Memantyna nowa strategia postępowania w chorobie Alzheimera. Antagoniści receptora NMDA i ich rola w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych OUN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Memantyna nowa strategia postępowania w chorobie Alzheimera. Antagoniści receptora NMDA i ich rola w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych OUN"

Transkrypt

1 PRZEDRUK Rada Naukowa Prof. dr hab. Jerzy Kulczycki I Klinika Neurologiczna Przewodniczący Rady Naukowej Prof. dr hab. Maria Barcikowska Klinika Neurologiczna CSK MSWiA w Warszawie Prof. dr hab. Czesław Czabała Prof. dr hab. Anna Członkowska II Klinika Neurologiczna Prof. dr hab. Barbara Emeryk Katedra i Klinika Neurologii AM w Warszawie Prof. dr hab. Urszula Fiszer Klinika Neurologii i Epileptologii w Warszawie Prof. dr hab. Sergiusz Jóźwiak Klinika Neurologii i Epileptologii, Instytut Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie Doc. dr hab. Waldemar Koszewski Klinika Neurochirurgii AM w Warszawie Prof. dr hab. Jerzy Kotowicz Klinika Neurologii CSK WAM Prof. dr hab. Hubert Kwieciński Klinika Neurologii AM w Warszawie Prof. dr hab. med. Andrzej Kwolek Instytut Fizjoterapii, Oddział Rehabilitacji Szpital Woj. Nr 2 w Rzeszowie Prof. dr hab. Jerzy Majkowski Polska Liga Przeciwpadaczkowa w Warszawie Prof. dr hab. Przemysław Nowacki Katedra i Klinika Neurologii Pomorskiej Akademii Medycznej Prof. dr hab. Grzegorz Opala Katedra i Klinika Neurologii Wieku Podeszłego Śląskiej Akademii Medycznej Prof. dr hab., dr h.c. Antoni Prusiński Klinika Neurologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Prof. Peter Sandercock Department of Clinical Neurosciences The University of Edinburgh Prof. dr hab. Zbigniew Stelmasiak Katedra i Klinika Neurologii AM w Lublinie Doc. dr hab. Janusz Wendorff Klinika Neurologii, Instytut Centurm Zdrowia Matki Polki w Łodzi Wydawca Professional Medicine Promotion Sp. z o.o Warszawa; ul. Wita Stwosza 49 tel. (22) (66); fax (22) , Prezes Konrad Kleczkowski Redaktor Naczelna doc. dr hab. Danuta Ryglewicz I Klinika Neurologiczna, Redaktor Prowadząca dr n. med. Aneta Nitsch-Osuch tel. (22) w. 17; Sekretarz Redakcji Jolanta Jamiołkowska; Redaktor dr Anatol Mickielewicz; Dyrektor Artystyczny Robert Dobrzyński Dyrektor Biura Reklamy Wojciech Czaplicki tel. (22) w. 13; Promocja AGENCJA PROMOCJI WIEDZY Agnieszka Jakubiec; tel. (22) Skład i łamanie Anna Zamorska Druk DRUKPOL, Warszawa ul. Stępińska 22/30, tel. (22) Redakcja zastrzega sobie prawo do skracania i adiustacji tekstów. Memantyna nowa strategia postępowania w chorobie Alzheimera Antagoniści receptora NMDA i ich rola w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych OUN Artykuły ukazały się w Neurologica 3/2003 i Neurologica 2/2004 wydanie specjalne 1

2 2 NEUROLOGIA DLA PRAKTYKA MEMANTYNA NOWA STRATEGIA POSTĘPOWANIA W CHOROBIE ALZHEIMERA Sławomir Michalak Zakład Neurochemii Klinicznej, Katedra Neurologii AM w Poznaniu 2 Współczesne kierunki leczenia choroby Alzheimera (AD Alzheimer s disease) skupiają się na modyfikacji patomechanizmów zaangażowanych w rozwój tego, związanego z neurodegeneracją, otępienia. Przyjęte strategie terapeutyczne obejmują przede wszystkim wpływ na układ cholinergiczny poprzez stosowane od wielu lat inhibitory acetylocholinoesterazy (początkowo takrynę, później donepezil, riwastygminę i galantaminę), bowiem nasilony zanik neuronów cholinergicznych uznany jest za główny i najlepiej poznany patomechanizm rozwoju AD. Wiadomo jednak, że procesy zwyrodnieniowe obejmują także inne układy neuroprzekaźnikowe, w tym glutaminergiczny, serotoninergiczny i noradrenergiczny. Nowym celem farmakologicznym stały się receptory kwasu glutaminowego, a ich zaangażowanie w rozwój procesów neurodegeneracyjnych zostało ostatnio udowodnione (Windblad, 2003). Jednymi z receptorów kwasu glutaminowego są receptory NMDA (N-metylo-D-asparginian), które w warunkach fizjologicznych i przy prawidłowym pobudzeniu uczestniczą w procesach związanych z plastycznością synaps, takich jak uczenie się i pamięć. W przebiegu AD dochodzi do nadmiernego pobudzenia receptorów NMDA, co prowadzi do nasilonego napływu jonów wapnia do komórek, a w jego następstwie wyzwolenia szeregu reakcji biochemicznych (uwolnienie z mitochondriów czynnika indukującego apoptozę, endonukleazę G, cytochrom c i białka Smac/DIABLO second mitochondria-derived activator of caspase/direct IAP-binding protein with low PI), które aktywują układ kaspaz. Następstwem tych procesów jest śmierć neuronów (Friedlander, 2003). Patologiczne pobudzenie receptorów NMDA i wynikający z niego nasilony napływ jonów wapnia powoduje wzrost sygnałów o charakterze szumu, co z kolei uniemożliwia identyfikację istotnych bodźców. Jednym z antagonistów receptorów NMDA jest memantyna. W 1982 roku lek ten wprowadzono w Niemczech do stosowania w wielu wskazaniach, w 2002 roku zaaprobowany został w Unii Europejskiej do stosowania w umiarkowanie ciężkiej i ciężkiej postaci AD, a w 2003 roku w USA w umiarkowanej i ciężkiej postaci AD (Windblad, 2003). Memantyna jest wprawdzie niekompetytywnym, zależnym od potencjału antagonistą receptora NMDA, ale jej działanie w mniejszym stopniu zależy od potencjału niż ma to miejsce w przypadku jonów magnezu. Dla zniesienia blokowania receptorów wywołanego memantyną konieczna jest zatem większa depolaryzacja neuronów niż przy blokowaniu magnezem. U osób z AD leczonych memantyną dochodzi do zablokowania receptorów NMDA, a przez to do obniżenia poziomu szumu tła i umożliwienia wykrywania istotnych sygnałów. Memantyna nie wpływa natomiast na sygnały fizjologiczne (Danysz, 2000). Zastosowanie memantyny w badaniach in vitro w dawkach terapeutycznych w hodowli komórek rdzeniaka zarodkowego powodowało obniżenie poziomu białka prekursorowego amyloidu (APP), co sugeruje, że lek ten może hamować powstawanie toksycznych peptydów Ab (Lahiri i wsp., 2004). Wiadomo, że tak jak istnieje wiele mechanizmów prowadzących do neurodegeneracji w przebiegu AD, tak też objawy kliniczne dotyczą wielu sfer: funkcji poznawczych, aktywności oraz zachowania i psychiki. Badanie skuteczności leków stosowanych w leczeniu choroby Alzheimera opiera się na ocenie ich wpływu na poszczególne sfery objawów klinicznych. Spośród badań klinicznych oceniających skuteczność memantyny na pierwszym miejscu należy wymienić badanie przeprowadzone na Łotwie przez Windblada i Poritis (1999). Włączano do niego przebywających w domach opieki chorych zarówno z otępieniem naczyniopochodnym, jak i chorobą Alzheimera. Kryteria włączenia opierano na DSM III-R (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders revised third edition), GDS (global deterioration scale) i MMSE (mini-mental state examination, średnio 6,7). Do badania włączono 166 chorych, a AD rozpoznano u 79 osób. Obserwację prowadzono przez 12 tygodni i odnotowano poprawę w zakresie skali oceny globalnej (CGI-C clinical global impression of change), uzależnienia od opiekuna (BGP Beurteilungsskala für geriatrische patienten) oraz funkcjonowania (test D). Wyniki badania Windblada i Poritis przeanalizowano w zakresie poszczególnych czynności składających się na codzienną aktywność chorych (Doody i wsp., 2004). W wyniku tej analizy stwierdzono, że chorzy otrzymujący memantynę wykazywali poprawę zdolności do wstawania, poruszania się, mycia się i ubierania oraz korzystania z toalety. Przeprowadzone przez Reisberga i wsp. (2003) badanie skuteczności działania memantyny w umiarkowanej i ciężkiej postaci AD objęło 252 chorych obserwowanych w USA przez 28 tygodni. Rozpoznanie ustaprzedruk

3 NEUROLOGIA DLA PRAKTYKA 3 lano na podstawie kryteriów diagnostycznych DSM IV, NINCDS-ADRDA (National Institute of Neurologic and Communicative Disorders and Stroke AD and Related Disorders Association), MMSE (średnio 7,9), GDS i FAST (functional assessment staging instrument). Ponad 95% chorych uczestniczących w badaniu zaliczono do 6 fazy w skali FAST, wszyscy mieli trudności z samodzielnym ubieraniem, wielu z kąpielą i korzystaniem z toalety, a niektórzy nie kontrolowali potrzeb fizjologicznych. Badanie ukończyło 181 chorych (72%t), spośród których otrzymujący memantynę wykazywali poprawę w zakresie skali oceny ogólnej (CI- BIC-Plus Clinician s Interview-Based Impression of Change Plus caregiver input), skali aktywności dnia codziennego (ADCS-ADLsev Alzheimer s Disease Cooperative Study Activities of Daily Living modified for severe dementia) oraz skali oceny chorych z ciężkim otępieniem (SIB severe impairment battery). Nie wykazano istotnych różnic w skalach MMSE, GDS i NPI (neuropsychiatric inventory). Istotną korzyścią, jaką odnotowano w badaniu Reisberga, poza poprawą w zakresie funkcjonowania, było ograniczenie ilości czasu poświęcanego tygodniowo choremu przez opiekuna. Analiza poszczególnych czynności przeprowadzona przez Doody i wsp. (2004) wykazała, że, w porównaniu do otrzymujących placebo, chorzy leczeni memantyną poprawiali się w zakresie zdolności prowadzenia rozmowy, a pogarszanie funkcji obejmujących sprzątanie po posiłkach i wyrzucania odpadków nasilone było w mniejszym stopniu. Przedstawione wyniki badań podstawowych (Windblad i Poritis, Reisberg) oraz oparta na nich szczegółowa analiza funkcji (Doodle) uwypuklają korzyści, jakie może czerpać z leczenia memantyną zarówno opiekun chorego żyjącego w społeczności, jak i wykwalifikowany personel w przypadku chorych żyjących w domach opieki. Skuteczność stosowania memantyny oceniana była także u chorych leczonych uprzednio donepezilem przez ponad 6 miesięcy ze stałą dawką utrzymaną przez co najmniej 3 miesiące. Badanie przeprowadzone przez Tariota i wsp. (2004) objęło 404 chorych z umiarkowaną i ciężką postacią choroby Alzheimera obserwowanych przez 24 tygodnie. Wykazano poprawę w skali SIB, ograniczenie pogarszenia w skali ADCS-ADL i CIBIC-Plus. Oceniano także memantynę w łagodnej i ciężkiej postaci choroby Alzheimera (Peskind i wsp., 2004). Obserwowani przez 24 tygodnie chorzy, którzy otrzymywali memantynę w monoterapii, poprawiali się w skalach ADAS-cog (Alzheimer s Disease Assessment Scale, cognitive subscale), CIBIC-Plus i NPI. Obserwacje dotyczące wpływu memantyny na przebieg pierwotnie zwyrodnieniowego otępienia, jakim jest AD, oraz znany wpływ niedokrwienia na pobudzenie receptorów NMDA stały się przyczynkiem do podjęcia badań klinicznych nad oceną skuteczności tego leku w otępieniu naczyniopochodnym. Orgogozo i wsp. (2002) obserwowali przez 28 tygodni 403 chorych z otępieniem naczyniopochodnym rozpoznanym na podstawie kryteriów NINDS-AIREN (National Institute of Neurological Disorders and Stroke and the Association Internationale pour la Recherché et l Enseignement en Neurosciences). W grupie chorych leczonych memantyną uzyskano poprawę w skali ADAS-cog i MMSE. Z kolei badanie Wilcocka i wsp. (2002) objęło 548 chorych, u których otępienie naczyniopochodne rozpoznano na podstawie kryteriów DSM III-R i NINDS-AIREN. Po 28 tygodniach obserwacji stan chorych leczonych memantyną pogarszał się w mniejszym stopniu w zakresie skali ADAS-cog niż stan osób otrzymujących placebo. Największe pozytywne oddziaływanie memantyny obserwowano u chorych z wynikiem MMSE poniżej 15 punktów. Podsumowując, pierwszy zarejestrowany w leczeniu otępień antagonista receptora NMDA otworzył nowe możliwości postępowania zarówno w pierwotnie zwyrodnieniowym otępieniu alzheimerowskim, jak i w otępieniu naczyniopochodnym. Korzyści wynikające z badań klinicznych przeprowadzonych nad memantyną dotyczą przede wszystkim poprawy funkcjonowania chorych ograniczają ich uzależnienie od opiekuna oraz ilość czasu poświęcanego przez opiekuna na sprawowanie nadzoru. Zmniejsza to bezpośrednie i pośrednie koszty społeczne związane z opieką nad osobami z AD i otępieniem naczyniopochodnym. Piśmiennictwo 1. Windblad B.: Memantine and Alzheimer s disease. Science Press Ltd., London, Friedlander R.M.: Apoptosis and Caspases in Neurodegenerative Diseases. NEJM 2003, 348: Danysz W, Parsons CG, Möbius H-J, et al. Neuroprotective and symptomatological action of memantine relevant for Alzheimer s disease a unified hypothesis on the mechanism of action. Neurotoxicity Res 2000; 2: Lahiri D.K., Alley G.M., Chen D., Banerjee P.K., Farlow M.R.: Therapeutic concentrations of memantine alter the processing of amyloid precursor protein in human neuroblastoma cells. 8 th International Springfield Symposium on Advances in Alzheimer Therapy, April 2004, Montreal, Canada. 5. Winblad B, Poritis N. Memantine in severe dementia: results of the M-BEST study (benefit and efficacy in severely demented patients during treatment with memantine). Int J Geriat Psychiatry 1999; 14: Reisberg B., Doody R., Stöffler A., Schmitt F., Ferris S., Möbius H.J.: Memantine in moderate-to-severe Alzheimer s disease. N Engl J Med 2003, 348: przedruk 7. Doody R., Wirth Y., Schmitt F., Möbius H.J.: Specific functional effects of memantine treatment in patients with moderate to severe Alzheimer s disease. Dement Geriatr Cogn Disord 2004,18: Tariot P.N., Farlow M.R., Grossberg G.T., Graham S.M., McDonald S., Gergel I.: Memantine treatment in patients with moderate to severe Alzheimer disease already receiving donepezil. JAMA 2004, 291 (3): Peskind E., Potkin S., Pomara N., McDonald S., Xie Y., Gergel I.: Memantine monotherapy is effective and safe for the treatment of mild to moderate Alzheimer s disease: a randomized controlled trial. The 17th Annual Meeting of the American Association for Geriatric Psychiatry; February 21-24, 2004; Baltimore, MD. 10. Orgogozo J.-M., Rigaud A.-S., Stöffler A., Möbius H.-J., Forette F.: Efficacy and safety of memantine in patients with mild to moderate vascular dementia. A randomized, placebo-controlled trial (MMM 300). Stroke. 2002, 33:

4 4 NEUROLOGIA DLA PRAKTYKA ANTAGONIŚCI RECEPTORA NMDA I ICH ROLA W LECZENIU CHORÓB NEURODEGENERACYJNYCH OUN Prof. dr hab. med. Adam Płaźnik, dr n. med. Ewa Taracha mgr Małgorzata Lehner Zakład Neurochemii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie 4 Podstawową rolę w procesach związanych z pamięcią i uczeniem odgrywają hipokampy i kora mózgu, obszary w których stwierdzono znaczne uszkodzenie neuronów glutaminianergicznych w przebiegu choroby Alzheimera. Są one stymulowane przez kwas glutaminowy - główny neuroprzekaźnik pobudzający w mózgu. Zwiększony poziom kwasu glutaminowego może przyczyniać się do powstawania złogów beta amyloidu (ba) i białka tau, podstawowych czynników etiopatogenetycznych w chorobie Alzheimera - najbardziej rozpowszechnionego schorzenia neurodegeneracyjnego. Kluczową rolę w fizjologicznych procesach uczenia się i pamięci pełnią receptory NMDA aktywowane kwasem glutaminowym. Nadmierna stymulacja receptorów NMDA może natomiast wywołać niekontrolowany napływ jonów wapnia do wnętrza komórek, co prowadzi do zaburzenia homeostazy jonowej czego końcowym efektem może być uszkodzenie i śmierć neuronów. Badania przedkliniczne wykazały, że antagoniści receptora NMDA zapobiegają indukowanej przez kwas glutaminowy neurotoksyczności. Zastosowanie selektywnych antagonistów receptora NMDA (fencyklidyna, dizocilpina) o wysokim powinowactwie, nie przyniosło jednak spodziewanych efektów w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych, ponieważ wywierają one silne działania niepożądane (halucynacje). Uważa się, że takie efekty mogą pojawić się na skutek hamowania fizjologicznej aktywności receptorów NMDA. Kluczem do rozwiązania tego problemu okazało się znalezienie antagonisty o odpowiedniej sile działania 1. Antagoniści o niskim lub umiarkowanym powinowactwie receptorowym selektywnie hamują nadmierną aktywację tego receptora, nie upośledzając jego funkcji fizjologicznych. Memantyna (1-amino-3,5-dwumetyloadamantyna) jest to niekompetytywny, potencjało-zależny, o niskim powinowactwie receptorowym antagonista receptora NMDA charakteryzujący się dobrą biodostępnością i szybkim działaniem. Po podaniu memantyny, otwarcie kanału jonowego receptora NMDA jest możliwe, podobnie jak otwarcie kanału zamkniętego naturalnym blokerem tego kanału - jonami Mg 2+, ale wymagany potencjał depolaryzacyjny musi być wyraźnie większy. U chorych na chorobę Alzheimera występująca w stanie spoczynku aktywacja, wywołana podwyższonym poziomem kwasu glutaminowego, jest wystarczająca do usunięcia jonów Mg 2+ co prowadzi do pobudzenia receptora i napływu wapnia. Skutkuje to długotrwałym wzrostem stężenia jonów Ca 2+ wewnątrz komórki i w konsekwencji nasila procesy degeneracyjne (ryc. 1A). Aktywacja taka jest jednak niewystarczająca do otwarcia kanału zamkniętego memantyną (ryc. 1A'). Silniejsza aktywacja receptora, jest natomiast w stanie otworzyć kanał jonowy zamknięty zarówno jonami Mg 2+ (ryc.1b) jak i memantyną (ryc.1b') 2. Dzięki takim właściwościom memantyna normalizuje funkcjonowanie receptora w stanie podstawowym nie blokując całkowicie jego aktywności fizjologicznej. Opisany mechanizm powoduje poprawę procesów poznawczych oraz działanie neuroprotekcyjne związane ze zmniejszeniem napływu jonów Ca 2+ do komórki. Memantyna jest lekiem selektywnie działającym na receptor NMDA, nie wykazującym powinowactwa względem receptorów dla aminokwasów pobudzających i monoamin, za wyjątkiem receptorów serotoninergicznych 5-HT3. Memantyna wiąże się wewnątrz kanału wapniowego kompleksu receptora NMDA w miejscu zbliżonym do miejsc wiązania innych niekompetytywnych antagonistów takich jak fencyklidyna, dizocilpina (MK-801) i jony Mg 2+. Memantyna została zarejestrowana w Unii Europejskiej do leczenia chorób zwyrodnieniowych układu nerwowego. Ostatnio przeprowadzone w USA badania potwierdziły skuteczność i bezpieczeństwo leczenia memantyną chorych z umiarkowaną i zaawansowaną postacią choroby Alzheimera 3. Jest lekiem dobrze tolerowanym, rzadko wchodzącym w interakcje z innymi lekami. Co istotne można ją stosować razem z inhibitorami acetylocholinesterazy, podstawowymi do tej pory lekami podawanymi w chorobie Alzheimera. Wieloletnie badania kliniczne potwierdzają jej korzystny wpływ na zaburzenia funkcji poznawczych, wykazały, że zwalnia postęp choroby, również w jej zaawansowanym stadium. Terapia memantyną poprawia jakość życia pacjentów, wydłuża istotnie okres ich samodzielności, daje chorym nadzieję na dłuższe i w miarę samodzielne życie, zmniejsza też koszty opieki i obciążenia rodzin chorych. Memantyna, stała się jednym z istotnych elementów współczesnej strategii kompleksowego leczenia chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera. przedruk

5

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Epidemiologia 2010 Przewidywana liczba osób na świecie które

Bardziej szczegółowo

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl W styczniu 1907 roku, ukazała się praca niemieckiego neurologa, Aloisa Alzheimera, O szczególnej chorobie kory mózgowej Opisywała ona przypadek pacjentki,

Bardziej szczegółowo

Standardy postępowania w chorobach otępiennych. Maria Barcikowska

Standardy postępowania w chorobach otępiennych. Maria Barcikowska Standardy postępowania w chorobach otępiennych Maria Barcikowska Rozwój wiedzy od 1984 1. Przestało obowiązywać rozpoznanie AD przez wykluczenie - fenotyp został ostatecznie zdefiniowany 2. Rozwój metod

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka D. Ryglewicz, M. Barcikowska, A. Friedman, A. Szczudlik, G.Opala Zasadnicze elementy systemu kompleksowej

Bardziej szczegółowo

Memantyna i inhibitory cholinesteraz: terapia skojarzona choroby Alzheimera

Memantyna i inhibitory cholinesteraz: terapia skojarzona choroby Alzheimera Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 2011, 2, 75-83 Praca poglądowa Review Memantyna i inhibitory cholinesteraz: terapia skojarzona choroby Alzheimera Memantine and cholinesterase inhibitors: combination

Bardziej szczegółowo

OTĘPIENIA. Streszczenie. Summary. Tomasz Sobów DOI: 10.15557/AN.2014.0006. AKTUALN NEUROL 2014, 14 (1), p. 54 60

OTĘPIENIA. Streszczenie. Summary. Tomasz Sobów DOI: 10.15557/AN.2014.0006. AKTUALN NEUROL 2014, 14 (1), p. 54 60 Aktualn Neurol 2014, 14 (1), p. 54 60 Tomasz Sobów Received: 25.03.2014 Accepted: 10.04.2014 Published: 30.04.2014 Memantyna w łagodnych zaburzeniach poznawczych i otępieniu alzheimerowskim o nasileniu

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Azilect fakty Czym jest Azilect? Jak działa Azilect? Kto może skorzystać na leczeniu Azilectem?

Azilect fakty Czym jest Azilect? Jak działa Azilect? Kto może skorzystać na leczeniu Azilectem? Azilect fakty Czym jest Azilect? Azilect (rasagilina 1mg) jest pierwszym, prawdziwie innowacyjnym lekiem stosowanym w chorobie Parkinsona (PD Parkinson s Disease) wprowadzonym w ostatnich latach. Jest

Bardziej szczegółowo

Leczenie padaczki lekoopornej podstawy racjonalnej politerapii

Leczenie padaczki lekoopornej podstawy racjonalnej politerapii Leczenie padaczki lekoopornej podstawy racjonalnej politerapii Ewa Nagańska Klinika Neurologii i Epileptologii CMKP Przyczyny niepowodzenia stosowania monoterapii LPP Niewłaściwe rozpoznanie padaczki (rodzaju

Bardziej szczegółowo

Konferencja ta odbędzie się w dniach 30 listopada 1 grudnia 2006 r. w Poznaniu, w hotelu Novotel Poznań Centrum.

Konferencja ta odbędzie się w dniach 30 listopada 1 grudnia 2006 r. w Poznaniu, w hotelu Novotel Poznań Centrum. Klinika Psychiatrii Dorosłych Akademii Medycznej w Poznaniu, Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK Collegium Medicum w Bydgoszczy, Sekcja Psychofarmakologii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 230/2014 z dnia 27 października 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego:

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 231/2014 z dnia 27 października 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy biologiczne i psychologiczno społeczne regulujace zachowanie człowieka. Dariusz Mazurkiewicz

Mechanizmy biologiczne i psychologiczno społeczne regulujace zachowanie człowieka. Dariusz Mazurkiewicz Mechanizmy biologiczne i psychologiczno społeczne regulujace zachowanie człowieka Dariusz Mazurkiewicz Podejście biologiczne: Zachowanie człowieka jest zdeterminowane czynnikami natury biologicznej: neuroprzekaźniki

Bardziej szczegółowo

Sesja inauguracyjna Przewodniczący: prof. dr hab. n. med. Marek Masiak

Sesja inauguracyjna Przewodniczący: prof. dr hab. n. med. Marek Masiak Program XVI Lubelskich Spotkań Naukowych Czwartek Sala A Sala B Sala C 10.05.2012 15.00 16.30 Sesja inauguracyjna Przewodniczący: Marek Masiak Eva Czeskova (Brno, Czechy): Compliance in schizophrenia Marek

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

Department of Neurology, En Chu Kong Hospital, Tajwan 2

Department of Neurology, En Chu Kong Hospital, Tajwan 2 ISSN 1734 5251 www.neuroedu.pl OFICJALNE PORTALE INTERNETOWE PTN www.ptneuro.pl Jak długo chorzy z łagodnym lub umiarkowanym otępieniem typu alzheimerowskiego utrzymują zdolności poznawcze i kontynuują

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Simponi jest lekiem o działaniu przeciwzapalnym. Preparat stosuje się w leczeniu następujących chorób u osób dorosłych:

Simponi jest lekiem o działaniu przeciwzapalnym. Preparat stosuje się w leczeniu następujących chorób u osób dorosłych: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa golimumab Niniejszy dokument jest streszczeniem Europejskiego Publicznego Sprawozdania Oceniającego (EPAR) dotyczącego produktu.

Bardziej szczegółowo

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Choroby ultra-rzadkie Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Definicje, częstość występowania Podstawą definicji chorób rzadkich są dane epidemiologiczne dotyczące występowania choroby w całej populacji

Bardziej szczegółowo

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Nowe terapie choroby Huntingtona Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Terapie modyfikujące przebieg choroby Zahamowanie produkcji nieprawidłowej huntingtyny Leki oparte o palce cynkowe Małe interferujące RNA

Bardziej szczegółowo

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy:

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy: Lennard J.Davies Przez ostatnie kilka lat, także w książce Obssesion: a history, kwestionowałem efektywność leków z grupy SSRI. Zwracałem uwagę, że gdy leki te weszły do użycia na początku lat 90-tych

Bardziej szczegółowo

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Neurologia Organizacja i wycena świadczeń Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Choroby neurologiczne wg. WHO Bardzo wysokie wskażniki rozpowszechnienia aktualnie na świecie u miliarda

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Informacja prasowa Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Warszawa, 28 października Chorzy na szpiczaka mnogiego w Polsce oraz ich bliscy mają możliwość uczestniczenia

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Podstawy klinicznej w psychiatrii

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r.. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Farmakologia Kod przedmiotu: 21 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia choroby Alzheimera

Farmakoterapia choroby Alzheimera Farmakoterapia choroby Alzheimera Prof. UM dr hab. Przemysław Mikołajczak Katedra i Zakład Farmakologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Choroba Alzheimera (AD) - Analiza Postmortem

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Padaczka lekooporna - postępowanie. Joanna Jędrzejczak Klinika Neurologii i Epileptologii, CMKP Warszawa

Padaczka lekooporna - postępowanie. Joanna Jędrzejczak Klinika Neurologii i Epileptologii, CMKP Warszawa Padaczka lekooporna - postępowanie Joanna Jędrzejczak Klinika Neurologii i Epileptologii, CMKP Warszawa Definicja padaczki lekoopornej Nie ma padaczki lekoopornej, są lekarze oporni na wiedzę Boenigh,

Bardziej szczegółowo

Farmakodynamika. Podstawowym zagadnieniem farmakodynamiki jest odpowiedź na pytanie w jaki sposób dany lek wywiera określony efekt farmakologiczny.

Farmakodynamika. Podstawowym zagadnieniem farmakodynamiki jest odpowiedź na pytanie w jaki sposób dany lek wywiera określony efekt farmakologiczny. Farmakodynamika Podstawowym zagadnieniem farmakodynamiki jest odpowiedź na pytanie w jaki sposób dany lek wywiera określony efekt farmakologiczny. Receptor: składnik systemu biologicznego, który ma zdolność

Bardziej szczegółowo

ANEKS I. Strona 1 z 5

ANEKS I. Strona 1 z 5 ANEKS I WYKAZ NAZW, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC WETERYNARYJNYCH PRODUKTÓW LECZNICZYCH, GATUNKI ZWIERZĄT, DROGA PODANIA, PODMIOT ODPOWIEDZIALNY POSIADAJĄCY POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r.

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. Piotr Burda Biuro In formacji T oksykologicznej Szpital Praski Warszawa Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. - Obejmuje stosowanie przez pacjenta

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Andrzej Potemkowski Zakład Psychologii Klinicznej i Psychoprofilaktyki. Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

prof. dr hab. Andrzej Potemkowski Zakład Psychologii Klinicznej i Psychoprofilaktyki. Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie Lekarz, neurolog Marzena Zboch Dyrektor ds. medycznych Ośrodek Badawczo- Naukowo- Dydaktyczny Chorób Otępiennych Uniwersytetu Medycznego, im. Księdza Henryka Kardynała Gulbinowicza SP ZOZ w Ścinawie Rozprawa

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. med. Alina Borkowska Katedra i Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy

Prof. zw. dr hab. med. Alina Borkowska Katedra i Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy Prof. zw. dr hab. med. Alina Borkowska Katedra i Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy Ocena rozprawy doktorskiej mgr Doroty Szcześniak pt. Właściwości psychometryczne

Bardziej szczegółowo

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Dorota Lewandowska dr n. med. Obecnie dostępne formy pomocy palącym Farmakologiczne NTZ guma plastry pastylki pastylki podjęzykowe Bupropion (Zyban) Wareniklina

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KLINICZNA (AK) PRZEGLĄD SYSTEMATYCZNY BADAŃ

ANALIZA KLINICZNA (AK) PRZEGLĄD SYSTEMATYCZNY BADAŃ Memabix (chlorowodorek memantyny, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej) stosowany w leczeniu pacjentów z chorobą Alzheimera o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu ANALIZA KLINICZNA (AK) PRZEGLĄD SYSTEMATYCZNY

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

Wyzwania terapii otępienia w chorobie Alzheimera Challenges for treatment of dementia in Alzheimer s disease

Wyzwania terapii otępienia w chorobie Alzheimera Challenges for treatment of dementia in Alzheimer s disease Aktualn Neurol 2013, 13 (2), p. 103 108 Tomasz Gabryelewicz, Monika Mandecka Received: 11.06.2013 Accepted: 17.06.2013 Published: 28.06.2013 Wyzwania terapii otępienia w chorobie Alzheimera Challenges

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego załącznik nr 16 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35 - stwardnienie rozsiane Dziedzina medycyny: neurologia I.

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Centrum Geriatrii, Medycyny Medycyny Regeneracyjnej i Profilaktycznej

Centrum Geriatrii, Medycyny Medycyny Regeneracyjnej i Profilaktycznej Nie można być mistrzem we wszystkich dyscyplinach. Czas na biogospodarkę Jerzy Samochowiec Centrum Geriatrii, Medycyny Medycyny Regeneracyjnej i Profilaktycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

Alina Borkowska, Monika Wilkość, Janusz Rybakowski. The effect oj donepezil on working memory disturbances in Alzheimer s Disease

Alina Borkowska, Monika Wilkość, Janusz Rybakowski. The effect oj donepezil on working memory disturbances in Alzheimer s Disease FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2003, 4,95-10 l Alina Borkowska, Monika Wilkość, Janusz Rybakowski Wpływ donepezilu na zaburzenia pamięci operacyjnej u osób z chorobą Alzheimera The effect oj

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Norbert Grząśko w imieniu Polskiej Grupy Szpiczakowej Lublin, 12.04.2008

Dr n. med. Norbert Grząśko w imieniu Polskiej Grupy Szpiczakowej Lublin, 12.04.2008 Ocena skuteczności i bezpieczeństwa leczenia układem CTD (cyklofosfamid, talidomid, deksametazon) u chorych na szpiczaka plazmocytowego aktualizacja danych Dr n. med. Norbert Grząśko w imieniu Polskiej

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Zdrowia Karta przedmiotu obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Ocena stopnia zaburzeń snu opiekunów chorych z chorobą Alzheimera leczonych inhibitorami esterazy cholinowej oraz Cerebrolizyną

Ocena stopnia zaburzeń snu opiekunów chorych z chorobą Alzheimera leczonych inhibitorami esterazy cholinowej oraz Cerebrolizyną PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2009;6(3):111-116 artykuł oryginalny orginal article Ocena stopnia zaburzeń snu opiekunów chorych z chorobą Alzheimera leczonych inhibitorami esterazy cholinowej oraz Cerebrolizyną

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa ochrona osób

W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa ochrona osób RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, 30 J 20 i V.7011.21.2014.MM Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa ochrona osób starszych

Bardziej szczegółowo

Ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany morfologiczne i funkcjonalne.

Ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany morfologiczne i funkcjonalne. Ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany morfologiczne i funkcjonalne. Prof. dr hab. med. Monika Puzianowska-Kuznicka Zakład Geriatrii i Gerontologii, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego Zespół Kliniczno-Badawczy

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

ANEKS WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ODMOWY PRZEDSTAWIONE PRZEZ EMEA

ANEKS WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ODMOWY PRZEDSTAWIONE PRZEZ EMEA ANEKS WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ODMOWY PRZEDSTAWIONE PRZEZ EMEA 1 WNIOSKI NAUKOWE OGÓLNE PODSUMOWANIE OCENY NAUKOWEJ PREPARATU THYMANAX Kwestie dotyczące jakości Jakość tego produktu została uznana

Bardziej szczegółowo

The epidemiology of dementia in Poland epidemiological research review

The epidemiology of dementia in Poland epidemiological research review Postępy Nauk Medycznych, t. XXIV, nr 8, 2011 Borgis *Andrzej Kiejna 1, Dorota Frydecka 1, Przemysław Biecek 2, Tomasz Adamowski 1 Epidemiologia zaburzeń otępiennych w Polsce przegląd badań** The epidemiology

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

Konferencja naukowa zorganizowana w ramach obchodów Światowego Dnia Autyzmu. Lublin, 2 kwietnia 2014r

Konferencja naukowa zorganizowana w ramach obchodów Światowego Dnia Autyzmu. Lublin, 2 kwietnia 2014r Konferencja naukowa zorganizowana w ramach obchodów Światowego Dnia Autyzmu Lublin, 2 kwietnia 2014r - prof. dr hab. Zbigniew Gaś WSEI w Lublinie Uczniowie z autyzmem są w wiodącej grupie uczniów ze specjalnymi

Bardziej szczegółowo

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii Hipotermia po NZK II Katedra Kardiologii Hipotermia Obniżenie temperatury wewnętrznej < 35 st.c łagodna 32 do 35 st. C umiarkowana 28 do 32 st. C ciężka - < 28 st. C Terapeutyczna hipotermia kontrolowane

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

PL 204536 B1. Szczepanik Marian,Kraków,PL Selmaj Krzysztof,Łódź,PL 29.12.2003 BUP 26/03 29.01.2010 WUP 01/10

PL 204536 B1. Szczepanik Marian,Kraków,PL Selmaj Krzysztof,Łódź,PL 29.12.2003 BUP 26/03 29.01.2010 WUP 01/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204536 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 354698 (22) Data zgłoszenia: 24.06.2002 (51) Int.Cl. A61K 38/38 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy.

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Marek Ciecierski, Zygmunt Mackiewicz, Arkadiusz Jawień Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej AM w Bydgoszczy Kierownik

Bardziej szczegółowo

Prawda Fałsz 1. Osoby z chorobą Alzheimera są szczególnie podatne na depresję.

Prawda Fałsz 1. Osoby z chorobą Alzheimera są szczególnie podatne na depresję. Test wiedzy o chorobie Alzheimera Poniżej znajdują się stwierdzenia dotyczące choroby Przeczytaj proszę każde stwierdzenie i otocz kółkiem Prawda, jeśli uważasz, że zdanie jest prawdziwe, lub Fałsz, jeśli

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

ZABURZENIA OTĘPIENIE W PODESZŁYM WIEKU

ZABURZENIA OTĘPIENIE W PODESZŁYM WIEKU Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne ZABURZENIA OTĘPIENIE W PODESZŁYM WIEKU DR N. MED. DOMINIK KRZYŻANOWSKI Warszawa - 22.11.2013 DEFINICJA OTĘPIENIA WG WHO Jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu,

Bardziej szczegółowo

Psychiatria z uwzględnieniem problemów ludzi starszych Pielęgniarstwo

Psychiatria z uwzględnieniem problemów ludzi starszych Pielęgniarstwo Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nysie Instytut Pielęgniarstwa Nazwa modułu (przedmiotu) Kierunek studiów Profil kształcenia Poziom studiów Forma studiów Semestr studiów Tryb zaliczenia przedmiotu Formy

Bardziej szczegółowo

VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE

VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE POSZUKIWANIA NOWYCH LEKÓW I METOD TERAPII W PSYCHIATRII 27-28.05.2011 Hotel Amber Baltic ul. Promenada Gwiazd 1 72-500 Międzyzdroje POLSKIE TOWARZYSTWO PSYCHIATRYCZNE

Bardziej szczegółowo

Centrum Spotkań dla osób z otępieniem oraz ich opiekunów we Wrocławiu

Centrum Spotkań dla osób z otępieniem oraz ich opiekunów we Wrocławiu + Centrum Spotkań dla osób z otępieniem oraz ich opiekunów we Wrocławiu Zakład Psychiatrii Konsultacyjnej i Badań Neurobiologicznych, Katedra Psychiatrii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Bardziej szczegółowo

Q.Light - profesjonalna fototerapia

Q.Light - profesjonalna fototerapia Q.Light - profesjonalna fototerapia Urządzenie Q.Light 70 NT IR pozwala na prowadzenie skutecznej terapii w szerokim zakresie stosowania właściwemu dla światła spolaryzowanego. Q.Light 70 NT IR jest bardzo

Bardziej szczegółowo

Choroba Alzheimera. Maria Barcikowska, IMDiK PAN

Choroba Alzheimera. Maria Barcikowska, IMDiK PAN Choroba Alzheimera Maria Barcikowska, IMDiK PAN Epidemiologia w Polsce Według danych Alzheimer Europe (2014)jest chorych otępiałych w Polsce: 501 092 z czego 300 000 choruje na chorobę Alzheimera Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Nowe możliwości leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej

Nowe możliwości leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej Nowe możliwości leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej Dr hab. med. Grzegorz W. Basak Katedra i Klinika Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych Warszawski Uniwersytet Medyczny Warszawa, 17.12.15

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

1 g roztworu zawiera 10 mg memantyny chlorowodorku, ekwiwalent 8,31 mg memantyny.

1 g roztworu zawiera 10 mg memantyny chlorowodorku, ekwiwalent 8,31 mg memantyny. 1. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Axura 5 mg/dawkę roztwór doustny 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 g roztworu zawiera 10 mg memantyny chlorowodorku, ekwiwalent 8,31 mg

Bardziej szczegółowo

Zmiany napięcia mięśniowego w czasie leczenia toksyną botulinową a ocena klinimetryczna nasilenia objawów u pacjentów z dystonią szyjną

Zmiany napięcia mięśniowego w czasie leczenia toksyną botulinową a ocena klinimetryczna nasilenia objawów u pacjentów z dystonią szyjną Michał Dwornik 1, Jarosław Oborzyński 2, Małgorzata Tyślerowicz 2, Jolanta Kujawa 3, Anna Słupik 1, Emilia Zych 4, Dariusz Białoszewski 1, Andrzej Klimek 5 Zmiany napięcia mięśniowego w czasie leczenia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia snu u pacjentów z zespołem otępiennym oraz u ich opiekunów

Zaburzenia snu u pacjentów z zespołem otępiennym oraz u ich opiekunów PRACA ORYGINALNA Zaburzenia snu u pacjentów z zespołem otępiennym oraz u ich opiekunów Sleep problems in group of patients with dementia and in group of carers of these patients Emilia Hercuń-Marchwiarz,

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH W badaniach nowych leków placebo - nieomal standardem. zasady dopuszczające jego stosowanie u ludzi por. Deklaracja Helsińska dyrektywy Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Memantine Accord 10 mg tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda tabletka powlekana zawiera 10 mg memantyny chlorowodorku,

Bardziej szczegółowo

Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu.

Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu. Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu. Omówienie artykułu: "Risperidon in acute and continuation treatment of mania." Yatham L. N. i wsp. RIS-CAN Study Group. International Clinical

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku.

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku. WSTĘP Technika PET, obok MRI, jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się metod obrazowych w medycynie. Przełomowymi wydarzeniami w rozwoju PET było wprowadzenie wielorzędowych gamma kamer,

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Każda tabletka powlekana zawiera 20 mg memantyny chlorowodorku, co odpowiada 16,62 mg memantyny.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Każda tabletka powlekana zawiera 20 mg memantyny chlorowodorku, co odpowiada 16,62 mg memantyny. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Memantine Teva, 10 mg, tabletki powlekane Memantine Teva, 20 mg, tabletki powlekane Memantine Teva, 5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg, tabletki

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 45/2014 z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie oceny leku Botox (toksyna botulinowa typu A 100 jednostek) we wskazaniu

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

Tarczyca a ciąża. Kraków 22-23 października 2010. www.tarczycaciaza.cm-uj.krakow.pl

Tarczyca a ciąża. Kraków 22-23 października 2010. www.tarczycaciaza.cm-uj.krakow.pl Tarczyca a ciąża Kraków 22-23 października 2010 Organizator: Katedra i Klinika Endokrynologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum www.tarczycaciaza.cm-uj.krakow.pl Szanowni Państwo, Drogie Koleżanki,

Bardziej szczegółowo

Szpital Szaserów pomimo wielokrotnych pisemnych próśb pacjenta nie wysłał swojemu pacjentowi testów psychologicznych MMPI 2 i CAPS.

Szpital Szaserów pomimo wielokrotnych pisemnych próśb pacjenta nie wysłał swojemu pacjentowi testów psychologicznych MMPI 2 i CAPS. Szpital Szaserów pomimo wielokrotnych pisemnych próśb pacjenta nie wysłał swojemu pacjentowi testów psychologicznych MMPI 2 i CAPS. Testy (niekompletne) zostały wysłane dopiero do sądu karnego Legionowo

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia pamięciczy. demencja? Maria Barcikowska, Zespół Kliniczno-Badawczy Chorób Zwyrodnieniowych CUN, IMDiK PAN

Zaburzenia pamięciczy. demencja? Maria Barcikowska, Zespół Kliniczno-Badawczy Chorób Zwyrodnieniowych CUN, IMDiK PAN Zaburzenia pamięciczy zawsze demencja? Maria Barcikowska, Zespół Kliniczno-Badawczy Chorób Zwyrodnieniowych CUN, IMDiK PAN Pamięć epizodyczna: typu wspomnieniowego, wiąże się z osobistą przeszłością i

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

Co nowego na temat otępienia przegląd najnowszych danych z piśmiennictwa

Co nowego na temat otępienia przegląd najnowszych danych z piśmiennictwa Gerontologia Polska OPRACOWANIA ARTYKUŁÓW tom 22, nr 1, 24 30 ISSN 1425 4956 Olga Siga 1, Karolina Piotrowicz 1,2, Barbara Wizner 2 1 Klinika Chorób Wewnętrznych i Geriatrii Szpitala Uniwersyteckiego w

Bardziej szczegółowo

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Ruch zwiększa recykling komórkowy Ćwiczenia potęgują recykling komórkowy u myszy. Czy

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA Jadwiga Wolszakiewicz Klinika Rehabilitacji Kardiologicznej i Elektrokardiologii Nieinwazyjnej Instytut Kardiologii w Warszawie Zdrowie seksualne jest odzwierciedleniem

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

W roku akademickim 2014/2015 zajęcia koordynuje dr hab. n. med. Jolanta Kucharska-Mazur.

W roku akademickim 2014/2015 zajęcia koordynuje dr hab. n. med. Jolanta Kucharska-Mazur. REGULAMIN Zajęć z przedmiotu Wieloczynnikowe aspekty uzależnień dla studentów Fizjoterapii II roku studiów I stopnia stacjonarnych. Regulamin obowiązuje od roku akademickiego 2014/15. Rodzaje zajęć: Wykłady

Bardziej szczegółowo