PROWADZENIE ROZPOZNANIA W WARUNKACH NOCY I OGRANICZONEJ WIDOCZNOŚCI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROWADZENIE ROZPOZNANIA W WARUNKACH NOCY I OGRANICZONEJ WIDOCZNOŚCI"

Transkrypt

1 WYŻSZA SZKOŁA OFICERSKA Im. Tadeusza Kościuszki Wyższy Kurs Specjalistyczny - Oficerów Rozpoznania Oddziałów i ZT PROWADZENIE ROZPOZNANIA W WARUNKACH NOCY I OGRANICZONEJ WIDOCZNOŚCI // PRACA STUDYJNA // OPRACOWAŁ Kpt. Marcin OWCZAREK Kpt. Andrzej WĘDA WROCŁAW GRUDZIEŃ 2000 r. 1

2 SPIS TREŚCI WSTĘP. 1. CHARAKTERYSTYKA NOCY I WARUNKÓW OGRANICZONEJ WIDOCZNOŚCI. 2. WPŁYW NOCY I WARUNKÓW OGRANICZONEJ WIDOCZNOŚCI NA DZIAŁANIE ZWIADOWCÓW. 3. WYKORZYSTANIE TERENU W WARUNKACH NOCY I OGRANICZONEJ WIDOCZNOSCI. 4. PROWADZENIE DZIAŁAŃ ROZPOZNAWCZYCH W WARUNKACH NOCNYCH I OGRANICZONEJ WIDOCZNOSCI. 5. PODSTAWOWY SPRZĘT DO PROWADZENIA OBSERWACJI W WARUNKACH NOCY I OGRANICZONEJ WIDOCZNOŚCI ORAZ JEGO DANE TAKTYCZNE. 6. ZAKOŃCZENIE 7. BIBLIOGRAFIA 2

3 WSTĘP Warunki nocy i ograniczonej widoczności są specyficzne dla prowadzenia działań bojowych. Tak więc prowadzenie działań w tych warunkach wymaga niezbędnych przygotowań mających zapewnić, że noc i warunki ograniczonej widoczności nie będą stanowiły utrudnienia, uniemożliwiającego prowadzenia działań bojowych w tym też prowadzenia rozpoznania. Rozwój elektroniki i wykorzystanie jej w sprzęcie wojskowym spowodował że specyficzne warunki jakimi jest noc i warunki ograniczonej widoczności nie stanowią bariery dla planowania i prowadzenia działań. Stosowanie na współczesnym polu walki sprzętu elektronicznego umożliwiającego skuteczne prowadzenie obserwacji w nocy i ograniczonej widoczności ( noktowizory, radiolokatory, termowizory ) pozwala skuteczniej i szybciej wykryć i ocenić przeciwnika, rozpoznać jego możliwości i skutecznie razić jego siłę żywą oraz środki walki na odległościach zbliżonych do zasięgów jakie środki ogniowe zapewniają przy dobrej widoczności. Warunki nocy i ograniczonej widoczności stwarzają duże możliwości w prowadzeniu rozpoznania. Pododdziały rozpoznawcze prowadzące rozpoznanie w tych warunkach wykorzystując warunki niedostatecznej widoczności, teren i możliwości sprzętu, zapewniającego obserwację, mają możliwości szczególnie w ugrupowaniu przeciwnika przetrwać oraz skutecznie prowadzić rozpoznanie. Tak więc warunki nocy i ograniczonej widoczności nie są przeszkodą, która mogła by ograniczyć działanie elementów rozpoznawczych, a wręcz przeciwnie warunki te mogą sprzyjać,a niekiedy są jednym z warunków jaki powinien zaistnieć, aby zadanie postawione rozpoznaniu zostało wykonane. 3

4 I. CHARAKTERYSTYKA NOCY I WARUNKÓW OGRANICZONEJ WIGOCZNOŚCI Według encyklopedii PWN noc astronomiczna to pora doby podczas której słońce jest co najmniej 18 stopni pod horyzontem ; porę podczas której słonce jest wyżej, ale pod horyzontem nazwano zmrokiem ( świtem przed wschodem, zmierzchem po zachodzie słońca. Zmierzch i świt możemy zaliczyć do warunków ograniczonej widoczności. Oprócz w/w pór doby warunki ograniczonej widoczności mogą być spowodowane opadami atmosferycznymi takimi jak deszcz, śnieg, mgła, których procesy powstawania są naturalne ( bez ingerencji człowieka ), oraz dymy, smog itd. do powstania których przyczynia się człowiek. Warunki nocne i czynniki ograniczające widoczność takie jak deszcz,mgła, śnieg itp. Mogą się kumulować, co w rezultacie ogranicza do minimum widoczność oraz użycie środków do prowadzenia obserwacji. Prowadzenie działań bojowych w nocy zdeterminowane będzie czynnikami, które mają wpływ na te działania. Do nich możemy zaliczyć : 1. stopień ciemności. 2. czas trwania nocy. 3. spadek temperatury otoczenia. 4. zjonizowanie górnych warstw atmosfery. Stopień ciemności jest jednym z podstawowych czynników determinujących prowadzenie działań bojowych. W dużym stopniu zależy on od : położenia geograficznego obszaru działań ; faz księżyca ; pory roku ; pogody. W warunkach środkowoeuropejskich najciemniejsze noce występują w takich porach roku jak jesień, zwłaszcza podczas opadów atmosferycznych. Noce najjaśniejsze występują podczas 4

5 pozostałych pór roku oraz podczas pełni księżyca. Jednakże i noce w czasie wiosny, lata i zimy, kiedy to występować będą duże zachmurzenia i opady atmosferyczne będą nocami ciemnymi, ograniczającym w jeszcze większym stopniu obserwację przez nieuzbrojone oko, a także sprzęt elektrooptyczny. Uwzględniając stopień ciemności można umownie podzielić noce na ciemne i jasne. Drugim czynnikiem mającym wpływ na działanie bojowe, jednak już nie w tak dużym stopniu jak ciemność, jest czas trwania nocy. Zależy on od pory roku wynikającej od położenia geograficznego danego obszaru działań.średnio można przyjąć że wiosną i latem występują noce krótkie trwające około 5-10 godzin na dobę, a jesienią i zimą noce długie. Czas ich trwania waha się w granicach godzin na dobę. Czynnik czasu trwania nocy może wywierać wpływ przede wszystkim na: czas pracy środków optoelektronicznych ; czas wykorzystania warunków nocy w planowanych działaniach ; stan psychofizyczny żołnierzy. Spadek temperatury otoczenia jest charakterystyczny dla nocy, a zostaje spowodowany brakiem naturalnego źródła ciepła ( promieniowania słonecznego ) oraz wypromieniowaniem do atmosfery akumulowanego w dzień ciepła ziemi i przedmiotów terenowych jej pokrycia. Utrata ciepła występuje szczególnie podczas bezchmurnych nocy. Spadek temperatury otoczenia w warunkach nocy europejskiej nie jest duża i waha się w granicach kilku stopni Celsjusza. Jednak i tak nieduże zmiany temperatury między dniem i nocą oraz zmiany w środowisku wywierają wpływ na działania bojowe w tym też na prowadzenie rozpoznania. Zjawisko to jest najbardziej widoczne w okresie wiosny i jesieni kiedy to dodatnie temperatury w dzień spadają często poniżej 0 0 C w nocy, powodując oblodzenie dróg, powierzchniowe marznięcie wód, częściową utratę pojemności elektrycznej akumulatorów oraz co jest bardzo ważne w przypadku prowadzenia rozpoznania powstawanie mgieł szczególnie w pobliżu większych zbiorników wodnych i terenach podmokłych. 5

6 Zjonizowanie atmosfery, a zwłaszcza jej górnych warstw ma wpływ głównie na działanie środków łączności radiowej pracujących w zakresie fal krótkich. Następuje wzrost zakłóceń we wszystkich organizowanych relacjach łączności radiowej KF, przez fale odbite oraz przez promieniowanie innych nadajników radiowych KF. Zasięg radiostacji KF zmniejsza się z zasady o połowę, a niekiedy i więcej. Podczas prowadzenia działań rozpoznawczych, czynnik ten będzie miał bezpośrednie znaczenie, szczególnie przy przekazywaniu informacji drogą radiową na większe odległości i musimy obowiązkowo wziąć go pod uwagę. Warunki ograniczenia widoczności występują na skutek takich zjawisk atmosferycznych, jak mgły,opady deszczu lub śniegu, opary i duże zakurzenie. Zjawisko pojawia się z różnym nasileniem i częstotliwością w różnych porach roku. Wspólną cechą nocy i warunków ograniczonej widoczności jest utrudnione lub całkowity brak możliwości posługiwania się zmysłem wzroku. Zła widoczność może być spotęgowana występowaniem zjawisk atmosferycznych(opady,mgły itp.) pogarszających widoczność w nocy. Powoduje to również zwiększenie efektu ciemności. 6

7 II. WPŁYW NOCY NA DZIAŁANIE ZWIADOWCY Podczas prowadzenia działań bojowych między innymi prowadzenia rozpoznania w warunkach ograniczonej widoczności czynnikiem determinującym stan psychiczny jest ciemność. Działanie każdego człowieka jest oparte na przetwarzaniu bodźców odbieranych z otoczenia. Najwięcej informacji ( %) dostarcza wzrok. Dlatego biorą pod uwagę aspekt prowadzenia rozpoznania w nocy najbardziej istotnym elementem wzroku jest jego zdolność adaptacji do ciemności. Z doświadczeń wynika, iż wzrok adaptuje się do ciemności po około 20 minutach. gdy oko zostanie przyzwyczajone do ciemności i nagle pojawi się źródło światła ( np. błysk wybuchu)następuje gwałtowne zwężenie źrenicy oka i chwilowa utrata zdolności widzenia. Pod wpływem ciemności powstaje wrażenie deformacji otoczenia i trudność zorientowania się w sytuacji. Wzrastają wtedy napięcia nerwowe i pobudliwość, pojawiają się symptomy bezradności i poczucia zagrożenia. Ograniczenie spostrzegania potęguje działanie wyobraźni. Brak możliwości sprawdzenia różnorodnych wrażeń za pomocą wzroku powoduje uczucie osamotnienia, wyolbrzymienia niebezpieczeństwa i skłonność do ulegania złudzeniom co wywołuje uczucie lęku. W konsekwencji żołnierze przejawiają skłonność gromadzenia się w większe grupy i częstego używania głosu. Noc wywołuje także wiele zjawisk wpływających na psychikę człowieka w dziedzinie np. : uwagi, wyobraźni, pamięci, myślenia i zakłócenie regularnego snu co prowadzi do stanów depresyjnych wyczerpania i leków. Człowiek o obniżonej z braku snu odporności psychicznej popełnia wiele błędów, a jego zachowanie może znacznie odbiegać od ogólnie przyjętej normy. W związku z tym mogą występować objawy szaleńczego bohaterstwa lub skrajnego tchórzostwa. Dlatego konieczne wydaje się, poza właściwym wyposażeniem technicznym, odpowiednie przygotowanie zwiadowców do działania w nocy. Można to osiągnąć prowadząc większą liczbę zajęć w warunkach nocnych doskonaląc umiejętności prowadzenia rozpoznania w trudnych warunkach jakimi są warunki 7

