieprawidłowości oraz ustalić, czy takie nieprawidłowości zostały usunięte. Jeśli nie - ustalić dlaczego oraz ocenić wpływ tego stanu rzeczy na adekwatność rezerw na ryzyko związane z działalnością banku. 3. Jeśli badania audytorów (wewnętrznych lub zewnętrznych) ujawniły znaczne słabości w funkcjonowaniu systemu kontroli wewnętrznej lub w innych dziedzinach, ustalić, czy nie należy wpierw przeprowadzić czynności rewizyjnych (patrz: Wytyczne dla rewizji ); jeśli tak - wykonać te czynności. Czynności te należy przeprowadzić także wtedy, gdy funkcjonowanie audytu wewnętrznego 14

15 /zewnętrznego jest oceniane przez nadzór (a w przypadku audytu wewnętrznego także przez audytorów zewnętrznych) negatywnie. Przegląd zasad polityki i procedur banku 4. Omówić z inspektorem odpowiedzialnym za badanie zarządzania portfelem kredytowym adekwatność zasad polityki i procedur banku dotyczących: a. udzielania kredytów i administrowania nimi, b. identyfikacji kredytów przeterminowanych, c. restrukturyzacji, aneksowania i odnawiania kredytów, d. windykacji należności, e. wewnętrznego systemu przeglądu należności, f. adekwatności kryteriów branych pod uwagę przy klasyfikowaniu należności do grupy pod obserwacją, g. nadmiernych zaangażowań. Określić wpływ ewentualnych niedociągnięć w tych obszarach na adekwatność rezerw. 5. Uzyskać i dokonać przeglądu zasad polityki i procedur banku w zakresie tworzenia i utrzymywania rezerw na ryzyko związane z działalnością banku, a następnie: a. ustalić czy procedury te są zgodne ze stosownymi przepisami i regulacjami ostrożnościowymi, b. ustalić czy procedury te zgodne są ze sposobem ewidencji księgowej określonym we Wzorcowym Planie Kont Banków, c. ustalić czy procedury te umożliwiają kierownictwu banku dokonywanie odpowiednich i terminowych odpisów na rezerwy, d. w trakcie dalszych czynności inspekcji - ustalić czy personel banku przestrzega ustanowionych zasad polityki i procedur. 6. Uzyskać i dokonać przeglądu sprawozdań i innych informacji wykorzystywanych przez zarząd i radę nadzorczą do określenia potrzeb w zakresie tworzenia rezerw i utrzymywania ich na odpowiednim poziomie, zgodnie z uchwałą nr 8/1999 KNB. Określić czy informacje te są: dokładne wyczerpujące terminowe dostatecznie szczegółowe, aby można w oparciu o nie podejmować właściwe decyzje. Odnotować wszelkie słabości i niedociągnięcia do dalszego omówienia z kierownictwem banku. 15

16 Przegląd danych historycznych oraz aktualnej struktury portfela kredytowego 7. Przygotować lub zapoznać się z analizą rezerw celowych i rezerwy na ryzyko ogólne za okres od poprzedniej inspekcji (lub za inny badany okres). Analiza ta winna dotyczyć m.in. kwoty kredytów spisanych w ciężar rezerw, wielkości odpisów na rezerwy oraz tytułów zwiększenia i zmniejszenia rezerw. Uzgodnić początkowe i końcowe salda rezerw z odpowiednimi kontami księgi głównej. a. ustalić przyczynę i zasadność zapisów nietypowych. b. ustalić czy zmniejszenia rezerw są wynikiem poprawy jakości poszczególnych kredytów i/ lub całego portfela kredytowego. 8. Dla badanego okresu - dokonać niezbędnej analizy porównawczej trendu i poziomu następujących czynników i wielkości: a. wskaźnika wzrostu portfela kredytowego, b. wskaźnika wzrostu rezerw celowych, c. wskaźnika wzrostu rezerwy na ryzyko ogólne, d. udział kredytów spisanych w ciężar rezerw w wartości średniej kredytów, e. kwoty kredytów przeterminowanych, f. struktury opóźnień w spłacie kredytów przeterminowanych, g. kwoty kredytów zrestrukturyzowanych, odnowionych lub aneksowanych, h. zmiany procentowej w kwocie należności pod obserwacją i zagrożonych ogółem, i. wskaźników, Należności pod obserwacją/kredyty ogółem (lub wartość średnia kredytów), Należności poniżej standardu / Kredyty ogółem (lub wartość średnia kredytów), Należności wątpliwe / Kredyty ogółem (lub wartość średnia kredytów), Należności stracone / Kredyty ogółem (lub wartość średnia kredytów), j. wskaźników: Należności pod obserwacją/ Fundusze własne + rezerwy celowe, Należności poniżej standardu / Fundusze własne + rezerwy celowe, Należności wątpliwe / Fundusze własne + rezerwy celowe, Należności stracone / Fundusze własne + rezerwy celowe, k. zmian w strukturze należności zagrożonych, l. działań podjętych w stosunku do należności uprzednio zaklasyfikowanych do należności pod obserwacją lub zagrożonych, ł. zmian w poziomie (strukturze) zabezpieczeń, m. udziału procentowego rezerw celowych w łącznej sumie kredytów udzielonych poszczególnym branżom. 16

