Katarzyna Stelmach. Górny Śląsk jako region

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Katarzyna Stelmach. Górny Śląsk jako region"

Transkrypt

1 Katarzyna Stelmach Górny Śląsk jako marka Górny Śląsk jako region Górny Śląsk to kraina historyczna położona na pograniczu polsko- -czeskim, w dorzeczach górnej Odry i Wisły, zamieszkiwana już w okresie paleolitu. W starożytności prowadził tędy szlak bursztynowy, łączący wybrzeże Bałtyku z Imperium Rzymskim. Tereny śląskie stanowiły przez kilka wieków terytorium sporne dla Polaków i Czechów (IX-XI wiek), ostatecznie ulegając napływowi osadników niemieckich (XII-XIII wiek). XII wiek przyniósł znamienny dla dziejów regionu podział dzielnicy śląskiej ze stolicą we Wrocławiu na Księstwo Wrocławskie, późniejszy Dolny Śląsk, oraz Księstwo Raciborskie i Opolskie, czyli historyczny Śląsk Górny. Pomimo walk wewnętrznych pomiędzy książętami piastowskimi, XIII i XIV stulecie to dla Górnego Śląska okres rozwoju gospodarczego i ożywienia handlu (wydobycie rud ołowiu, srebra i żelaza w okolicach Bytomia i Tarnowskich Gór oraz kopalnictwo i hutnictwo żelaza w rejonie Częstochowy), napływu osadników i lokacji miast (m.in. Racibórz, Bytom, Cieszyn). Podobne ożywienie gospodarki miało miejsce na Górnym Śląsku w wieku XVI, zwłaszcza na ziemiach południowo-wschodnich (okolice Bielska), gdzie rozwijało się sukiennictwo. W okresie reformacji wielu mieszkańców krainy przeszło na luteranizm, co również pozostało nie bez wpływu na obraz kulturowy Górnego Śląska. XVII i XVIII stulecia w znacznej mierze spowolniły dynamiczny rozwój regionu. Wojna trzydziestoletnia i potop szwedzki spustoszyły wsie i miasta oraz doprowadziły do upadku wydobycia. W wyniku I wojny śląskiej terytorium Górnego Śląska spod władania Habsburgów austriackich (których zwierzchnictwo nad krainą datuje się od 1526 roku) przeszło pod hegemonię Prus. Przynależność Śląska do Prus potwierdziły kolejne dwie wojny śląskie, w wyniku czego zerwane zostały istotne związki gospodarcze pomiędzy Czechami, Austrią i Polską. Sytuacja uległa zmianie w wyników rozbiorów Polski, które podzieliły obszar Górnego Śląska pomiędzy Austrię (obszar południowo-wschodni) i Prusy (obszar północno-zachodni 67

2 Vademecum Śląsk: badania śląskoznawcze i Opolszczyzna). Zwłaszcza na Opolszczyźnie władze pruskie stymulowały rozwój gospodarczy; przez cały wiek XIX towarzyszyła temu jednak silna akcja germanizacyjna, której elementem było sprowadzanie osadników z Niemiec. Warto wspomnieć, że w 1871 roku rejencja opolska z siedzibą w Opolu stała się częścią zjednoczonego państwa niemieckiego. Stało się to przyczynkiem do zniemczenia zachodniej części Opolszczyzny. Od początku XIX wieku na terenach pruskich miał miejsce dynamiczny rozwój przemysłu, wsparty budową gęstej sieci linii kolejowych (od 1843 roku) i co za tym idzie - rozwojem miast. W XIX wieku na terytorium obecnego województwa śląskiego ukształtowały się trzy ośrodki nowoczesnego przemysłu górniczo-hutniczego, należące do trzech państw: pruskie Zagłębie Górnośląskie (Gliwice, Tarnowskie Góry, Mysłowice, Katowice, Chorzów), Zagłębie Dąbrowskie na terenie Królestwa Polskiego oraz galicyjskie Zagłębie Krakowskie z Jaworznem. Nysa, Brzeg i Paczków stanowiły z kolei prężnie rozwijające się ośrodki przemysłowe w Opolskiem. Zmianom gospodarczym towarzyszyły ostre napięcia społeczne, prowadzące do nasilenia germanizacji, zwłaszcza na Opolszczyźnie. Podobnie jak w innych częściach Górnego Śląska, tamtejsze akcje germanizacyjne doprowadziły do rozbudzenia się u wielu Ślązaków polskiej świadomości narodowej, manifestowanej poprzez tworzenie polskich towarzystw kulturalnych, oświatowych i religijnych, banków ludowych, wydawanie czasopism. W latach Ślązacy wprowadzili własnych posłów do sejmu Pruskiegoi parlamentu Rzeszy. Po I wojnie światowej zaostrzyły się antagonizmy narodowościowe, polsko-niemieckie, które doprowadziły do trzech powstań śląskich (1919, 1920, 1921). Ostateczny podział Górnego Śląska w 1921 roku pozostawił ziemie obecnego województwa opolskiego i zachodnie ziemie województwa śląskiego po stronie niemieckiej. Z odzyskanych ziem Górnego i Cieszyńskiego Śląska utworzono województwo śląskie z siedzibą w Katowicach, które otrzymało autonomię, własny samorząd i Sejm Śląski. Był to najbardziej uprzemysłowiony region międzywojennej Polski. Po wkroczeniu wojsk niemieckich we wrześniu 1939 roku, większość regionu włączono bezpośrednio do III Rzeszy, a Ślązaków wpisywano pod presją na Niemiecką Listę Narodową i zmuszano do służby w wojsku niemieckim. W styczniu 1945 roku Górny Śląsk został wyzwolony przez wojska radzieckie. Cały Śląsk przyłączono do Polski, a na Śląsku Cieszyńskim przywrócono granice Państwa sprzed aneksji Zaolzia w roku W latach masowo wysiedlano Niemców z Opolszczyzny, łamiąc prawa wielu śląskich Polaków. Spowodowało to odchodzenie Ślązaków opolskich od polskości i, w wielu przypadkach, emigrację do Niemiec. Na tereny Górnego Śląska i Śląska Opolskiego tymczasem osiedlano Polaków z Polski centralnej i południowo-wschodniej. Współczesny kształt 68

3 CZĘŚĆ I: Śląsk w perspektywie nauk społecznych województw śląskiego i opolskiego został ukształtowany w wyniku reformy administracyjnej w 1999 roku, granice te od roku 1945 były jednak wielokrotnie zmieniane. Nazwa Górny Śląsk po raz pierwszy odnotowana została w XV/ XVI wieku; współcześnie to historyczne miano odnoszące się do części województw śląskiego i opolskiego nie jest używane oficjalnie, nie odnosi się również do żadnego szczebla administracji państwowej i samorządu terytorialnego. Często jednak bywa wykorzystywane potocznie, zwłaszcza w odniesieniu do instytucji, inicjatyw, związków i stowarzyszeń zlokalizowanych w województwie śląskim, zwłaszcza w ramach nomen omen Górnośląskiego Okręg Przemysłowego (Górnośląski Związek Metropolitalny, Górnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego, oddziały górnośląskie wielu instytucji i towarzystw badawczych i naukowych). GOP, obejmujący tereny konurbacji śląskiej i otaczające ją tereny uprzemysłowione zachodniej Małopolski, od kilkudziesięciu lat rzutuje na obraz Górnego Śląska zagłębia górnictwa węgla kamiennego, hutnictwa i innych przemysłów ciężkich, o wysokim stopniu urbanizacji i dobrze rozwiniętej infrastrukturze drogowej i kolejowej, podtrzymując stereotyp, w którym brak miejsca na, historycznie związane z Górnym Śląskiem, Śląsk Cieszyński i Opolski. Fakt ten sprawia, że od drugiej połowy XX wieku mapa mentalna 1 Górnego Śląska, obecna w percepcji przeciętnego Polaka, przesuwa się stopniowo na Wschód, w kierunku Małopolski. Jak pokazuje przytoczona wyżej historia, Górny Śląsk stanowi region o charakterze trans- i wielonarodowym, zamieszkiwany przez Polaków, Niemców i Czechów, spośród których znacząca część obywateli państw deklaruje narodowość śląską (ponad 170 tysięcy obywateli polskich i prawie 11 tysięcy Czechów). Jest to region, który przez wieki podlegał wpływom polskim, czeskim, niemieckim i austriackim; rzymskokatolickim i protestanckim (luterańskim, kalwińskim i husyckim). O jego specyfice decyduje, z jednej strony, duża różnorodność geograficzna i historyczno-kulturowa (Podbeskidzie, Częstochowa, Śląsk Cieszyński, Zagłębie Dąbrowskie i część Zagłębia Krakowskiego zwłaszcza dwa ostatnie obszary sprzęgnięte z Górnym Śląskiem pod względem gospodarczo-przemysłowym, lecz odrębne kulturowo), z drugiej strony, silna tożsamość kulturowa (śląska), wyrażana zwłaszcza przez mieszkańców centralnej i południowo- -zachodniej części obecnego województwa. Jedynym czynnikiem unifikującym cały współczesny Górny Śląsk (rozumiany tak w kategoriach 1 Mapa wyobrażeniowa, mentalna jest wynikiem percepcji przestrzeni przez człowieka. Stanowi reprezentację jednostkowego, subiektywnego wyobrażenia miejsca, skupiając wiedzę o cechach i relacjach przestrzennych, przefiltrowanych przez indywidualne preferencje i stosunek jednostki do miejsca [za: Czornik 2000: 41] 69