8 ograniczonej widoczności. Warunki ograniczonej widoczności wymuszają także konieczność zwiększenia koncentracji i uwagi co powoduje szybsze zmęczenie fizyczne i psychiczne. Szkolenie żołnierzy i dowódców przed działaniami w nocy należy uznać za jeden z zasadniczych czynników osłabiający negatywny wpływ ciemności na działanie w nocy i w warunkach ograniczonej widoczności. Umożliwia pokonanie niepewności żołnierza i zwiększa jego odporność psychiczną. Przed działaniami w nocy trzeba starać się zapewnić żołnierza 3-4 godziny odpoczynku (sen), ciepły posiłek lub napój oraz sucha odzież ( bieliznę ). 8

9 III. WYKORZYSTANIE TERENU W DZIAŁANIACH ROZPOZNAWCZYCH W NOCY I WARUNKACH OGRANICZONEJ WIDOCZNOŚCI Czynnikiem związanym z prowadzeniem rozpoznania w nocy, poza stopniem ciemności, jest specyfika terenu oraz położenie obserwatora w stosunku do obserwowanego obiektu. W nocy nie jest prawdziwa zasada, że im wyżej tym lepiej widać, albowiem w warunkach górskich, w wąwozach, tam gdzie trudno dociera światło gwiazd i księżyca widoczność jest dużo słabsza ze względu na małą kontrastowość barw z otoczeniem. Pokrycie terenu także wpływa na prowadzenie działań rozpoznawczych w warunkach nocnych. Nie jest to taki duży wpływ jak w warunkach dobrej widoczności, gdzie różnego rodzaju lasy, zagajniki itp. maskują działanie pododdziałów rozpoznawczych wykonujących zadanie, niemniej wykorzystując miejsca zacienione przed światłem gwiazd i księżyca, sprzyjają przemieszczaniu lub organizacji posterunków. Wystawiając się na działanie światła gwiazd czy też księżyca na zasadzie kontrastu między ciemniejszymi sylwetkami,a jaśniejszym tłem pododdziały rozpoznawcze są narażone na wykrycie przez przeciwnika. Rzeźba terenu jak i jego pokrycie także w warunkach nocnych i ograniczonej widoczności powinny być wykorzystywane w takim samym stopniu jak w warunkach dobrej widoczności. Błędem jest myślenie, że w nocy nic nie widać i można prowadzić działania rozpoznawcze nie przestrzegając podstawowych zasad. Ważnym elementem związanym z terenem jest orientowanie się w terenie. Polega to na ustaleniu swojego położenia względem stron świata, przedmiotów terenowych oraz wojsk własnych i przeciwnika. Podstawą orientacji przestrzennej pozostaje mapa,szkic terenu ( sporządzony podczas dobrej widoczności). Zasadniczą trudność polega na braku dostatecznej widoczności elementów rzeźby terenu i pokrycia terenu które odszukane na zorientowanej wg stron świata mapie pozwolą ustalić położenie elementu rozpoznawczego w terenie. Znaczną pomoc przy odszukiwaniu przedmiotów terenowych do określenia swojego położenia w nocy stanowią urządzenia 9

10 noktowizyjne.przy wykorzystaniu ich należy jednak przestrzegać następujących ograniczeń : nie kierować promienników podczerwieni na przedmioty terenowe po stronie przeciwnika; wykorzystywać noktowizory aktywne tylko do potwierdzenia (precyzowania) ustalonych wstępnie przedmiotów orientujących. W warunkach ograniczonej widoczności spowodowanej przez gęstą mgłę gdzie widoczność spadnie do kilku metrów stosowanie urządzeń noktowizyjnych jest bardziej ograniczone niż w nocy dlatego też jeżeli pozwalają na to warunki możliwym sposobem będzie w takim wypadku wysłanie zwiadowców w nakazanym kierunku, którzy odnajdą charakterystyczne punkty terenu na podstawie których określimy swoje położenie w terenie ( techniki prowadzenia rozpoznania typu RANGERS).Metoda ta jest jednak dość ryzykowna, gdyż może doprowadzić do utraty orientacji przez zwiadowcę i w konsekwencji odłączenia od elementu rozpoznawczego, a z drugiej strony nie zawsze dokładna. Z dużą dokładnością i szybko możemy określić swoje położenie za pomocą aparatury nawigacyjnej TNA 3 która jest na wyposażeniu transportera opancerzonego BRDM 2 i bojowego wozu rozpoznawczego BWR. Zawsze jednak należy sprawdzać dane przez porównanie odczytu z terenem. W dobie rozwoju urządzeń elektronicznych najszybszym i dokładnym sposobem orientowania się w terenie w warunkach nocnych i ograniczonej widoczności przez pododdziały rozpoznawcze będzie odbiornik do nawigacji satelitarnej GPS. Jednak należy pamiętać że działanie tego urządzenia w warunkach intensywnych opadów atmosferycznych jest ograniczone, a niekiedy w/w warunki atmosferyczne wyeliminują GPS a jako urządzenie pomagające określić nam swoje położenie, a także wskazać właściwy kierunek działania. Dlatego też niezbędne jest przy posługiwaniu się tymi urządzeniami jest dublowanie ich w postaci ciągłego porównywania i śledzenia mapy. Najtrudniej jest trafić do celu w ciemności, gęstej mgle lub śnieżycy. W takiej sytuacji obowiązuje zasada ciągłości procesu orientowania się, która wymaga nieustannego śledzenia przebytej drogi wg ustalonych wcześniej punktów orientacyjnych dających 10

11 się wyróżnić z otoczenia przedmiotów terenowych i form rzeźby terenu. Punktem wyjścia jest dokładna znajomość miejsca stania ( rozpoczęcia ruchu ) oraz dokładne przygotowanie mapy, zdjęcia lotniczego lub szkicu. Przygotowanie mapy (zdjęcia lotniczego lub szkicu) powinno obejmować: wybranie i uwypuklenie charakterystycznych i trwałych przedmiotów pokrycia i rzeźby terenu na planowanym kierunku działania oraz linii terenowych między nimi ( dróg, rowów, strumieni.); wyznaczenia azymutów na wybrane przedmioty orientacyjne i określenie odległości między tymi przedmiotami. Zawsze należy dążyć do tego żeby wybrane na kierunku ruchu przedmioty miały dość duże rozmiary, a odległości między nimi nie były zbyt wielkie. Zasadę ciągłości procesu orientowania należy spełniać przez ciągły pomiar pokonanej odległości na ustalonej linii azymutu lub terenowej oraz osiągania kolejnych punktów orientacyjnych. podczas marszu pomiar ten może być dokonywany krokami, a w czasie jazdy za pomocą licznika kilometrów. W żadnym wypadku nie wolno przyjmować za pewne informacji podawanych na drogowskazach, tablicach kilometrów i innych znakach drogowych, które mogą być specjalnie zmieniane przez przeciwnika. Nie należy również kontynuować marszu bez zidentyfikowania kolejnego przedmiotu terenowego wyznaczającego planowany kierunek działania. Szczególnie dobrym sposobem utrzymania kierunku podczas marszu w nocy i warunkach ograniczonej widoczności jest wykorzystanie przewodników. Przewodnikami mogą być zwiadowcy, którzy wcześniej rozpoznali dany rejon, żołnierze dobrze znający teren oraz zaufani mieszkańcy okolicy. Również w wypadku wykorzystania przewodników dowódca pododdziału jest zobowiązany kontrolować innymi sposobami, czy planowany kierunek ruchu jest utrzymywany. 11

12 IV. PROWADZENIE ROZPOZNANIA PRZEZ PODODDZIAŁY W OGRANICZONEJ WIDOCZNOŚCI I NOCY. Noc jest szczególnie korzystną porą doby do prowadzenia działań na tyłach przeciwnika.w nocy zasięg obserwacji wzrokowej jest znacznie ograniczony, co zapewnia większą skrytość działania i daje pododdziałom rozpoznawczym szerokie możliwości wykonania zadania. Działając w nocy pamiętać należy, że ciemność absolutnie nie chroni przed rozpoznaniem przeciwnika. W nocy szczególnie wyraźnie słychać każdy dźwięk i widać światło. Dlatego w czasie działań w nocy należy bardzo starannie dopasować oporządzenie aby nie było ono źródłem jakichkolwiek odgłosów ( stukanie, chrzęst, zgrzytanie, szelest itp.).nie wolno również używać żadnych otwartych świateł. Należy ściśle ograniczyć lub zabronić porozumiewania się głosem, a przemarsz musi odbywać się ostrożnie i cicho. Ponieważ w nocy twarz i ręce człowieka są dość dobrze widoczne jaśnieją w ciemnościach należy je wiec maskować farbami, sadzami, ziemią lub błotem. Te same dźwięki i światła, które mogą zdradzić pododdział działający w nocy mogą również demaskować przeciwnika. Trzeba je więc umieć rozróżniać, oceniać i wykorzystywać. W nocy doskonale można rozpoznać przeciwnika za pomocą słuchu i wzroku. Oczywiście znacznie pomagają w tym wszelkie przyrządy optyczne, noktowizyjne i termowizyjne służące do obserwacji i celowania w warunkach ograniczonej widoczności. Określając odległość wg stopnia widoczności należy pamiętać że dokładność oceny zależy od : wielkości przedmiotów ; wyrazistości ich konturów ; tła na jakim się znajdują ; oświetlenia ; przejrzystości powietrza. Nie mając jednak żadnych przyrządów wiele również można ustalić na podstawie oznak demaskujących. 12