17 Dla przeprowadzenia powyższej analizy, inspektorzy mogą posłużyć się Raportem Wskaźników Ekonomiczno-Finansowych, ewidencją księgową banku, okresowymi sprawozdaniami przekazanymi do NBP, protokołami z poprzednich inspekcji, informacjami otrzymanymi od inspektora odpowiedzialnego za badanie zarządzania portfelem kredytowym (tzn. wykazami należności zagrożonych, przeterminowanych, itp.) oraz innymi informacjami uznanymi za istotne. 9. Określić wszelkie, wymagające dalszej analizy, negatywne trendy w powyższych wskaźnikach - w odniesieniu do całego portfela kredytowego bądź jego poszczególnych segmentów; następnie - ustalić przyczyny tych trendów. a. upewnić się, iż w ostatnim okresie nie odnotowano szybkiego wzrostu portfela kredytowego lub poszczególnych jego segmentów, wynikającego z obniżania wymagań przy udzielaniu kredytów lub podejmowania dodatkowego ryzyka. b. ustalić czy odpisy na rezerwy rosną proporcjonalnie do wzrostu portfela kredytowego (wzrost odpisów wyprzedzający wzrost portfela kredytowego może być wynikiem np. uzupełniania rezerw brakujących w poprzednich okresach, ostrożnościowej polityki banku, ale najczęściej jest on rezultatem pogarszania się jakości portfela kredytowego). c. w oparciu o dane na koniec kilku lat obrachunkowych określić trend rezerwy na ryzyko ogólne. Ustalić, czy rośnie ona proporcjonalnie do zmian średniej kwoty nie spłaconych na koniec kwartałów kredytów i pożyczek pieniężnych nie zabezpieczonych w 100% rezerwą celową. Ustalić, czy bank tworzy ją w maksymalnej możliwej wysokości, a jeśli nie z czego to wynika. d. ustalić, czy wzrasta udział procentowy kredytów spisanych w ciężar rezerw w całym portfelu kredytowym; o ile istotnie tak się dzieje - określić rodzaje kredytów, których szczególnie to dotyczy. Następnie ustalić, czy wzrost tego wskaźnika wynika z obniżenia wymagań przy udzielaniu kredytów, z pogorszenia skuteczności windykacji należności, czy też np. ze spadku wartości portfela kredytowego ogółem lub z innych przyczyn wewnętrznych, bądź zewnętrznych. e. ustalić, czy następuje wzrost kredytów przeterminowanych w poszczególnych segmentach portfela kredytowego, wśród kredytów udzielonych na określonych obszarach geograficznych, bądź też w całym portfelu. Zidentyfikować przyczyny tego stanu rzeczy. f. ustalić, czy przyjęta w banku praktyka w zakresie odnawiania kredytów nie prowadzi do nieuzasadnionego odnawiania lub aneksowania kredytów, a tym samym - do ukrycia należności przeterminowanych. Oszacować wpływ tych praktyk na poziom należności zagrożonych, a także na wymaganą wielkość rezerw. g. ustalić czy opóźnienia w spłacie należności nie stają się zjawiskiem trwałym; jeśli tak - ustalić czy wynika to z załamania się procesu monitorowania i egzekwowania spłat należności lub procesu udzielania kredytów, czy też z czynników zewnętrznych. 17

18 h. ustalić czy wzrasta udział należności pod obserwacją i zagrożonych w portfelu kredytowym, a także stosunek tych należności do funduszy własnych netto i rezerw celowych. Określić wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny powstawania należności zagrożonych. i. ustalić czy nie nastąpiło pogorszenie struktury należności zagrożonych - o czym świadczy zwiększony udział należności zaliczonych do kategorii wątpliwych i straconych. 10. W przypadku ujawnienia w trakcie powyższych czynności, iż bank przekazywał błędne sprawozdania do NBP - poinformować o tym inspektora odpowiedzialnego za ten obszar inspekcji. 11. Zbadać dotychczasowe działania kierownictwa banku zmierzające do poprawy jakości portfela oraz ocenić umiejętność zarządzania portfelem kredytów trudnych. Ustalić następujące czynniki, świadczące o zdolności zarządzania tymi kredytami: czy w rezultacie działań windykacyjnych należności odzyskiwane są w całości, czy restrukturyzacja należności zapewnia terminową spłatę tych należności w przyszłości, czy w stosunku do każdego trudnego kredytu decyzja o wyborze ścieżki restrukturyzacyjnej lub windykacyjnej podejmowana jest w oparciu o szczegółową analizę sytuacji dłużnika (uwzględniającą m.in. informacje nt. posiadanego aktualnie majątku, zobowiązań, perspektyw rozwoju, przyczyn trudności finansowych), czy decyzje o podjęciu działań restrukturyzacyjnych poprzedzane są przeprowadzeniem rachunku opłacalności, czy kierownictwo banku posiada program poprawy jakości aktywów (jeżeli sytuacja banku tego wymaga) i czy zawarte w nim założenia dają realną szansę tej poprawy. 12. Wyliczyć kwotę brakującej rezerwy na należności, które były badane podczas inspekcji. Kwota ta będzie ujmować rezerwy brakujące w wyniku: - zmian klasyfikacji należności, - zmian klasyfikacji zobowiązań pozabilansowych, - zmian podstawy naliczenia rezerw celowych, - zmian wartości zabezpieczenia pomniejszającego podstawę tworzenia rezerwy celowej. 13. Wyliczyć kwotę rezerw na deprecjację innych składników bilansu. 14. Rozważyć nadmierne zaangażowania banku wobec klientów z tej samej branży oraz oferujących podobne towary lub usługi, a także nadmierne zaangażowania o tych samych rodzajach zabezpieczeń, a następnie ocenić zewnętrzne czynniki 18