4 Vademecum Śląsk: badania śląskoznawcze historycznych, jak i potocznie, w granicach GOP i obecnego województwa), wydaje się być przemysł i rozwinięta infrastruktura przemysłowa, które w historii zadecydowały o wyodrębnieniu regionu spośród innych. Czy w świetle tak wielkiego zróżnicowania można Górny Śląsk potraktować jako region? Pojęcie regionu jest równie wieloznaczne i nieprecyzyjne, jak jego desygnaty. Etymologicznie oznacza ono obszar kraju wyróżniający się charakterystycznymi cechami (geograficznymi, etnograficznymi itp.) od innych obszarów [Zdon-Korzeniowska 2009: 40]. Jak wskazują badacze regionów i regionalizmu [Zdon-Korzeniowska 2009: 39-41; Hanuláková, Daňo 2004: 9; i inni], pod pojęciem tym kryją się zazwyczaj następujące elementy, traktowane łącznie: a) wyodrębniony i wewnętrznie spójny obszar, b) samowystarczalny pod względem ekonomicznym, c) dysponujący zazwyczaj określoną autonomią (posiadający samorząd), d) stanowiący przestrzeń nie tylko geograficzną, lecz również społecznoekonomiczną, na której jest stanowiona i realizowana właściwa polityka strukturalna i regionalna [Hanuláková, Daňo 2004: 9], e) odrębność kulturowa (podobne cechy fizyczne i kulturowe, odmienne od regionów sąsiednich, których świadomość decyduje o poczuciu tożsamości mieszkańców regionu): Obszar ten zamieszkuje ludność posiadająca świadomość odrębnych zwyczajów, wartości, operująca jednym kodem symboli, posiadająca poczucie tożsamości. ( ) Region określają ( ) wartości kulturowe: tradycja historyczna, ideologia regionu, estetyka. [Rączka 1994: 26], stanowiąca często o atrakcyjności danego regionu. Świadomość odrębności kulturowej leży u podstaw tożsamości regionalnej, którą Agnieszka Turska-Kawa opisuje jako szczególny przypadek tożsamości społecznej, opierający się na tradycji regionalnej, odnoszonej do wyraźnie zdefiniowanego i delimitowanego terytorium, regionu (miejsca), jego specyficznych cech społecznych, kulturowych (symbolicznych), gospodarczych czy nawet topograficznych, wyróżniających go spośród innych regionów (miejsc). Ukształtowana tożsamość regionalna najczęściej prowadzi do zachowań prospołecznych, ukierunkowanych na podtrzymywanie tradycji, więzi z mieszkańcami danego miejsca. [Turska-Kawa 2013: 5]. W praktyce trudno osiągnąć wszystkie wyżej wymienione wyznaczniki. Wydaje się, iż Górny Śląsk, na tle innych regionów, osiąga stosunkowo wysoki poziom regionalizacji, oczywiście uwzględniając fakt, iż samorządność górnośląska jest podzielona na dwa organizmy wojewódzkie (województwo śląskie i województwo opolskie). Na użytek niniejszej publikacji region górnośląski odnoszę przede wszystkim do terytorium województwa 70

5 CZĘŚĆ I: Śląsk w perspektywie nauk społecznych śląskiego, nie zapominając jednak o jego historycznych korzeniach na Opolszczyźnie i sporadycznie odnosząc się do jego subregionów w ramach śląskiego województwa. Rozpatrując pojęcie regionu, nie sposób nie wspomnieć o regionalizmie, czyli ruchu społecznym obejmującym działania mające na celu odkrywanie, utrzymywanie i rozwijanie wartości przyrodniczych, materialnych i kulturowych danej miejscowości, małego czy wielkiego regionu [Zdon-Korzeniowska 2009: 40]. Z psychologicznego punktu widzenia taki związek z miejscem może być rozpatrywany na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, tzw. «zakorzenienie», związek z regionem geograficznym, który dla jednostki ma istotne walory historyczne czy kulturowe. Po drugie, związek społeczny, który będzie przejawiał się w przywiązaniu do danej zbiorowości i poczuciu uwspólnotowienia z nią poprzez podzielanie tych samych wartości, dążeń, potrzeb. ( ) przywiązanie do miejsca wiąże się z wzrostem aktywności w strukturach instytucjonalnych oraz zbiorowych przedsięwzięciach na rzecz społeczności, jak również z silniejszym zakorzenieniem w miejscu, skutkującym mniejszą ilością i częstotliwością migracji. Ponadto, emocje oraz wiedza i wspólne wartości wpływają na zaangażowanie w sprawy społeczności lokalnej [Turska-Kawa 2013: 1-2]. Regionalizm oznaczać może zarówno ruch polityczny i umysłowy, jak i twórczość artystyczną czy działalność naukowo-badawczą, mające za zadanie twórcze i krytyczne rozwijanie dziedzictwa społecznego i kulturowego w celu zachowania i rozwijania regionalnej tożsamości mieszkańców [Tamże: 41]. Ruchy regionalistyczne na Górnym Śląsku to m.in. Ruch Autonomii Śląskiej czy środowisko skupione wokół Marka Szołtyska. Zjawiskiem nieodłącznie związanym z regionalizacją jest istnienie, w niemal każdym regionie kraju, subregionów, które nie utożsamiają się z pozostałą częścią województwa (np. Podbeskidzie, gminy Jury Krakowsko- Częstochowskiej). Jest to wynikiem reformy administracyjnej 1999 roku, która w dość autorytatywny sposób wytyczyła nowe granice województw i powiatów [Stępowski 2012: 36]. Przeciwną tendencję stanowi ruch obszarów w kierunku formowania makroregionów, często transgranicznych, którą wspiera polityka regionalna Unii Europejskiej. Zachęta materialna w postaci możliwości uzyskania dofinansowania rozwoju regionu z funduszy UE sprzyja formowaniu się euroregionów takich jak Euroregion Tatry czy Euroregion Karpacki. Termin ten nie ma charakteru oficjalnego (nie występuje w oficjalnej nomenklaturze i dokumentacji unijnej), stanowi jednak semantyczną platformę umożliwiającą efektywny marketing wewnętrzny i zewnętrzny. Wśród 16 euroregionów na terytorium Polski znajdujemy m.in. polsko-czeski Euroregion Silesia, którego celem jest 71

6 Vademecum Śląsk: badania śląskoznawcze podejmowanie wspólnych działań dla rozwoju gospodarczego i społecznego regionu oraz zbliżenie jego mieszkańców i instytucji. Trzeba jednak wspomnieć, iż w znacznej mierze euroregion ten nastawiony jest na osiągnięcie celów gospodarczych, w mniejszym stopniu zbliżając historyczne obszary Górnego Śląska pod względem kulturowym. Wiele do życzenia pozostawia także promocja euroregionu, a świadomość jego istnienia nie jest zbyt duża, nawet wśród mieszkańców tego makroregionu. 72 Region w świetle koncepcji marketingu terytorialnego Marketing terytorialny, czyli marketing gmin, miast i regionów [Rumpel, Siwek 206: 193], to stosunkowo nowa, miękka koncepcja zarządzania przestrzenią, za którą zazwyczaj odpowiadają organy administracyjne i samorządowe gospodarujące danym wycinkiem przestrzeni 2. U podstaw tej koncepcji leży przekonanie o rynkowym charakterze wymiany usług i wartości pomiędzy przestrzennymi jednostkami osadniczymi a podmiotami je zasiedlającymi i odwiedzającymi (interesariuszami, m.in. mieszkańcami, pracownikami, turystami, przedsiębiorcami i przedsiębiorstwami, podmiotami trzeciego sektora i różnego rodzaju organizacjami), jak również świadomość konkurencji o ograniczone zasoby (inwestycje, nowe miejsca pracy, fundusze unijne, przedsiębiorców, mieszkańców, studentów, turystów itp.) [Kaczmarczyk, Kaczor 2011: 15]. Podobnie jak w przypadku innych rodzajów marketingu, marketing terytorialny rozpatrywać można w wymiarze socjologiczno-procesualnym (tj. jako proces, którego podstawą są lokalne działania mające na celu efektywne, społeczne i ekonomiczne funkcjonowanie danego obszaru, zgodnie z szerszymi, wytyczonymi celami, całokształt skoordynowanych działań podmiotów lokalnych, regionalnych lub ogólnokrajowych, zmierzających do wykreowania procesów wymiany i oddziaływania poprzez rozpoznanie, kształtowanie i zaspokojenie potrzeb oraz pragnień mieszkańców [Kaczmarczyk, Kaczor 2011: 15-16]) oraz w wymiarze funkcjonalno-operacyjnym (jako zespół instrumentów i działań, wspierających osiąganie celów marketingowych w jednostce terytorialnej [Tamże: 15]). Zarówno pierwszy, jak i drugi rodzaj definicji ukierunkowuje działania marketingowe na realizację zamierzonych celów, którymi w przypadku regionów mogą być: poprawa wizerunku regionu w oczach własnych mieszkańców i całego społeczeństwa, wzrost atrakcyjności terytorium, kształtowanie własnego profilu, korzyści i przewag konkurencyjnych, poprawa jakości życia oraz zaspokojenie obecnych i przyszłych potrzeb mieszkańców [Rumpel, Siwek 2006: 2 Przegląd koncepcji i definicji marketingu terytorialnego prezentują Michał Kaczmarczyk i Arkadiusz Kaczor [Kaczmarczyk, Kaczor 2011: 14-18].

7 CZĘŚĆ I: Śląsk w perspektywie nauk społecznych 194] (Kotler, Haider i Rein mówią odpowiednio o marketingu wizerunku, marketingu lokalnych atrakcji, marketingu infrastruktury miasta i marketingu ludzi [Kaczmarczyk, Kaczor 2011: 17]). Realizacja celów powinna mieć charakter skoordynowany i planowy, a nawet strategiczny: podstawą marketingu terytorialnego powinno być długofalowe planowanie oraz zastosowanie w praktyce wszystkich narzędzi marketingu-mix [Tamże: 18]. Główne zasady strategicznego planowania marketingowego w regionie to zdolność wyznaczenia koncepcji i strategicznych celów danego obszaru ( ), wyznaczenie struktury głównych celów rozwoju regionu, identyfikacja potrzeb z punktu widzenia grup docelowych (segmentów) mieszkańców, gości przyjezdnych (turystów), potencjalnych inwestorów, deweloperów itp. [Hanuláková, Daňo 2004: 11]. W efekcie działań marketingowych powstać powinien megaprodukt terytorialny [Kaczmarczyk, Kaczor 2011: 33-34], w literaturze naukowej z dziedziny marketingu turystycznego, w odniesieniu do regionu zwany regionalnym produktem turystycznym (nacisk położony na regionalność, czyli specyficzność dla regionu) czy produktem turystycznym regionu (a zatem takim, którego zasięg występowania obejmuje dany region) [Zdon- Korzeniowska 2009: 28-30]. O istocie megaproduktu decyduje charakter regionalnych atrakcji, przygotowanych tak dla turystów, jak i dla mieszkańców (infrastruktura, atrakcje naturalne, kulturowe, społeczne) oraz innych zainteresowanych podmiotów [Tamże: 31]. Jak stwierdza Małgorzata Zdon-Korzeniowska, podstawowym składnikiem regionalnego produktu turystycznego są zatem «atrakcje regionalne» [2009: 33], związane z danym regionem w sposób stały, nieodtwarzalne i unikatowe, stanowiące element (przyrodniczego, kulturowego, historycznego) dziedzictwa danego regionu. Dobrym przykładem atrakcji regionalnych Górnego Śląska są zabytki zgrupowane w Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, unikalne miasta ogrody na katowickich osiedlach Giszowiec i Nikiszowiec czy budowle na Szlaku Moderny w Katowicach. Dziedzictwo stanowi o tożsamości przeszłych, obecnych i przyszłych generacji, identyfikator, cecha właściwa danego terytorium i ze względu na swoją niematerialność, trudna do naśladowania [Kaczmarczyk, Kaczor 2011: 35]. Jak twierdzą badacze, stanowi ona najważniejszy instrument marketingu terytorialnego, pełniąc funkcję integrującą w odniesieniu do pozostałych elementów struktury marketingu-mix. Można ją zaprojektować, modyfikować i kontrolować rezultaty jej użycia [Tamże: 35], jednak kluczem do sukcesu jej zastosowania jest autentyczność marki, która na jej podstawie zostaje zbudowana [Stępowski 2012: 37]. Na koniec tego rozdziału warto wymienić podmioty biorące udział w tworzeniu produktu regionalnego i kreowaniu jego marki. Są to przede 73

8 Vademecum Śląsk: badania śląskoznawcze wszystkim organy administracji państwowej (władze województwa), regionalne i lokalne władze samorządowe (sejmik województwa) 3, mieszkańcy (którzy odegrali znaczącą rolę w promocji Katowic jako kandydata do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2016 ), w tym indywidualne osoby i grupy pasjonatów, parlamentarzyści i osoby znane lub/i znaczące w regionie, organizacje mieszkańców, stowarzyszenia zawodowe i przedsiębiorców, wreszcie szeroko rozumiane przedsiębiorstwa, przyczyniające się do tworzenia profilu społeczno-gospodarczego regionu oraz do tworzenia pozycji konkurencyjnej regionu [Czornik 2000: 34-45]. Szczegółowe przykłady brandingu Górnego Śląska, zainicjowane i realizowane przez poszczególne grupy podmiotów, zostaną przytoczone w jednym z kolejnych rozdziałów. 74 Region jako marka Czy możliwe jest zbudowanie spójnej i autentycznej marki regionu, z uwzględnieniem jego różnorodności geograficznej, historycznej i kulturowej? Takie pytanie stawia przed teoretykami i praktykami marketingu terytorialnego Robert Stępowski, ekspert w zakresie marketingu miejsc stosunkowo nowej dziedziny wiedzy, powstałej w oparciu o marketing terytorialny [Stępowski 2012: 36], dla której marka jest istotnym (o ile nie najistotniejszym) narzędziem, które w znaczący sposób może się przyczynić do wzrostu konkurencyjności miejsca [Korczyńska 2006: 2]. Marketing miejsca w przeważającej mierze odnosi się do marketingu miast; stosunkowo niewielu badaczy i praktyków rozpatruje marketing miejsca w odniesieniu do regionów. Stąd też należy mieć na uwadze istotne elementy odróżniające marketing regionów od marketingu miast, takie jak rozległość przestrzeni, skala oddziaływania, niejednorodność (a nawet wpisana w rozumienie regionu różnorodność) kulturowa, geograficzna, gospodarcza i historyczna, związana z istnieniem subregionów. Pojęcie marki oscyluje wokół dwóch zasadniczych definicji: a) Marka: nazwa, termin, symbol lub design bądź ich połączenie, mające na celu identyfikację produktów i usług jednego sprzedającego lub grupy sprzedających oraz ich odróżnienie od konkurencji [American Marketing Association; tłum. K.S.] 3 Zgodnie z Ustawą z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym i Ustawą z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie województwa, powiat i samorząd województwa zobowiązane są do realizacji działań promujących regionalne walory i możliwości rozwojowe przede wszystkim w celu podnoszenia poziomu ich konkurencyjności [Czornik 2000: 38]. W praktyce działalność promocyjna starostw i urzędów marszałkowskich polega na tworzeniu nowych jakości marketingowych, poprzez generowanie wspólnego produktu [Tamże: 38].

9 CZĘŚĆ I: Śląsk w perspektywie nauk społecznych b) Marka: zbiór fizycznych cech produktu lub usługi wraz ze związanymi z nimi przekonaniami i oczekiwaniami niepowtarzalne skojarzenie wywoływane w świadomości odbiorców przez nazwę bądź logo produktu lub usługi [British Chartered Institute of Marketing; cyt. za: Edwards, Day 2006: 48]. Jak łatwo zauważyć, brytyjska definicja zawiera element emocjonalny, wykraczający poza marketingowe opakowanie produktu lub usługi. Zdolność marki do przenoszenia symbolicznych treści, znaczeń kulturowych i wartości uwypuklają współcześnie nowe, najbardziej lapidarne definicje Davida Ogilvy ( Marka to idea produktu stworzona przez konsumenta ) oraz Helen Edwards i Dereka Day ( Marka to produkt plus wartości i skojarzenia ) [Edwards, Day 2006: 49-50]. Wracając do pojęcia mapy wyobrażeniowej, ludzie mają tendencję do myślenia o mieście jako o zbiorze właściwości i atrybutów, jakiegoś rodzaju historii, a zatem skłonni są do myślenia o miejscu w sposób narracyjny [Korczyńska 2006: 2]. Prosta, udana narracja marki stanowi wartość dodaną miejsca, na którą składają się w równym stopniu elementy materialne (mierzalne, namacalne aktywa) i aspekty nieuchwytne, w dużej mierze emocjonalne, takie tak wcześniej wspomniane wartości i skojarzenia [Korczyńska 2006: 2]. Wartości stanowią względnie stały, niezmienny w czasie element marki miejsca (np. w badanym regionie: pracowitość, religijność, przywiązanie do rodziny i małej ojczyzny Ślązaków, wychowanie w otoczeniu zurbanizowanym i przemysłowym); formowaniu, ewaluacji i zmianie podlegać mogą skojarzenia i przekonania związane z miejscem (np. przekonanie o czarnym, górniczym Górnym Śląsku, wizualne skojarzenie z regionem krajobrazu kopalń, fabryk i familoków ). W literaturze przedmiotu istnieje wiele koncepcji, rozkładających markę na logiczne, bardziej zrozumiałe i prostsze do opisania komponenty, np.: a) tożsamość marki uchwytna, odwołująca się do zmysłów, wyraża, syntetyzuje i wizualizuje markę, zwiększa jej znajomość i świadomość; b) wizerunek marki miejsca sposób, w jaki postrzegana jest tożsamość miejsca, czyli jego atrybuty fizyczne i emocjonalne, dostępne ludziom poprzez jednostkowe percepcje i obrazy (wizerunki); wizerunek marki jest odzwierciedleniem, wrażeniem, refleksją konsumenta w odniesieniu do tożsamości marki ( ) to druga strona tożsamości, jej odbicie w percepcji odbiorcy [Korczyńska 2006: 3]; c) idea przewodnia marki wiąże wszystko, co dzieje się w miejscu, w jedną wspólną wizję i cel; stanowi czynnik różnicujący od marek konkurencyjnych; d) kapitał marki wszystkie materialne i niematerialne aktywa i pasywa 75

10 Vademecum Śląsk: badania śląskoznawcze marki, tworzące jej wartość, w tym: lojalność wobec marki, znajomość marki, postrzegana jakość marki, skojarzenia związane z marką i inne aktywa [na podstawie: Korczyńska 2006: 3-4] 4. Branding miasta jest sposobem myślenia o mieście jako o marce [Korczyńska 2006: 5]; per analogiam, branding regionu byłby sposobem myślenia o regionie jako o marce. Pamiętać należy jednak, że w obrębie regionu funkcjonuje znacznie więcej podmiotów uczestniczących w działaniach marketingowych; bardzo często branding regionu w praktyce oznacza patronat i pewną formę kontroli regionalnych władz samorządowych nad brandingiem poszczególnych miast i gmin; równie popularna strategia budowania marki regionu opiera się na inteligentnym podłączeniu się pod, zazwyczaj wypracowaną i powszechnie znaną, markę miasta stolicy regionu bądź województwa. Tej ostatniej sytuacji nie uniknął także region górnośląski, o czym w dalszej części artykułu. Jak wskazują badacze [Lutek, Gołoś 2010: 17-18], działania marketingowe powinny zostać poprzedzone analizą odpowiedzi przez rządzących na trzy podstawowe pytania: - Z czego miejsce i jego społeczność chciałoby być znane? - Jak może trwale wyróżnić się w otoczeniu konkurencyjnym? - Jakie skojarzenia i odczucia powinny towarzyszyć konsumentom w momencie przywołania na myśl marki miejsca? Odpowiedź na powyższe pytania stanowi istotę budowania świadomości marki i zarządzania nią [Lutek, Gołoś 2010: 18]; wraz z diagnozą unikalnego potencjału miejsca i benchmarkingiem stanowią one podstawę do zbudowania długookresowej strategii marki miejsca [por. Lutek, Gołoś 2010: 18-22]. W procesie budowania marki miejsca najistotniejsze wydają się być dwa podprocesy: segmentacji i pozycjonowania marki. Segmentacja, czyli określenie adresatów działań marketingowych, prowadzi do wyodrębnienia czterech podstawowych grup docelowych działań komunikacyjnych: odwiedzający miasto, rezydenci i pracownicy, przedsiębiorcy i przemysł, rynki eksportowe [Kotler 1999: 33]. Poszczególne grupy dzielą się na dalsze segmenty, spośród których wyodrębnić należy segmenty kluczowe, które staną się obszarem dalszego pozycjonowania, czyli poszukiwania odpowiedniego miejsca w umyśle odpowiedniego konsumenta [Lutek, Gołoś 2010: 4 Inaczej rzecz ujmując, model marki można przedstawić przy pomocy tzw. heksagonalnego modelu marki, opracowanego dla marki miasta przez S. Anholta i obejmującego: obecność, istnienie marki w świadomości, miejsce (do życia, przebywania, odwiedzania), potencjał (edukacyjny, ekonomiczny), duszę miasta i jego puls, warunki wstępne (zwłaszcza społeczne, administracyjne i infrastrukturalne), wreszcie ludzi, którzy są podstawowym kanałem komunikacyjnym dla tożsamości miejsca [Korczyńska 2006: 6-7]. 76

11 CZĘŚĆ I: Śląsk w perspektywie nauk społecznych 20]. Ważnym jest, aby proces budowania marki był procesem świadomym [Korczyńska 2006: 6], choć historia współczesna zna także spontaniczne, oddolne procesy budowania wizerunku, odbywające się za przyzwoleniem władz samorządowych (np. akcja facebookowa Brutala z Katowic, która zapoczątkowała modę na katowicki modernizm; pierwsze inicjatywy oprowadzania po śląskich perłach architektonicznych miały miejsce z prywatnej inicjatywy pracowników Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach we współpracy z lokalnymi towarzystwami i zwykłymi ludźmi ). Poszukiwanie odpowiedniego sposobu opowiedzenia o marce miejsca często bywa ograniczane wieloma balastami, takimi jak realne zasoby marki (np. istniejące dziedzictwo kulturowe, od którego trudno abstrahować, co wydaje się ważne w kontekście Górnego Śląska), skala różnorodności w obrębie miejsca (istotne ograniczenie w przypadku regionów, dla których niezmiernie trudno jest stworzyć markę autentyczną i równocześnie wszechogarniającą), ograniczona liczba grup docelowych (podstawowy błąd w budowaniu strategii marki miejsca sprowadza się najczęściej do budowania jednego komunikatu skierowanego do wszystkich, a zatem do nikogo), konserwatyzm decydentów oraz rozdział doradztwa i decyzji w organach samorządowych odpowiedzialnych za promocję, wreszcie funkcjonowanie obok siebie wielu strategii marek mających wpływ na miejsce (np. marek kluczowych miast w regionie, co nierzadko prowadzi do wizerunkowych niespójności) [Lutek, Gołoś 2010: 20-21]. Kolejne utrudnienie, zwłaszcza dla brandingu regionów, wiąże się z różnorodnością wpisaną w duże krainy geograficzne; większość w miarę uniwersalnych, bezpiecznych obszarów pozycjonowania jest zajęta przez marki innych regionów, dlatego trudno już znaleźć świeży, nieoczywisty sposób odróżnienia się od konkurencji [Lutek, Gołoś 2010: 21]. Przejawy brandingu na Górnym Śląsku Branding województwa Wielu z mieszkańców województwa śląskiego do dziś kwestionuje jego granice administracyjne, a czasem wręcz podważa sam sens istnienia w obecnym kształcie. Region ma więc pewne problemy z tożsamością, na które nakładają się animozje między mieszkańcami wynikające z granic kulturowych oraz dawnego podziału na województwa katowickie, bielskie oraz częstochowskie. Dodatkowo - co potwierdzają badania - mieszkańcy miewają zaniżoną samoocenę i ulegają negatywnym stereotypom na temat miejsca, w którym mieszkają. [ Śląskie ] - w ten oto sposób Wydział 77

12 Vademecum Śląsk: badania śląskoznawcze Promocji i Współpracy Międzynarodowej Urzędu Marszałkowskiego uzasadniał decyzję o rozpoczęciu w kwietniu 2008 roku akcji promocyjnej województwa pod hasłem Śląskie. Pozytywna energia. Kampania trwała niemal dwa miesiące i pochłonęła prawie 900 tys. złotych. Jej podstawowym celem była promocja wizerunku województwa wśród jego mieszkańców. Autorzy kampanii, zgodnie z przedstawionym uzasadnieniem, pragnęli pokonać różnice wynikające ze zderzenia górnośląskiego regionalizmu z dziedzictwem innych subregionów, wchodzących w skład województwa. Hasło promocyjne niesie zatem przekaz wyabstrahowany z tradycyjnych, śląskich wartości. Jedynym łącznikiem z tradycją Górnego Śląska jest słowo-klucz kampanii energia, które interpretować można dwojako: jako nawiązanie do szeroko rozumianego przemysłu energetycznego, stanowiącego bazę ekonomiczną i jeden z kapitałów regionu; z drugiej strony, jako synonim wigoru, siły i możliwości tkwiących zwłaszcza w młodych mieszkańcach województwa. Do tej ostatniej interpretacji nawiązywali sponsorzy kampanii: Tworzące ją [kampanię przyp. K.S.] reklamy pokazały województwo jako tryskające pozytywną energią, radosne, pewne siebie i wesołe, a jego Mieszkańców jako ludzi z poczuciem humoru, potrafiących również na siebie samych spojrzeć z dystansem. Taki wizerunek marki «Śląskie» jest konsekwencją przyjętej strategii komunikacji marketingowej województwa. [ Śląskie ]. Marka Śląskie symbolizuje przede wszystkim pozytywną energię regionu, siłę jego przedsiębiorczości i ludzi, umiejętność współpracy oraz bogatą tradycję. Uosabia również dumę mieszkańców z zabytków, bogactwa przyrody (szlaków turystycznych) i własnej, jedynej w skali Polski i Europy, wyjątkowej specyfiki tak stanowi opis marki, uszczegółowiony w postaci brand tree [Śląskie, Brand Map]. Jego szczyt stanowi esencja marki, na którą składają się dziedzictwo, wartości i osobowość marki, benefity i wyróżnik, którym jest zdaniem twórców unikalny splot kultur i społeczności terytorialnych oraz wyjątkowe położenie geograficzne na przecięciu wielu szlaków komunikacyjnych. Kampania marki obejmowała wiele działań promocyjnych, m.in. przy użyciu reklamy zewnętrznej, reklamy prasowej, radiowej i telewizyjnej; mocno zaznaczyły się w niej również działania z zakresu marketingu bezpośredniego ( Fotoboard, Autostopowicze, Naklejka, Tour de Śląskie ). Kampania spotkała się ze sporym uznaniem specjalistów, którzy podkreślali jej autentyczność i atrakcyjność [Stępowski 2012: 37]; utkwiła także w pamięci mieszkańców województwa (do dziś spora część mieszkańców pamięta hasło promocyjne, w dalszym ciągu jest ono także wykorzystywane w kampaniach promocyjnych województwa, podobnie jak stworzone wówczas logo i mapa marki). 78

13 Branding miasta stolicy województwa CZĘŚĆ I: Śląsk w perspektywie nauk społecznych Do listopada 2009 roku Katowice kojarzone były tak przez gości przyjezdnych, jak i przez mieszkańców jako mało interesujący, postindustrialny i mocno zaniedbany obszar, którego jedynym charakterystycznym elementem krajobrazowym jest popularna arena widowiskowa Spodek. W wyniku przystąpienia Katowic do konkursu o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016 sytuacja ta uległa całkowitemu odwróceniu: miasto przeżyło niemal dwuletni, wizerunkowy karnawał, a zapoczątkowane wówczas akcje społeczno-kulturalne stały się przyczynkiem do renesansu Katowic w dziedzinie kultury, sztuki i rozrywki. Stworzone wtedy instytucje, mające na celu aktywizację miasta i jego mieszkańców, przetrwały do dziś, co więcej, rozwijają swoją działalność w dalszych kierunkach. Katowice wybrały hasło, jakby się zdawało, wywrotowe w stosunku do stereotypow na swój temat: Miasto ogrodów. Hasło to, zaczerpnięte z idei Ebenezera Howarda, nie było jednak pustym sloganem, lecz stanowiło powrót do, być może mało znanej, lecz świeżej i intrygującej idei towarzyszącej powstawaniu najcenniejszych, pod względem kulturowym i architektonicznym, dzielnic miasta. Hasło to zwracało uwagę na nieznane w kraju aspekty Katowic (jak np. duża ilość terenów zielonych w mieście, realizacja ciekawych koncepcji architektonicznych), odwracając stereotypy i zachęcając do poszukiwania innych niż oczywiste korzeni w katowickiej historii. Projektowi Miasto ogrodów towarzyszyła także szersza idea dotycząca polskich miast: Powrót do idei Ebenezera Howarda jest odpowiedzią na potrzeby współczesnych miast tak często borykających się z problemami dezurbanizacji, fragmentaryzacji przestrzeni miejskich, a co za tym idzie rozpadem więzi międzyludzkich. Projekt Miasto Ogrodów to wizja miasta stawiającego na edukację, nowe technologie i proekologiczne rozwiązania. To szereg działań promujących aktywny tryb życia, społeczną odpowiedzialność oraz współpracę, która nie hamuje kreatywności jednostek. [Katowice miasto ogrodów]. Kampania miała realizować także bardziej konkretne cele w zakresie poprawy jakości życia mieszkańców i atrakcyjności miasta: Chcemy, aby rzeczywiste ogrody stały się atrakcyjnym elementem tkanki miejskiej, miejscem spotkań, przestrzenią dla kontaktów. Wierzymy, że mieszkańcy będą tworzyć własne miniogrody w prywatnych przestrzeniach. [Katowice miasto ogrodów] W zamierzeniu (oraz faktycznie) projekt angażował nie tylko osoby pracujące przy kampanii i wolontariuszy, lecz przede wszystkim mieszkańców wszystkich dzielnic (m.in. poprzez bardzo popularny cykl konkursów Prywatny ogród ), którzy jak się wydaje stanowili najważniejszą grupę docelową działań marketingowych. Mimo celowego skierowania projektu ESK 2016 na zewnątrz, tj. do członków Komisji Selekcyjnej, złożonej z ekspertów Unii Europejskiej oraz polskich rzeczoznawców powołanych przez Ministra 79

14 Vademecum Śląsk: badania śląskoznawcze Kultury i Dziedzictwa Narodowego, projekt Katowic miał na celu przede wszystkim zapoznanie i zaangażowanie we wspólne dzieło mieszkańców miasta, którzy swoim przekonaniem co do idei marki i wiarą w markę Katowic zarazić mieli pozostałą część polskiego społeczeństwa. Tożsamościowy i aktywizacyjny cel został osiągnięty: kampania promocyjna marki została bardzo dobrze przyjęta przez mieszkańców (mimo początkowego zdziwienia), którzy z chęcią włączyli się w działania marketingowe. Cel zasadniczy jednak nie został osiągnięty; pomimo porażki władze miasta przekształciły Biuro ESK 2016 w Instytucję Kultury Katowice Miasto Ogrodów; Katowice jako Miasto Marzeń tym razem kandydowały także do tytułu Europejskiej Stolicy Młodzieży. Utrzymany został dotychczasowy kierunek działań promocyjnych marki (kultura, sztuka niezależna, ciekawe formy spędzania wolnego czasu, poprawa jakości życia), wokół której narosło wiele innych, mających już swoją renomę, submarek, takich jak Mariacka. Miasto nadal używa logotypu i symbolu graficznego przygotowanego z myślą o ESK (stylizowane, czarno-kolorowe serce), okresowej zmianie ulegają jedynie slogany (aktualnie - Katowice dla odmiany wg pomysłodawców, związane jest z przebudową, przemianą centrum miasta ). Marka Miasto ogrodów scaliła w dużej mierze przyjezdną ludność Katowic w jedną społeczność, a autochtonom przypomniała o mniej znanej historii. Odbiła się także szerokim echem w mediach, które chętnie podchwyciły nośny i oryginalny (paradoksalny) slogan. W nikłej jednak mierze odzwierciedlała wartości istotne z punktu widzenia całego regionu, a zatem nie mogłaby w sposób autentyczny i skuteczny rzutować na ideę Górnego Śląska. 80 Branding związku miast i gmin Górnośląski Związek Metropolitalny to związek komunalny wykonujący szereg zadań strategicznych dla całego regionu, ustalający wspólną strategię rozwoju i pozyskujący środki na jej realizację z krajowych i zagranicznych funduszy celowych. On także wykreował własną markę Metropolia Silesia, która obejmuje swoim zakresem miasta na prawach powiatu także te spoza historycznego Górnego Śląska (Sosnowiec, Jaworzno, Dąbrowa Górnicza). Nie obyło się bez kontrowersji wokół nazwy metropolii. Kilkudziesięciu naukowców z uczelni wyższych w województwach śląskim, opolskim i dolnośląskim oprotestowało nazwę Silesia i zaapelowało, aby nie nazywać związku miast nazwą całego regionu historyczno- -kulturowego [Jedlecki 2007]. Głównym celem związku jest na podstawie istniejącej tradycji GOP wykreowanie metropolii śląskiej jako dynamicznie rozwijającego się wielkomiejskiego ośrodka, zdolnego do skutecznej

15 CZĘŚĆ I: Śląsk w perspektywie nauk społecznych konkurencji z innymi ośrodkami metropolitalnymi w kraju i w Europie [Cele, gzm.org.pl]. Do zadań związku metropolitalnego należy m.in.: - wzbudzanie w mieszkańcach poszczególnych miast poczucia dumy z przynależności do wielkiego organizmu miejskiego i przekonania o dostępności, dla każdego, całego potencjału metropolii; - zachęcanie mieszkańców i przyjezdnych do odkrywania metropolii i świadomego wyboru tego miejsca do życia i pracy; - wytworzenie i upowszechnianie przekonania o wszechstronnych możliwościach wyboru kariery i modelu życia i zachęcenie młodych, dobrze wykształconych ludzi do osiedlania się i pracy w metropolii; - wypromowanie w kraju i za granicą wszelkich walorów metropolii: gospodarczych, kulturalnych, turystycznych, przyrodniczych [Cele, gzm.org.pl]. Póki co, związkowi udało się wypromować nazwę marki i jej ideę. Niewątpliwym sukcesem jest również skłonienie władz miast z różnych miejsc sceny politycznej do wspólnej pracy na rzecz budowania metropolii. Obecnie GZM promuje się poprzez hasła: Pełnia możliwości i Pełnia inwestycji, bez większego oddźwięku w społeczeństwie i mediach. Branding stowarzyszeń przedsiębiorców Kolejna uznana marka z Górnego Śląska odnosi się do sfery gospodarki i została wykreowana przez towarzystwo przedsiębiorców. Europejski Kongres Gospodarczy w Katowicach, bo o nim mowa, jest jednym z największych w Europie Centralnej, cyklicznie odbywającym się, wydarzeniem na styku przemysłu, nauki i polityki. Pomysłodawcą i organizatorem Kongresu od pierwszej edycji w 2009 roku jest Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości, wydawca m.in. Miesięcznika Gospodarczego Nowy Przemysł oraz portalu wnp.pl. Honorowym Przewodniczącym Rady Patronackiej Komitetu Organizacyjnego Kongresu jest Jerzy Buzek. Ideą kongresu jest integracja przedsiębiorców ze Środkowej Europy i nakreślenie wspólnej wizji gospodarczego rozwoju. W dużej mierze kongres stanowi forum debaty o kondycji górnośląskiego przemysłu i gospodarki. Marka EKG w swojej istocie odwołuje się do dziedzictwa Górnego Śląska jako zagłębia przemysłu, ważnego na mapie Europy już w wieku XIX. W kampanii promocyjnej marki wykorzystuje się kapitał przemysłowy, naukowy i infrastrukturalny Śląska; marka odświeża przemysłowy wizerunek regionu, jednak w kontekście (i stylu) europejskim. 81

16 Vademecum Śląsk: badania śląskoznawcze Branding mieszkańców i związków mieszkańców Zanim katowicki modernizm stał się wizytówką województwa śląskiego i miasta Katowice, opatrzoną stosownymi logotypami, wycieczki szlakiem moderny prowadziła grupka aktywistów, miłośników architektury i Katowic, w tym studentów i naukowców. Obecnie szlak ten funkcjonuje jako wynik projektu pn. Stworzenie i oznakowanie Szlaku Moderny w Katowicach, do którego dofinansowanie miasto Katowice uzyskało w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego, i stanowi unikatową atrakcję turystyczną. Warto jednak pamiętać, iż o dziedzictwo śląskiego modernizmu upomnieli się sami mieszkańcy, m.in. poprzez akcję Brutal z Katowic przeciwko burzeniu rzadkich, brutalistycznych kielichów dworca PKP w Katowicach. Można zatem stwierdzić, iż to sami mieszkańcy, w sposób spontaniczny wykreowali markę Katowic jako miasta modernizmu, obdarzając ją społecznym i historycznym znaczeniem oraz uwidaczniając swoje przekonanie do idei i emocje w odniesieniu do wartości architektonicznych miasta. Marka Górnego Śląska czy to możliwe? Jak wskazują powyższe przykłady, w chwili obecnej na Górnym Śląsku istnieje kilka znaczących marek rzutujących na obraz regionu, brakuje jednak marki regionu Górnego Śląska, nie licząc marki heterogenicznego w swej istocie województwa. Brakuje idei przewodniej marki Górnego Śląska. Rządzący nie czują także potrzeby prowadzenia kompleksowego marketingu w ujęciu maksymalistycznym [Rumpel, Siwek 2006: 196] i regionalnym. W rezultacie znamy silne marki Katowic i śląskiego województwa, nie mamy jednak scalającej idei i, co za tym idzie, nowoczesnego i nowocześnie zarządzanego wizerunku Górnego Śląska. Funkcja wizerunkowa to nie jedyna możliwa funkcja marki względem regionu. Najistotniejsza wydaje się być rola strukturotwórcza marki: region istnieje faktycznie, o ile istnieje w świadomości swoich mieszkańców i w świadomości mieszkańców innych regionów [Rumpel, Siwek 2006: 199]; przykład czeskiego Królestwa Wałaskiego z analizy Petra Rumpela i Tadeusza Siwka pokazuje, w jaki sposób i w jak wielkim stopniu marketing terytorialny, oparty o budowanie i rozwijanie marki, może pomóc w promocji regionu (nawet wielokulturowego czy pozbawionego tradycji). Inne, symboliczne i praktyczne funkcje marki to: a) funkcja wyróżnika b) skrótu myślowego, pozwalającego na zagospodarowanie pustki informacyjnej o regionie c) samoobrony d) polisy ubezpieczeniowej, która, z jednej 82

17 CZĘŚĆ I: Śląsk w perspektywie nauk społecznych strony, chroni tożsamość regionu przed wpływami, a z drugiej, przed zdobyciem negatywnej reputacji e) marka jako religia i miękka władza f) magnes. Są one funkcjami użytecznymi, zwłaszcza z punktu widzenia terytorialnych władz. Zwieńczenie wymienionych funkcji stanowi zaś rola kontekstotwórcza marki, dzięki której przekaz wkomponowywany jest właśnie w pożądany kontekst mentalny. Ponadto marka może pełnić funkcję swoistego destylatu, zwracając region ku jego tożsamości. Marka regionu daje także swoistą legitymację, przyzwolenie na podejmowanie szeregu działań na danym terenie [Korczyńska 2006: 8-10]. Funkcje te przekonują, iż warto posiadać markę regionu, która stanowi nie tylko atrakcyjne opakowanie dla określonej przestrzeni geograficzno-kulturowej, lecz także jest w stanie tworzyć, spajać i zarządzać tożsamością społeczną. Szereg wcześniej przytoczonych zastrzeżeń nie oznacza, iż marka Górnego Śląska jest niemożliwa do wykreowania. Analizowane marki z regionu wskazują i częstokroć rewidują szereg skojarzeń czy przekonań dotyczących nie tylko województwa, miasta czy grupy miast, ale całego regionu. W mniejszym stopniu marki te odwołują się do śląskich wartości. Jedynie Śląskie. Pozytywna energia i Europejski Kongres Gospodarczy odnoszą się do dziedzictwa górnośląskiego przemysłu, a zatem i wartości, jaką dla Ślązaków jest ciężka praca. Unikalny potencjał Górnego Śląska opiera się na: wielokulturowości, różnorodności transgraniczności, transetniczności, ale i na aktywach materialnych, takich jak unikatowa architektura (w tym przemysłowa), rozwinięty przemysł i infrastruktura. Otwartą pozostaje kwestia, jaki model budowania i zarządzania marką regionu byłby najwłaściwszy dla Górnego Śląska. Maksymalistyczny model zaprezentowany przez Rumpela i Siwka jest w stanie zbudować region od podstaw. W odpowiednio mniejszej skali jest on realizowany w strategii marketingowej śląskiego województwa, które aby być skuteczne w egzekwowaniu praw i obowiązków musi zbudować społeczność mieszkańców wokół jakiejś, nawet częściowo sztucznej, wspólnej, abstrahującej od regionalizmów, idei. Model, w którym marka województwa wchodzi w miejsce marki regionu, wydaje się dla Górnego Śląska scenariuszem być może niedogodnym i zubożającym, lecz najbardziej prawdopodobnym. Inną możliwość stanowi rzutowanie marki stolicy regionu na cały region. Katowice konsekwentnie i z wieloma sukcesami budują swoją markę w regionie i w kraju. Historycznie rzecz ujmując, dyskusyjną kwestią jest, czy Katowice stanowią stolicę Górnego Śląska. Inny scenariusz opiera się na budowaniu marki regionu w wyniku współpracy międzygminnej, międzywojewódzkiej a nawet międzynarodowej. Dzięki takiej możliwości region górnośląski odzyskałby swój naturalny, transnarodowy i międzypaństwowy kontekst geograficzny i historyczny. 83

18 Vademecum Śląsk: badania śląskoznawcze Inne czynniki wskazują na zasadność rozważenia modelu, w którym pojęcie regionu ulega rozszerzeniu. W naturalny sposób dopuszcza się w nim subregiony, które stanowią o bogactwie i różnorodności takiej megaprzestrzeni, a główną zasadę stanowi stwierdzenie, że silna marka regionu równa się sumie silnych marek subregionalnych. Wreszcie ostatnie rozwiązanie o charakterze politycznym - polityk lub ugrupowanie polityczne z wizją regionu, którą jest w stanie porwać mieszkańców i zaangażować ich do wspólnej pracy. Wiele wyżej wymienionych czynników wskazuje na fakt, że Górny Śląsk jest regionem, który zasługuje na silną markę, będącą czymś więcej niż marka zrzeszenia miast czy marka województwa, i który ma wszelki potencjał (zarówno materialny, jak i niematerialny), by taką markę wykreować, wypromować i utrzymać, zwłaszcza w warunkach Europy regionów. Potrzeba jedynie wizji marki regionu i woli, aby ją wcielić. Być może jest to zadanie dla młodego pokolenia, które tak aktywnie włączyło się w marketing Katowic przed ESK. Bibliografia Czornik Małgorzata (2000), Promocja miasta, Katowice: Wydawnictwo Uczelniane Akademii Ekonomicznej im. Karola Adamieckiego w Katowicach. Edwards Helen, Day Derek (2006), Kreowanie marek z pasją, Kraków: Oficyna Ekonomiczna. Kaczmarczyk Michał, Kaczor Arkadiusz (2011), Rola marketingu terytorialnego w kreowaniu wizerunku Zagłębia Dąbrowskiego. Dylematy teorii, wyzwania praktyki, Kraków: FINE. Kotler Philip Asplund Christer, Rein Irving, Haider Donald (1999), Marketing Places Europe, London: Prentice Hall. Rączka Jan Władysław (1994), Regionalizm krakowski, czyli uwagi o tożsamości krakowskiej szkoły architektury, Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej. Stanowicka-Traczyk Agnieszka (2008), Kształtowanie wizerunku miasta na przykładzie miast polskich, Bydgoszcz - Olsztyn: Oficyna Wydawnicza BRANTA. Zdon-Korzeniowska Małgorzata (2009), Jak kształtować regionalne produkty turystyczne? Teoria i praktyka, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Daňo Ferdinand, Hanuláková Eva, Vokounová Dana (2003), Marketing jako instrument polityki komunalnej, Marketing i Rynek, nr 10. Hanuláková Eva, Daňo Ferdinand (2004), Parki przemysłowe a marketing 84

19 CZĘŚĆ I: Śląsk w perspektywie nauk społecznych regionalny, Marketing i Rynek, nr 9. Korczyńska Magdalena (2006), Marka miasta, Marketing i Rynek, nr 12. Lutek Piotr, Gołoś Andrzej (2010), Model przygotowania strategii marki miejsca, Marketing i Rynek, nr 10. Panasiuk Aleksander (2004), Założenia koncepcji marki turystycznej, Marketing i Rynek, nr 8. Rumpel Petr, Siwek Tadeusz (2006), Marketing terytorialny a kreowanie regionów: przykład czeski, Przegląd Geograficzny T. 78, nr 2. Stępowski Robert (2012), Marka regionu. To możliwe?, Rynek Turystyczny, nr 10. Szczepański Marek S. (1998), Wielki mały świat regionalizmu, Śląsk, nr 7. Turska-Kawa Agnieszka (2013), Tożsamość miejsca w strategiach polskich organizacji regionalnych, Roczniki Nauk Społecznych T. 41, nr 1. Źródła internetowe Śląskie. Pozytywna energia. Kampania promocyjna województwa śląskiego kwiecień 2008, ( ). Śląskie. Pozytywna energia. Brand Map, manual.pdf ( ). Katowice Miasto Ogrodów, node/185 ( ). Dziennik ESM, ( ). Spotkajmy się na Mariackiej, -mariackiej.htm ( ). ( ). ( ). Jedlecki Przemysław (2007), Internauci: nazwa Silesia nie wchodzi w grę, ( ). 85

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011 ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI Jawor, 17 września 2011 Marka jako pojęcie nazwa pojęcie znak symbol rysunek Kombinacja cech materialnych (funkcjonalnych) i niematerialnych, generowanych

Bardziej szczegółowo

Wytyczne z Programu Promocji Czechowic-Dziedzic w Euroregionie Beskidy na lata 2012 2017

Wytyczne z Programu Promocji Czechowic-Dziedzic w Euroregionie Beskidy na lata 2012 2017 Załącznik nr 2 do regulaminu konkursu na opracowanie znaku graficznego logo Czechowic-Dziedzic Wytyczne z Programu Promocji Czechowic-Dziedzic w Euroregionie Beskidy na lata 2012 2017 Celem działań wizerunkowych

Bardziej szczegółowo

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Klaster szansą dla

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Psychologiczne podstawy marketingu.02.06.2014 Małgorzata Badowska Katarzyna Maleńczyk Aleksandra Tomala Spis treści 1. Definicje 2. Istota pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

Założenia do strategii promocji turystycznej miasta Częstochowa. Częstochowa, 6 czerwca 2008 r.

Założenia do strategii promocji turystycznej miasta Częstochowa. Częstochowa, 6 czerwca 2008 r. Założenia do strategii promocji turystycznej miasta Częstochowa Częstochowa, 6 czerwca 2008 r. Kim jesteśmy? Pierwszą w Polsce agencją wyspecjalizowaną w marketingu miejsc, miast i regionów (m.in. marki:

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

MARKETING TERYTORIALNY

MARKETING TERYTORIALNY MARKETING TERYTORIALNY PROJEKT PROGRAMU STRATEGICZNEGO Posiedzenie Komisji ds. Budowy Marki Małopolski oraz Organizacji Imprez Sportowych o Zasięgu Międzynarodowym SWM 16 kwietnia 2013 r. Program strategiczny

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA PROBLEMU

IDENTYFIKACJA PROBLEMU PREZENTACJA IDENTYFIKACJA PROBLEMU Problematyka rewitalizacji terenów zdegradowanych dotyczy każdego regionu poprzemysłowego. Również władze Miasta Piekary Śląskie zauważyły, że problem terenów przekształconych

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Charakter Małopolskiego Komitetu Obywatelskiego Siedzą w środkowym rzędzie: prof. Jerzy Mikułowski Pomorski późniejszy rektor AE, prof. Aleksander Koj ówczesny rektor

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU MIASTA TARNÓW 2020

STRATEGIA ROZWOJU MIASTA TARNÓW 2020 STRATEGIA ROZWOJU MIASTA TARNÓW 2020 ZAŁOśENIA SCHEMAT, marzec 2011 WIZJA TARNOWA 2020 miasto komfortu i rozwoju, pomnaŝające bogactwa 2 OBSZAR I ROZWÓJ GOSPODARCZY atrakcyjny inwestycyjnie, innowacyjny,

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej -budowanie przewagi kooperacyjnej - od konkurencji do kooperacji

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO projekt realizowany przez Powiat Świdnicki w Świdniku w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa

Bardziej szczegółowo

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Marek Orszewski Dyrektor Wydziału Rozwoju Regionalnego UMWZ Europa 2020 Unia Europejska wyznaczyła wizję społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Turystyczne produkty sieciowe - w kierunku konkurencyjności firmy i regionu. Magdalena.Kachniewska@sgh.waw.pl

Turystyczne produkty sieciowe - w kierunku konkurencyjności firmy i regionu. Magdalena.Kachniewska@sgh.waw.pl Turystyczne produkty sieciowe - w kierunku konkurencyjności firmy i regionu Magdalena.Kachniewska@sgh.waw.pl Produkt turystyczny jego zdefiniowanie możliwe jest tylko w ujęciu popytowym jest odpowiedzią

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE KONFERENCJA WOJEWÓDZKA nt. Wykorzystanie lokalnych wartości w rozwoju społeczno gospodarczym obszarów w wiejskich prof. nadzw. dr hab. Mirosław Boruszczak WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Szczecin 20 grudnia 2011 r. Bożena Wołowczyk Plan prezentacji 1. Idea europejskich szlaków

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA MARKI STADIONU NARODOWEGO W WARSZAWIE MIEJSCE MA ZNACZENIE

STRATEGIA MARKI STADIONU NARODOWEGO W WARSZAWIE MIEJSCE MA ZNACZENIE STRATEGIA MARKI STADIONU NARODOWEGO W WARSZAWIE MIEJSCE MA ZNACZENIE Strategia marki Stadionu Narodowego w Warszawie ( dalej jako Strategia ) jest jednym z kluczowych elementów dla krótko i długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot

Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej

Bardziej szczegółowo

zainteresowanie lokalnych i krajowych inwestorów ofertą terenów, stworzenie gruntu pod nowe miejsca pracy dla lokalnej społeczności,

zainteresowanie lokalnych i krajowych inwestorów ofertą terenów, stworzenie gruntu pod nowe miejsca pracy dla lokalnej społeczności, 1. Przedmiot kampanii Przedmiotem kampanii są tereny inwestycyjne położone na obszarze gminy, ale także sam region jako marka terytorialna. Kampania powinna informować o atrakcyjności inwestycyjnej Czerwionki-Leszczyny,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r.

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM nt. Kostrzyn nad Odrą a środowisko naturalne

SEMINARIUM nt. Kostrzyn nad Odrą a środowisko naturalne SEMINARIUM nt. Kostrzyn nad Odrą a środowisko naturalne Patronat Starosta Powiatu Gorzowskiego Burmistrz Miasta Kostrzyn nad Odrą 21.Maj.2007 CELE SEMINARIUM : 1. Wymiana informacji dotyczącej środowiska

Bardziej szczegółowo

Koncepcja funkcjonowania Parowozowni Wolsztyn

Koncepcja funkcjonowania Parowozowni Wolsztyn Koncepcja funkcjonowania Parowozowni Wolsztyn Podstawa prawna Zgodnie z treścią art. 13 ustawy o samorządzie województwa w sferze użyteczności publicznej województwo może tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

W województwie śląskim zarejestrowanych jest ponad 426 tys. przedsiębiorstw, z czego prawie 96 proc. podmiotów stanowią firmy sektora prywatnego.

W województwie śląskim zarejestrowanych jest ponad 426 tys. przedsiębiorstw, z czego prawie 96 proc. podmiotów stanowią firmy sektora prywatnego. W województwie śląskim zarejestrowanych jest ponad 426 tys. przedsiębiorstw, z czego prawie 96 proc. podmiotów stanowią firmy sektora prywatnego. Autostrady A1 i A4, Drogowa Trasa Średnicowa łącząca duże

Bardziej szczegółowo

Jan Roga. Via Regia Plus Zrównoważony transport i współpraca regionalna wzdłuż III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego. www.viaregiaplus.

Jan Roga. Via Regia Plus Zrównoważony transport i współpraca regionalna wzdłuż III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego. www.viaregiaplus. Space for your logo, a photograph etc. Via Regia Plus Zrównoważony transport i współpraca regionalna wzdłuż III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego Jan Roga www.viaregiaplus.eu Szlak Via Regia Via

Bardziej szczegółowo

Marka regionu. (i jej pozycjonowanie) dr Magdalena Florek. m.florek@ae.poznan.pl

Marka regionu. (i jej pozycjonowanie) dr Magdalena Florek. m.florek@ae.poznan.pl Marka regionu (i jej pozycjonowanie) dr Magdalena Florek m.florek@ae.poznan.pl Zielona Góra, 15.12. 2008 marka czyli co? MIKSTURA CHEMICZNA? PEWNOŚĆ SIEBIE marka regionu strona funkcjonalna: konkretne

Bardziej szczegółowo

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Programowanie w układach makroregionalnych Polska Zachodnia [strategia przyjęta przez rząd 30.04.14]? Polska

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

Miasto jako produkt. Wojciech Jarczewski INSTYTUT ROZWOJU MIAST

Miasto jako produkt. Wojciech Jarczewski INSTYTUT ROZWOJU MIAST Miasto jako produkt Wojciech Jarczewski Trzy generacje marketingu terytorialnego 1. Promocja miejsca (place promotion) 2. SprzedaŜ miejsca (selling places) 3. Marketing strategiczny trzecia generacja marketingu

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy. www.kraina-nafty.pl

Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy. www.kraina-nafty.pl Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Szwajcarsko-Polski Program Współpracy jest formą bezzwrotnej pomocy zagranicznej przyznanej przez Szwajcarię Polsce i 9 innym członkom Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry OFERTA NAJMU Ul. Opolska 16 Tarnowskie Góry 1 Szanowni Państwo, Mamy przyjemność przedstawić Państwu ofertę najmu całej powierzchni zabytkowej kamienicy położonej w centrum Tarnowskich Gór. Mając na uwadze

Bardziej szczegółowo

Program wspierania systemu bezpieczeństwa Województwa Dolnośląskiego Zbigniew Szczygieł Członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego

Program wspierania systemu bezpieczeństwa Województwa Dolnośląskiego Zbigniew Szczygieł Członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego Program wspierania systemu bezpieczeństwa Województwa Dolnośląskiego Zbigniew Szczygieł Członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego Program wspierania systemu bezpieczeństwa Województwa Dolnośląskiego Inicjatywa

Bardziej szczegółowo

Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i rozrywki z bazą restauracyjno-hotelowo-handlową

Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i rozrywki z bazą restauracyjno-hotelowo-handlową Yatenga miejsce unikalne pod względem architektury i zadań, w którym architektura i działalność będą się wzajemnie uzupełniać i współdziałać. Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok

PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok Plan pracy Przyjęty na posiedzeniu Rady Naukowej PIN-Instytutu w Opolu w dniu 24 czerwca 2015 roku PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok A. PLAN ZADANIOWO-FINANSOWY W CZĘŚCI ZADAŃ BADAWCZYCH

Bardziej szczegółowo

Naszyjnik Północy - czynnik integrujący grupę osób, marka promująca region, produkty i osoby.

Naszyjnik Północy - czynnik integrujący grupę osób, marka promująca region, produkty i osoby. Produkt lokalny wyrób lub usługa, z którą utożsamiają się mieszkańcy regionu, produkowana w sposób niemasowy i przyjazny dla środowiska, z surowców lokalnie dostępnych. Produkt lokalny staje się wizytówką

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Otwarte Zagrody jako sposób na wydobycie charakteru miejsca kreowanie jego oferty, promocji oraz budowania marki

Otwarte Zagrody jako sposób na wydobycie charakteru miejsca kreowanie jego oferty, promocji oraz budowania marki Otwarte Zagrody jako sposób na wydobycie charakteru miejsca kreowanie jego oferty, promocji oraz budowania marki Magdalena Prosińska Góra św. Anny, 9 czerwca 2015r. WOJEWODA OPOLSKI Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Założenia programu wspierania inwestycji w Małopolsce Marek Sowa Członek Zarządu Województwa Małopolskiego 29 października 2010 Pozycja wyjściowa i potencjałregionalny

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27 CZĘŚĆ I Spis treści Zarządzanie zasobami ludzkimi w dobie kryzysu Rozdział 1 STYMULOWANIE I ZARZĄDZANIE WITALNYM POTENCJAŁEM ZASOBÓW LUDZKICH W ORGANIZACJI Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17 1. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU ROMAN CIEPIELA WICEMARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKEIGO MOSKWA 18-19 WRZEŚNIA 2009 odzyskanie KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU NAJISTOTNIEJSZE

Bardziej szczegółowo

Geografia - KLASA III. Dział I

Geografia - KLASA III. Dział I Geografia - KLASA III Dział I Dział II 1. Rodzaje i rozwój usług w Polsce - klasyfikuję usługi - określam rolę usług jako III sektora gospodarki - opisuję znaczenie usług we współczesnej gospodarce - wykazuję

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych regionu Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Struktura opracowania 1. Źródła informacji, metoda oceny

Bardziej szczegółowo

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia Katedra Turystyki i Promocji Zdrowia Główne tematy naukowo-badawcze podejmowane w katedrze: Turystyka kulturowa w Polsce i na świecie. Wpływ walorów turystycznych, historycznych i kulturowych miast na

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r.

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r. Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding Otwock, 19 października 2012r. Którą wołowinę wybierzesz? A teraz? Czym jest branding? Branding

Bardziej szczegółowo

PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA )

PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA ) INFORMACJA DOTYCZĄCA POZYSKANIA SRODKÓW UNIJNYCH W RAMACH RPO WD ( DZIAŁANIA 6. 4) PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA ) DZIAŁANIE

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF GASIDŁO Politechnika Śląska REGIONALNE PRZESTRZENIE PUBLICZNE I MIESZKALNICTWO

KRZYSZTOF GASIDŁO Politechnika Śląska REGIONALNE PRZESTRZENIE PUBLICZNE I MIESZKALNICTWO KRZYSZTOF GASIDŁO Politechnika Śląska REGIONALNE PRZESTRZENIE PUBLICZNE I MIESZKALNICTWO Regionalne Forum Rozwoju Województwa Śląskiego Katowice 2008 Cele województwa w kształtowaniu przestrzeni publicznych:

Bardziej szczegółowo

ROWEREM I KAJAKIEM PO ZIEMI KOZIENICKIEJ Organizator Powiatowy Urząd Pracy w Kozienicach Diagnoza problemu i opis projektu Problem: Słabo rozwinięta baza rowerowo-wodna wodna w regionie Powiatu Kozienickiego

Bardziej szczegółowo

Pozytywna energia się udziela. Prezentacja strategii promocji wizerunku Śląskiego.

Pozytywna energia się udziela. Prezentacja strategii promocji wizerunku Śląskiego. Pozytywna energia się udziela. Prezentacja strategii promocji wizerunku Śląskiego. To odpowiedź na pytanie Jakie Śląskie? TAKIE? Czy może takie? TAKIE? Plan prezentacji 1. O czym nie będzie mowy. 2. Źródła

Bardziej szczegółowo

Współpraca Województwa Śląskiego z regionami partnerskimi oraz w ramach Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej TRITIA

Współpraca Województwa Śląskiego z regionami partnerskimi oraz w ramach Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej TRITIA Współpraca Województwa Śląskiego z regionami partnerskimi oraz w ramach Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej TRITIA Bogusław Śmigielski Marszałek Województwa Śląskiego Podstawa prawna współpracy

Bardziej szczegółowo

Uwaga nr 1. Uwaga nr 2

Uwaga nr 1. Uwaga nr 2 Uwaga nr 1 Dodanie osi priorytetowej 12: Kultura i sektory kreatywne. Cel ogólny osi priorytetowej: Podniesienie jakości oferty kulturalnej i produktów kultury wytworzonych przez przemysły kultury oraz

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE. badania znajomości marki PROJEKTOR wolontariat studencki wśród studentów w Polsce Edycja I 2012 r.

PODSUMOWANIE. badania znajomości marki PROJEKTOR wolontariat studencki wśród studentów w Polsce Edycja I 2012 r. PODSUMOWANIE badania znajomości marki PROJEKTOR wolontariat studencki wśród studentów w Polsce Edycja I 2012 r. LUBLIN, GRUDZIEŃ 2012 Prace nad badaniem marki PROJEKTOR wolontariat studencki trwały od

Bardziej szczegółowo

Przemiana jako przekształcenie, zmiana, stanie się innym niż poprzednio itp. pod wpływem oddziały- wania określonych czynników.

Przemiana jako przekształcenie, zmiana, stanie się innym niż poprzednio itp. pod wpływem oddziały- wania określonych czynników. Wykład 8. TURYSTYKA JAKO CZYNNIK PRZEMIAN 1 1. Istota i zakres przemian: Przemiana jako przekształcenie, zmiana, stanie się innym niż poprzednio itp. pod wpływem oddziały- wania określonych czynników.

Bardziej szczegółowo

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 InteractiveVision agencja interaktywna www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 WWW Agencja InteractiveVision zajmuje się tworzeniem stron internetowych oraz ich zarządzaniem dla klientów indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Rekomendacje dla odnowy wsi, jako metody rozwoju: budowanie specjalizacji, łączenie potencjałów

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

igpa Strategia wdrażania projektu innowacyjnego testującego

igpa Strategia wdrażania projektu innowacyjnego testującego Strategia wdrażania projektu innowacyjnego testującego igpa Internetowa Giełda Przedsiębiorczości Akademickiej kształtowanie i rozwój innowacyjnych kadr w województwie wielkopolskim Problem Brak wiedzy

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i istota marki

Pojęcie i istota marki Pojęcie i istota marki Marka to nazwa, symbol (znak graficzny) lub ich kombinacja stworzona w celu identyfikacji dóbr i usług sprzedawcy i wyróżnienia ich spośród produktów konkurencyjnych Znaczenie marki

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU 151 KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU Nazwa programu: Kulturalny Poznań nr programu: 7 Kontynuacja Planu Rozwoju Miasta Poznania Cele strategiczne: Zwiększenie znaczenia miasta jako ośrodka wiedzy, kultury,

Bardziej szczegółowo

Gminy Zator 2014-2022

Gminy Zator 2014-2022 Strategia Rozwoju Gminy Zator na lata 2014-2022 Strategia Rozwoju Gminy Zator 2014-2022 Zator, wrzesień 2014 r. Strategia Rozwoju Gminy Zator na lata 2014 2022 Zarys Strategii broszura informacyjna Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

ZMIANA PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

ZMIANA PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ZMIANA PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Posiedzenie Komitetu Sterującego ds. Zmiany Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego Katowice, 25 marca 2015 r. 1.

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

Perspektywa województwa podkarpackiego

Perspektywa województwa podkarpackiego Potencjalne tematy współpracy pomiędzy subregionem tarnowskim a ośrodkami województwa podkarpackiego: Mielcem i Dębicą Perspektywa województwa podkarpackiego Jerzy Rodzeń Dyrektor Departamentu Strategii

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE DODATKOWYCH INFORMACJI, INFORMACJE O NIEKOMPLETNEJ PROCEDURZE LUB SPROSTOWANIE SEKCJA I: INSTYTUCJA ZAMAWIAJĄCA

OGŁOSZENIE DODATKOWYCH INFORMACJI, INFORMACJE O NIEKOMPLETNEJ PROCEDURZE LUB SPROSTOWANIE SEKCJA I: INSTYTUCJA ZAMAWIAJĄCA UNIA EUROPEJSKA Publikacja Suplementu do Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej 2, rue Mercier, L-2985 Luksemburg Faks: (352) 29 29 42 670 E-mail: ojs@publications.europa.eu Informacje i formularze on-line:

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI WOJEWÓDZKIEGO PROGRAMU OPIEKI NAD ZABYTKAMI W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2012 2015

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI WOJEWÓDZKIEGO PROGRAMU OPIEKI NAD ZABYTKAMI W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2012 2015 CEL, ZAKRES I METODA OPRACOWANIA CEL, ZAKRES I METODA OPRACOWANIA Zarząd województwa artykułem 87 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 162 poz. 1568

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Paweł Trochimiuk Prezes Partner of Promotion Warszawa, 20.11.2013r. Agenda Definicje Public Relations Rodzaje komunikacji Komunikacja

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu ubiegającego się o wpis nazwa inicjatywy nazwa podmiotu Polska Sieć Ambasadorów Przedsiębiorczości Kobiet Urszula Ciołeszynska - Fundatorka i Prezes Fundacji

Bardziej szczegółowo

Projekt MAŁOPOLSKA 2015 -przygotowania do Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2007-2013

Projekt MAŁOPOLSKA 2015 -przygotowania do Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2007-2013 Projekt MAŁOPOLSKA 2015 -przygotowania do Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2007-2013 Bożena PIETRAS-GOC Koordynator projektu Kancelaria Zarządu Województwa Małopolskiego Kontekst projektu

Bardziej szczegółowo

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania Departament Koordynacji Programów Operacyjnych UMWO Priorytety i działania Priorytet 1 Dalszy rozwój i modernizacja infrastruktury dla zwiększenia konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system promocji gospodarczej. Włodzimierz Majer

Zintegrowany system promocji gospodarczej. Włodzimierz Majer Zintegrowany system promocji gospodarczej Włodzimierz Majer Business Consulting Sp. z o.o. Działa w doradztwie biznesowym od 1989 r. Uczestniczyła w procesach komercjalizacyjnych i prywatyzacyjnych Wprowadza

Bardziej szczegółowo

Rozwój Modelu Pomorskiej Nagrody Jakości

Rozwój Modelu Pomorskiej Nagrody Jakości Rozwój Modelu Pomorskiej Nagrody Jakości Prof. ndzw. UG dr hab. Małgorzata Wiśniewska Przewodnicząca Kapituły Konkursu o Pomorską Nagrodę Jakości Gdańsk, 27.02.2015 Korzenie Pomorska Nagroda Jakości ma

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach Część I Szczecin 2013 Tytuł monografii naukowej: Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 1 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 CEL PROGRAMU 2 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita

Bardziej szczegółowo