13 ODLEGŁOŚCI DO CELÓW NA PODSTAWIE ODGŁOSÓW I OZNAK DEMASKUJĄCYCH Odgłosy i oznaki demaskujące słychać rozmowy,kaszel ładowanie broni,ciecie drutu. Słychać komendy,brzęk broni i oporządzenia, widać ogień z papierosa. Słychać głuchy szum piechoty maszerującej po drodze gruntowej, odgłosy ręcznego wbijania kołków i słupów. Słychać rąbanie i piłowanie drzewa, dźwięk wyładowywanych z samochodów beczek z paliwem lub kanistrów z benzyną. Słychać mechaniczne wbijanie kołków, wykonywanie okopów, szum silnika samochodu ciężarowego podczas jazdy po drodze gruntowej. Jest widoczny błysk zapalonej zapałki, słychać odgłos maszerującej piechoty po szosie. Słychać wyraźnie odgłos trzasku sęków i głuchych uderzeń padających zrąbanych lub spiłowanych drzew, odgłos pracy silnika motocykla. Słychać szum silnika samochodu ciężarowego podczas jazdy po szosie, kopanie okopów ręcznie. Słychać szum silnika czołgu podczas jazdy po drodze gruntowej, dźwięk pojedynczego strzału z pistoletu. Słychać łoskot gąsienic oraz szum silnika czołgu podczas jazdy po szosie. Słychać strzelanie z broni maszynowej. Widać światło różnych lamp,latarek w zależności od siły jej światła. Słychać strzały armatnie. Odległość do celu Do 100m Do 200m Do 300m Do 400m Do 500m Do 600m Do 800m Do 1000m Do 2000m Do 3000m Do 4000m Do 5000m Do 15000m 13

14 Należy pamiętać że wiatr wiejący z kierunku, z którego dochodzą odgłosy, zwiększa ich słyszalność. I odwrotnie, wiatr przeciwny znacznie ogranicza możliwość wykrycia dźwięków, deszcz, śnieg,mgła również tłumią wszelkiego rodzaju odgłosy. TABELA WIDZIALNOŚCI W NOCY Wyszczególnienie Żar papierosa, Zapalona zapałka, Światło latarki kieszonkowej, Zamaskowany reflektor samochodowy, Światła pozycyjne ( obrysowe ), Seria broni maszynowej, Błysk wystrzału z działa, Światło naboju sygnałowego, Pojedyncze drzewo, Pojedyncze zabudowanie, Biegnący żołnierz, Nie zamaskowany wóz bojowy. Odległość do celu(m) do 1500 do 2000 do 300 do 2000 do 5000 do W warunkach nocy i ograniczonej widoczności wzrasta znaczenie rozpoznania, ponieważ przeciwnik zawsze będzie chciał wykorzystać ciemności do przegrupowania wojsk, odtworzenia odwodów, organizacji zaopatrzenia, odtworzenia systemu dowodzenia, wzmocnienia wojsk pierwszego rzutu, odtworzenia lub wzmocnienia obrony. Poza tym w warunkach nocnych najczęściej następuje zmiana charakteru działań bojowych przeciwnika. Wykrycie tych i innych zmian w ugrupowaniu bojowym przeciwnika oraz ustalenie prawdopodobnego zamiaru jego działania należy do zasadniczych zadań rozpoznania, które musi dostarczyć dowódcy danych umożliwiających podjęcie decyzji co do sposobu prowadzenia walki w warunkach nocnych i wykonania zadania. Warunkiem prowadzenia działań rozpoznawczych jest dokładna organizacja przedsięwzięć rozpoznawczych przygotowania pododdziałów i terminowe 14

15 postawienie zadań oraz umiejętność wykorzystania środków rozpoznania radioelektronicznego, noktowizyjnego i radiolokacyjnego rozpoznania pola walki. Organizując rozpoznanie w nocy należy pamiętać, że ciemności nocne wpływają na działanie sił i środki rozpoznania zarówno dodatnio jak i ujemnie. Do ujemnych skutków należy: Ograniczona możliwość obserwacji i orientacja w terenie ; Obniżenie skutecznego zasięgu uzbrojenia; Wolniejsze tempo prowadzonych działań; Niespodziewane spotkanie się z przeciwnikiem ; Potęgowanie odgłosów walki ; Wprowadzanie w błąd słuchu co do miejsca i odległości źródła dźwięku ; Utrudnione rozpoznanie ze środków transportu ; Wzrok wyolbrzymia przedmioty i nadaje im inny kształt ; Obniżenie indywidualnej wydolności fizycznej i psychicznej żołnierzy. Natomiast z drugiej strony warunki nocy oraz ograniczonej widoczności sprzyjają : Skrytemu przenikaniu w ugrupowanie przeciwnika ; Prowadzeniu rozpoznania dźwiękowego; Skrytego przemieszczania elementu rozpoznawczego; Uzyskanie efektu zaskoczenia; Zwiększonej możliwości maskowania przed rozpoznaniem wzrokowym i powietrznym. Szczególnie szerokie zastosowanie mogą znaleźć stacje radiolokacyjne typu SNAR i PSNR. Do rozpoznania w nocy i warunkach ograniczonej widoczności mogą być użyte środki rozpoznania różnych rodzajów wojsk. Ogólnie wiadomo że do rozpoznania systemu ognia przeciwnika, jego ugrupowania bojowego pierwszorzutowe pododdziały będą używać pododdziałów ogólno wojskowych będących na linii styczności, rozpoznania ogólno wojskowego, rozpoznania rodzajów wojsk za pomocą obserwacji, podsłuchem wykorzystując wszystkie dostępne przyrządy do rozpoznania w warunkach nocnych i ograniczonej widoczności. Jednakże obserwacja w warunkach 15

16 nocnych może okazać się skutecznym sposobem rozpoznania tylko wtedy gdy będzie zorganizowana wcześniej ( w czasie dnia ) i jeżeli rozmieszczenie posterunków obserwacyjnych zapewni obserwację ugrupowania przeciwnika na dużą głębokość. Przedsięwzięcia te obejmują : Przygotowanie PO do pracy w nocy, Wybranie dozorów i zmierzenie do nich odległości, Przygotowanie przyrządów obserwacyjnych do pracy w nocy, Ustalenie kierunków na wyróżniające się przedmioty terenowe i rejony najbardziej prawdopodobnego rozmieszczenia obiektów przeciwnika. W ugrupowaniu przeciwnika rozpoznanie prowadzone będzie przez elementy rozpoznania ogólno wojskowego tj. PR,SPR,GR. Ich przygotowanie i wyposażenie pozwala w skuteczny sposób prowadzić rozpoznanie także w warunkach nocy i ograniczonej widoczności. Tak jak pododdziały prowadzące rozpoznanie na linii styczności tak też elementy rozpoznawcze działające w ugrupowaniu przeciwnika powinny poczynić przedsięwzięcia przygotowujące je do działania w nocy i ograniczonej widoczności. W czasie organizacji rozpoznania bez styczności z przeciwnikiem należy : Wybrać miejsca na PO i przygotować je do pracy ; Wybrać dozory i sektory obserwacji oraz zmierzyć do nich odległości; Określić rejony szczególnego zainteresowania i rozpoznać je ; Rozpoznać drogi podejścia i odejścia ; Rozpoznać kolejne rejony prowadzenia rozpoznania ; Rozpoznać kierunki prawdopodobnego podejścia przeciwnika ; Określić i rozpoznać miejsca bytowania i ukryć ; Przygotować przyrządy do obserwacji w nocy. 16

17 W czasie organizacji rozpoznania w styczności z przeciwnikiem dochodzi element wprowadzenia pododdziałów rozpoznawczych w ugrupowanie przeciwnika. Dlatego też już w warunkach dziennych należy rozpoznać i zaplanować : Odcinki, rejony obrony przeciwnika dogodne do przenikania własnych elementów rozpoznawczych; Zabezpieczenie przez dowódcę ogniem i działaniami mylącymi elementów rozpoznawczych przenikających w ugrupowanie przeciwnika; Wszechstronne przygotowanie sprzętu do działania a zwłaszcza do prowadzenia obserwacji w nocy i warunkach ograniczonej widoczności. W warunkach działań bojowych w nocy wzrasta znaczenie rozpoznania,ponieważ nieprzyjaciel zawsze będzie starał się wykorzystać ciemności do skrytego manewru i przegrupowania wojsk, dokonania zmian w systemie ognia,zapór i dowodzenia, uzupełnienia zaopatrzenia itd. Wykrycie tych zmian należy w warunkach nocnych do podstawowych zadań rozpoznania i jest koniecznym warunkiem powodzenia w działaniach bojowych. Do wykonywania zadań rozpoznawczych w nocy i w warunkach ograniczonej widoczności należy ze składu pododdziałów wyznaczyć więcej sił niż w dzień, ponieważ ciemność ogranicza możliwości ukrywania celów i poznawania terenu. Do podstawowych sposobów prowadzenia rozpoznania w nocy i w warunkach ograniczonej widoczności należy zaliczyć: obserwacja (podsłuch); wypad; zasadzka; napad ; najście; patrolowanie 17

18 OBSERWACJA Jest powszechnym sposobem rozpoznania, jednak w zależności od rodzaju terenu i stopnia ograniczenia widoczności podlega ona wielu ograniczeniom. Brak oświetlenia powoduje podczas obserwacji wzrokowej duże niedokładności w wykrywaniu i precyzyjnym umiejscawianiu celów i obiektów w terenie. Z powodu zmniejszenia kontrastowości pojawiają się w polu obserwacji cele i obiekty zniekształcone trudne do zidentyfikowania, zatracają bowiem wiele cech i oznak szczegółowych. W czasie obserwacji nocnej występuje złudzenie większej liczby miejsc( punktów), które mogą być obiektami ( celami ) przeciwnika, co powoduje konieczność ciągłego ich dozorowania. Podczas obserwacji w nocy szczególnie należy chronić wzrok obserwatorów przed oślepieniem silnymi źródłami światła powodującym przerwy w obserwacji wynikające z możliwości akomodacyjnych wzroku. Aby przeciwdziałać tym zjawiskom i niekorzystnym następstwom należy: wyznaczyć do prowadzenia obserwacji w nocy żołnierzy najbardziej doświadczonych; wybierać miejsca do prowadzenia obserwacji w obniżeniach terenowych, tak żeby przedpole było widoczne na tle horyzontu; dokładnie zapoznać obserwatorów z topografią rejonów i sektora obserwacji, w miarę możliwości jeszcze przy świetle dziennym; przygotować wzrok do prowadzenia obserwacji w nocy w ciągu działań dziennych ( stosowania ciemnych szkieł, wyłączenie z warunków oświetlenia na min. Przed zmrokiem ); powiększyć liczbę posterunków i obserwatorów m.in. w celu wymiany obserwatora czasowo oślepionego; wyposażyć posterunki i obserwatorów w przyrządy do prowadzenia obserwacji w warunkach nocnych i ograniczonej widoczności ( noktowizory,termowizory,radiolokatory); zawsze dążyć do uzyskania potwierdzenia wyników obserwacji z innych posterunków lub innych źródeł wiadomości. 18

19 Podczas wykorzystania przyrządów noktowizyjnych należy pamiętać o następujących zasadach: śnieg,mgła deszcz i zadymianie utrudniają widoczność i pogarszają warunki obserwacji; między naturalną zielenią a zwiędłą i maskami sztucznymi występują różnice odcieni, co umożliwia rozróżnienie celów; czołgi, transportery opancerzone i inne wozy bojowe najłatwiej wykrywa się po odblasku reflektorów płyt pancernych,a w ruchu po gąsienicach, kołach nośnych oraz po iskrzeniu z kolektorów wylotowych spalin; urządzenia noktowizyjne z reguły przybliżają cele przy ocenie odległości trzeba posługiwać się dozorami. Obserwację w nocy i w warunkach ograniczonej widoczności należy uzupełniać podsłuchiwaniem. Noc wzmacnia odgłosy walki, ale różnorodne źródła i odbicia dźwięku utrudniają precyzyjną lokalizację celów w terenie. Do podsłuchiwania należy wykorzystywać te siły, które znajdują się najbliżej przeciwnika lub wyznaczać specjalne podsłuchy i rozmieszczać je bezpośrednio w pobliżu ugrupowania przeciwnika. Podczas podsłuchiwania prowadzący rozpoznanie powinien na podstawie dźwięku określić kierunek i odległość do celu. Przy określaniu kierunku na podstawie dźwięku szczególnie pomocne mogą być widoczne w nocy punkty orientacyjne w terenie (dozory ). Określenie odległości podczas prowadzenia podsłuchiwania można wykonać dwoma sposobami: na podstawie prędkości dźwięku różnica między błyskiem wystrzału a wychwyceniem jego odgłosu pomnożona przez 330m/s; na podstawie słyszalności dźwięków w nocy ( patrz tabela słyszalności. 19

20 WYPAD Jest typowym bardzo efektywnym sposobem prowadzenia rozpoznania w nocy, ponieważ ciemność ułatwia przenikanie w głąb ugrupowania przeciwnika. Celem wypadu jest ujęcie jeńca,zdobycie dokumentów, wzorów uzbrojenia i wyposażenia. W ramach indywidualnego przygotowania żołnierze dokonują dopasowania umundurowania, uzbrojenia,wyposażenia oraz kamuflażu. Do wykonania bezpośredniego zadania rozpoznawczego żołnierz zabiera tylko to co jest mu niezbędne do jego wykonania ( lornetkę zwykłą lub noktowizyjną, termowizor, dalmierz laserowy, mapę lub szkic terenu oraz blok meldunkowy). Organizacja i wykonanie wypadu są jednak skomplikowane i wymagają szczegółowego przygotowania na szczeblu pododdziału oraz pomocy szczebla nadrzędnego. Zasady organizacji wypadu w nocy lub warunkach ograniczonej widoczności są takie same jak w czasie dnia. Organizując jednak wypad w nocy lub warunkach ograniczonej widoczności należy dodatkowo wykonać następujące przedsięwzięcia w czasie dnia : rozpoznać obiekt wypadu; rozpoznać system zapór inżynieryjnych ; rozpoznać rozmieszczenie środków radiolokacyjnych i noktowizyjnych przeciwnika ; przeanalizować teren i wybrać najdogodniejsze drogi podejścia i odejścia do obiektu wypadu ; określić stanowiska dla poszczególnych podgrup wypadu; określić wykorzystanie środków nocnego widzenia przez grupę wypadową; określić znajomość sygnałów rozpoznawczych oraz sytuacji w których należy je stosować; określić sposoby działania grupy wypadowej w wypadku wykrycia przez przeciwnika. 20

21 W trakcie wykonywania wypadu w nocy lub warunkach ograniczonej widoczności szczególną uwagę należy zwrócić na : zachowanie ciszy podczas działania ; ochronę wzroku przed oślepieniem ; właściwe wykorzystanie aktywnych i pasywnych urządzeń noktowizyjnych; maskowanie zewnętrznego oświetlenia oraz maskowanie przed środkami rozpoznania noktowizyjnego i termowizyjnego przeciwnika; sposoby celowego deformowania sylwetki własnej w celu lepszego maskowania w ciemności; właściwe zabezpieczenie oraz ubezpieczenie wycofania się grupy wypadowe. ZASADZKA Noc i warunki ograniczonej widoczności w sposób zasadniczy sprzyjają organizacji zasadzek i zdecydowanie wpływają na ich skuteczność. W omawianych warunkach ułatwione jest maskowanie zaskoczenie i spotęgowane oddziaływanie psychiczne na przeciwnika. Oprócz czynników dodatnich występują również czynniki utrudniające organizacje i wykonanie zasadzki. Trudniejsza jest przede wszystkim organizacja systemu ognia i obserwacji. Organizacja zasadzki w nocy obejmuje wykonanie takich samych czynności jak w dzień przy czym należy uwzględniać: określenie sposobu maskowania przed obserwacją noktowizyjną i termowizyjną przeciwnika i zasad wykorzystania urządzeń własnych ; ustalenie widocznych w ciemności przedmiotów terenowych potrzebnych do orientowania się oraz zorganizowania systemu ognia; ustalenie i oznakowanie dróg odejścia z rejonu zasadzki; zorganizowanie oświetlania celów. Największa trudność podczas organizowania zasadzki w nocy i warunkach ograniczonej widoczności sprawia organizacja systemu ognia. 21

22 Ze względu na niebezpieczeństwo rażenia własnych żołnierzy siły i środki pododdziału organizującego zasadzkę w nocy i warunkach ograniczonej widoczności powinny być rozmieszczone w linie, po jednej stronie drogi, po której przemieszcza się przeciwnik. Ponieważ należy liczyć się z możliwością rozpoznania aktywnych noktowizorów, do momentu otwarcia ognia należy wykorzystywać tylko pasywne urządzenia noktowizyjne i termowizory. Organizacja systemu ognia przebiega podobnie jak podczas organizowania zasadzki w dzień z tym że otwarcie ognia może nastąpić wyłącznie na sygnał dowódcy zasadzki. Po zajęciu stanowisk ogniowych obowiązuje absolutna cisza i maskowanie świateł oraz zakaz wszelkiego ruch. Pod żadnym pozorem nie wolno również włączać samowolnie reflektorów na podczerwień.wszystkie środki radiowe z wyjątkiem radiostacji ubezpieczeń powinny pracować na nasłuchu dyżurnym. Drogi odejścia należy wcześniej rozpoznać i odpowiednio oznakować. Najlepsze efekty osiąga się podczas wykonywania zasadzek ogniowych i chwytających. Wykonanie zasadzki typu mieszanego jest w nocy mniej celowe gdyż nie ma warunków na precyzyjna organizację i wykonanie. NAPAD Jest to niespodziewane,wykonanie znienacka uderzenia na obiekt stały lub wojska przeciwnika znajdującego się na postoju. Warunki ograniczonej widoczności w znacznym stopniu mogą przyczynić się do uzyskania powodzenia przez element rozpoznawczy wykonujący napad. Warunki ograniczonej widoczności pozwolą : rozpoznanie obiektu minimalizując możliwość wykrycia obserwatorów; skryte podejście do obiektu napadu; wykonanie zaskakującego ataku na obiekt; skrytego odejścia od obiektu. Zasady organizacji i wykonania napadu w nocy i warunkach ograniczonej widoczności są podobne jak przy wykonaniu wypadu. 22

23 NAJŚCIE Warunki ograniczonej widoczności i noc w bardzo dużym stopniu pomogą w wykonaniu tego sposobu prowadzenia rozpoznania. Można powiedzieć że będą to warunki wręcz idealne. Ograniczona widoczność spowoduje ukrycie szczegółów w wyglądzie zewnętrznym, a także w zachowaniu, szczegółów umundurowania, sposobu poruszania się itp. osoby, lub grupy wykonującej najście. PATROLOWANIE Jest to jeden z podstawowych sposobów prowadzenia rozpoznania gdzie obserwację połączono z ruchem. W warunkach ograniczonej widoczności lub nocy skuteczność zdobywania wiadomości w porównaniu z okresami gdzie widoczność jest dobra maleje,dlatego też stosowanie technicznych środków do prowadzenia obserwacji tak jak i w innych sposobach rozpoznania jest obowiązkowe. Drugim czynnikiem negatywnie wpływającym na ten sposób jest ruch który w każdych warunkach jest czynnikiem demaskującym. Innym czynnikiem utrudniającym prowadzenie patrolowania jest utrzymanie kierunku po wyznaczonej trasie patrolowania. Ciągłe śledzenie mapy porównywanie ją z terenem oraz wprowadzanie korekt wyeliminuje ten czynnik. Jednak warunki ograniczonej widoczności lub nocy w równym stopniu utrudniają jak i pomagają w wykonaniu zadania. Przestrzegając podstawowych zasad poruszania się w terenie m.in. nie wchodzić na szczyty wzniesień, poruszać się w miejscach zacienionych przed światłem księżyca i gwiazd, zachować ciszę, nie używać otwartego ognia a także światła itp. element rozpoznawczy powinien wykonać postawione zadanie. 23

24 V. PODSTAWOWY SPRZĘT DO PROWADZENIA OBSERWACJI W WARUNKACH NOCY I OGRANICZONEJ WIDOCZNOŚCI ORAZ JEGO DANE TAKTYCZNE. 1. Pasywny celownik strzelecki PCS 5 przeznaczenie Noktowizor strzelecki PCS 5 przeznaczony jest do celowania przy strzelaniu z : Pistoletu AKMN-1, Karabinu PKMN-1, Karabinu wyborowego SWDN-1, Ręcznego granatnika ppanc RPG-7N1, Oraz obserwacji pola walki w warunkach naturalnego nocnego oświetlenia. Odległość na jaką można strzelać z karabinów i granatników w jasną bezksiężycową noc wynosi 350 m ( nie mniej jednak niż 300 m ). Zasięg widzenia celu zależy od wielkości naturalnego oświetlenia przezroczystości atmosfery, kontrastu pomiędzy celami a tłem i wielkości celu. Zasięg zwiększa się dla celów ruchomych celownik noktowizyjny PCS-5 24

25 2. Pasywny celownik strzelecki PCS 6 przeznaczenie: Noktowizor strzelecki PCS-6 służy do obserwacji i celowania w warunkach naturalnego nocnego oświetlenia z broni strzeleckiej, a w szczególności z karabinka automatycznego 5,56 mm. Może także współpracować z dalmierzem laserowym ŁPR 1. Zasięg widzenia celu zależy od wielkości naturalnego nocnego oświetlenia, przezroczystości atmosfery, kontrastu pomiędzy celem a tłem i wielkości celu. W jasną księżycową noc powinien być nie gorszy niż 300m. Zasięg zwiększa się dla celów ruchomych. Zasięg dostrzegania m dla celu wielkości sylwetki żołnierza i kontraście 50 %oraz poziomie naturalnego oświetlenia terenu co najmniej 5 mlx i widoczności meteorologicznej 8 km. Celownik noktowizyjny PCS-6 25

26 Karabinek 5,56 mm BERYL Z celownikiem PCS-6 3. Pasywne noktowizor samochodowy PNS-1 przeznaczenie Pasywny noktowizor samochodowy PNS 1 jest niewielkim, dwuokularowym urządzeniem przeznaczonym do prowadzenia obserwacji w warunkach naturalnego nocnego oświetlenia, mocowanym na głowie człowieka. Pasywny noktowizor umożliwia / w warunkach nocy / wykonywanie czynności takich jak : - prowadzenie pojazdów samochodowych i środków desantowo przeprawowych, - patrolowanie i rozpoznanie, - prowadzenie prac saperskich, - wykonywanie prac na bliskich odległościach, przy włączonym dodatkowym źródle światła podczerwieni np.: w tunelach, bunkrach, czytanie map i planów itp. 26

27 27

28 4.Nocna pasywna lornetka 1 PN 33 B Przeznaczona jest do obserwacji terenu i rozpoznawania celów. Umożliwia ona rozpoznawanie człowieka w nocy z odległości około 300m, a czołgu około 600 m. 5.noktowizor samochodowy PNW-57a przeznaczenie Noktowizor samochodowy PNW-57a przeznaczony jest do prowadzenia samochodów oraz innych pojazdów opancerzonych nie posiadających własnych urządzeń noktowizyjnych. Można używać go również do prowadzenia obserwacji pola walki. Zasięg noktowizora w zależności od rodzaju obserwowanych obiektów wynosi od m 6.Nocna pasywna lornetka NPL-1 przeznaczenie Nocna pasywna lornetka NPL-1 to ręczna dwuoczny przyrząd noktowizyjny przeznaczony do prowadzenia rozpoznania terenu w warunkach naturalnego nocnego oświetlenia. Zasięg dostrzegania : lorneta zapewnia możliwości dostrzegania sylwetki człowieka przy natężeniu oświetlenia 3-5 mlux. I kontraście tła przedmiotu 50%na odległość nie mniejszą niż 250 m. 28

29 29

30 7.noktowizor NSPU Przeznaczony jest prowadzenia ognia w warunkach nocnych z kbkak i RPG-7 oraz obserwacji pola walki. Zasięg skuteczny celowania i obserwacji do 300m 1 8.Radiolokacyjna stacja rozpoznania pola walki PSNR-5k Jest przeznaczona do wykrywania, rozpoznania i śledzenia ruchomych celów naziemnych oraz określania ich współrzędnych. Przy jej wykorzystaniu można prowadzić rozpoznanie : Pojazdów poruszających się z prędkością od 2-10 km/h odległości m; Grupy żołnierzy z odległości 5-6 km ; Pojedynczy żołnierz z odległości 3-4 km. 30

KARTA KRYTERIÓW III KLASY KWALIFIKACYJNEJ

KARTA KRYTERIÓW III KLASY KWALIFIKACYJNEJ Załącznik 1 KARTA KRYTERIÓW III KLASY KWALIFIKACYJNEJ DLA PODOFICERÓW ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ ZAKRES UMIEJĘTNOŚCI PRAKTYCZNYCH METODYKA podstawowe obowiązki dowódcy załogi, miejsce i rolę w procesie

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Obrona Narodowa.pl. Kurs Działań Nieregularnych. /program szczegółowy/ II etap szkolenia. Opracował: dr Paweł MAKOWIEC /GSR/

Stowarzyszenie Obrona Narodowa.pl. Kurs Działań Nieregularnych. /program szczegółowy/ II etap szkolenia. Opracował: dr Paweł MAKOWIEC /GSR/ Stowarzyszenie Obrona Narodowa.pl Kurs Działań Nieregularnych. /program szczegółowy/ II etap szkolenia. Opracował: dr Paweł MAKOWIEC /GSR/ L.p. Temat (zagadnienie główne). Zagadnienia podstawowe Cele nauczania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 lutego 2015 r. Poz. 15 ZARZĄDZENIE NR 14 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ. z dnia 10 lutego 2015 r.

Warszawa, dnia 10 lutego 2015 r. Poz. 15 ZARZĄDZENIE NR 14 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ. z dnia 10 lutego 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ STRAŻY GRANICZNEJ Warszawa, dnia 10 lutego 2015 r. Poz. 15 ZARZĄDZENIE NR 14 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ z dnia 10 lutego 2015 r. zmieniające zarządzenie w sprawie

Bardziej szczegółowo

SPISTRE$CI. l Maskowanie dawniej i dziś... 9 1.1 F akty z historii maskowania...! O

SPISTRE$CI. l Maskowanie dawniej i dziś... 9 1.1 F akty z historii maskowania...! O SPISTRE$CI Wstęp... 7 l Maskowanie dawniej i dziś... 9 1.1 F akty z historii maskowania...! O 2. Maskowanie- cel i sposoby... 19 2.1 Maskowanie i jego cel... l9 2.2 Sposoby maskowania... 20 3. Maskowanie

Bardziej szczegółowo

Metody badawcze Marta Więckowska

Metody badawcze Marta Więckowska Metody badawcze Marta Więckowska Badania wizualne pozwalają zrozumieć proces postrzegania oraz obserwować jakie czynniki wpływają na postrzeganie obrazu. Czynniki wpływające na postrzeganie obrazu to:

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Maj OBÓZ NAUKOWY GEOGRAFIA Zielona Góra, maj 2009 Scenariusz I 2 godziny Temat: Orientacja w terenie. Cel ogólny: Głównym celem zajęć jest praktyczne wykorzystanie wiadomości wcześniej zdobytych

Bardziej szczegółowo

drodze a bezpieczeństwo ruchu dr inż. Arkadiusz Zielinkiewicz Politechnika Krakowska

drodze a bezpieczeństwo ruchu dr inż. Arkadiusz Zielinkiewicz Politechnika Krakowska Nocne ograniczenia widoczności na drodze a bezpieczeństwo ruchu dr inż. Arkadiusz Zielinkiewicz Politechnika Krakowska Porządek prezentacji 1. Charakterystyka t k brd w nocy 2. Oszacowanie skali zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Technika świetlna. Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa

Technika świetlna. Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa Technika świetlna Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa Wykonał: Borek Łukasz Tablica rejestracyjna tablica zawierająca unikatowy numer (kombinację liter i cyfr),

Bardziej szczegółowo

Szyki marszowe i bojowe

Szyki marszowe i bojowe Szyki marszowe i bojowe Wyróżniamy szyki marszowe i bojowe. Ważne jest poruszanie się w małych grupach z wykorzystaniem charakteru terenu, celu zadania, czasu, wyposażenia, warunków pogodowych, prawdopodobieństwa

Bardziej szczegółowo

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski Efekt Dopplera dr inż. Romuald Kędzierski Christian Andreas Doppler W 1843 roku opublikował swoją najważniejszą pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich. Opisał

Bardziej szczegółowo

This copy is for personal use only - distribution prohibited.

This copy is for personal use only - distribution prohibited. ZESZYTY NAUKOWE WSOWL - - - - - Nr 1 (147) 2008 ISSN 1731-8157 Marcin MICHALSKI SPOSOBY REALIZACJI ZADAŃ PRZEZ PLUTON WOJSK AEROMOBILNYCH Doświadczenia wynikające z udziału polskich sił zbrojnych w misji

Bardziej szczegółowo

Projekt czasowej organizacji ruchu drogowego na czas wyłączenia chodnika w ciągu drogi gminnej ul. Kościuszki

Projekt czasowej organizacji ruchu drogowego na czas wyłączenia chodnika w ciągu drogi gminnej ul. Kościuszki Projekt czasowej organizacji ruchu drogowego na czas wyłączenia chodnika w ciągu drogi gminnej ul. Kościuszki Informacje opisowe i graficzne zawarte w niniejszym opracowaniu są podstawą do sporządzenia

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANA SIEĆ SENSORÓW JAKO ELEMENT WSPOMAGAJĄCY DZIAŁANIA PKW W OPERACJACH STABILIZACYJNYCH

ZINTEGROWANA SIEĆ SENSORÓW JAKO ELEMENT WSPOMAGAJĄCY DZIAŁANIA PKW W OPERACJACH STABILIZACYJNYCH ZINTEGROWANA SIEĆ SENSORÓW JAKO ELEMENT WSPOMAGAJĄCY DZIAŁANIA PKW W OPERACJACH STABILIZACYJNYCH mgr inż. Edward GOLAN, mgr inż. Adam KRAŚNIEWSKI, mjr dr inż. Janusz ROMANIK, mgr inż. Paweł SKARŻYŃSKI

Bardziej szczegółowo

Nocne migracje ptaków i ich obserwacje za pomocą radaru ornitologicznego

Nocne migracje ptaków i ich obserwacje za pomocą radaru ornitologicznego Nocne migracje ptaków i ich obserwacje za pomocą radaru ornitologicznego Marek Ksepko Krzysztof Gajko Źródło: Swiss birdradar The history http://www.swiss-birdradar.com 3BirdRadarSystem detekcja obiektów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 1 kwietnia 2014 r. Poz. 421 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 21 marca 2014 r.

Warszawa, dnia 1 kwietnia 2014 r. Poz. 421 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 21 marca 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 1 kwietnia 2014 r. Poz. 421 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 21 marca 2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie uzbrojenia i wyposażenia

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO

BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO - 1 - POLITECHNIKA ŚWIETOKRZYSKA Katedra Pojazdów Samochodowych i Transportu LABORATORIUM POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH I CIĄGNIKÓW BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA 4Bt Badania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA PODSTAWOWEGO KURSU KATEGORII "B"

PROGRAM SZKOLENIA PODSTAWOWEGO KURSU KATEGORII B PROGRAM SZKOLENIA PODSTAWOWEGO KURSU KATEGORII "B" Plan nauczania Kurs obejmuje: a) zajęcia teoretyczne w wymiarze co najmniej 30 godzin dydaktycznych, w tym tematy: Temat 1 Pojęcia podstawowe: Definicje:

Bardziej szczegółowo

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Załącznik nr 2 Rozdział 1 Techniki precyzyjnego pozycjonowania w oparciu o GNSS 1. Podczas wykonywania pomiarów geodezyjnych metodą precyzyjnego pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik nawigator morski 314[01]

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik nawigator morski 314[01] Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik nawigator morski 314[01] Zdający egzamin w zawodzie technik nawigator morski wykonywali zadanie praktyczne wynikające ze standardu

Bardziej szczegółowo

Kody. KOD Typ drogi 1 Autostrada 2 Ekspresowa 3 Dwie jezdnie jednokierunkowe 4 Jednokierunkowa 5 Jednojezdniowa dwukierunkowa

Kody. KOD Typ drogi 1 Autostrada 2 Ekspresowa 3 Dwie jezdnie jednokierunkowe 4 Jednokierunkowa 5 Jednojezdniowa dwukierunkowa Kody KOD Typ drogi 1 Autostrada 2 Ekspresowa 3 Dwie jezdnie jednokierunkowe 4 Jednokierunkowa 5 Jednojezdniowa dwukierunkowa KOD Obszar 1 Obszar zabudowany 2 Obszar niezabudowany KOD Odcinek 1 Odcinek

Bardziej szczegółowo

Dopuszcza się użycie świateł które otrzymały świadectwo homologacji. Powierzchnia świetlna nie może:

Dopuszcza się użycie świateł które otrzymały świadectwo homologacji. Powierzchnia świetlna nie może: Parametry techniczne świateł cofania Światła cofania jedno lub dwa - są obowiązkowym elementem wyposażenia we wszystkich pojazdach osobowych, ciągnikach rolnych i pojazdach wolnobieżnych wyposażonych we

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa.

Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa. Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa Ćwiczenie nr 3 Temat: Badanie indywidualnego pola widzenia w różnych typach masek Warszawa

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT 1 Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie 2 Plan prezentacji 1. Skanowanie laserowe 3D informacje ogólne; 2. Proces skanowania; 3. Proces

Bardziej szczegółowo

AAR Grupy Rozpoznania M.A.G

AAR Grupy Rozpoznania M.A.G AAR Grupy Rozpoznania M.A.G Z raportu Wywiadu:... Bliżej nieokreślona działalność Matriachatu na terenach leśnych pomiędzy miejscowościami Nowy Duninów, Kamion i Brzezinna Góra. Zebrane dane wywiadowcze

Bardziej szczegółowo

Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu.

Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu. Program nauczania GEOGRAFII w Gimnazjum w Siedlcu. MODUŁ 1 Ocena niedostateczna -uczeń nie opanował tych wiadomości i umiejętności, które są konieczne do dalszego kształcenia, -nie potrafi rozwiązać zadań

Bardziej szczegółowo

ANALITYK SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH

ANALITYK SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH ANALITYK SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH 1. Informacje ogólne Zadaniem analityka systemów komputerowych jest przeprowadzenie analizy systemów komputerowych oraz sprzętu komputerowego potrzebnego do konkretnych

Bardziej szczegółowo

WARUNKI TECHNICZNE, JAKIE POWINIEN SPEŁNIAĆ AUTOKAR PODCZAS PRZEWOZU DZIECI

WARUNKI TECHNICZNE, JAKIE POWINIEN SPEŁNIAĆ AUTOKAR PODCZAS PRZEWOZU DZIECI WARUNKI TECHNICZNE, JAKIE POWINIEN SPEŁNIAĆ AUTOKAR PODCZAS PRZEWOZU DZIECI Spis treści: - podstawowe warunki techniczne - obowiązki kierowcy - normy czasu jazdy i odpoczynku obowiązujące kierowcę autobusu

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE PSYCHOAKUSTYKI ORAZ AKUSTYKI ŚRODOWISKA W SYSTEMACH NAGŁOŚNIAJĄCYCH

ZASTOSOWANIE PSYCHOAKUSTYKI ORAZ AKUSTYKI ŚRODOWISKA W SYSTEMACH NAGŁOŚNIAJĄCYCH Politechnika Wrocławska Instytut Telekomunikacji i Akustyki SYSTEMY NAGŁOŚNIENIA TEMAT SEMINARIUM: ZASTOSOWANIE PSYCHOAKUSTYKI ORAZ AKUSTYKI ŚRODOWISKA W SYSTEMACH NAGŁOŚNIAJĄCYCH prowadzący: mgr. P. Kozłowski

Bardziej szczegółowo

INKASENT 1. Informacje ogólne

INKASENT 1. Informacje ogólne INKASENT 1. Informacje ogólne Zadaniem inkasenta jest sprawdzanie zużycia gazu, wody, ciepła, energii elektrycznej na wyznaczonym terenie. Ponadto do obowiązków inkasenta należy: sprawdzanie stanu liczników

Bardziej szczegółowo

str. 16 Poniedziałek, 21 października 2013 www.waszdzienpodniu.pl WOLSZTYN BEZPRAWNE ŚWIATŁA Każdy kierowca wie, że jesienią warunki atmosferyczne mogą przysporzyć wielu problemów. Wymienić tu można choćby

Bardziej szczegółowo

RENAULT CLIO ŚWIATŁA ZEWNĘTRZNE POJAZDU

RENAULT CLIO ŚWIATŁA ZEWNĘTRZNE POJAZDU RENAULT CLIO ŚWIATŁA ZEWNĘTRZNE POJAZDU Światła przednie Światła tylne Włączone światła pozycyjne przednie Światła pozycyjne są to najmniejsze Ŝarówki barwy białej z przodu pojazdu i 2 szt. barwy czerwonej

Bardziej szczegółowo

Life is on. www.phonak.pl

Life is on. www.phonak.pl Life is on Jesteśmy wrażliwi na potrzeby tych, którzy zdają się na naszą wiedzę, pomysły i troskę. A dzięki twórczemu pokonywaniu wyzwań technologii wprowadzamy innowacje, które pomagają ludziom słyszeć,

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo pieszych i rowerzystów

Bezpieczeństwo pieszych i rowerzystów Bezpieczeństwo pieszych i rowerzystów Piesi i rowerzyści to niechronieni uczestnicy ruchu drogowego. Jest to też grupa najbardziej narażona na tragiczne konsekwencje wypadków drogowych. W uniknięciu zagrożeń

Bardziej szczegółowo

I. SZCZEGÓŁOWE CELE EDUKACYJNE KSZTAŁCENIA I WYCHOWANIA 1. Kształcenie obywatelskie: zna znaczenie symboli narodowych i wojskowych, historię i

I. SZCZEGÓŁOWE CELE EDUKACYJNE KSZTAŁCENIA I WYCHOWANIA 1. Kształcenie obywatelskie: zna znaczenie symboli narodowych i wojskowych, historię i I. SZCZEGÓŁOWE CELE EDUKACYJNE KSZTAŁCENIA I WYCHOWANIA 1. Kształcenie obywatelskie: zna znaczenie symboli narodowych i wojskowych, historię i tradycje bojowe oręża polskiego, sił zbrojnych, jednostki

Bardziej szczegółowo

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym)

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym) Wiatry Co to jest wiatr? Wiatr to poziomy ruch powietrza w troposferze z wyżu barycznego do niżu barycznego. Prędkość wiatru wzrasta wraz z różnicą ciśnienia atmosferycznego. W N Wiatry STAŁE (niezmieniające

Bardziej szczegółowo

Pomiary rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji oraz urządzeń elektrycznych. Dobra izolacja to obok innych środków ochrony również gwarancja ochrony przed

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE LASEROWE

TECHNOLOGIE LASEROWE TECHNOLOGIE LASEROWE Oferta firmy KOLT Strzelnice laserowe i ogniowe Sterowanie polem tarczowym Taktyczne systemy laserowe Trenażery stacjonarne TSS-1 oraz TSS-4 SYSTEM STEROWANIA POLEM TARCZOWYM Mobilność-

Bardziej szczegółowo

Zasady oświetlania przejść dla pieszych

Zasady oświetlania przejść dla pieszych Zasady oświetlania przejść dla pieszych dr hab. inż. Piotr Tomczuk Politechnika Warszawska Wydział Transportu 1 Plan wystąpienia 1. Wstęp. 2. Wymagania oświetleniowe. 3. Propozycja zaleceń dotyczących

Bardziej szczegółowo

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 Fotogrametria to technika pomiarowa oparta na obrazach fotograficznych. Wykorzystywana jest ona do opracowywani map oraz do różnego rodzaju zadań pomiarowych.

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY WALKI ELEKTRONICZNEJ

SYSTEMY WALKI ELEKTRONICZNEJ SYSTEMY WALKI ELEKTRONICZNEJ ZAUTOMATYZOWANY SYSTEM ROZPOZNAWCZO-ZAKŁÓCAJĄCY KAKTUS Praca rozwojowa pod nazwą Zautomatyzowany system rozpoznawczo-zakłócający była realizowana przez konsorcjum WIŁ-WAT w

Bardziej szczegółowo

Znaczenie fazy użytkowej dla nawierzchni dróg dr inż. Marcin Tłustochowicz

Znaczenie fazy użytkowej dla nawierzchni dróg dr inż. Marcin Tłustochowicz Znaczenie fazy użytkowej dla nawierzchni dróg dr inż. Marcin Tłustochowicz 8 stycznia 2014r. Treść wykładu Wstęp znaczenie fazy użytkowej Zużycie paliwa w zależności od nawierzchni Współczynnik odbicia

Bardziej szczegółowo

Sprawdzanie na SKP. Ponadto dopuszcza się wyposażenie w następujące światła

Sprawdzanie na SKP. Ponadto dopuszcza się wyposażenie w następujące światła Sprawdzanie na SKP Ponadto dopuszcza się wyposażenie w następujące światła 1) drogowe - pojazdu samochodowego innego niż wymieniony w ust. 1 pkt 1; 2) przeciwmgłowe przednie - pojazdu samochodowego; 3)

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH Próbne obciążenie obiektu mostowego 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot Warunków wykonania i odbioru robót budowlanych Przedmiotem niniejszych Warunków wykonania i odbioru

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo w czasie wycieczek. Przyczyny wypadków

Bezpieczeństwo w czasie wycieczek. Przyczyny wypadków Bezpieczeństwo w czasie wycieczek Przyczyny wypadków Przyczyny wypadków 1. Zabawy na drogach lub w pobliżu dróg 2. Nieprawidłowe przechodzenie przez drogi i ulice 3. Nieprawidłowe chodzenie po drogach

Bardziej szczegółowo

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy I CO MU ZAGRAŻA Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy pozwalają np. widzieć w ciemności. Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Składniki pogody I sposoby ich pomiaru Tytuł: Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Temat zajęć : Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne Przedmiot: przyroda Autor: Hedesz Natalia Szkoła: Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ]

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ] Tellurium szkolne [ ] Prezentacja produktu Przeznaczenie dydaktyczne. Kosmograf CONATEX ma stanowić pomoc dydaktyczną w wyjaśnianiu i demonstracji układu «ZIEMIA - KSIĘŻYC - SŁOŃCE», zjawiska nocy i dni,

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry. Miejsce: IFE - Centrum Kształcenia Międzynarodowego PŁ, ul. Żwirki 36, sala nr 7

Dzień dobry. Miejsce: IFE - Centrum Kształcenia Międzynarodowego PŁ, ul. Żwirki 36, sala nr 7 Dzień dobry BARWA ŚWIATŁA Przemysław Tabaka e-mail: przemyslaw.tabaka@.tabaka@wp.plpl POLITECHNIKA ŁÓDZKA Instytut Elektroenergetyki Co to jest światło? Światło to promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie

Bardziej szczegółowo

CHIMIDE Polska Sp. z o.o.

CHIMIDE Polska Sp. z o.o. Kamera ultraczuła dalekiego zasięgu CHM 50 jest produktem firmy Chimide Polska przeznaczonym do zastosowania w rozwiązaniach spec znaczenia w zakresie obserwacji i monitoringu. Technologia nie oparta na

Bardziej szczegółowo

Wysokościomierz barometr BKT 381/ B 381. Instrukcja obsługi. Nr produktu: 860028

Wysokościomierz barometr BKT 381/ B 381. Instrukcja obsługi. Nr produktu: 860028 Wysokościomierz barometr BKT 381/ B 381 Instrukcja obsługi Nr produktu: 860028 1.0 Wprowadzenie Gratulujemy zakupu wysokościomierza i barometru MINGLE Sunartis. Dzięki temu najwyższej jakości urządzeniu

Bardziej szczegółowo

I. ORGANIZACJA I PRZEBIEG PROCESU KSZTAŁCENIA

I. ORGANIZACJA I PRZEBIEG PROCESU KSZTAŁCENIA PROGRAM KSZTAŁCENIA SPECJALISTYCZNEGO KURSU PRZESZKOLENIA PODOFICERÓW REZERWY KORPUS OSOBOWY: INŻYNIERIA WOJSKOWA GRUPA OSOBOWA: SPECJALNOŚĆ: SAPERSKA OGÓLNA 34-A-21 I. ORGANIZACJA I PRZEBIEG PROCESU KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA Im Stanisława Staszica w Krakowie. Karolina Banyś

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA Im Stanisława Staszica w Krakowie. Karolina Banyś AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA Im Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Gr. I Kier. IŚ Rok: III Przedmiot: Systemy informacji przestrzennej Karolina Banyś Projekt

Bardziej szczegółowo

This copy is for personal use only - distribution prohibited.

This copy is for personal use only - distribution prohibited. ZESZYTY NAUKOWE WSOWL - - - - - Nr 2 (148) 2008 ISSN 1731-8157 Marek WITKOWSKI * DOKUMENTACJA SŁUŻBY OPERACYJNO TECHNICZNEJ NA WĘŹLE ŁĄCZNOŚCI STANOWISKA DOWODZENIA BRYGADY ZMECHANIZOWANEJ/PANCERNEJ Wprowadzanie

Bardziej szczegółowo

Poradnik pieszego. czyli przepisy dla każdego

Poradnik pieszego. czyli przepisy dla każdego Poradnik pieszego czyli przepisy dla każdego PIESZY osoba znajdującą się poza pojazdem na drodze i niewykonującą na niej robót lub czynności przewidzianych odrębnymi przepisami; za pieszego uważa się również

Bardziej szczegółowo

TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA

TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA Tabela służy gromadzeniu obserwacji rozwoju widzenia dziecka w czasie codziennych zabaw wzrokowych i domowych ćwiczeń rehabilitacyjnych. Najlepiej sprawdza się system

Bardziej szczegółowo

CJAM 100 Miniaturowa radiostacja zagłuszająca

CJAM 100 Miniaturowa radiostacja zagłuszająca CJAM 100 Miniaturowa radiostacja zagłuszająca CJAM 100 to miniaturowa radiostacja zagłuszająca, pozwalająca na zakłócanie komunikacji w sieci komórkowej na małych obszarach. Wystarczy nacisnąć przycisk,

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE JEDNOSTKA WOJSKOWA 3797 GIŻYCKO poszukuje osób chętnych do służby w korpusie żołnierzy szeregowych zawodowych

OGŁOSZENIE JEDNOSTKA WOJSKOWA 3797 GIŻYCKO poszukuje osób chętnych do służby w korpusie żołnierzy szeregowych zawodowych OGŁOSZENIE JEDNOSTKA WOJSKOWA 3797 GIŻYCKO poszukuje osób chętnych do służby w korpusie żołnierzy szeregowych zawodowych 1. ŻOŁNIERZ ZAWODOWY - DZIAŁONOWY OPERATOR BOJOWEGO WOZU PIECHOTY 2. ŻOŁNIERZ ZAWODOWY

Bardziej szczegółowo

Podstawowe definicje

Podstawowe definicje Podstawowe definicje Inspekcja gotowości operacyjnej zwana dalej inspekcją, to niezapowiedziana kontrola mająca na celu dokonanie oceny stopnia przygotowania podmiotu do podejmowania działań ratowniczych.

Bardziej szczegółowo

REKONESANS DO OBOZU CZERWIEC

REKONESANS DO OBOZU CZERWIEC Zostać prawdziwym żołnierzem Obóz kondycyjno szkoleniowy dla uczniów klas liceów o poszerzonym profilu edukacji obywatelskiej :Liceum Ogólnokształcącego w Orzyszu oraz 2 Społecznego Liceum Ogólnokształcącego

Bardziej szczegółowo

errata Instrukcja obsługi Goclever 5060 PL

errata Instrukcja obsługi Goclever 5060 PL errata Instrukcja obsługi Instrukcja obsługi Goclever 56 PL Goclever 54 PL Model: GC-56 PL Spis treści Witamy 3 Ważne 3 Bezpieczeństwo i prawidłowa eksploatacja 4 Pierwsze uruchomienie 6 W pudełku 6 Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UZYSKANIA KARTY ROWEROWEJ I MOTOROWEROWEJ. w GIMNAZJUM NR 3. w LUBINIE

PROCEDURA UZYSKANIA KARTY ROWEROWEJ I MOTOROWEROWEJ. w GIMNAZJUM NR 3. w LUBINIE Załącznik nr 2 do Zarządzenia Nr 8/07 Dyrektora Gimnazjum Nr 3 w Lubinie PROCEDURA UZYSKANIA KARTY ROWEROWEJ I MOTOROWEROWEJ w GIMNAZJUM NR 3 w LUBINIE Podstawa prawna: Ustawa o ruchu drogowym (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej

Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej ppłk dr Mirosław Pakuła Sprzęt radiotelegraficzny (radiowy) sił lądowych w okresie II Rzeczypospolitej 1. Wstęp Po odzyskaniu niepodległości, organizująca się polska radiotelegrafia wojskowa otrzymała

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na wykonanie pomiarów okresowych hałasu komunikacyjnego

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na wykonanie pomiarów okresowych hałasu komunikacyjnego Kraków, 23.09.2010 r. SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na wykonanie pomiarów okresowych hałasu komunikacyjnego zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr

Bardziej szczegółowo

Termowizyjne systemy obserwacyjne wyniki prac badawczych i rozwojowych w latach 2007-2013

Termowizyjne systemy obserwacyjne wyniki prac badawczych i rozwojowych w latach 2007-2013 Seminarium Termowizja - projekty badawcze i wdroŝenia przemysłowe Termowizyjne systemy obserwacyjne wyniki prac badawczych i rozwojowych w latach 2007-2013 Henryk MADURA Tomasz SOSNOWSKI Grzegorz BIESZCZAD

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA URBANISTYCZNE MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I JEJ WPŁYW NA JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW

UWARUNKOWANIA URBANISTYCZNE MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I JEJ WPŁYW NA JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW UWARUNKOWANIA URBANISTYCZNE MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I JEJ WPŁYW NA JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW Magdalena Kuchcik Krzysztof Błażejczyk Paweł Milewski Jakub Szmyd PLAN WYSTĄPIENIA Co to jest Miejska

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik nawigator morski 314[01]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik nawigator morski 314[01]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 13 Strona 2 z 13 Strona 3 z 13 Strona 4 z 13 Strona 5 z 13 Strona 6 z 13 Zdający egzamin w zawodzie technik nawigator morski wykonywali zadanie praktyczne wynikające ze standardu wymagań o treści

Bardziej szczegółowo

Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m

Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m Ruchy wód morskich Falowanie Falowanie czyli pionowy ruch cząsteczek wody, wywołany rytmicznymi uderzeniami wiatru o powierzchnię wody. Fale wiatrowe dochodzą średnio do 2-6 m wysokości i 50-100 m długości.

Bardziej szczegółowo

VI WOJEWÓDZKI KONKURS MATEMATYCZNO - PRZYRODNICZY

VI WOJEWÓDZKI KONKURS MATEMATYCZNO - PRZYRODNICZY VI WOJEWÓDZKI KONKURS MATEMATYCZNO - PRZYRODNICZY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ETAP I 1 listopada 2008 roku Czas pracy 90 minut Kod ucznia Suma punktów Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swój kod. 2. Liczba

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA OPTYCZNA 19.05.2014 AUTOFOCUS TOMASZ POŹNIAK MATEUSZ GRZONDKO

MIKROSKOPIA OPTYCZNA 19.05.2014 AUTOFOCUS TOMASZ POŹNIAK MATEUSZ GRZONDKO MIKROSKOPIA OPTYCZNA 19.05.2014 AUTOFOCUS TOMASZ POŹNIAK MATEUSZ GRZONDKO AUTOFOCUS (AF) system automatycznego ustawiania ostrości w aparatach fotograficznych Aktywny - wysyła w kierunku obiektu światło

Bardziej szczegółowo

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B.

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B. Imię i nazwisko Pytanie 1/ Zaznacz właściwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne są falami poprzecznymi podłużnymi Pytanie 2/ Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka

Bardziej szczegółowo

A2 Edycja informacji zmiana parametrów ekspozycji aparatem fotograficznym NIKON D3100

A2 Edycja informacji zmiana parametrów ekspozycji aparatem fotograficznym NIKON D3100 A2 Edycja informacji zmiana parametrów ekspozycji aparatem fotograficznym NIKON D3100 Ekran informacji Opracował: Andrzej Kazimierczyk, Namysłów 2013 Wizjer 1. Tryb fotografowania zmieniamy pokrętłem trybu

Bardziej szczegółowo

Asystent termiki oraz wiatru W systemie FPV Pitlab & Zbig

Asystent termiki oraz wiatru W systemie FPV Pitlab & Zbig Asystent termiki oraz wiatru W systemie FPV Pitlab & Zbig Dokument odnosi się do Pitlab&Zbig OSD w wersji 2.40 lub późniejszej Asystent wiatru Funkcjonalność Asystenta Wiatru pozwala na pomiar oraz prezentację

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2010 r. Projekt z dnia 6 września 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia

Bardziej szczegółowo

w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ETB-Group Edward OLECH 6 14.00-19.00 ul. Krajewskiego 27 33-300 Nowy Sącz Godziny szkolenia (od do)

w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ETB-Group Edward OLECH 6 14.00-19.00 ul. Krajewskiego 27 33-300 Nowy Sącz Godziny szkolenia (od do) LP. Harmonogram zajęć teoretycznych kursu prawa jazdy kat. B w ramach projektu Profesjonalista na rynku gastronomicznym realizowanego przez Miasto Nowy Sącz w ramach Działania 9.2 Podniesienie atrakcyjności

Bardziej szczegółowo

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D.

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D. OPTYKA - ĆWICZENIA 1. Promień światła padł na zwierciadło tak, że odbił się od niego tworząc z powierzchnią zwierciadła kąt 30 o. Jaki był kąt padania promienia na zwierciadło? A. 15 o B. 30 o C. 60 o

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO ZADANIA NA ETAP SZKOLNY KONKURSU PRZYRODNICZEGO W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Instrukcja dla uczestników Konkursu 1. Test musi być rozwiązywany samodzielnie. 2. Test

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO PIESZYCH I ROWERZYSTÓW

BEZPIECZEŃSTWO PIESZYCH I ROWERZYSTÓW BEZPIECZEŃSTWO PIESZYCH I ROWERZYSTÓW Codziennie rano wiele osób wyrusza w drogę do pracy, szkoły, na zakupy lub w okresie weekendu odpoczywa zwyczajnie odpoczywa podczas wycieczek pieszych lub rowerowych

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

WISPER 706 Alpino WISPER 806 Alpino

WISPER 706 Alpino WISPER 806 Alpino UZUPEŁNIENIE DO INSTRUKCJI UŻYTKOWANIA DOTYCZĄCE STEROWNIKA /z wyświetlaczem LCD/ DLA ROWERU ELEKTRYCZNEGO WISPER 706 Alpino WISPER 806 Alpino 1 Opis funkcji sterownika z wyświetlaczem LCD dla modeli rowerów

Bardziej szczegółowo

Cel działania: redukcja ryzyka kolizji z ziemią. Opracowany w latach 70-tych pod wpływem dużej liczby wypadków typu CFIT.

Cel działania: redukcja ryzyka kolizji z ziemią. Opracowany w latach 70-tych pod wpływem dużej liczby wypadków typu CFIT. GPWS Ground Proximity Warning System Cel działania: redukcja ryzyka kolizji z ziemią. Opracowany w latach 70-tych pod wpływem dużej liczby wypadków typu CFIT. Zasada działania: GPWS wykorzystuje wskazania

Bardziej szczegółowo

Postanowienia wstępne

Postanowienia wstępne Załącznik nr 3 do 217 str. 1/5 Brzmienia załącznika: 2009-06-09 Dz.U. 2009, Nr 78, poz. 653 1 2006-01-10 Załącznik 3. Program szkolenia kandydatów na kierowców lub motorniczych 1 1. 2. Postanowienia wstępne

Bardziej szczegółowo

Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy MAGAZYNIER. pod red. Bogdana Rączkowskiego

Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy MAGAZYNIER. pod red. Bogdana Rączkowskiego Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy MAGAZYNIER pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Jak poznać Wszechświat, jeśli nie mamy bezpośredniego dostępu do każdej jego części? Ta trudność jest codziennością dla astronomii. Obiekty astronomiczne

Bardziej szczegółowo

III. INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA

III. INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA III. INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA OBIEKT: Przyłącze do kanalizacji sanitarnej ADRES: 16-400 Suwałki, ul. Reymonta /nr dz. ewid. Obręb nr 02, dz. 21119/4, 21750/1/ INWESTOR: Przedsiębiorstwo

Bardziej szczegółowo

CENTRUM SZKOLENIA ARTYLERII I UZBROJENIA

CENTRUM SZKOLENIA ARTYLERII I UZBROJENIA CENTRUM SZKOLENIA ARTYLERII I UZBROJENIA INFORMATOR O KURSACH PROWADZONYCH W CENTRUM SZKOLENIA ARTYLERII I UZBROJENIA W 2013 r. TORUŃ 2012 1 Lp. Nazwa kursu Strona 1. WAŻNE INFORMACJE 3 2. INFORMACJE DODATKOWE

Bardziej szczegółowo

Dalmierz laserowy LRF1 Nr produktu 000418954

Dalmierz laserowy LRF1 Nr produktu 000418954 INSTRUKCJA OBSŁUGI Dalmierz laserowy LRF1 Nr produktu 000418954 Strona 1 z 6 Instrukcja obsługi Dalmierz laserowy LRF1 1. Wstęp Dalmierz laserowy jest przenośnym urządzeniem, łączącym w sobie lornetkę

Bardziej szczegółowo

Odstraszacz zwierząt z czujnikiem ruchu i modułem solarnym

Odstraszacz zwierząt z czujnikiem ruchu i modułem solarnym INSTRUKCJA OBSŁUGI Odstraszacz zwierząt z czujnikiem ruchu i modułem solarnym Nr produktu 710068 Strona 1 z 5 Przeznaczenie Za pomocą czujnika ruchu PIR produkt aktywuje generator ultradźwiękowy o częstotliwości

Bardziej szczegółowo

Dane pomiarowo-obserwacyjne pozyskiwane z sieci stacji hydrologicznych i meteorologicznych państwowej służby hydrologicznometeorologicznej

Dane pomiarowo-obserwacyjne pozyskiwane z sieci stacji hydrologicznych i meteorologicznych państwowej służby hydrologicznometeorologicznej Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy Dane pomiarowo-obserwacyjne pozyskiwane z sieci stacji hydrologicznych i meteorologicznych państwowej służby hydrologicznometeorologicznej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 19. Temat: Instalacja antenowa TV naziemnej - dwie anteny.

Ćwiczenie nr 19. Temat: Instalacja antenowa TV naziemnej - dwie anteny. Ćwiczenie nr 19 Temat: Instalacja antenowa TV naziemnej - dwie anteny. Wiadomości do powtórzenia: 1. Schemat instalacji antenowej telewizji naziemnej (podzespoły, elementy i urządzenia) 2. Trasa ułożenia

Bardziej szczegółowo

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji Naziemne systemy nawigacyjne Wykorzystywane w nawigacji Systemy wykorzystujące radionamiary (CONSOL) Stacja systemu Consol składała się z trzech masztów antenowych umieszczonych w jednej linii w odległości

Bardziej szczegółowo

f = -50 cm ma zdolność skupiającą

f = -50 cm ma zdolność skupiającą 19. KIAKOPIA 1. Wstęp W oku miarowym wymiary struktur oka, ich wzajemne odległości, promienie krzywizn powierzchni załamujących światło oraz wartości współczynników załamania ośrodków, przez które światło

Bardziej szczegółowo

Procedura uzyskania karty rowerowej i motorowerowej w Gimnazjum im. I. Łukasiewicza w Świerzowej Polskiej

Procedura uzyskania karty rowerowej i motorowerowej w Gimnazjum im. I. Łukasiewicza w Świerzowej Polskiej Podstawa prawna: Procedura uzyskania karty rowerowej i motorowerowej w Gimnazjum im. I. Łukasiewicza w Świerzowej Polskiej Ustawa prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 1997 r. Nr. 98, poz. 602 z późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA Słońce to jeden z najciekawszych obiektów do amatorskich badań astronomicznych. W porównaniu do innych jest to obiekt wyjątkowo łatwy do znalezienia każdy potrafi wskazać położenie

Bardziej szczegółowo

CENTRALNA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO W BYTOMIU

CENTRALNA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO W BYTOMIU CENTRALNA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO W BYTOMIU SPOSOBY PROWADZENIA AKCJI RATOWNICZYCH W TRUDNYCH WARUNKACH MIKROKLIMATU W PODZIEMNYCH WYROBISKACH ZAKŁADÓW GÓRNICZYCH BYTOM, lipiec 2002r. Stosownie do

Bardziej szczegółowo

Akademia Umysłu ul. Powstańców Śląskich 89a/281, 01-355 Warszawa, tel. 502-62-08-80 e-mail: info@eventsdivision.pl, web: www.eventsdivision.

Akademia Umysłu ul. Powstańców Śląskich 89a/281, 01-355 Warszawa, tel. 502-62-08-80 e-mail: info@eventsdivision.pl, web: www.eventsdivision. 6 OSÓB NA LĄDZIE PRZEZ CAŁY ROK W KAŻDYM TERENIE Proponujemy zajęcia przygodowe w oparciu o rewelacyjne AMFIBIE pojazdy jeżdżące i pływające! Jeden pojazd zabiera 6 osób, może jeździć w każdym terenie

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania i metody sprawdzania osiągnięć ucznia EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

Kryteria oceniania i metody sprawdzania osiągnięć ucznia EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Kryteria oceniania i metody sprawdzania osiągnięć ucznia EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Ocena Treści nauczania Zakres wiedzy, umiejętności i postaw dopuszczający - niezbędne w uczeniu się przedmiotu i w życiu;

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 143 /12 WÓJTA GMINY SUWAŁKI z dnia 8 listopada 2012 r. w sprawie: organizacji Systemu Wykrywania i Alarmowania na terenie gminy Suwałki

ZARZĄDZENIE NR 143 /12 WÓJTA GMINY SUWAŁKI z dnia 8 listopada 2012 r. w sprawie: organizacji Systemu Wykrywania i Alarmowania na terenie gminy Suwałki ZARZĄDZENIE NR 143 /12 WÓJTA GMINY SUWAŁKI w sprawie: organizacji Systemu Wykrywania i Alarmowania na terenie gminy Suwałki Na podstawie art. 17 ust. 7 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym

Bardziej szczegółowo

Mobilny system dowodzenia, obserwacji, rozpoznania i łączności

Mobilny system dowodzenia, obserwacji, rozpoznania i łączności 1.30 1.71 Projekt rozwojowy nr O R00 0008 11 finansowany przez NCBiR pt.: Mobilny system dowodzenia, obserwacji, rozpoznania i łączności 23.11.2012, Gdańsk Informacje podstawowe XI konkurs na finansowanie

Bardziej szczegółowo