MUTYZM WYSTĘPOWANIE DIAGNOZA NIECO HISTORII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MUTYZM WYSTĘPOWANIE DIAGNOZA NIECO HISTORII"

Transkrypt

1 1 MUTYZM NIECO HISTORII Zaburzenie zostało opisane po raz pierwszy w 1877 przez niemieckiego lekarza Kussmaula i nazwane aphasia volentaria, czyli afazja dobrowolna. Nazwa ta sugerowała błędnie, że dzieci świadomie wybierają ciszę. W 1934 roku.szwajcarski psychiatra M. Tramer opublikował w w magazynie Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders wyniki badań które wykazały, że odmowa mówienia u osób z tym zaburzeniem nie jest indywidualnym wyborem i nie wynika z uporu, lecz jest zaburzeniem i wprowadził termin elective mutism - mutyzm planowany, nadal błędnie rozumiano to jako zaburzenie umysłowe. Dopiero w roku 1994 w amerykańskiej klasyfikacji zaburzeń psychicznych (DSM-IV) wprowadzono właściwszy termin - "mutyzm selektywny", najtrafniej odzwierciedlający specyfikę tego zaburzenia. WYSTĘPOWANIE objawy mutyzmu pojawiają się zwykle przed ukończeniem piątego roku życia częstotliwość zaburzeń to (według Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry z 2002 roku) siedmioro dzieci na tysiąc dwa razy częściej niż autyzm. mutyzm dotyczy prawie trzykrotnie częściej dziewczynek niż chłopców (proporcja liczby dziewczynek do liczby chłopców wynosi 2,6 do 1). Jakie czynniki sprawiają, że u danego dziecka wystąpią objawy mutyzmu? predyspozycje genetyczne, wysoki poziom stresu, wychowywanie się w rodzinie dwujęzycznej, pobyt w obcym kraju, narażenie na oddziaływanie drugiego języka między drugim a czwartym rokiem życia, trudności językowe. Mity na temat mutyzmu wybiórczego Mutyzm wybiórczy to po prostu bardzo silna nieśmiałość. Większość dzieci z tego wyrośnie. Mutyzm bardzo ciężko jest leczyć lub jest nieuleczalny. Dzieci mutystyczne są inteligentne mniej niż przeciętnie. Dzieci z mutyzmem używają ciszy jako formy manipulacji lub nieposłuszeństwa. DIAGNOZA Dzieci można podzielić na dwie grupy. Do pierwszej zaliczymy dzieci, które nie mówią ze względu na swoje otoczenie, do drugiej dzieci, u których mówienie budzi taki lęk, że wolą w ogóle nie mówić. Rodzice i nauczyciele tłumaczą to milczenie nieśmiałością i niedostosowaniem społecznym, przy czym często dowiadujemy się, że rodzice tych dzieci również są nieśmiali i mają trudności w kontaktach słownych z otoczeniem.

2 2 Niektórzy autorzy rozróżniają funkcjonalne (psychogenne) i organiczne przyczyny opóźnienia rozwoju mowy. Trzeba też liczyć się z możliwością, że warunki organiczne mogą wywoływać wtórne efekty psychologiczne, które potęgują mutyzm dziecka. Poza tym, na brak mowy może się składać kilka przyczyn, z których za najbardziej istotne uważamy przyczyny natury psychologicznej. Dlatego w praktyce klinicznej wyodrębnia się dwa rodzaje mutyzmu ze względu na etiologię: - mutyzm organiczny - mutyzm funkcjonalny ( psychogenny) Podział ten nie jest rozłączny. Często mutyzm tworzą zarówno czynniki organiczne jak i psychogenne. Na przykład, nawet nieznaczne dysfunkcje organiczne mogą dawać głęboki stopień zaburzenia, gdy występują z nimi niekorzystne czynniki zewnętrzne. Mutyzm organiczny Różnice, pomiędzy mutyzmem organicznym i funkcjonalnym -kryterium przyczynowe- Mutyzm funkcjonalny Organiczne uszkodzenie obwodowych narządów mowy Dysfunkcje, nieprawidłowości w budowie: krtani, jamy ustnej, podniebienia, języka, szczęk Uszkodze4nie mózgu: apraksja, kineza, hiperkineza, afazja ruchowa KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE Silne przeżycia lękowe Długotrwałe sytuacje stresowe Długotrwałe, bolesne przeżycia np. alkoholizm rodzica, konflikty domowe Sytuacje patogenne Utrata bliskiej osoby Upokorzenia, uderzenie w godność dziecka Nadmiar zakazów Drastyczne poniżanie przez rodziców Etykietowanie Zamykanie w pokoju na klucz Deprywacja potrzeb psychicznych Nieprawidłowa struktura rodziny Uczucie odrzucenia przez rodziców Według międzynarodowej klasyfikacji zaburzeń psychicznych ICD-10 kryteria diagnostyczne mutyzmu selektywnego F 94.1 przedstawiają się następująco: 1. Ekspresja i rozumienie języka przez dziecko w granicach dwóch odchyleń standardowych. 2. Możliwa jest do potwierdzenia niemożność mówienia w specyficznych sytuacjach, w których od dziecka mówienie jest oczekiwane, pomimo mówienia w innych sytuacjach. 3. Czas trwania wybiórczego mutyzmu przekracza 4 tygodnie. 4. Zaburzenia nie wyjaśnia brak znajomości języka mówionego wymaganego w sytuacjach społecznych, w których występuje niemożność mówienia. Kryteria według DSM-IV (APA, 2000): 1. Brak mówienia w określonych sytuacjach (w których mówienie jest oczekiwane) pomimo mówienia w innych.