19 gospodarcze mające wpływ na te zaangażowania i mogące zrodzić konieczność utworzenia dodatkowych rezerw. Rozmowy z kierownictwem banku, przygotowanie odpowiednich stron protokołu z inspekcji 15. Podsumować wyniki powyższych badań, a następnie omówić z inspektorem kierującym inspekcją następujące zagadnienia w odniesieniu do rezerw na ryzyko związane z działalnością banku: stwierdzone niedociągnięcia w zakresie systemu kontroli wewnętrznej, przypadki nieprzestrzegania postanowień stosownych przepisów i regulacji ostrożnościowych, stwierdzone przypadki nie zrealizowania wniosków pokontrolnych przedstawionych przez wewnętrznych/ zewnętrznych audytorów banku, niedociągnięcia w zasadach polityki i procedurach banku, wartość brakujących rezerw celowych na należności i nieprawidłowości w wycenie innych aktywów. 16. O ile kierujący inspekcją upoważnia do tego - przeprowadzić rozmowy z kierownictwem banku na powyższe tematy i uzyskać zapewnienie podjęcia środków naprawczych oraz zwiększenia rezerw celowych do właściwego poziomu. 17. Przygotować zgodnie z przyjętą metodologią wymagane strony i zestawienia protokołu z inspekcji. 18. Uporządkować dokumentację roboczą sporządzoną lub uaktualnioną podczas inspekcji. Przygotować notatkę dla kierującego inspekcją dotyczącą możliwości usprawnienia procesu planowania i przeprowadzenia przyszłych inspekcji. 19

20 KWESTIONARIUSZ KONTROLI WEWNĘTRZNEJ Ważne jest, by udokumentować funkcjonujący w banku system kontroli wewnętrznej w odniesieniu do tworzenia i utrzymywania rezerw na ryzyko związane z działalnością banku. Bank powinien posiadać opracowane i wdrożone zasady polityki i procedury, obejmujące tę działalność, które będąc wytycznymi dla pracowników, jednocześnie stanowią o zakresie ich odpowiedzialności oraz zapewniają utrzymywanie rezerw na adekwatnym poziomie. Inspektorzy powinni zbadać czy system kontroli wewnętrznej obejmuje wymienione niżej zagadnienia, które powinny być potraktowane jako minimalny zakres kryteriów ustalania oceny. Każdy bank ma inną strukturę organizacyjną, system przepływu informacji oraz sposób przetwarzania i zapisywania danych. Inspektorzy muszą ocenić na ile stosowane rozwiązania skutecznie zapobiegają powstawaniu błędów lub nadużyć. Badając system kontroli wewnętrznej w danym banku, inspektorzy powinni dążyć do możliwie pełnego opisu tego systemu, koncentrując się jednak na jego słabościach. Wtedy gdy jest to niezbędne należy załączyć szczegółowe opisy, kopie druków używanych przez bank lub inne załączniki, które dokumentują istotne niedociągnięcia, wymagające podjęcia działań naprawczych przez kierownictwo banku. 1. Czy zarząd lub rada nadzorcza uchwaliła pisemne zasady polityki banku dotyczące tworzenia i utrzymywania rezerw na ryzyko związane z działalnością banku, które m.in.: a. określają konieczność okresowego przeglądu i klasyfikacji należności i udzielonych zobowiązań pozabilansowych z uwzględnieniem terminowości spłat kredytów, sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorców i ogólnych warunków gospodarczych, w celu: klasyfikacji należności i udzielonych zobowiązań pozabilansowych o charakterze finansowym i gwarancyjnym? określenia wysokości wymaganych odpisów na rezerwy celowe? b. zapewniają niezależność przeglądu należności, c. określają zasady tworzenia i wykorzystywania rezerwy na ryzyko ogólne, d. określają kryteria umarzania należności, e. określają osoby upoważnione do podjęcia decyzji o umorzeniu należności, f. określają kryteria ustalania odpowiedniego poziomu rezerw oraz sposób jego utrzymywania, g. określają sposób postępowania względem należności spisanych w ciężar rezerw: w zakresie dalszych prób windykacji należności? 20

POLITYKA INFORMACYJNA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ

POLITYKA INFORMACYJNA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ Załącznik nr 1 do Uchwały Zarządu nr 5/2014 Banku Spółdzielczego we Mstowie z dnia 29.01.2014r. Zatw. Uchwałą RN nr 3/2014 z dn. 30.01.2014 Tekst jednolity uwzględniający wprowadzone zmiany: 1) Uchwałą

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Nr 384/2008 Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie wymagań

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport został opracowany w oparciu o dane finansowe kas przekazane do UKNF na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, wrzesień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

Zasady Polityki informacyjnej Mercedes-Benz Bank Polska S.A. Przyjęta na posiedzeniu Zarządu w dniu 17 czerwca 2015 roku załącznik do Uchwały 29/2015

Zasady Polityki informacyjnej Mercedes-Benz Bank Polska S.A. Przyjęta na posiedzeniu Zarządu w dniu 17 czerwca 2015 roku załącznik do Uchwały 29/2015 1/6 Spis treści A. Ustalenia ogólne... 1 B. Zakres ogłaszanych przez Bank informacji... 2 C. Zasady i terminy udzielania odpowiedzi udziałowcom oraz klientom... 5 D. Częstotliwość ogłaszania informacji...

Bardziej szczegółowo

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12.

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12. Załącznik do Uchwały Nr 49/2014 Zarządu Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie z dnia 10.07.2014r. Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 214 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, czerwiec 214 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski W

Bardziej szczegółowo

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Warszawa, dnia 21 grudnia 2011 roku 1 Data powstania: Data zatwierdzenia: Data wejścia w życie: Właściciel:

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WEDŁUG STANU NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2011 ROKU I. WSTĘP 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji w sektorze SKOK w I kw. 2015 r.

Raport o sytuacji w sektorze SKOK w I kw. 2015 r. Raport o sytuacji w sektorze SKOK w I kw. 2015 r. 1. Raport sporządzony został w oparciu o dane sprawozdawcze kas, które nie uwzględniają wszystkich korekt biegłych rewidentów wynikających z weryfikacji

Bardziej szczegółowo

Budimex SA. Skrócone sprawozdanie finansowe. za I kwartał 2007 roku

Budimex SA. Skrócone sprawozdanie finansowe. za I kwartał 2007 roku Budimex SA Skrócone sprawozdanie finansowe za I kwartał 2007 roku BILANS 31.03.2007 31.12.2006 31.03.2006 (tys. zł) (tys. zł) (tys. zł) AKTYWA I. AKTYWA TRWAŁE 638 189 638 770 637 863 1. Wartości niematerialne

Bardziej szczegółowo

Należności z tytułu oddanych w leasing finansowy rzeczowych aktywów trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych

Należności z tytułu oddanych w leasing finansowy rzeczowych aktywów trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych 01 02 03 04 05 06 09 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie określenia wzorcowego planu kont dla banków. (Dz. U. Nr 152, poz. 1727) Na podstawie art. 83 ust. 2 pkt 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO NOTATKA DOTYCZĄCA SYTUACJI FINANSOWEJ DOMÓW MAKLERSKICH W 2012 ROKU URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, KWIECIEŃ 2013 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 WSTĘP... 3 I. PODSTAWOWE INFORMACJE O RYNKU DOMÓW

Bardziej szczegółowo

Raport z badania sprawozdania finansowego dla Wspólników i Rady Nadzorczej Sp. z o. o.

Raport z badania sprawozdania finansowego dla Wspólników i Rady Nadzorczej Sp. z o. o. Raport z badania sprawozdania finansowego dla Wspólników i Rady Nadzorczej Sp. z o. o. Niniejszy raport został sporządzony w związku z badaniem sprawozdania finansowego.sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie

Bardziej szczegółowo

W p r o w a d z e n i e d o s p r a w o z d a n i a f i n a n s o w e g o

W p r o w a d z e n i e d o s p r a w o z d a n i a f i n a n s o w e g o Załącznik nr 2 do ustawy z dnia Załącznik nr 5 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA JEDNOSTEK MAŁYCH KORZYSTAJĄCYCH Z UPROSZCZEŃ ODNOSZĄCYCH SIĘ

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa do raportu kwartalnego Fortis Bank Polska S.A. za III kwartał 2006 roku

Informacja dodatkowa do raportu kwartalnego Fortis Bank Polska S.A. za III kwartał 2006 roku Informacja dodatkowa do raportu kwartalnego Fortis Bank Polska S.A. za III kwartał 2006 roku (zgodnie z 91 ust. 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Finansów z 19 października 2005 Dz. U. Nr 209, poz. 1744) 1.

Bardziej szczegółowo

Okres zakończony 30/09/09. Okres zakończony 30/09/09. Razem kapitał własny 33 723 33 122 30 460 29 205

Okres zakończony 30/09/09. Okres zakończony 30/09/09. Razem kapitał własny 33 723 33 122 30 460 29 205 BILANS AKTYWA 30/09/09 30/06/09 31/12/08 30/09/08 Aktywa trwałe Rzeczowe aktywa trwałe 20 889 21 662 22 678 23 431 Wartość firmy 0 0 0 0 wartości niematerialne 31 40 30 42 Aktywa finansowe Aktywa z tytułu

Bardziej szczegółowo

POLITYKA INFORMACYJNA

POLITYKA INFORMACYJNA Załącznik do Uchwały nr 17/2013 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Nieliszu z/s w Stawie Noakowskim z dnia 20.06.2013 r. I zmiana uchwała Rady Nadzorczej nr 27/2014 z dnia 30.12.2014r. Bank Spółdzielczy

Bardziej szczegółowo

POLITYKA INFORMACYJNA Banku Spółdzielczego w Czersku

POLITYKA INFORMACYJNA Banku Spółdzielczego w Czersku Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Czersku nr 44/2014 z dnia 16 grudnia 2014 roku Załącznik do Uchwały Zarządu Banku Spółdzielczego w Czersku nr 163/2014 z dnia 15 grudnia 2014

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010 Ul. Kazimierza Wielkiego 7, 47-232 Kędzierzyn-Koźle INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010 Kędzierzyn-Koźle dnia 31.03.2011 r. Stosownie do postanowień art.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego ZAŁĄCZNIK Nr 2 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW Wprowadzenie do sprawozdania finansowego obejmuje zakres informacji określony w przepisach

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2012 r. DO 31 GRUDNIA 2012 r. PricewaterhouseCoopers Securities S.A., Al.

Bardziej szczegółowo

Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok)

Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok) Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok) (dla banków) Zgodnie z 86 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 października 2005 r. (Dz.U. Nr 209, poz. 1744) Zarząd Spółki Fortis Bank Polska S.A.

Bardziej szczegółowo

POLITYKA INFORMACYJNA POWIŚLAŃSKIEGO BANKU SPÓŁDZIELCZEGO

POLITYKA INFORMACYJNA POWIŚLAŃSKIEGO BANKU SPÓŁDZIELCZEGO POLITYKA INFORMACYJNA POWIŚLAŃSKIEGO BANKU SPÓŁDZIELCZEGO w Kwidzynie Kwidzyn, grudzień 2014 1. 1. Bank prowadzi przejrzysta politykę informacyjną uwzględniająca potrzeby jego udziałowców oraz klientów.

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ GPM VINDEXUS S.A. ZA 2013 R.

SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ GPM VINDEXUS S.A. ZA 2013 R. Załącznik do uchwały nr 1/20/05/2014 SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ GPM VINDEXUS S.A. ZA 2013 R. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej Giełdy Praw Majątkowych Vindexus S.A. wraz z oceną pracy Rady

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr 1196/50/V/2015 z dnia 07.07.2015 r.

Załącznik do Uchwały nr 1196/50/V/2015 z dnia 07.07.2015 r. Załącznik do Uchwały nr 1196/50/V/2015 z dnia 07.07.2015 r. Wytyczne dotyczące badania rocznych sprawozdań finansowych za 2015 rok samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, dla których podmiotem

Bardziej szczegółowo

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka zatwierdzona przez Zarząd dnia 14 czerwca 2010 roku zmieniona przez Zarząd dnia 28 października 2010r. (Uchwała nr 3/X/2010) Tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Możliwe wymogi regulacyjne w zakresie ograniczania ryzyka działalności instytucji kredytowych. Paweł Sawicki Dyrektor Zarządzający Pionem Inspekcji

Możliwe wymogi regulacyjne w zakresie ograniczania ryzyka działalności instytucji kredytowych. Paweł Sawicki Dyrektor Zarządzający Pionem Inspekcji Możliwe wymogi regulacyjne w zakresie ograniczania ryzyka działalności instytucji kredytowych Paweł Sawicki Dyrektor Zarządzający Pionem Inspekcji Agenda 1. 2. 3. 4. 5. Upoważnienia do wydania aktów wykonawczych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 31 grudnia 2013 r. Poz. 1721

Warszawa, dnia 31 grudnia 2013 r. Poz. 1721 Warszawa, dnia 31 grudnia 2013 r. Poz. 1721 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości Bankowego Funduszu Gwarancyjnego Na podstawie art. 17

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF.

Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF. Kalkulacja i zakres ujawnień dotyczących podatku dochodowego w sprawozdaniu finansowym sporządzonym zgodnie z MSSF. Efektywna stopa podatkowa jest stosunkiem podatku wykazanego w sprawozdaniu finansowym

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w III kwartałach 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w III kwartałach 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w III kwartałach 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, grudzień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

z dnia 30.12.2014 roku. w Banku Spółdzielczym we WRONKACH Traci moc UZ Nr 122/2013 z dnia 13.06.2013 r. i URN Nr 42 /2013 z dnia 24.06.2013 r.

z dnia 30.12.2014 roku. w Banku Spółdzielczym we WRONKACH Traci moc UZ Nr 122/2013 z dnia 13.06.2013 r. i URN Nr 42 /2013 z dnia 24.06.2013 r. . Załącznik do Uchwały Nr 160 /2014 Zarządu Banku Spółdzielczego we Wronkach z dnia 30.12.2014 roku. Załącznik do Uchwały Nr 68 /2014 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego we Wronkach z dnia 30.12.2014

Bardziej szczegółowo

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A.

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Warszawa, dnia 13 sierpnia 2015 r. Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Podstawa prawna: Zgodnie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Informacja z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału (Filar III) Banku Spółdzielczego w Gąsocinie wg stanu na 31.12.2012r.

Informacja z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału (Filar III) Banku Spółdzielczego w Gąsocinie wg stanu na 31.12.2012r. Informacja z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału (Filar III) Banku Spółdzielczego w Gąsocinie wg stanu na 31.12.212r. Dokument ten został opracowany zgodnie z postanowieniami Uchwały 385/28 Komisji

Bardziej szczegółowo

Zasady/metodyki przeprowadzania badań inspekcyjnych w podmiotach nadzorowanych. Paweł Sawicki Dyrektor Zarządzający Pionem Inspekcji

Zasady/metodyki przeprowadzania badań inspekcyjnych w podmiotach nadzorowanych. Paweł Sawicki Dyrektor Zarządzający Pionem Inspekcji Zasady/metodyki przeprowadzania badań inspekcyjnych w podmiotach nadzorowanych Paweł Sawicki Dyrektor Zarządzający Pionem Inspekcji AGENDA 1. Uwarunkowania formalno-prawne 2. Czynności kontrolne w spółdzielczych

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 40/2012 Zarządu RBS Bank (Polska) S.A. z dnia 1 sierpnia 2012 roku INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Dane według stanu na 31

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 125/Z/2009 Zarządu Łużyckiego Banku Spółdzielczego w Lubaniu z dnia 17.12.2009r. REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Lubań 2009 SPIS TREŚCI: ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

POLITYKA INFORMACYJNA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ ORAZ ZAKRESU INFORMACJI PODLEGAJĄCYCH OGŁASZANIU BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W BARCINIE

POLITYKA INFORMACYJNA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ ORAZ ZAKRESU INFORMACJI PODLEGAJĄCYCH OGŁASZANIU BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W BARCINIE Załącznik nr do Uchwały Nr 98/Z/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Barcinie z dnia 29 grudnia 2014 r. Bank Spółdzielczy w Barcinie POLITYKA INFORMACYJNA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ ORAZ ZAKRESU

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów 80 867 22 150 II. Zysk (strata) na działalności operacyjnej 3 021 829

Bardziej szczegółowo

SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Z DZIAŁALNOŚCI GRUPY KAPITAŁOWEJ PBG

SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Z DZIAŁALNOŚCI GRUPY KAPITAŁOWEJ PBG SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Z DZIAŁALNOŚCI GRUPY KAPITAŁOWEJ PBG OPINIA NIEZALEŻNEGO BIEGŁEGO REWIDENTA Grant Thornton Frąckowiak Sp. z o.o. pl. Wiosny Ludów 2 61-831 Poznań Polska tel.: +48

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01)

WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01) Dziennik Ustaw Nr 25 2164 Poz. 129 WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01) Załącznik nr 3 Dziennik Ustaw Nr 25 2165 Poz. 129 Dziennik Ustaw Nr 25 2166 Poz. 129 Dziennik Ustaw Nr 25 2167 Poz. 129 Dziennik

Bardziej szczegółowo

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW Marek 2011 Agenda - Zarządzanie kapitałem obrotowym Znaczenie kapitału obrotowego dla firmy Cykl gotówkowy Kapitał obrotowy brutto i netto.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOMITETU AUDYTU RADY NADZORCZEJ BANKU BPH S.A.

REGULAMIN KOMITETU AUDYTU RADY NADZORCZEJ BANKU BPH S.A. Załącznik Nr 2 do Uchwały Rady Nadzorczej Banku BPH S.A. Nr 42/2014 REGULAMIN KOMITETU AUDYTU RADY NADZORCZEJ BANKU BPH S.A. Uchwalony Uchwałą Rady Nadzorczej Nr 8/2014 z dnia 1 kwietnia 2014 r. Zmieniony

Bardziej szczegółowo

Polityka angażowania środków w inwestycje finansowe

Polityka angażowania środków w inwestycje finansowe Załącznik do Uchwały Nr 12/IV/14 Zarządu Banku Spółdzielczego w Końskich z dnia 20 lutego 2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 13/I/14 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Końskich z dnia 21 lutego 2014 r.

Bardziej szczegółowo

VII. Korekty z tytułu ryzyka kredytowego (CRR art. 442)

VII. Korekty z tytułu ryzyka kredytowego (CRR art. 442) VII. Korekty z tytułu ryzyka kredytowego (CRR art. 442) Art. 442.a, 442.b Strategia i polityka Grupy w odniesieniu do utraty wartości i tworzenia odpisów aktualizacyjnych została zaprezentowana w Raporcie,

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. programowo-organizacyjne studiów podyplomowych RACHUNKOWOŚĆ

ZAŁOŻENIA. programowo-organizacyjne studiów podyplomowych RACHUNKOWOŚĆ ZAŁOŻENIA programowo-organizacyjne studiów podyplomowych RACHUNKOWOŚĆ 1 I. Cele przedsięwzięcia: Podniesienie ogólnych kwalifikacji osób zajmujących się oraz zamierzających profesjonalnie zająć się rachunkowością

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA 2010. Stowarzyszenie Przyjaciół Osób Niepełnosprawnych z Drewnianej.

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA 2010. Stowarzyszenie Przyjaciół Osób Niepełnosprawnych z Drewnianej. INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA 2010 Stowarzyszenie Przyjaciół Osób Niepełnosprawnych z Drewnianej. WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 1. Nazwa Spółki: Stowarzyszenie Przyjaciół

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO NOTATKA DOTYCZĄCA SYTUACJI FINANSOWEJ DOMÓW MAKLERSKICH W 2013 ROKU URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, KWIECIEŃ 2014 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 WSTĘP... 3 I. PODSTAWOWE INFORMACJE O RYNKU DOMÓW

Bardziej szczegółowo

1.Jakość i kryteria doboru informacji podlegających ujawnieniu

1.Jakość i kryteria doboru informacji podlegających ujawnieniu POLITYKA INFORMACYJNA Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im.królowej Jadwigi 1 Cel polityki Celem niniejszej polityki jest ustalenie szczególowych reguł dotyczacych : zakresu,częstotliwości,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 59/2005 Burmistrza Miasta Szydłowca z dnia 29 września 2005 roku

Zarządzenie Nr 59/2005 Burmistrza Miasta Szydłowca z dnia 29 września 2005 roku Zarządzenie Nr 59/2005 Burmistrza Miasta Szydłowca z dnia 29 września 2005 roku w sprawie : wprowadzenia wykazu ksiąg rachunkowych i zakładowego planu kont Na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów

Bardziej szczegółowo

w tys. EUR WYBRANE DANE FINANSOWE 31.03.2009 31.03.2008 31.03.2009 31.03.2008 tys. zł

w tys. EUR WYBRANE DANE FINANSOWE 31.03.2009 31.03.2008 31.03.2009 31.03.2008 tys. zł Zastosowane do przeliczeń kursy EUR 31.03.2009 31.03.2008 kurs średnioroczny 4,5994 3,5574 kurs ostatniego dnia okresu sprawozdawczego 4,7013 3,5258 tys. zł w tys. EUR WYBRANE DANE FINANSOWE 31.03.2009

Bardziej szczegółowo

Polityka Informacyjna Banku Spółdzielczego w Andrespolu

Polityka Informacyjna Banku Spółdzielczego w Andrespolu Polityka Informacyjna Banku Spółdzielczego w Andrespolu wrzesień 2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Zarządu Nr 37.3/2013 z dnia 30.09.2013 r. Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Nr 23/2013 z dnia 28.10.2013

Bardziej szczegółowo

Jednostkowe Skrócone Sprawozdanie Finansowe za I kwartał 2015 według MSSF. MSSF w kształcie zatwierdzonym przez Unię Europejską REDAN SA

Jednostkowe Skrócone Sprawozdanie Finansowe za I kwartał 2015 według MSSF. MSSF w kształcie zatwierdzonym przez Unię Europejską REDAN SA Jednostkowe Skrócone Sprawozdanie Finansowe za I kwartał 2015 według MSSF MSSF w kształcie zatwierdzonym przez Unię Europejską REDAN SA Łódź, dn. 14.05.2015 Spis treści Jednostkowy rachunek zysków i strat

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników ekonomiczno-finansowych oraz wykonania planu finansowego Banku Spółdzielczego w Niedrzwicy Dużej na dzień 31.12.

Analiza wyników ekonomiczno-finansowych oraz wykonania planu finansowego Banku Spółdzielczego w Niedrzwicy Dużej na dzień 31.12. Analiza wyników ekonomiczno-finansowych oraz wykonania planu finansowego Banku Spółdzielczego w Niedrzwicy Dużej na dzień 31.12.2015 roku Niedrzwica Duża, 2016 ` 1. Rozmiar działalności Banku Spółdzielczego

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Zobowiązania pozabilansowe, razem

Zobowiązania pozabilansowe, razem Talex SA skonsolidowany raport roczny SA-RS WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, 83 399 22 843 towarów i materiałów II. Zysk

Bardziej szczegółowo

Informacja o strategii i celach zarządzania ryzykiem

Informacja o strategii i celach zarządzania ryzykiem Załącznik nr 1 Informacja o strategii i celach zarządzania ryzykiem 1) Strategia i procesy zarządzania rodzajami ryzyka. Podejmowanie ryzyka zmusza Bank do koncentrowania uwagi na powstających zagrożeniach,

Bardziej szczegółowo

Dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za 2007 rok. Jeleniogórskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Jeleniej Górze

Dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za 2007 rok. Jeleniogórskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Jeleniej Górze Dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego za 2007 Jeleniogórskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Jeleniej Górze 1. Wyjaśnienia do bilansu. 1.1. Szczegółowy zakres zmian wartości grup

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r.

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r. GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU 8 Marca 2010 r. ZASTRZEŻENIE Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów

Bardziej szczegółowo

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A.

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A. SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z OCENY SYTUACJI SPÓŁKI W ROKU 2014 WRAZ Z OCENĄ SYSTEMU KONTROLI WEWNĘTRZNEJ I SYSTEMU ZARZĄDZANIA ISTOTNYM RYZYKIEM Zgodnie z częścią III, punkt

Bardziej szczegółowo

Wystąpienie pokontrolne

Wystąpienie pokontrolne Kielce, dnia 29 sierpnia 2011 r. WK-60.23.3606.2011 Pani Jolanta Anielska Dyrektor Samorządowej Szkoły Podstawowej im. gen. Franciszka Kamińskiego w Bejscach 28-512 Bejsce 233 Wystąpienie pokontrolne Regionalna

Bardziej szczegółowo

ŁĄCZNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA za okres 1.01 31.12.2012 r.

ŁĄCZNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA za okres 1.01 31.12.2012 r. ŁĄCZNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA za okres 1.01 31.12.2012 r. WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 1. Przedmiotem podstawowej działalności Narodowego Funduszu Zdrowia zwanego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 11 sierpnia 2011 r. w sprawie określenia wzorcowego planu kont dla banków

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 11 sierpnia 2011 r. w sprawie określenia wzorcowego planu kont dla banków 1082 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 11 sierpnia 2011 r. w sprawie określenia wzorcowego planu kont dla banków Na podstawie art. 83 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości

Bardziej szczegółowo

ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE

ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Zarządu Banku z dnia 18.12.2014r Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Nadzorczej z dnia 18.12.2014r ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE Głogów, 2014r W Banku

Bardziej szczegółowo

Zasady zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Szczucinie

Zasady zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Szczucinie Zasady zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Szczucinie (będące częścią Polityki zgodności stanowiącej integralną część Polityk w zakresie zarządzania ryzykami w Banku Spółdzielczym w

Bardziej szczegółowo

Dr Jan Zaunar. 20.09.2009 r. Wykład: Rachunkowość bankowa

Dr Jan Zaunar. 20.09.2009 r. Wykład: Rachunkowość bankowa Dr Jan Zaunar 20.09.2009 r. Wykład: Rachunkowość bankowa Temat Nr 1: Cechy szczególne banku jako przedsiębiorstwa 1. Podstawowe kierunki działalności banku W odróżnieniu od zwykłych przedsiębiorstw, które

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie finansowe Fundacji mbanku za okres od 01.01.2014 roku do dnia 31.12.2014 roku. Fundacja. mbank.pl

Sprawozdanie finansowe Fundacji mbanku za okres od 01.01.2014 roku do dnia 31.12.2014 roku. Fundacja. mbank.pl Sprawozdanie finansowe Fundacji mbanku za okres od 01.01.2014 roku do dnia 31.12.2014 roku Fundacja mbank.pl Spis treści Wprowadzenie do sprawozdania finansowego Fundacji mbanku...3 Bilans...4 Rachunek

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE Bydgoszcz dnia 30 marca 2015 roku SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2014 do 31 grudnia 2014 Nazwa podmiotu: Fundacja Dorośli Dzieciom Siedziba: 27-200 Starachowice ul. Staszica 10 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Aneks NR 1 do prospektu emisyjnego EMC Instytut Medyczny SA zatwierdzonego w przez KNF w dniu 05 października 2011 roku.

Aneks NR 1 do prospektu emisyjnego EMC Instytut Medyczny SA zatwierdzonego w przez KNF w dniu 05 października 2011 roku. Aneks NR 1 do prospektu emisyjnego EMC Instytut Medyczny SA zatwierdzonego w przez KNF w dniu 05 października 2011 roku. Niniejszy Aneks nr 1 został sporządzony w związku opublikowaniem przez Emitenta

Bardziej szczegółowo

I. RYZYKO OBCIĄŻAJĄCE PORTFEL KREDYTOWY

I. RYZYKO OBCIĄŻAJĄCE PORTFEL KREDYTOWY WSTĘP Niniejszy rozdział omawia działalność kredytową banku oraz przedstawia wytyczne odnośnie badania zarządzania portfelem kredytowym. W ramach analizy portfela kredytowego inspektorzy badają zasady

Bardziej szczegółowo

Według MSR 37 Rezerwy są zobowiązaniami, których kwota lub termin zapłaty są niepewne.

Według MSR 37 Rezerwy są zobowiązaniami, których kwota lub termin zapłaty są niepewne. Rezerwy są tą pozycją, która jest najczęściej wykorzystywana do manipulacji wynikiem finansowym. Niewłaściwe zastosowanie konserwatywnej zasady ostrożnej wyceny może natomiast doprowadzić do nieuzasadnionych

Bardziej szczegółowo

SANWIL HOLDING SPÓŁKA AKCYJNA

SANWIL HOLDING SPÓŁKA AKCYJNA SANWIL HOLDING SPÓŁKA AKCYJNA PÓŁROCZNE SKRÓCONE JEDNOSTKOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZAKOOCZONE 30 CZERWCA 2011 ROKU ORAZ 30 CZERWCA 2010 ROKU PRZYGOTOWANE ZGODNIE Z MSR 34 załącznik do skonsolidowanego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz Spis treści Wstęp Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych 1. Standaryzacja i harmonizacja sprawozdań finansowych 2. Cele sprawozdań finansowych 3. Użytkownicy

Bardziej szczegółowo

BANK SPÓŁDZIELCZY w Krzeszowicach

BANK SPÓŁDZIELCZY w Krzeszowicach BANK SPÓŁDZIELCZY w Krzeszowicach Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Krzeszowicach dotycząca adekwatności kapitałowej Krzeszowice, 2014. r. Spis treści 1. Postanowienia ogólne... 3 2. Zakres

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Augustowie. Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

Bank Spółdzielczy w Augustowie. Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Załącznik do uchwały Zarządu Nr 81 z dnia 16.12.2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Nr 29 z dnia 17.12.2014r. Bank Spółdzielczy w Augustowie Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Gorlicach

Polityka zarządzania ładem korporacyjnym w Banku Spółdzielczym w Gorlicach BANK SPÓŁDZIELCZY w GORLICACH ul. Stróżowska 1 Załącznik do Uchwały Nr 122/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Gorlicach z dnia 15.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 24/2014 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego

Bardziej szczegółowo

w zakresie adekwatności kapitałowej

w zakresie adekwatności kapitałowej Polityka informacyjna w zakresie adekwatności kapitałowej Warszawa, 2011 r. Spis treści Rozdział I. Postanowienia ogólne... 3 Rozdział II. Zakres upowszechnianych informacji... 4 Rozdział III. Częstotliwość

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK 2014 ABC SP. Z O.O.

SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK 2014 ABC SP. Z O.O. SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK 2014 ABC SP. Z O.O. 1. Dane jednostki: Nazwa: ABC Sp. z o.o. Siedziba i adres: 01-000 Warszawa, Piękna 1001 Informacje ogólne Organ rejestrowy: Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy,

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji 1. Wycena Aktywów Funduszu oraz ustalenie Wartości Aktywów

Bardziej szczegółowo

Zasady ładu korporacyjnego w Banku Spółdzielczym w Sierpcu

Zasady ładu korporacyjnego w Banku Spółdzielczym w Sierpcu Załącznik do Uchwały nr 60/2014 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Sierpcu z dnia 01 grudnia 2014 roku Załącznik do Uchwały nr 20/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Sierpcu z dnia 04 grudnia 2014

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA I I. Szczegółowy zakres wartości grup rodzajowych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji długoterminowych, zawierających stan tych aktywów na początek

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES 29.10.2010-31.12.

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES 29.10.2010-31.12. SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES 29.10.2010-31.12.2011 PricewaterhouseCoopers Securities S.A., Al. Armii Ludowej 14, 00-638

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny 1998

Raport półroczny 1998 Raport półroczny 1998 Zysk Zysk netto wypracowany w ciągu pierwszego półrocza 1998 roku wyniósł 8,6 mln PLN, a prognoza na koniec roku zakłada zysk netto na poziomie 18 mln PLN. Wyniki finansowe banku

Bardziej szczegółowo

Polityka kapitałowa w Banku Spółdzielczym w Wąsewie na 2015 rok

Polityka kapitałowa w Banku Spółdzielczym w Wąsewie na 2015 rok Załącznik Nr 6 do Uchwały Zarządu Nr 105/2014 z dnia 11.12.2014r. Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Nr 45/2014 z dnia 22.12.2014 r. Polityka kapitałowa w Banku Spółdzielczym w Wąsewie na 2015 rok opracowała:

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 45/2014. Rady Nadzorczej Pienińskiego Banku Spółdzielczego. z dnia 30.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 8/12/2014

Załącznik do Uchwały Nr 45/2014. Rady Nadzorczej Pienińskiego Banku Spółdzielczego. z dnia 30.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 8/12/2014 Załącznik do Uchwały Nr 45/2014 Rady Nadzorczej Pienińskiego Banku Spółdzielczego z dnia 30.12.2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 8/12/2014 Zarządu Pienińskiego Banku Spółdzielczego z dnia 08.12.2014r. POLITYKA

Bardziej szczegółowo

Ryzyko kredytowe banku Istota ryzyka kredytowego

Ryzyko kredytowe banku Istota ryzyka kredytowego Eugeniusz Gostomski Ryzyko kredytowe banku Istota ryzyka kredytowego 1 Ryzyko kredytowe to niebezpieczeństwo, iŝ kredytobiorca nie zwróci w ustalonym terminie kredytu wraz z odsetkami i bank poniesie stratę.

Bardziej szczegółowo

Zasady (polityka) rachunkowości przyjęta do stosowania w stowarzyszeniu Projekt Tarnów

Zasady (polityka) rachunkowości przyjęta do stosowania w stowarzyszeniu Projekt Tarnów Zasady (polityka) rachunkowości przyjęta do stosowania w stowarzyszeniu Projekt Tarnów Na podstawie art. 10 ust. 2 znowelizowanej ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (Dz. U. Nr 76 poz.

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny SA-P 2015

Raport półroczny SA-P 2015 skorygowany KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO Raport półroczny (zgodnie z 82 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2009 r. Dz. U. Nr 33, poz. 259, z późn. zm.) (dla emitentów papierów

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA FORMULARZY SPRAWOZDAWCZYCH DLA POTRZEB EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO STATYSTYKA TRANSAKCJI (TRXX)

INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA FORMULARZY SPRAWOZDAWCZYCH DLA POTRZEB EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO STATYSTYKA TRANSAKCJI (TRXX) Wersja z 20121023 INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA FORMULARZY SPRAWOZDAWCZYCH DLA POTRZEB EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO INFORMACJE OGÓLNE STATYSTYKA TRANSAKCJI (TRXX) Podstawą opracowania formularzy sprawozdawczych

Bardziej szczegółowo

W grupie kapitałowej Energomontaż-Południe S.A. wyodrębniono cztery segmenty branżowe: Budownictwo, Produkcja, Handel, Działalność pomocnicza

W grupie kapitałowej Energomontaż-Południe S.A. wyodrębniono cztery segmenty branżowe: Budownictwo, Produkcja, Handel, Działalność pomocnicza Rodzaje segmentów działalności ze wskazaniem produktów (usług) i towarów w ramach każdego wykazywanego segmentu branżowego lub składu każdego wykazywanego segmentu geograficznego oraz wskazanie, który

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo