raport Kongres Kobiet Polskich 2009

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "raport Kongres Kobiet Polskich 2009"

Transkrypt

1 raport Kongres Kobiet Polskich 2009

2 RAPORT Kobiety dla Polski. Polska dla kobiet. 20 lat transformacji Publikacja współfinansowana jest ze środków Unii Europejskiej, w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Publikacja wykonana w ramach prac nad projektem Aktywizacja społecznoekonomiczna kobiet na poziomie lokalnym i regionalnym realizowanym przez Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich. Opracowanie graficzne: Palebek Redakcja: Joanna Piotrowska, Agnieszka Grzybek Korekta: Agnieszka Mrozik Raport dostępny jest również na stronie ISBN: Wydawca: FUNDACJA FEMINOTEKA Warszawa, ul. Warecka 8/91 Tel./fax: 22/ Druk i oprawa: SOWA DRUK na Życzenie tel. 022/

3 Spis treści ➊ KOBIETY/ GOSPODARKA/ EKONOMIA/ RYNEK PRACY Kobiety i gospodarka Ewa Lisowska 7 Sytuacja kobiet wiejskich na rynku pracy i w rolnictwie Janina Sawicka 24 Niejednoznaczny status pracy domowej kobiet Anna Titkow, Danuta Duch-Krzystoszek 35 Feminizacja biedy w Polsce Iza Desperak, Magda Rek-Woźniak 63 Patrząc z daleka i z bliska kobiety w polskich związkach zawodowych po1989 roku Julia Kubisa 73 ➋ KOBIETY NA RYNKACH KAPITAŁOWYCH Kobiety w spółkach rynku kapitałowego Lidia Adamska, Beata Jarosz, Ewa Lisowska 87 ➌ KOBIETY I KULTURA Kobiety w kulturze Iza Kowalczyk 115 Inny przełom jest inny Kazimiera Szczuka 129 Lista (nie)obecności i sztuka uważnego czytania. Poezja tworzona przez kobiety po roku 1989 Kamila Pawluś 135 ➍ KOBIETY I MEDIA Nierówne media Iza Kowalczyk, Joanna Piotrowska, Edyta Zierkiewicz 151 Prasa opiniotwórcza a kwestie równouprawnienia Joanna Wójcik 161 ➎ KOBIETY I MNIEJSZOŚCI Kobiety a mniejszości: poza heteronormą Agnieszka Weseli 173

4 spis treści ➏ KOBIETY I POLITYKA Kobiety w polityce dwudziestolecia ( ) Małgorzata Fuszara 187 Udział kobiet w gremiach decyzyjnych Agata Chełstowska 203 Parlamentarna Grupa Kobiet lobby kobiece w polskim parlamencie Magdalena Kicińska 211 ➐ KOBIETY I PRZEMOC Przemoc wobec kobiet: Joanna Piotrowska 229 Bój o ustawę antyprzemocową Ewa Rutkowska 243 Przemoc wobec dziewcząt Ewa Rutkowska 249 Handel kobietami handel ludźmi Stana Buchowska 253 ➑ KOBIETY I ZDROWIE Zdrowie kobiet w Polsce Eleonora Zielińska, Wanda Nowicka 271 ➒ KOBIETY W NAUCE I EDUKACJI Kobiety w (męskim) zawodzie naukowca Renata Siemieńska 303 Edukacja i płeć ostatnie dwadzieścia lat Anna Dzierzgowska 319 ➓ KOBIETY W ORGANIZACJACH POZARZĄDOWYCH Kobiecy trzeci sektor Anna Domaradzka 335 Udział kobiet w organizacjach pozarządowych Marta Lewandowska 341 Kobiety w organizacjach wiejskich Ilona Matysiak 345 Kobiety w ruchu. Refleksje o początkach feminizmu i dniu dzisiejszym Jolanta Plakwicz 351 Noty o autorkach 355 4

5 1. KOBIETY I ekonomia

6

7 Kongres Kobiet Polskich 2009 Kobiety i gospodarka Ewa Lisowska, Janina Sawicka Wprowadzenie Aktywność zawodowa kobiet stała się zjawiskiem na skalę społeczną nie tak dawno temu, bo w latach 60. i 70. XX stulecia. Szczególnie w Polsce i innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej liczba kobiet pracujących, w tym mężatek, dynamicznie rosła po II wojnie światowej, co było warunkowane uprzemysłowieniem i ekstensywną gospodarką socjalistyczną, opartą w głównej mierze na pracy fizycznej. Wskaźniki zatrudnienia kobiet były w tamtych latach wyższe w Polsce, Czechosłowacji czy NRD niż w krajach Europy Zachodniej. Przyczynę tego zjawiska stanowiły niskie płace. Kobiety musiały podjąć zatrudnienie, ponieważ za jedną pensję trudno im było utrzymać rodzinę. Jednocześnie polityka państwa zmierzała w kierunku ułatwiania kobietom aktywności zawodowej poprzez tworzenie instytucji opieki nad dziećmi: żłobków i przedszkoli, świetlic szkolnych. Wprowadzono płatny urlop macierzyński, a z czasem także trzyletni bezpłatny urlop wychowawczy. Wraz z przemianami systemowymi, które dokonały się w Polsce na przełomie lat 80. i 90., zmienił się rynek pracy. Pojawiło się bezrobocie zjawisko nieznane w gospodarce socjalistycznej spowodowane upadkiem nierentownych zakładów lub ich przekształceniami własnościowymi. W pierwszej kolejności upadały zakłady przemysłu lekkiego, w których większość zatrudnionych osób stanowiły kobiety. Tak więc na początku transformacji to one częściej niż mężczyźni traciły pracę i stawały się bezrobotnymi. Wyraźnie obniżyły się wskaźniki zatrudnienia zarówno kobiet, jak i mężczyzn, rosła stopa bezrobocia, osiągając najwyższy poziom 20% w 2003 roku. Jednocześnie przejście do gospodarki rynkowej stworzyło szanse na samozatrudnienie i rozwój przedsiębiorczości. Wiele kobiet z tej szansy skorzystało, a tym samym pojawiła się kobieta w nowej roli businesswoman. Wraz z przystąpieniem do Unii Europejskiej Polska musiała implementować prawodawstwo dotyczące zakazu dyskryminacji w zatrudnieniu. Jedną z fundamentalnych zasad polityki Unii Europejskiej jest przekonanie, że kobiety mają takie samo prawo do podejmowania pracy zawodowej i na takich samych warunkach jak mężczyźni. Już w traktatach ustanawiających Europejską Wspólnotę Gospodarczą 7

8 Kobiety i gospodarka pojawił się artykuł mówiący o równych wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn za jednakową pracę. Zapisy o zakazie dyskryminacji w zatrudnieniu znajdujemy też w prawie wtórnym, głównie w dyrektywach równościowych. W strukturze organizacyjnej Unii Europejskiej są instytucje odpowiedzialne za monitorowanie sytuacji kobiet, jest także ustanawiany budżet na projekty służące wyrównywaniu szans kobiet na rynku pracy. Mamy więc do czynienia z kompleksowym podejściem do zwalczania dyskryminacji kobiet w gospodarce. Analiza sytuacji w okresie Na rynku pracy spotykają się osoby, które chcą pracować i poszukują zatrudnienia (są wśród nich kobiety i mężczyźni, osoby w różnym wieku i o różnym poziomie wykształcenia, z doświadczeniem zawodowym lub bez niego itd.) oraz pracodawcy, którzy potrzebują pracowników. Jeśli podaż pracy jest wyższa niż popyt na nią, to mamy do czynienia z rynkiem pracodawcy, a to oznacza, że mają oni duży wybór siły roboczej i mogą stawiać większe wymagania kandydatom i kandydatkom do pracy. Analizując preferencje pracodawców w zakresie poszukiwanych pracowników, można dostrzec, że wolą oni zatrudniać mężczyzn, kobiety traktują natomiast jako rezerwową siłę roboczą. W analizie sytuacji na rynku pracy nie sposób uciec od danych statystycznych, bowiem to one pokazują, jak dużo kobiet i mężczyzn pracuje, w jakich działach i zawodach, jak dużo kobiet i mężczyzn poszukuje pracy, jak kształtują się wynagrodzenia, jakim poziomem wykształcenia legitymują się zarówno pracujący, jak i poszukujący pracy (bezrobotni). Dane te są ujednolicone w Unii Europejskiej 1, a więc można dokonywać porównań sytuacji na rynkach pracy w różnych krajach. Porównania te służą ocenie, jak poszczególne kraje unijne wywiązują się z respektowania zasady równych szans w zatrudnieniu. Jednak nie wszystkie dane statystyczne są prezentowane w podziale według płci. Na podstawie dostępnych danych nie można wskazać np., jak dużo nowych firm jest zakładanych przez kobiety, jaki jest ich udział wśród firm upadających lub też, w jakim stopniu właścicielki firm uczestniczą w tworzeniu produktu narodowego brutto oraz nowych miejsc pracy, a to dlatego, że informacje zbierane w ramach systemu REGON nie zawierają zmiennej płeć właściciela. Nierozwiązanym problemem pozostaje także brak w statystykach wartości nieodpłatnej pracy w gospodarstwie domowym, w go- ) Metodologia zbierania danych oraz definicje są ujednolicone w przypadku reprezentatywnego badania Labour Force Survey (w Polsce BAEL Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności, przeprowadzane przez GUS cztery razy w roku począwszy od 1992 roku). Dane porównawcze dla krajów UE publikuje EUROSTAT urząd statystyczny Unii Europejskiej). 8

9 spodarstwie rolniczym czy w rodzinnym warsztacie usługowym, na ogół wykonywanej przez kobiety. Z ekonomicznego punktu widzenia praca ta nie istnieje, bowiem nie ma ceny rynkowej. Z oszacowań dokonanych na podstawie badań prowadzonych w Polsce pod koniec lat 90. wynika, że średni czas przeznaczany na czynności domowe wynosi 5,5 godziny w miastach i 6,5 godziny na wsi, a w przeliczeniu na pieniądze wartość pracy domowej jest równa przeciętnemu wynagrodzeniu miesięcznemu w gospodarce narodowej. Szacuje się, że dobra i usługi wytwarzane w gospodarstwie domowym powiększają wartość spożycia o ok. 27%, a wartość produktu krajowego brutto o około 23% 2. Obok danych ilościowych prowadzone są badania jakościowe, których celem jest rozpoznanie przyczyn zjawisk obserwowanych na rynku. W 1999 roku zostało przeprowadzone reprezentatywne badanie ankietowe wśród kobiet bezrobotnych, które miało na celu rozpoznanie szerokich barier ich aktywizacji zawodowej i czynników zmniejszających poziom bezrobocia 3, a w 2000 roku przeprowadzono pierwsze w Polsce badanie kobiet menedżerek 4. Były też badania prowadzone w ostatnich latach przez IFiS PAN nad barierami karier kobiet w biznesie i polityce 5 czy Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dotyczące pracy kobiet w sektorze prywatnym 6. Od kilku lat Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan prowadzi coroczne badania monitorujące sytuację sektora małych i średnich firm, ale publikowane raporty nie zawierają podziału na przedsiębiorstwa prowadzone przez kobiety i mężczyzn. Wskaźniki zatrudnienia i bezrobocia Na początku transformacji wskaźniki aktywności zawodowej i zatrudnienia dla kobiet i mężczyzn były wyższe niż notowane obecnie. Kongres Kobiet Polskich ) Na podstawie: B. Mikuta, Studia nad wartością pracy domowej w mieście i na wsi ze szczególnym uwzględnieniem realizacji funkcji żywieniowej, praca doktorska pod kier. K. Żelaznej, SGGW, Warszawa Najnowsze wyniki badań empirycznych nad zagadnieniem nieodpłatnej pracy domowej patrz: B. Budrowska, D. Duch- Krzysztoszek, A. Titkow, Nieodpłatna praca kobiet. Mity, realia, perspektywy, IFiS PAN, Warszawa ) Wyniki tego badania zawiera publikacja: Sytuacja społeczno-zawodowa bezrobotnych kobiet. Bariery i stymulatory ich aktywizacji zawodowej, red. A. Kurzynowski, Instytut Gospodarstwa Społecznego, SGH, Warszawa ) Patrz: E. Lisowska, Style zarządzania polskich kobiet menedżerów (w świetle wyników badania ankietowego), [w:] Zeszyty Naukowe Kolegium Gospodarki Światowej nr 8, SGH, Warszawa ) Patrz: Szklany sufit. Bariery i ograniczenia karier kobiet, red. A. Titkow, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa ) Praca kobiet w sektorze prywatnym. Szanse i bariery, red. Bożena Balcerzak-Paradowska, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa

10 Kobiety i gospodarka Z danych przedstawionych w tabeli 1. wynika, że zatrudnienie mężczyzn zmalało bardziej niż zatrudnienie kobiet. Odnosi się to głównie do lat , kiedy to restrukturyzacji podlegały zakłady przemysłu ciężkiego, zatrudniające głównie mężczyzn, podczas gdy na początku transformacji w pierwszej kolejności upadały zakłady przemysłu lekkiego, w których większość zatrudnionych stanowiły kobiety. Od 2005 do 2008 roku odnotowujemy stopniowy, choć niezbyt duży, wzrost wskaźników zatrudnienia oraz wyraźny spadek stopy bezrobocia. Tabela 1. Współczynniki aktywności zawodowej, wskaźniki zatrudnienia i stopa bezrobocia kobiet i mężczyzn w Polsce w latach (II kwartał, %) Rok Współczynniki aktywności Wskaźniki zatrudnienia Stopa bezrobocia zawodowej mężczyźni kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni kobiety ,9 53,7 61,6 46,1 11,9 14, ,4 53,1 59,9 44,9 12,4 15, ,8 53,1 60,0 44,9 12,8 15, ,8 51,6 59,1 44,4 11,5 14, ,0 51,1 58,8 44,0 11,0 13, ,0 50,2 59,7 43,5 9,5 13, ,3 49,9 59,7 43,9 8,6 12,2 1999* 64,3 49,7 55,9 40,7 13,0 18, ,1 50,1 54,8 40,9 14,6 18, ,8 50,2 53,0 40,1 17,0 20, ,9 49,0 50,8 38,8 19,2 20, ,9 47,7 49,4 38,4 20,3 20, ,1 47,4 50,6 38,0 18,5 19, ,4 47,2 51,7 38,2 17,2 19, ,9 46,2 53,6 39,3 13,4 14, ,9 45,9 56,2 41,3 9,2 10, ,5 46,2 58,4 42,6 6,5 7,7 *Dane dla IV kwartału. Źródło: Aktywność ekonomiczna ludności Polski, II kwartał 2005 i 2008, [w:] Informacje i Opracowania Statystyczne, GUS. 7) Współczynnik aktywności zawodowej to wyrażony w procentach udział osób pracujących i poszukujących pracy (zarejestrowanych bezrobotnych) wśród ogółu osób w wieku 15 i więcej lat. Wskaźnik zatrudnienia to procentowy udział osób mających pracę wśród ogółu osób w wieku 15 i więcej lat. Stopa bezrobocia to procentowy udział bezrobotnych w liczbie aktywnych zawodowo, czyli pracujących i poszukujących pracy. 10

11 Pod koniec 2008 roku pracowało ogółem 16 mln Polaków, w tym 8,8 mln mężczyzn i 7,2 mln kobiet. Kobiety stanowiły zatem 45% ogółu pracujących 8. Osób bezrobotnych było 1,2 mln, w tym 559 tys. mężczyzn i 594 tys. kobiet. Populacja osób w wieku 15 i więcej lat biernych zawodowo liczyła 14,2 mln, w tym 5,5 mln mężczyzn i 8,7 mln kobiet. Rys. 1. Struktura kobiet w wieku 15 lat i więcej według statusu na rynku pracy Kongres Kobiet Polskich 2009 bezrobotne pracujące bierne zawodowo Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS z IV kw roku Rys. 2. Struktura mężczyzn w wieku 15 lat i więcej według statusu na rynku pracy bezrobotne pracujące bierne zawodowo Źródło: jak dla rys. 1. Współczynniki aktywności zawodowej są w Polsce wyraźnie niższe od przeciętnej europejskiej, która w 2007 roku wynosiła 72,5% w przypadku mężczyzn i 58,3% w przypadku kobiet. Do krajów, które mają najwyższe (70% lub więcej) wskaźniki zatrudnienia kobiet, należą Dania, Holandia i Szwecja, wyższe od Polski wskaźniki notowane są także w Finlandii, Wielkiej Brytanii, Portugalii i Estonii (60% lub więcej). Podobne do Polski wskaźniki zatrudnienia mają Węgry, Rumunia, Hiszpania, a niższe jedynie Włochy, Grecja i Malta. 8) Kwartalna informacja o aktywności ekonomicznej ludności Polski, IV kwartał 2008 GUS. Na podstawie: kwart_inf_aktywn_ekonom_ludnosci_4kw2008.pdf ( r.). 9) Eurostat Yearbook Cyt. za: ( ). 11

12 Kobiety i gospodarka Jeśli chodzi o stopę bezrobocia, to dane z 2007 roku wskazują, że jest ona bliska przeciętnej europejskiej zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn (6,4% w przypadku mężczyzn i 8% w przypadku kobiet, podczas gdy przeciętna europejska to odpowiednio 6,6% i 7,5%). W 2007 roku najwyższe wskaźniki bezrobocia kobiet miały Hiszpania (13%), Grecja (11,4%) i Słowacja (10,9%), podczas gdy w latach poprzednich Polska i Słowacja. Pod koniec 2008 roku polski sektor prywatny zatrudniał 73% wszystkich pracujących, a sektor publiczny już tylko 27%; dla porównania w 1992 roku mniej więcej tyle samo osób było zatrudnionych w obu sektorach. Wśród osób zatrudnionych w sektorze publicznym kobiet jest więcej (58%) niż mężczyzn (42%), podczas gdy w sektorze prywatnym odwrotnie większość zatrudnionych to mężczyźni (60%). Wśród osób pracujących na własny rachunek kobiety stanowią 35%, a w kategorii pomagających członków rodzin kobiety dominują, stanowiąc 62% 10. Kobiety przeważają wśród pracowników najemnych sektora publicznego, głównie w edukacji, służbie zdrowia i opiece społecznej, czyli dziedzinach, w których tradycyjnie dominują wszędzie na świecie. Jeśli jednak przyjąć za 100 ogół kobiet pracujących, to większość z nich pracuje już dzisiaj w sektorze prywatnym (65%, zaś mężczyzn 79%). Na rachunek własny pracuje 14% ogółu zatrudnionych kobiet (22% wśród mężczyzn), jako pracownice najemne w sektorze prywatnym 45% (mężczyźni 54%), pracownice najemne w sektorze publicznym 35% (mężczyźni 21%), pomagający członkowie rodzin 6% (mężczyźni 3%). Na przestrzeni ostatnich 20 lat dokonały się znaczące zmiany w liczbie pracujących w poszczególnych działach (sektorach) gospodarki zwiększył się udział kobiet w sektorze finansowym oraz gastronomiczno-hotelarskim, a zmniejszył w handlu sekcji zdominowanej przez kobiety na początku lat 90. (ich udział zmalał z 70% w 1990 do 53% w 2007 roku). Jednocześnie wzrasta zainteresowanie kobiet pracami uznawanymi za męskie w policji, transporcie jako kierowcy autobusów i motorniczy, rybołówstwie i rybactwie czy budownictwie. Niemniej jednak wciąż mamy do czynienia z segregacją rynku pracy i podziałem na zawody i branże sfeminizowane (edukacja, ochrona zdrowia i pomoc społeczna, pośrednictwo finansowe, hotele i restauracje) oraz zmaskulinizowane (budownictwo, górnictwo, transport, energetyka). Z badań wynika, że mężczyznom jest łatwiej zaistnieć w zawodach kobiecych niż kobietom w zawodach 10) Aktywność ekonomiczna ludności Polski, III kwartał 2008, GUS, Warszawa

13 męskich 11. Ci pierwsi uzyskują akceptację i pomoc ze strony środowiska kobiecego, w którym się znajdą, oraz łatwo awansują; te drugie są traktowane jako obce, izolowane i wykluczane z sieci kontaktów, napotykają przeszkody w awansie. Niższe wynagrodzenia kobiet i inne przejawy dyskryminacji na rynku pracy Transformacja systemowa ujawniła z całą ostrością problem dyskryminacji kobiet na rynku pracy. Kobiety doświadczały dyskryminacji także w poprzednim systemie politycznym, ale wówczas było to skrzętnie ukrywane, nie było danych, które zaświadczałyby o dyskryminacji, jak również cenzura nie pozwalała na tego typu publikacje. Ponadto wydawało się, że w podobnej sytuacji opresji są wszyscy obywatele, płeć na pozór nie odgrywała żadnej roli. Propaganda sukcesu podkreślała, że państwo dba o kobiety, o to, żeby ich znacząca reprezentacja była na stanowiskach kierowniczych i w Sejmie. Celem tej propagandy było wykazanie, że Polska nie odbiega pod tym względem od krajów Zachodu, a rząd stwarza szerokie możliwości podejmowania aktywności zawodowej przez kobiety. Tymczasem istniał wykaz prac wzbronionych kobietom (m.in. kobieta nie mogła wykonywać zawodu kierowcy autobusu), co utrwalało podział na prace kobiece i męskie, zakaz studiowania kobiet na niektórych uczelniach (np. wojskowych 12 ), a prawo do urlopu wychowawczego czy zwolnienia na chore dziecko miała tylko matka. Jeszcze na początku lat 90. na wprost zadane pytanie o doświadczanie dyskryminacji lub stykanie się z nią, kobiety odpowiadały, że w Polsce nie ma takiego zjawiska. Słowo to miało przede wszystkim pejoratywne zabarwienie i kojarzyło się z czymś niestosownym, dlatego nie wypadało się do dyskryminacji przyznawać. Z czasem wiedza o tym, czym jest dyskryminacja, jak się objawia, jak jest definiowana, upowszechniła się w społeczeństwie. Badanie opinii publicznej z 1999 roku wykazało, że blisko 40% kobiet doświadczyło osobiście dyskryminacji, a jej miejscem jest najczęściej praca, a następnie dom rodzinny. Im wyższy poziom wykształcenia, tym częściej kobiety wskazywały na dyskryminację (od 29 % wśród legitymujących się wy- Kongres Kobiet Polskich ) Do kobiet odnosi się zjawisko tokenizmu, polegające na większym kontrolowaniu, a jednocześnie marginalizowaniu pracowników, którzy są w zdecydowanej mniejszości; do mężczyzn zaś zjawisko szklanych ruchomych schodów. Por. C. I. Williams, The glass escalator. Hidden advantages for men in the female professions, [w:] Social Problems 1992, No 39; Rozmowa z prof. Małgorzatą Fuszarą pt. Rodzynki w świecie kobiet, [w:] Wysokie obcasy, ) Zakaz wstępu kobietom na uczelnie wojskowe został zniesiony w 1999 roku, kiedy Polska przystąpiła do NATO. 13

14 Kobiety i gospodarka kształceniem podstawowym do 47% z wykształceniem wyższym) 13. W trzy lata później 50% dorosłych Polek wskazało, że kobiety są dyskryminowane (w tym samym badaniu tylko 32% mężczyzn tak twierdziło) 14. Z badania przeprowadzonego w sierpniu 2006 roku wynika, że wciąż blisko połowa Polek (48%) i 35% Polaków zgadza się z opinią, że kobiety są dyskryminowane 15. W 2004 roku, w związku z akcesją Polski do Unii Europejskiej, definicja dyskryminacji ze względu na płeć została wpisana do Kodeksu pracy (rozdział IIa, Równe traktowanie w zatrudnieniu, art. 18, par. 3 i 4), a tym samym zaczęła oficjalnie obowiązywać. W Kodeksie pracy wskazuje się, czym jest dyskryminacja bezpośrednia, a czym dyskryminacja pośrednia oraz zakazuje obydwu jej form. Mimo to w praktyce wciąż spotykamy się z różnymi przejawami dyskryminacji kobiet. Rekrutacja. Dyskryminacja kobiet przejawia się już na etapie przyjmowania do pracy, kiedy to preferuje się męskich kandydatów; od kobiet wymaga się lepszego wykształcenia i wyższych kwalifikacji, kobietom zadaje się dodatkowe pytania o stan rodzinny (por. rys. 3), ciążę i niekiedy wymusza na nich składanie oświadczeń, że przez określony czas nie będą decydowały się na dziecko 16. Mniejsza liczba ofert pracy kierowanych bezpośrednio do kobiet oraz skłonność pracodawców do zatrudniania mężczyzn powodują, że to kobiety dominują wśród osób długotrwale bezrobotnych. 13) Badanie CBOS z czerwca 2000 roku wykonane na zlecenie Wysokich Obcasów. 14) Badanie CBOS pt. Aktualne problemy i wydarzenia, przeprowadzone w lutym 2002 roku na reprezentatywnej próbie 954 dorosłych mieszkańców Polski. 15) Kobiety w społeczeństwie równouprawnienie czy dyskryminacja. Komunikat z badań, CBOS, Warszawa, grudzień Badanie przeprowadzono 4-7 sierpnia 2006 roku na reprezentatywnej próbie 952 dorosłych mieszkańców Polski. 16) Potwierdzają to wyniki badań przeprowadzonych w 2006 i 2007 roku w ramach projektu Gender Index. Por.: M. Fuszara, Równe traktowanie procesie rekrutacji, [w:] Gender Index. Monitorowanie równości kobiet i mężczyzn w miejscu pracy, red. E. Lisowska, EQUAL, UNDP, Warszawa 2007, s oraz Firma równych szans 2007 II edycja konkursu. Raport z badań, EQUAL, PKPP Lewiatan, Warszawa 2008, s

15 Kongres Kobiet Polskich 2009 Rys. 3. Sprawy, o które są pytani kandydaci i kandydatki do pracy Źródło: Badanie IPiSS, Por.: B. Balcerzak-Paradowska (red.), Kobiety i mężczyźni na rynku pracy. Rzeczywistość lat , IPiSS, Warszawa 2001, s Różnice w wynagrodzeniach. Innym przejawem dyskryminacji kobiet są wyraźne dysproporcje w zarobkach uzyskiwanych przez kobiety i mężczyzn, w tym także na tych samych stanowiskach. Jak pisze Henryk Domański, niższe wynagrodzenia kobiet są zjawiskiem powszechnie znanym i jedną z tych prawidłowości socjologicznych, które zaskakują uniwersalizmem 17. We wszystkich krajach Unii Europejskiej wciąż widoczne są różnice w płacach kobiet i mężczyzn, ale są one dzisiaj mniejsze niż piętnaście czy dwadzieścia lat temu 18. Relacje przeciętnych wynagrodzeń kobiet do przeciętnych wynagrodzeń mężczyzn kształtowały się w Polsce na poziomie 79% w 1989, 76% w 1995, 80% w 1998 i 82% w 2001 i 2006 roku 19. Dysproporcje w płacach są widoczne w każdej grupie zawodowej, w tym także wśród urzędników. Trudno dopatrzyć się prostej zależności w rodzaju: im wyższy udział zatrudnionych kobiet w danym zawodzie, tym niższe dysproporcje w płacach. Są przykłady na to, że zróżnicowanie płac jest najmniejsze w zawodach typowo męskich, gdzie kobiety wkroczyły niedawno (np. w grupie kierowców pojazdów, informatyków) lub w zawodach tradycyjnie uznawanych za kobiece, gdzie zdecydowana większość zatrudnionych to kobiety (np. wśród 17) H. Domański, Zadowolony niewolnik? Studium o nierównościach między mężczyznami i kobietami w Polsce, IFiS PAN, Warszawa 2002, s. 37 i ) Report on Equality between Women and Men 2008, European Commission, DG Employment, Social Affairs and Equal Opportunities, Luxemburg, January 2008, s ) Dane dla lat wcześniejszych zaczerpnięto z: Z. Jacukowicz, Zróżnicowanie płac w Polsce, w krajach Unii Europejskiej i w USA, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa 2000, s. 83 oraz B. Cichomski, Wynagrodzenia kobiet i mężczyzn w latach , [w:] Krajowy system monitorowania równego traktowania kobiet i mężczyzn. Raporty eksperckie, tom 1, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2006, s Dane dla 2006 roku z: Struktura wynagrodzeń według zawodów w październiku 2006, GUS, Warszawa

16 Kobiety i gospodarka pracowników biurowych, nauczycieli szkół podstawowych i średnich, pielęgniarzy i położnych), ale stosunkowo największe dysproporcje obserwuje się na przykład w zawodach matematyków i statystyków, gdzie kobiety stanowią aż 86%. Zofia Jacukowicz twierdzi, że duży wpływ na relacje wynagrodzeń kobiet i mężczyzn ma polityka kształtowania płac i elastyczność systemów płac. Sztywne zasady wynagradzania w szkolnictwie średnim i podstawowym nie pozwalają na znaczące różnice wynagrodzeń kobiet i mężczyzn, z kolei różnorodność stanowisk dydaktycznych i funkcji w szkolnictwie wyższym oraz widełkowe tabele płac sprzyjają zróżnicowaniu wynagrodzeń 20. Tabela 2. Relacja przeciętnego wynagrodzenia kobiet do przeciętnego wynagrodzenia mężczyzn według grup zawodowych, 2006 (w %) Grupa zawodowa Udział kobiet w ogólnej liczbie pracujących Procent przeciętnego wynagrodzenia kobiet w stosunku do przeciętnego wynagrodzenia mężczyzn Ogółem 44,8 82,2 Wyżsi urzędnicy i kierownicy 36,0 69,6 Specjaliści (w tym nauczyciele, 64,0 74,9 lekarze) Technicy i inny średni 54,3 79,8 personel Pracownicy biurowi 64,9 96,3 Pracownicy usług osobistych 65,5 84,1 i sprzedawcy Rolnicy, ogrodnicy, leśnicy, 44,8 87,0 rybacy Operatorzy i monterzy 13,8 79,3 maszyn i urządzeń Pracownicy przy pracach prostych 55,6 84,9 Źródło: obliczenia własne na podstawie: Struktura wynagrodzeń według zawodów w październiku 2006, dz. cyt., s. 17 oraz Aktywność ekonomiczna ludności Polski. II kwartał 2007, GUS, Warszawa 2007, s Jeśli zaś analizować dysproporcje w płacach kobiet i mężczyzn według poziomu wykształcenia, to największa różnica występuje w przypadku wykształcenia wyższego kobiety zarabiają niecałe 20) Z. Jacukowicz, Zróżnicowanie płac w Polsce, w krajach Unii Europejskiej i w USA, op.cit., s

17 Kongres Kobiet Polskich % tego co mężczyźni (por. tab. 3). Podobnie rzecz się ma w grupie kierowników (por. tab. 2). Tabela 3. Relacja przeciętnego wynagrodzenia kobiet do przeciętnego wynagrodzenia mężczyzn według poziomu wykształcenia, 2006 (w %) Poziom wykształcenia Procent przeciętnego wynagrodzenia kobiet w stosunku do przeciętnego wynagrodzenia mężczyzn Ogółem 82,2 Wyższe 68,8 Średnie zawodowe 80,4 Średnie ogólnokształcące 85,2 Zasadnicze zawodowe 68,8 Podstawowe 72,3 Źródło: obliczenia własne na podstawie Struktura wynagrodzeń według zawodów w październiku 2006 r., GUS, Warszawa Dlaczego kobiety zarabiają mniej, mimo że ich formalne wykształcenie jest, przeciętnie biorąc wyższe niż w przypadku mężczyzn? Historycznie rzecz ujmując, kobiety wchodziły na rynek pracy jako tańsza siła robocza. Częściowo miało to kiedyś uzasadnienie, bowiem kobiety legitymowały się niższym poziomem wykształcenia z powodu braku dostępu do studiów wyższych. Ale traktowanie kobiet jako tańszej siły roboczej utrwaliło się w społecznej świadomości. Ogólnie uważa się, że prace wykonywane przez kobiety mają niższy prestiż, są łatwiejsze i lżejsze. Powszechne jest wciąż przekonanie, że kobiety nie muszą dużo zarabiać, bo ich dochody są dodatkiem do dochodów mężów, będących głównymi żywicielami rodziny. Ten schemat myślowy obecny w polskiej kulturze powoduje, że kobieta kandydująca do pracy, pytana o wysokość oczekiwanych dochodów, wskaże na niższą kwotę niż mężczyzna starający się o to samo stanowisko. Jeśli spojrzeć z makroekonomicznego punktu widzenia (gospodarki jako całości), na różnice w przeciętnych płacach kobiet i mężczyzn składają się: segregacja zawodowa (na ogół kobiety są nadreprezentowane w sektorach, w których płace są niskie); niska liczba kobiet na najwyższych, najlepiej płatnych stanowiskach kierowniczych; brak krajowych mechanizmów, które równoważyłyby negatywny wpływ czynników kulturowych, promowały i kontrolowały przestrzeganie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn. 17

18 Kobiety i gospodarka Jeśli zaś popatrzymy na różnice w płacach z mikroekonomicznego punktu widzenia (przedsiębiorstwa), to zauważymy, że kobieta na ogół startuje z niższego poziomu siatki płac, zarabia mniej niż jej męski poprzednik na danym stanowisku, znacznie wolniej awansuje. Przyczyną tego zjawiska jest fakt, że praca kobiet jest wyceniana niżej od pracy mężczyzn, zaś opisy stanowisk pracy są niepełne i bardzo ogólne, nie uwzględniają takich umiejętności jak odpowiedzialność i troska za innych, zręczność manualna, dobre zarządzanie sobą w czasie, komunikacja interpersonalna, intuicja, czyli tego, w czym kobiety są z reguły lepsze od mężczyzn. Zabezpieczenie emerytalne. W Polsce obowiązuje ustawowo różny wiek emerytalny dla kobiet i dla mężczyzn: odpowiednio 60 i 65 lat. I choć niższy wiek emerytalny kobiet jest z założenia przywilejem, to w praktyce oznacza, że kobiety nie mają wyboru. Pracodawcy z reguły wysyłają kobiety na emeryturę, gdy ukończą one 60 lat, nawet wtedy, gdy kobieta nie chce z tego przywileju skorzystać. Nowy system emerytalny, wprowadzony w 1999 roku, wiąże wysokość świadczenia emerytalnego z długością opłacania składek i wielkością zgromadzonego kapitału oraz wartością dalszego trwania życia w wieku przejścia na emeryturę. Im krótszy jest okres pracy, tym niższe świadczenie emerytalne w przyszłości. Przeprowadzone symulacje wskazują, że kobiety tracą na nowym systemie emerytalnym. Po pierwsze, utrzymano ich wiek emerytalny na poziomie 60 lat, co oznacza, że w ich przypadku krótszy jest okres składkowy. Po drugie, kobiety zarabiają przeciętnie mniej niż mężczyźni, czyli wysokość odprowadzanych składek jest także w ich wypadku niższa. Po trzecie, przeciętna liczba lat dalszego trwania życia jest w ich wypadku wyższa niż w wypadku mężczyzn, a tym samym zgromadzony kapitał emerytalny jest dzielony przez większą liczbę lat. Ministerstwo pracy szacuje, że w niektórych przypadkach kobieta na starość może dostawać zaledwie 30% swojej ostatniej pensji 21. Szklany sufit jako główna bariera dostępu kobiet do stanowisk kierowniczych Choć w wielu krajach kobiety stanowią blisko połowę ogółu zatrudnionych, to w żadnym państwie ich reprezentacja wśród menedżerów nie jest równie wysoka. Prawidłowością jest, że im wyższe stanowisko kierownicze, tym mniej kobiet. Niski udział kobiet na wyższych szczeblach zarządzania nie wynika z tego, że kobietom brakuje wykształcenia lub umiejętności niezbędnych do sprawowania funkcji kierowniczych. Dane statystyczne wskazują bowiem, że pracujące kobiety są przeciętnie lepiej wykształcone niż pracujący 21) L. Kostrzewski, Kobiety dostaną grosze na starość, Gazeta Wyborcza,

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZYNNIK AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDNOŚCI WEDŁUG PŁCI W LATACH 2003 2011

WSPÓŁCZYNNIK AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDNOŚCI WEDŁUG PŁCI W LATACH 2003 2011 W Polsce, podobnie jak w innych krajach europejskich, sytuacja kobiet na rynku pracy różni się od sytuacji zawodowej mężczyzn. Płeć jest więc jedną z najważniejszych cech uwzględnianych w statystyce rynku

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH Kobiecy styl zarządzania dr Ewa Lisowska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Konferencja Czas na nas Plan prezentacji 1. Szklany sufit

Bardziej szczegółowo

W związku z przypadającym w dniu 8 marca Dniem Kobiet postanowiliśmy przyjrzed się zawodowej sytuacji pao w Polsce.

W związku z przypadającym w dniu 8 marca Dniem Kobiet postanowiliśmy przyjrzed się zawodowej sytuacji pao w Polsce. W związku z przypadającym w dniu 8 marca Dniem Kobiet postanowiliśmy przyjrzed się zawodowej sytuacji pao w Polsce. Mimo, że pozycja kobiet na rynku pracy w Polsce stale się poprawia, to wciąż widoczne

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

UDZIAŁ KOBIET W OGÓLNEJ LICZBIE ZATRUDNIONYCH W POLSCE % 50. Źródło: Rocznik Statystyczny Pracy 2012.

UDZIAŁ KOBIET W OGÓLNEJ LICZBIE ZATRUDNIONYCH W POLSCE % 50. Źródło: Rocznik Statystyczny Pracy 2012. Płeć jest jedną z kluczowych cech stosowanych w analizie rynku pracy. Wiele zjawisk przedstawionych jest w podziale na mężczyzn i kobiety. Także indywidualne możliwości oraz decyzje pracowników i osób

Bardziej szczegółowo

Prowadząca: Dr Ewa Lisowska, SGH

Prowadząca: Dr Ewa Lisowska, SGH Nazwa przedmiotu: Prowadząca: Opis: Rynek i płeć Dr Ewa Lisowska, SGH Zapoznanie z aktualną sytuacją kobiet i mężczyzn na rynku, jej uwarunkowaniami i sposobami przeciwdziałania nierównemu traktowaniu

Bardziej szczegółowo

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie KOBIETY - RYNEK PRACY RÓWNE TRAKTOWANIE. EWA LISOWSKA Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Co mówią dane statystyczne? Kobiety wyraźnie częściej niż mężczyźni są bierne zawodowo (odpowiednio: 52% i 36%).

Bardziej szczegółowo

DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ, JAKO JEDNA Z GŁÓWNYCH BARIER

DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ, JAKO JEDNA Z GŁÓWNYCH BARIER MARTA TYBURA DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ, JAKO JEDNA Z GŁÓWNYCH BARIER ROZWOJU ZAWODOWEGO KOBIET W EUROPIE Unia Europejska a kwestia równości płci Kwestia równości płci obecna jest w polityce unijnej

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej?

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Jak mierzyć lukę płacową? Warszawa, 26 marca 2014 r. Obowiązujące prawo - Konstytucja Artykuł 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś 2009 obszary wiejskie zajmują ponad 93% powierzchni

Bardziej szczegółowo

Kwartalna informacja o aktywności ekonomicznej ludności

Kwartalna informacja o aktywności ekonomicznej ludności Materiał na konferencję prasową w dniu 23 września r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy MONITORING RYNKU PRACY Kwartalna informacja o aktywności ekonomicznej ludności

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r.

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Rozdziały prezentowane: Rozdział 2. Ludność wiejska, prof. dr hab. Izasław Frenkel, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN Rozdział 4. Przemiany struktury

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Kobiety i praca. Czarno na białym

Kobiety i praca. Czarno na białym Kobiety i praca. Czarno na białym Babę zesłał Bóg. Raz mu wyszedł taki cud! Historia vitae magistra est! Z kobietami wielka bieda, lecz bez kobiet żyć się nie da! Jeśli chcesz, by zostało coś powiedziane

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Turska Osoby niepełnosprawne na rynku pracy - sytuacja kobiet i mężczyzn pozostających bez pracy. Chowanna 1, 53-62

Elżbieta Turska Osoby niepełnosprawne na rynku pracy - sytuacja kobiet i mężczyzn pozostających bez pracy. Chowanna 1, 53-62 Elżbieta Turska Osoby niepełnosprawne na rynku pracy - sytuacja kobiet i mężczyzn pozostających bez pracy Chowanna 1, 53-62 2007 Chowanna Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2007 R. L (LXIII) T.

Bardziej szczegółowo

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Kompleksowe kompendium wiedzy Fakty i argumenty regulacje prawne dane liczbowe kontekst kulturowy

Bardziej szczegółowo

Praktyki dyskryminacji kobiet na rynku pracy. Wyniki badania panelowego Pracodawcy Podkarpacia 2012

Praktyki dyskryminacji kobiet na rynku pracy. Wyniki badania panelowego Pracodawcy Podkarpacia 2012 Praktyki dyskryminacji kobiet na rynku pracy Wyniki badania panelowego Pracodawcy Podkarpacia 2012 Formy zatrudnienia pracowników 65 lat i więcej 40% 40% 20% Umowa o pracę na czas nieokreślony 55-64 lata

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Ludność według ekonomicznych grup wieku: Współczynnik feminizacji

Ludność według ekonomicznych grup wieku: Współczynnik feminizacji Źródłem informacji opracowania z zakresu sytuacji kobiet na rynku pracy w województwie kujawsko pomorskim są dane pochodzące z badań i zasobów danych Głównego Urzędu Statystycznego, tj. z Badania Aktywności

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW Raport Work Service S.A. 1 SPIS TREŚCI RAPORT W LICZBACH 4 PREFEROWANE KRAJE EMIGRACJI 5 ROZWAŻAJĄCY EMIGRACJĘ ZAROBKOWĄ 6 POWODY EMIGRACJI 9 BARIERY EMIGRACJI 10 METODOLOGIA

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej dr Lucyna Przezbórska-Skobiej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej w Agrobiznesie Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Co różnorodność daje firmie? - czyli o równości szans. Filip Pietkiewicz-Bednarek Warsztaty CSR, Wrocław, 16 kwietnia 2013 r.

Co różnorodność daje firmie? - czyli o równości szans. Filip Pietkiewicz-Bednarek Warsztaty CSR, Wrocław, 16 kwietnia 2013 r. Co różnorodność daje firmie? - czyli o równości szans Filip Pietkiewicz-Bednarek Warsztaty CSR, Wrocław, 16 kwietnia 2013 r. Agenda Różnorodność założenia i idea Różnorodność bariery Różnorodność korzyści

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Równość szans kobiet i mężczyzn jest jednym z elementów szerszej kwestii równości szans, których przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Oczekiwania zachodniopomorskich pracodawców w kontekście szkolnictwa zawodowego

Oczekiwania zachodniopomorskich pracodawców w kontekście szkolnictwa zawodowego Oczekiwania zachodniopomorskich pracodawców w kontekście szkolnictwa zawodowego Artur Frąckiewicz Czy w ciągu najbliższych 12 miesięcy w Pana/i przedsiębiorstwie jest planowane zatrudnianie nowych pracowników?

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski 17% kobiet w UE znajduje się na granicy ubóstwa. Wyniki badania Eurobarometru przeprowadzonego we wrześniu 2009 roku, wskazują, że w każdej grupie

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska AGER2015 DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska PROJEKT SONDAŻU Edycja 6 edycja Partner Katedra Strategii i Organizacji Zarządzania, Uniwersytet Techniczny w Monachium, Niemcy. Okres prowadzenia badań

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Żory, 16 stycznia 2014 Równość szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Ewa Szymala Opracowano na podstawie Poradnika Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. -

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Miejski Urząd Pracy w Lublinie ul. Niecała 14, 20-080 Lublin www.mup.lublin.pl Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Lublin, wrzesień 2011 Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

GODZENIE PRACY ZAWODOWEJ Z ŻYCIEM RODZINNYM SEMINARIUM ELASTYCZNA OPRGANIZACJA PRACY I CZASU PRACY. DLACZEGO TAK? DLACZEGO NIE? Dorota Głogosz Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Biuro Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

" Równość płci" w aspekcie Społecznej Odpowiedzialności Biznesu

 Równość płci w aspekcie Społecznej Odpowiedzialności Biznesu " Równość płci" w aspekcie Społecznej Odpowiedzialności Biznesu Konferencja Bogusława Niewęgłowska Społeczna odpowiedzialność według specjalistów zarządzania i ekonomistów Milton Friedman uważa, że odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Młode kobiety i matki na rynku pracy

Młode kobiety i matki na rynku pracy OTTO POLSKA Młode kobiety i matki na rynku pracy Raport z badania OTTO Polska 2013-03-01 OTTO Polska przy wsparciu merytorycznym stowarzyszenia Aktywność Kobiet na Dolnym Śląsku przeprowadziła badanie

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI 14.06.2005-15.07.2005 Znaleziono 803 odpowiedzi z 803 odpowiadających wybranym kryteriom Proszę wskazać główny sektor działalności

Bardziej szczegółowo

UWAGI METODYCZNE Popyt na pracę Wolne miejsca pracy Nowo utworzone miejsca pracy

UWAGI METODYCZNE Popyt na pracę Wolne miejsca pracy Nowo utworzone miejsca pracy 1 UWAGI METODYCZNE Badanie popytu na pracę, realizowane na formularzu Z 05, prowadzone jest w ramach programu badań statystycznych statystyki publicznej. Obejmuje ono podmioty gospodarki narodowej o liczbie

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA LUDNOŚCI W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM W I KWARTALE 2014 R.

AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA LUDNOŚCI W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM W I KWARTALE 2014 R. Kontakt: tel. (71) 37-16-300 e-mail: SekretariatUSwro@stat.gov.pl Internet: www.wroclaw.stat.gov.pl AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA LUDNOŚCI W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM W I KWARTALE 2014 R. Wrocław, czerwiec 2014

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r.

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Marzec 2015 Data wydania Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Tczew, marzec 2015 Marzec 2015 Str. 2 Uwagi metodyczne Podstawę prawną

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa analiza problemu i sposoby przeciwdziałania

Luka płacowa analiza problemu i sposoby przeciwdziałania Luka płacowa analiza problemu i sposoby przeciwdziałania Aleksandra Niżyńska Luka płacowa Dysproporcja w wynagrodzeniu kobiet i mężczyzn wyrażona jako różnica między średnim wynagrodzeniem brutto mężczyzn

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Kobiety na małopolskim rynku pracy

Kobiety na małopolskim rynku pracy 2014 Kobiety na małopolskim rynku pracy Aktywność zawodowa Zgodnie z definicją stosowaną przez Główny Urząd Statystyczny osoby aktywne zawodowo to osoby w wieku 15 lat i więcej należące do grupy pracujących

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.wup.gdansk.pl/barometr www.pomorskibarometr.pl Równość szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy Anna Urbańczyk, trenerka równościowa Dane demograficzne Ludność Polski (31 III 2011 r.) 38 511 800 osób

Bardziej szczegółowo

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Zatrudnienie w UE: kobiety a mężczyźni Zatrudnienie kobiet rosło przy spadających wskaźnikach zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC A A A Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC dr Agnieszka Chłoń-Domińczak oraz Zespół badawczy PIAAC, Instytut Badań Edukacyjnych Warszawa, 20 listopada

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2010 BS/160/2010 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ

Warszawa, grudzień 2010 BS/160/2010 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ Warszawa, grudzień 2010 BS/160/2010 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

Rozmawiajmy! DIALOG SPOŁECZNY JAKO ELEMENT WYRÓWNYWANIA SZANS NA RYNKU PRACY. Andrzej Tomeczek Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa

Rozmawiajmy! DIALOG SPOŁECZNY JAKO ELEMENT WYRÓWNYWANIA SZANS NA RYNKU PRACY. Andrzej Tomeczek Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa DIALOG SPOŁECZNY JAKO ELEMENT WYRÓWNYWANIA SZANS NA RYNKU PRACY Andrzej Tomeczek Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa Obszary priorytetowe dla działańue w zakresie wyeliminowania wszelkich form nierówności

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie łódzkiego rynku pracy na techników ekonomii i techników handlu (perspektywa 5 lat)

Zapotrzebowanie łódzkiego rynku pracy na techników ekonomii i techników handlu (perspektywa 5 lat) Zapotrzebowanie łódzkiego rynku pracy na techników ekonomii i techników handlu (perspektywa 5 lat) Iwona Gruczyńska Wzmocnienie potencjału szkół zawodowych. Kadry dla innowacyjnego rozwoju regionu łódzkiego

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2011 BS/138/2011 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ

Warszawa, listopad 2011 BS/138/2011 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ Warszawa, listopad 2011 BS/138/2011 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R. PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R. Według stanu z końca grudnia 2007 r. w rejestrze REGON województwa świętokrzyskiego zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie Wyniki badań zrealizowanych na zlecenie PARP to kopalnia wiedzy o tym, co trzeba zrobić, aby tę działalność usprawnić. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości W styczniu br. odbyło się inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Sytuacja zawodowa Polaków NR 147/2015 ISSN 2353-5822

KOMUNIKATzBADAŃ. Sytuacja zawodowa Polaków NR 147/2015 ISSN 2353-5822 KOMUNIKATzBADAŃ NR 147/2015 ISSN 2353-5822 Sytuacja zawodowa Polaków Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz danych empirycznych

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia MONITORING RYNKU PRACY POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU Uwagi ogólne Od 2007 roku badanie popytu na pracę ma charakter reprezentacyjny

Bardziej szczegółowo

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Dagmara Walada Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Plan prezentacji 1. Pojęcie bezrobocia 2. Stopa Bezrobocia i bezrobotni 3. Przyczyny bezrobocia 4. Bezrobocie w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w PO KL. Standard minimum. Kraków, 16-18.12.2009 r.

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w PO KL. Standard minimum. Kraków, 16-18.12.2009 r. Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w PO KL Standard minimum Kraków, 16-18.12.2009 r. Lektura podstawowa Maja Branka, Marta Rawłuszko, Agnieszka Siekiera Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu: Opis wskaźników w ramach Działania 9.1

Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu: Opis wskaźników w ramach Działania 9.1 Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu: Opis wskaźników w ramach Działania 9.1 Lp. Nazwa wskaźnika Oś priorytetowa 9 Rynek pracy Działanie 9.1 Aktywizacja zawodowa 1. Liczba osób pracujących, łącznie z

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2013 BS/34/2013 KOBIETY W ŻYCIU PUBLICZNYM

Warszawa, marzec 2013 BS/34/2013 KOBIETY W ŻYCIU PUBLICZNYM Warszawa, marzec 2013 BS/34/2013 KOBIETY W ŻYCIU PUBLICZNYM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa, tel. +48 22 529 06 00,fax +48 22 529 06 02 wuw.mpips.gov.pl; www.niepeinosprawni.gov.pl;

Bardziej szczegółowo

Wrocław 18 listopada 2009 r.

Wrocław 18 listopada 2009 r. Równośd płci w obszarach aktywizacji zawodowej, integracji społecznej oraz adaptacyjności przedsiębiorstw (bariery, stereotypy, działania i metody eliminowania nierówności) Płeć biologiczna a płeć kulturowa

Bardziej szczegółowo

SPRZĄTA, GOTUJE, PIERZE I JESZCZE CHCE PRACOWAĆ?!!! PROJEKT KOBIETA PRACUJĄCA

SPRZĄTA, GOTUJE, PIERZE I JESZCZE CHCE PRACOWAĆ?!!! PROJEKT KOBIETA PRACUJĄCA SPRZĄTA, GOTUJE, PIERZE I JESZCZE CHCE PRACOWAĆ?!!! PROJEKT KOBIETA PRACUJĄCA Polki od wielu lat starają się zaistnieć na rynku pracy. Dokładają wszelkich starań, by dowieść, że są tak samo kompetentnymi

Bardziej szczegółowo

Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych

Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych Formy kształcenia ustawicznego w krajach wysokorozwiniętych dr Paweł Modrzyński Prezentacja przygotowana w ramach projektu pn: Ludzie starsi na rynku pracy w województwie kujawsko-pomorskim. Tendencje

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02 134 Warszawa BEZROBOCIE REJESTROWANE W PŁOCKU W 2015 R. ***

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02 134 Warszawa BEZROBOCIE REJESTROWANE W PŁOCKU W 2015 R. *** URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02 134 Warszawa Informacja sygnalna Data opracowania kwiecień 2016 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15 faks 22 846 76 67

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Od 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej, w wyniku możliwości podjęcia

Bardziej szczegółowo

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r.

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r. MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II Gdańsk, sierpień 2010 r. Raport opracowano w Zespole Badań i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Gdańsku 2 Spis

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004

Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1995-2004 Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/urzedy/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Skuteczność instrumentów wsparcia wśród małopolskich przedsiębiorców - wyniki badań

Skuteczność instrumentów wsparcia wśród małopolskich przedsiębiorców - wyniki badań Skuteczność instrumentów wsparcia wśród małopolskich przedsiębiorców - wyniki badań Metodologia badania 1. Przedmiot i cel badania: Celem głównym niemniejszego badania była ocena efektywności i skuteczności

Bardziej szczegółowo