3 3 2. Zaburzenie utrudnia osiąganie sukcesów edukacyjnych lub zawodowych oraz komunikację społeczną. 3. Czas trwania zaburzenia wynosi co najmniej 1 miesiąc (nie ogranicza się do pierwszego miesiąca w szkole). 4. Brak mówienia nie wynika z braku znajomości języka lub dyskomfortu związanego z posługiwania się danym językiem. 5. Zaburzenia nie można wyjaśnić poprzez zaburzenia komunikacji (np. jąkanie), całościowe zaburzenia rozwoju (autyzm), zaburzenia psychotyczne (shizofrenia). Mutyzm całkowity jest określany jako mutyzm histeryczny i tym się różni od mutyzmu selektywnego, że dziecko nie mówi wcale, nie używa języka mówionego w żadnej sytuacji. Mogą pojawiać się natomiast nieartykułowane dźwięki, krzyk lub bezgłośny szept. Dziecko może odpowiadać niewerbalnie (np. kiwanie głową zamiast odpowiedzi tak ). Mutyzm całkowity ma charakter psychogenny. Może być reakcją dziecka na sytuacje trudne lub zagrożenia. Nie zawsze można ustalić przyczynę zaburzeń zachowania dziecka. Czasami jest to związane z jakąś przykrą tajemnicą rodzinną, której członkowie rodziny nie chcą ujawniać. W mutyzmie całkowitym mogą występować dodatkowe objawy, takie jak: dysfagia trudności w przełykaniu, brak łaknienia, animia zredukowana mimika twarzy. Przyczyną mutyzmu całkowitego są często konflikty rodzinne i wtedy mutyzm jest reakcją obronną dziecka. Mutyzm całkowity towarzyszy często psychozom dziecięcym i wymaga leczenia klinicznego, w które może zostać włączona terapia logopedyczna. Mutyzm sytuacyjny - pojawia się u dzieci normalnie mówiących w sytuacjach nowych czy trudnych i mija wraz ze zmianą sytuacji (np. pierwsze dni w przedszkolu czy szkole). W mutyzmie zachowane jest rozumienie mowy, a w niektórych przypadkach dziecko może udzielać pisemnych odpowiedzi oraz wykorzystywać komunikację niewerbalną (gestykulacja, potakiwanie, mimika twarzy). U niektórych dzieci z mutyzmem obserwuje się bardzo żywą gestykulację i mimikę twarzy, u innych jednak komunikacja niewerbalna jest także zredukowana, podobnie jak językowa (dziecko unika kontaktu wzrokowego z rozmówcą). MUTYZM SELEKTYWNY W pewnych sytuacjach i z pewnymi osobami dziecko rozmawia, z innymi nie. Na przykład dziecko nie mówi na lekcjach w klasie, ale rozmawia z niektórymi nauczycielami i niektórymi rówieśnikami poza lekcjami. Może rozmawiać w domu, ale tylko z ojcem lub tylko z matką lub tylko z rodzeństwem. Czasami, w obecności obcych osób, przestaje rozmawiać nawet z członkami rodziny. Może pojawić się mutyzm sytuacyjny. Pojawia się u dzieci normalnie mówiących, w sytuacjach nowych czy trudnych. Na przykład okresowy mutyzm mogą przejawiać dzieci w pierwszych dniach lub tygodniach pobytu w przedszkolu lub w szkole. Gdy sytuacja pobytu w przedszkolu lub w szkole przestaje być dla nich sytuacją nową, zaczynają normalnie rozmawiać. W mutyzmie zachowane jest rozumienie. Dziecko może też udzielać pisemnych odpowiedzi albo wykorzystywać komunikację niewerbalną (np. gest potakiwania lub zaprzeczania, gestykulacja, wyraz twarzy, oczu). Dziecko z mutyzmem selektywnym często zachowuje dystans w stosunku do otoczenia, reagując ucieczką lub wybuchami płaczu na próby nawiązania z nim kontaktu. Negatywne nastawienie dziecka do kontaktu z innymi ludźmi

4 4 często jest wzmacniane przez niechętne nastawienie środowiska. Dziecko jest oceniane w szkole jako mające trudności w uczeniu się. Nieprawidłowy stosunek otoczenia do trudności dziecka może prowadzić do wtórnych zaburzeń emocjonalnych np. negatywizmu emocjonalnego, zachowań agresywnych lub wycofujących się itp. W PRZEDSZKOLU: Dziecko z mutyzmem selektywnym prawdopodobnie: -ma trudność ze spojrzeniem na ciebie gdy jest zdenerwowane. Może odwracać głowę lub sprawiać wrażenie, że cię ignoruje. Możesz myśleć wtedy, że jest niegrzeczne, ale ono nie jest, ono tylko nie wie jak odpowiedzieć. -nie uśmiecha się lub ma "kamienną twarz".w szkole natężenie lęku jest największe, dlatego dziecko może nie byc w stanie uśmiechać się, śmiać się ani wyrażać prawdziwych uczuć. -sztywnieje i staje się niezdarne gdy jest zdenerwowne lub gdy myśli, że jest obserwowane. -nie może powiedzieć tak, nie, dzień dobry, dziękuję.chociaż jest to niegrzeczne, nie jest zamierzone. -jest powolne w udzieleniu odpowiedzi, w jakikolwiek sposób. -denerwuje się bardziej niż inni. -jest bardzo wrażliwe na hałas, dotyk, tłum. -jest inteligentne, spostrzegawcze i dociekliwe. -jest bardzo wrazliwe na myśli i uczucia innych -ma trudność z wyrażaniem własnych uczuć -ma dobrą zdolność koncentracji TERAPIA W terapii mutyzmu selektywnego (wybiórczego) u dzieci stosowane są dwa sposoby oddziaływań: - nastawiony na eliminację objawów obserwowanych u dziecka - nastawiony na eliminację pogłębiających zaburzenia czynników środowiskowych. Wyżej wymienione kierunki oddziaływań są jednakowo ważne wzajemnie się uzupełniają. W terapii dziecka mutystycznego bardzo ważna jest ścisła współpraca terapeutów bądź nauczycieli z rodzicami. Od jakości tej współpracy zależą efekty, jakie osiągniemy. Niekiedy jednak zdarza się, że rodzina nie chce współpracować, co bardzo utrudnia prowadzenie terapii. Można wtedy spodziewać się, że oddziaływania terapeutyczne okażą się mniej skuteczne, jednakże możliwa jest poprawa w zakresie porozumiewania się dziecka z otoczeniem. WSKAZÓWKI ( audycja BBC ) Specjaliści zauważają zwiekszajacą się liczbę dzieci, które mówią wesoło i głośno z rodziną, ale bardzo mało w szkole. Dlaczego tak się dzieje? Małe dzieci, które idą do szkoły, mogą nie być gotowe na oddzielenie od rodziny (w sensie ufności i pewności siebie). Jednocześnie od pracowników szkoły wymaga się, aby pomogli dzieciom osiągnąć cel, jakim jest nawiązywanie relacji z innymi dziećmi i komunikacja. Niektóre dzieci są szczególnie wrażliwe na zmiany i okazują swój niepokój w momencie, gdy oczekuje się od nich mówienia. Krótko mówiąc, każdy w tej sytuacji jest pod lekką presją i bez uświadomienia sobie tego powodujemy, że dzieciom jest jeszcze trudniej mówić. To może poważnie oddziaływać na ich zdolność do nawiązywania przyjaźni i poradzenia sobie w szkole i może prowadzić do całkowitego unikania mówienia, jeśli pozostawimy dziecko bez pomocy "aby z tego wyrosło".

5 5 Poprzez mniejsze oczekiwania a wiekszą pomoc pozwalamy dzieciom budować pewność siebie małymi krokami. - Rodzice mogą zmniejszyć lęk separacyjny, jeśli dziecko będzie mogło zabrać ze sobą do szkoły ulubioną maskotkę. Należy rozważyć też krótszy okres rozłąki poprzez wcześniejsze przyjście rodziców i dołączenie ich do ostatniej części zajęć klasowych. Powitaj rodziców jako wolontariuszy do pomcy w klasie. -Unikanie strachu przed swoją kolejką w grach toczących się w kółko poprzez pytanie "kto by chciał teraz coś powiedziec" zamiast czekania aż każde dziecko coś powie. -dzieci nie mówią spontanicznie, pomoż im w braniu udziału w aktywnościach poprzez inne działania niż mówienie. Mogą trzymać jakieś przedmioty, rozdawać pomoce, pokazywać coś co przyniosły z domu. -Zwiększać ilość zajęć gdzie dzieci mówią lub śpiewają wspólnie -Sprawdzanie obecności -pozwól dzieciom wybrać pomiędzy odpowiadaniem a podnoszeniem ręki, lub wymyśl inny niewerbalny sposób (grę), aby zachęcić do interakcji -Jeśli w szkole są posiłki - pozwól dzieciom wskazywać co chcą na obiad, jeśli to dla nich łatwiejsze niż mówienie -Zadbaj o grupę dzieci, które przyjmą dane dziecko do zabawy podczas czasu na zabawy -Uśmiechaj się życzliwie i zwracaj większą uwagę gdy dziecko próbuje czegoś nowego. Staraj się raczej pomagać dziecku i zrobić coś z nim wspólnie niż wyręczać go. -Rób życzliwe i przyjacielskie komentarze w miejsce zadawania pytań. -Wyznacz kogoś z pesonelu pomocniczego do dyskretnej opieki, włącz i zachęcaj ciche dzieci, ktore łatwo mogą pozostać niezauważone i poczuć się samotne, niechciane lub zaniepokojone. -Pamiętaj, że ciche dzieci są zwykle zbyt wystraszone aby mowić, jednak ich pewność siebie może wzrosnąć, gdy mówienie nie jest wymagane. Upewnij je, że akceptujesz, że dziecko teraz nie mówi, jest przecież dużo czasu. Pomocne działania. Jeśli dziecko nie reaguje na wyczytanie nazwiska, pozwól żeby zaznaczyło swoją obecność w inny sposób, przez podniesienie ręki, uśmiech, skinienie głowy. Zachęcaj dziecko do samoekspresji poprzez działalność artystyczną i angażującą wyobraźnię. Posadź dziecko w pierwszym rzędzie, kiedy opowiadasz grupie jakąś historię. Kiedy prowadzisz dyskusję, daj dziecku czas do namysłu i wypowiedzenia opinii, ale bez wyczekiwania na odpowiedź. Jeśli dziecko nie ma kontaktu z rówieśnikami, zachęć je do kontaktu z innymi cichymi (spokojnymi) dziećmi. Organizuj zabawy w parach i małych grupach (piłka, rymowanki, gimnastyka). Zachęć do zabaw wymagających manipulacji oddechem (zdmuchiwanie płomienia świecy, mydlane bańki, itp.) Naśladuj efekty dźwiękowe przy zabawie. Zainicjuj zabawę w teatr lalkowy lub grę w maskach. Zorganizuj grę na instrumentach, komunikację dźwiękową pomiędzy instrumentami, zabawę w orkiestrę z dyrygentem. Zorganizuj głośne zabawy werbalno-ruchowe, np. stary niedźwiedź mocno śpi. Zwracaj uwagę na rozwój zmysłów, żeby rozbudzić w dziecku samoświadomość. Zachęcaj do zabaw wymagających mówienia szeptem, np. w głuchy telefon. Nagrywaj głos dziecka na taśmie lub zachęć do rozmów przez telefon. Zachęc dziecko do czytania w domu na głos i nagrywania tego na taśmie magnetofonowej.

6 6 Odwiedź dziecko w domu i przynieś mu ciekawą książkę lub zabawkę. Zachęć rodziców do regularnej pracy z dzieckiem w godzinach szkolnych na terenie szkoły. Ostatnie trzy zalecenia nazywa się metodą Person or Situation Fading (Redukcja Osobowa lub Sytuacyjna). Polega ona na pracy w obecności osoby, z którą dziecko rozmawia i stopniowym wprowadzaniu osób trzecich. Dziecko jest nagradzane za kontakt z nowymi osobami, lub prawidłowe zachowanie w nowych sytuacjach. W miarę usamodzielniania się dziecka, obecność osoby lub sytuacji dającej początkowe poczucie bezpieczeństwa może być zredukowane. Zwróć uwagę na to, że adaptacja dziecka do nowej sytuacji wymaga czasu. Jeśli po upływie 6 miesięcy dziecko nadal nie mówi należy ponownie rozpatrzeć sytuację. LITERATURA - Herzyk A., Afazja i mutyzm dziecięcy. Wybrane zagadnienia diagnozy i terapii, Lublin Minczakiewicz E., Mowa rozwój, zaburzenia, terapia, Kraków Styczek I., Logopedia, Warszawa Godman R., Scott S.: Psychiatria dzieci i młodzieży. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Psychiatria wieku rozwojowego. Pod red. A. Popielarskiej. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, W internecie portal mutyzm.pl/ - Centrum Terapii Mutyzmu i Nieśmiałości

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK Wczesna interwencja to zintegrowany system oddziaływań profilaktycznych, diagnostycznych, leczniczo-rehabilitacyjnych i terapeutycznych, których podmiotem

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu Dorota Kalinowska - psycholog Zespół Aspergera vs Autyzm Podobieństwa: Nieprawidłowości w zakresie interakcji społecznych; Stereotypowy, ograniczony repertuar

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy Przewodnik po autyzmie O autyzmie 3-11 Cechy charakterystyczne osób z autyzmem 12-16 Jak pomóc osobie z autyzmem? 17-18 Najczęściej zadawane pytania 19-20 Kontakt 21 2 O autyzmie 3 Czym jest autyzm? Autyzm

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy Przewodnik po autyzmie 1 Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, związanym z nieprawidłowym rozwojem i funkcjonowaniem mózgu we wczesnym dzieciństwie. Symptomy nieprawidłowości rozwoju

Bardziej szczegółowo

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc?

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Prowadzenie i opracowanie: Katarzyna Siwek Węgrów, 15.11.2010r. Autyzm a funkcjonowanie językowe Zaburzenia porozumiewania

Bardziej szczegółowo

Temat 3: Czy ciało może przekazywać informacje? Wprowadzenie do komunikacji niewerbalnej

Temat 3: Czy ciało może przekazywać informacje? Wprowadzenie do komunikacji niewerbalnej Temat 3: Czy ciało może przekazywać informacje? Wprowadzenie do komunikacji niewerbalnej Kraków, 27 listopada 2015 Warsztaty z komunikacji społecznej: Język ciała z elementami komunikacji interpersonalnej

Bardziej szczegółowo

Moduł I. Problemy rozwoju i samorealizacji człowieka 40 godz. (10 wykłady, 10 ćwiczenia audytoryjne, 20 ćwiczeń laboratoryjne).

Moduł I. Problemy rozwoju i samorealizacji człowieka 40 godz. (10 wykłady, 10 ćwiczenia audytoryjne, 20 ćwiczeń laboratoryjne). OPZ załącznik nr 1 Przygotowanie i przeprowadzenie wykładów oraz ćwiczeń audytoryjnych i laboratoryjnych w ramach Kursu kwalifikacyjnego z zakresu terapii pedagogicznej - 5 zadań. Tematyka i terminy realizacji:

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

zajęcia socjoterapeutyczne

zajęcia socjoterapeutyczne zajęcia socjoterapeutyczne SP 2 dla uczniów Szkoły Podstawowej nr 2 w Chojnie Podstawa prawna Istota socjoterapii Program zajęć socjoterapeutycznych Podstawa prawna ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

Bardziej szczegółowo

NOWA JAKOŚĆ DOSKONALENIA NAUCZYCIELI

NOWA JAKOŚĆ DOSKONALENIA NAUCZYCIELI NOWA JAKOŚĆ DOSKONALENIA NAUCZYCIELI W POWIECIE M Szkoła Podstawowa w Damicach Obszar do wsparcia w roku szkolnym 2013/2014 PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI Wybór zakresu szkolenia

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii.

Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii. Michał Wroniszewski Fundacja SYNAPSIS Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii. Otrębusy, 8.11.2011 r. SKALA ZJAWISKA 1. Epidemiologa

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz AQ. wersja dla młodzieży 12-15 lat. Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):...

Kwestionariusz AQ. wersja dla młodzieży 12-15 lat. Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):... Kwestionariusz AQ wersja dla młodzieży 12-15 lat Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):... Płeć osoby wypełniającej kwestionariusz:... Wiek:... Wykształcenie

Bardziej szczegółowo

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI www.magazynnauczyciela.pl AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI

Bardziej szczegółowo

Wskazówki dla nauczyciela

Wskazówki dla nauczyciela Dziecko jąkające się w szkole: Wskazówki dla nauczyciela The Stuttering Foundation Fundacja non profit Od 1947 roku pomaga tym, którzy się jąkają www.stutteringhelp.org www.tartamudez.org Nauczyciele często

Bardziej szczegółowo

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW CO TO JEST DYSLEKSJA? Dysleksja rozwojowa jest to zespół zaburzeń występujących w procesie uczenia się, czytania i pisania u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. U podstaw

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 CZĘŚĆ I RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE 1. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych Andrzej Twardowski... 18 1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny...

Bardziej szczegółowo

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami.

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami. Współczesne przedszkola są otwarte na potrzeby rodziców i dzieci, dlatego też podejmują wiele inicjatyw i działań własnych, których celem jest podnoszenie jakości pracy placówki, a co za tym idzie podniesienie

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z AUTYZMEM W PRZEDSZKOLU

DZIECKO Z AUTYZMEM W PRZEDSZKOLU DZIECKO Z AUTYZMEM W PRZEDSZKOLU Autyzm dziecięcy należą do grupy tzw. całościowych zaburzeń neurorozwojowych, do których zaliczane są również specyficzne trudności szkolne oraz specyficzne zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE PRZEZNACZONE SĄ DLA: Osób dorosłych wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: Chorych

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA Cel studiów: Celem studiów jest przygotowanie słuchaczy do zawodu logopedy terapeuty z zakresu diagnozy, terapii mowy i wymowy pracującego z dziećmi, młodzieżą

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

OFERTA ZAJĘĆ. PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich. dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2014/2015

OFERTA ZAJĘĆ. PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich. dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2014/2015 OFERTA ZAJĘĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2014/2015 Zajęcia dla dzieci w wieku przedszkolnym Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna 14-100 Ostróda, ul. Sportowa 1 tel.: 89 646 65 98

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna 14-100 Ostróda, ul. Sportowa 1 tel.: 89 646 65 98 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna 14-100 Ostróda, ul. Sportowa 1 tel.: 89 646 65 98 mgr Kinga Prusinowska oligofrenopedagog, terapeuta behawioralny dr Monika Włodarczyk Dudka psycholog Ostróda 8 października

Bardziej szczegółowo

Komunikacja. Ewa Pisula Wydział Psychologii Uniwersytet Warszawski. Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl

Komunikacja. Ewa Pisula Wydział Psychologii Uniwersytet Warszawski. Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl Komunikacja Ewa Pisula Wydział Psychologii Uniwersytet Warszawski Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl Leo Kanner (1943) Osoby z autyzmem nie mówią lub też występuje u nich taki rodzaj mowy, który nie służy międzyosobowej

Bardziej szczegółowo

Akademia Rozwoju Małego Dziecka

Akademia Rozwoju Małego Dziecka Aktualnie zbieram grupy na następujące zajęcia: Akademia Rozwoju Małego Dziecka 1. Maluszkowo - zajęcia dla dzieci do 2 roku życia - czas trwania zajęć: 45 minut / dziecko+dorosły opiekun zajęcia stymulujące

Bardziej szczegółowo

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2014/2015

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2014/2015 OFERTA ZAJĘĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2014/2015 ZAPISY NA WSZYSTKIE OFEROWANE ZAJĘCIA PRZYJMUJE SEKRETARIAT PORADNI

Bardziej szczegółowo

Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni

Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni Uczeń z Zespołem Aspergera. Uczeń z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim. rzuca się w oczy, jak bardzo są oni różni. Nie są świadomi olbrzymiego wysiłku,

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Skala Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Arkusz Obserwacyjny

Skala Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Arkusz Obserwacyjny Część Druga Psychometryczna analiza wyników badań standaryzacyjnych Skali Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Skala Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Arkusz Obserwacyjny 79 Skala Gotowości

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice Orzecznictwo Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice Orzeczenie Jest efektem wielospecjalistycznej diagnozy zaburzeń w rozwoju dziecka/ucznia, wobec którego Zespół Orzekający

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA Odżywianie jest ważną sferą w życiu każdego człowieka. Różnorodne przeżywane przez nas stresy są częstym powodem utraty apetytu, podjadania lub nadmiernego apetytu. Różne

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH Ucznia... Zawiera: 1. Dane o uczniu. 2. Diagnoza lekarska. 3. Diagnoza psychologiczna. 4. Diagnoza ekologiczna. 5. Umiejętności z zakresu: a) sposobu porozumiewania

Bardziej szczegółowo

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2015/2016

w Siemianowicach Śląskich na rok szkolny 2015/2016 OFERTA ZAJĘĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2015/2016 ZAPISY NA WSZYSTKIE OFEROWANE ZAJĘCIA PRZYJMUJE SEKRETARIAT PORADNI

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Fizjoterapia kliniczna w psychiatrii

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Fizjoterapia kliniczna w psychiatrii SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Fizjoterapia kliniczna w psychiatrii Kod przedmiotu/ modułu* Wydział

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna Załącznik nr 6 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach ambulatoryjnych psychiatrycznych i leczenia środowiskowego (domowego) oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

OFERTA ZAJĘĆ. PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich. dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2015/2016

OFERTA ZAJĘĆ. PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich. dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2015/2016 OFERTA ZAJĘĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Siemianowicach Śląskich dla dzieci w wieku przedszkolnym na rok szkolny 2015/2016 Zajęcia dla dzieci w wieku przedszkolnym Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ?

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? CELE DYDAKTYCZNO-WYCHOWAWCZE: Po przeprowadzonej lekcji uczniowie i uczennice: umieją określić pojęcie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Danuta Mazij Warszawa dn. 12.grudnia 2008 roku

Danuta Mazij Warszawa dn. 12.grudnia 2008 roku Pierwsze Niepubliczne Przedszkole Terapeutyczne Fundacji SYNAPSIS jako forma wspierania rozwoju małych dzieci z autyzmem oraz zwiększania szansy na aktywne uczestnictwo w edukacji przedszkolnej Danuta

Bardziej szczegółowo

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą Opis przypadku Wśród uczniów rozpoczynających

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do praktyki pedagogicznej, - edukacja wczesnoszkolna (klasa I) lub przedszkolna (trzylatki)

Instrukcja do praktyki pedagogicznej, - edukacja wczesnoszkolna (klasa I) lub przedszkolna (trzylatki) Instytut Pedagogiki - 53-611 Wrocław, ul. Strzegomska 55, tel. (0-71) 356-15-40, 41, e-mail: iped@dsw.edu.pl Instrukcja do praktyki pedagogicznej, - edukacja wczesnoszkolna (klasa I) lub przedszkolna (trzylatki)

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Rola dorosłych w rozwoju dziecka Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Wiek przedszkolny to okres intensywnego rozwoju dziecka. Rodzicom dane jest codzienne uczestniczenie w tym procesie. Ich

Bardziej szczegółowo

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej.

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. AAC to w skrócie komunikacja alternatywna i wspomagająca. To wszystkie sposoby porozumiewania się, które są wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

Uczenie się języka obcego przez dzieci Monika Madej

Uczenie się języka obcego przez dzieci Monika Madej Uczenie się języka obcego przez dzieci Monika Madej Plan prezentacji pytania: - Jak dzieci uczą się języka obcego? - Jak rodzic może uczyć języka obcego swoje dziecko? - Jak sprawić, aby dziecko polubiło

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice SPECJALNE POTRZEBY EDUKACYJNE DZIECI I MŁODZIEŻY Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice Specjalne potrzeby edukacyjne - SPE Specjalne potrzeby edukacyjne to takie potrzeby,

Bardziej szczegółowo

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ Grupa osób niemówiących nigdy nie została zidentyfikowana jako wymagająca specyficznych oddziaływań i pomocy mającej na celu kompensowanie

Bardziej szczegółowo

Magdalena Smoczyńska, Ewa Haman Funkcjonowanie dzieci ze specyficznym zaburzeniem językowym (SLI) w systemie edukacji szkolnej

Magdalena Smoczyńska, Ewa Haman Funkcjonowanie dzieci ze specyficznym zaburzeniem językowym (SLI) w systemie edukacji szkolnej Magdalena Smoczyńska, Ewa Haman Funkcjonowanie dzieci ze specyficznym zaburzeniem językowym (SLI) w systemie edukacji szkolnej Plan wystąpienia Diagnoza zaburzeń językowych w Polsce Perspektywa badawcza

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r.

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r. Specjalności w ramach studiów na kierunku psychologia studia jednolite magisterskie Program kształcenia przewiduje dwie specjalności do wyboru przez studentów począwszy od 6 semestru (3 roku studiów).

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 14/2012 Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku lub uczniowi z mutyzmem selektywnym?

Jak pomóc dziecku lub uczniowi z mutyzmem selektywnym? Jak pomóc dziecku lub uczniowi z mutyzmem selektywnym? Dlaczego moje dziecko nie rozmawia z rówieśnikami i nauczycielami w przedszkolu? Dlaczego nie bawi się głośno na placu zabaw z innymi dziećmi? Takie

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej

Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej 1 Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej Blok tematyczny: Rozwijanie własnej osobowości Temat: Jak chronić swoje prawa w grupie? Wprowadzenie do postaw asertywnych. Cele: Uświadomienie

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi)

Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi) Jak pomóc uczniowi z trudnościami w nauce? (przyczyny trudności, skutki, formy pomocy uczniowi) W każdej klasie są uczniowie, dla których nauka to problem, którym uczenie się sprawia poważne trudności.

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16

ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16 ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16 Elżbieta Pełka-Pryszcz Starszy wizytator Kuratorium Oświaty w Lublinie 16

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ

KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ zwiększenie umiejętności efektywnego komunikowania się rozwijanie technik

Bardziej szczegółowo

METODY AKTYWIZUJĄCE W PRACY Z DZIECKIEM Z AUTYZMEM I Z KLAS MŁODSZYCH

METODY AKTYWIZUJĄCE W PRACY Z DZIECKIEM Z AUTYZMEM I Z KLAS MŁODSZYCH METODY AKTYWIZUJĄCE W PRACY Z DZIECKIEM Z AUTYZMEM I Z KLAS MŁODSZYCH CZYM JEST AUTYZM? Autyzm należy do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych, które zostały wyodrębnione spośród innych form zaburzeń

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNO - WYCOWAWCZYCH

PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNO - WYCOWAWCZYCH PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNO - WYCOWAWCZYCH Program rewalidacyjno wychowawczy wzór opracowała pedagog PPP w Rabce Zdroju i wykorzystywała do CELÓW SZKOLENIOWYCH - zajęć warsztatowych z nauczycielami - przy

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

Początek jest zawsze trudny

Początek jest zawsze trudny Początek jest zawsze trudny Pierwsze dni w przedszkolu są przeżyciem zarówno dla dziecka jak i jego rodziców. Dziecko prawie na cały dzień musi się rozstać z rodzicami, pozostając samo w nowym miejscu,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup...

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup... Dlaczego dziecko nie chce iść do przedszkola? Zapytaliśmy Eksperta dlaczego maluchy nie chcą chodzić do przedszkola. Bez względu na to, czy Twój maluch buntuje się sporadycznie, czy nagminnie się awanturuje

Bardziej szczegółowo

Bibliotekarzu zaprzyjaźnij się z osobą z autyzmem. Renata Werpachowska Fundacja SYNAPSIS Aleksandra Sztajerwald Fundacja SYNAPSIS

Bibliotekarzu zaprzyjaźnij się z osobą z autyzmem. Renata Werpachowska Fundacja SYNAPSIS Aleksandra Sztajerwald Fundacja SYNAPSIS Bibliotekarzu zaprzyjaźnij się z osobą z autyzmem Renata Werpachowska Fundacja SYNAPSIS Aleksandra Sztajerwald Fundacja SYNAPSIS 1 Bibliotekarzu zaprzyjaźnij się z osobą z autyzmem Celem projektu jest

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych

Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych Sprawozdanie ze szkolenia dotyczącego trudności wychowawczych Trudności wychowawcze mają tak naprawdę najlżejszy ciężar gatunkowy, poważniejsze od nich są zaburzenia emocjonalne, a jeszcze cięższe jest

Bardziej szczegółowo

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Nowe przepisy prawa kładą duży nacisk na wzmocnienie współpracy przedszkola, szkoły i rodziców oraz zapewniają rodzicom możliwość większego wpływu na edukację

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE Podstawa prawna: - Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

LISTA LEKTUR POLECANYCH RODZICOM

LISTA LEKTUR POLECANYCH RODZICOM LISTA LEKTUR POLECANYCH RODZICOM Dziecko z bliska. Zbuduj szczęśliwą relację Agnieszka Stein Pierwsza polska książka o rodzicielstwie bliskości. Dziecko z bliska kompleksowo opisuje relacje w rodzinie,

Bardziej szczegółowo

2.Bajkoterapia jako metoda wspomagająca harmonijny rozwój dziecka w okresie przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

2.Bajkoterapia jako metoda wspomagająca harmonijny rozwój dziecka w okresie przedszkolnym i wczesnoszkolnym. OFERTA SZKOLEŃ RAD PEDAGOGICZNYCH 1. Wpływ diety i multimediów na rozwój dziecka Najczęstsze zaburzenia rozwoju i zachowania dzieci Wpływ TV i gier komputerowych na rozwój osobowości dziecka, zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Według tej klasyfikacji kryteria diagnostyczne, o których należy pamiętać podczas stawiania diagnozy biorą pod uwagę następujące aspekty:

Według tej klasyfikacji kryteria diagnostyczne, o których należy pamiętać podczas stawiania diagnozy biorą pod uwagę następujące aspekty: Mutyzm selektywny - wyniki badań własnych Maria Bystrzanowska W Polsce, jak do tej pory nie było badań dotyczących częstości występowania mutyzmu selektywnego (dalej również,,ms ), proporcji dotyczących

Bardziej szczegółowo

Ulubione zajęcia i zabawy przedszkolaków

Ulubione zajęcia i zabawy przedszkolaków Rysowanie Zabawy z kolegami Zabawy klockami Praca z książką Zajęcia ruchowe Zajęcia plastyczne Zabawy w kąciku kuchennym Zabawy w kole Nauka piosenek i wierszy Taniec Zabawy ze śpiewem Zabawę w "dyrygenta"

Bardziej szczegółowo

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Słupca, 12 kwietnia 2012r. Rola poradni psychologicznopedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO ZSP NR 5 W JAWORZNIE ROK SZKOLNY 2013/2014

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO ZSP NR 5 W JAWORZNIE ROK SZKOLNY 2013/2014 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO ZSP NR 5 W JAWORZNIE ROK SZKOLNY 2013/2014 1. CO PODLEGA OCENIE Z JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO: Prace pisemne praca klasowa, kartkówka, wypracowanie

Bardziej szczegółowo

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu AAC (ang.) Augmentive and Alternative Communication Wspomagające

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Specjalnych Nr 85 ELEKTORALNA 12/14

Zespół Szkół Specjalnych Nr 85 ELEKTORALNA 12/14 KONFERENCJA 12.12. 2011r. WARSZAWSKI SYSTEM WCZESNEGO WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA I POMOCY RODZINIE W POSZUKIWANIU ZINTEGROWANEGO MODELU Zespół Szkół Specjalnych Nr 85 ELEKTORALNA 12/14 GENEZA lata 2006

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Redakcja i korekta: Magdalena Ziarkiewicz Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2010 Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Białymstoku Wydział Nauk Społecznych

Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Białymstoku Wydział Nauk Społecznych Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Białymstoku Wydział Nauk Społecznych Opracowały: dr hab. Agata Popławska, prof. NWSP w Białymstoku, dr Agata Jacewicz Studia podyplomowe Specjalności studiów podyplomowych:

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLENIOWA OŚRODKA KSZTAŁCENIA KADR QUERCUS W BYDGOSZCZY

OFERTA SZKOLENIOWA OŚRODKA KSZTAŁCENIA KADR QUERCUS W BYDGOSZCZY OFERTA SZKOLENIOWA OŚRODKA KSZTAŁCENIA KADR QUERCUS W BYDGOSZCZY Uwaga! Przy zamówieniu szkolenia dla rady pedagogicznej lub innej grupy zorganizowanej istnieje możliwość negocjacji ceny szkolenia. DOSKONALENIE

Bardziej szczegółowo

Nowe kryteria diagnostyczne DSM V. Zaburzenia ze spektrum autyzmu. ASD - Autism Spectrum Disorders

Nowe kryteria diagnostyczne DSM V. Zaburzenia ze spektrum autyzmu. ASD - Autism Spectrum Disorders Nowe kryteria diagnostyczne DSM V Zaburzenia ze spektrum autyzmu ASD - Autism Spectrum Disorders Autyzm w DSM-IV-TR i ICD- 10 Zaburzenia autystyczne Zespół Aspergera Zaburzenia dezintegracyjne Całościowe

Bardziej szczegółowo

BĘDĘ PRZEDSZKOLAKIEM ADAPTACJA DZIECI 3-LETNICH W PRYWATNYM PRZEDSZKOLU POD MUCHOMORKIEM W TORUNIU

BĘDĘ PRZEDSZKOLAKIEM ADAPTACJA DZIECI 3-LETNICH W PRYWATNYM PRZEDSZKOLU POD MUCHOMORKIEM W TORUNIU BĘDĘ PRZEDSZKOLAKIEM ADAPTACJA DZIECI 3-LETNICH W PRYWATNYM PRZEDSZKOLU POD MUCHOMORKIEM W TORUNIU WSTĘP Adaptacja polega na przystosowaniu się jednostki lub grupy do funkcjonowania w zmienionym środowisku

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów klas IV-VI szkoły podstawowej

Scenariusz zajęć dla uczniów klas IV-VI szkoły podstawowej Scenariusz zajęć dla uczniów klas IV-VI szkoły podstawowej Temat: Poznaj Marię, dziewczynę, która lubi mieć plan Cele zajęć: Zapoznanie uczniów z tematyką autyzmu Zapoznanie uczniów z charakterystycznymi

Bardziej szczegółowo

Procedura wydawania orzeczeo w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej

Procedura wydawania orzeczeo w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Powiatowe Centrum Rozwoju Edukacji w Skarżysku-Kamiennej Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna 26-110 Skarżysko-Kamienna, Plac Floriaoski 1 Procedura wydawania orzeczeo w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :)

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :) Czy potrafimy rozmawiać z dziećmi o niepełnosprawności? Czy sprawia nam to trudność? Czujemy się zakłopotani tematem? Sami nie wiemy, jak go ugryźć? A może unikamy go całkiem, skoro nas bezpośrednio nie

Bardziej szczegółowo

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko Anna Bakuła Jak diagnozować krzywdzenie dziecka Wielu autorów twierdzi, że na zjawisko maltretowania dzieci należy spojrzeć z perspektywy właściwości indywidualnych dziecka, cech jego rodziny jako systemu,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA DOTYCZĄCA ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU MIEJSKIM NR 3 W TORUNIU

PROCEDURA DOTYCZĄCA ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU MIEJSKIM NR 3 W TORUNIU PROCEDURA DOTYCZĄCA ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU MIEJSKIM NR 3 W TORUNIU Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. O systemie oświaty (jednolity

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji programu poprawy efektywności kształcenia i wychowania w klasach I-III

Sprawozdanie z realizacji programu poprawy efektywności kształcenia i wychowania w klasach I-III Sprawozdanie z realizacji programu poprawy efektywności kształcenia i wychowania w klasach I-III W roku szkolnym 2014/15 został wprowadzony do realizacji program poprawy efektywności kształcenia i wychowania.

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo