Zdrowie rodziców i dzieci w Północnej Nadrenii-Westfalii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zdrowie rodziców i dzieci w Północnej Nadrenii-Westfalii"

Transkrypt

1 Polnisch Zdrowie rodziców i dzieci w Północnej Nadrenii-Westfalii Zachować zdrowie dzięki wczesnemu rozpoznawaniu, wspomaganiu i profilaktyce Das Gesundheitsprojekt Mit Migranten für Migranten Przewodnik dla imigrantek i imigrantów w Północnej Nadrenii-Westfalii Dostępny w 15 językach

2 Impressum Gesundheit von Eltern und Kindern in Nordrhein-Westfalen: Gesundheit erhalten durch Früherkennung, Förderung und Vorsorge Ein Leitfaden für Zuwanderinnen und Zuwanderer in Nordrhein-Westfalen Auftraggeber: Ministerium für Arbeit, Gesundheit und Soziales des Landes Nordrhein-Westfalen Fürstenwall 25, Düsseldorf Internet: Telefon: 0211/ BKK Landesverband Nordrhein-Westfalen Kronprinzenstraße 6, Essen Internet: Telefon: 0201/ BKK Bundesverband Kronprinzenstraße 6, Essen Internet: Telefon: 0201/ Herausgeber: Ethno-Medizinisches Zentrum e.v. (EMZ) Königstraße 6, Hannover Internet: Konzeption, Inhalt und Erstellung: Ethno-Medizinisches Zentrum e.v. (EMZ) Redaktion: Ahmet Kimil, Carolin Sobiech, Elena Kromm-Kostjuk, Tanja Hohmann, Stephanie Knostmann, Eva Schwarz und Ramazan Salman Lektorat und Satz: Bernd Neubauer, Waake bei Göttingen Übersetzung: Dolmetscherdienst Ethno-Medizinisches Zentrum e.v. Gestaltung: eindruck (Gestaltung und Werbung), Hannover Titel: EMZ. Bildquellen Seite 9, 10, 13, 15, 17, 18, 19, 21, 28, 33, 34, 36, 37 Fotolia.com, Seite 24 Pixelio.de Wenn in diesem Leitfaden Personengruppen benannt sind, wird im Folgenden die männliche Schreibweise verwendet. Es sind aber weibliche und männliche Personen gleichermaßen gemeint. Dies geschieht aus Gründen des besseren Leseflusses und ist nicht als diskriminierend zu verstehen. Alle Rechte vorbehalten. Das Werk ist urheberrechtlich geschützt. Jede Verwendung in anderen als den gesetzlich zugelassenen Fällen bedarf deshalb der vorherigen schriftlichen Genehmigung der Herausgeber. Dieser Leitfaden ist in folgenden Sprachen erhältlich: Albanisch, Arabisch, Deutsch, Englisch, Französisch, Griechisch, Italienisch, Kurdisch (Kurmanci), Persisch (Farsi), Polnisch, Russisch, Serbokroatisch, Spanisch, Türkisch, Vietnamesisch Stand: Juni 2009

3 Przedmowa Droga czytelniczko, drogi czytelniku, drodzy rodzice, Zdrowie i zachowanie rodziców mają wielki wpływ na rozwój zdrowotny dziecka. To dotyczy przebiegu ciąży i porodu, ale także wzrastania. Tylko ten, kto jest dobrze i wyczerpująco poinformowany, może celowo korzystać z różnorodnej oferty naszego systemu ochrony zdrowia. W tym poradniku otrzymacie ważne informacje o tym, jakie możliwości oferuje wam niemiecki system ochrony zdrowia, jakie są badania wczesnego wykrywania chorób i świadczenia profilaktyczne oraz co możecie sami zrobić dla zdrowia własnego i waszego dziecka. Projekt Z migrantami dla migrantów międzykulturowi przewodnicy zdrowia w Północnej Nadrenii-Westfalii urzeczywistnia propagowanie zdrowia z uwzględnieniem różnych kultur i języków. Razem z naszymi wieloma partnerami bardzo poważnie traktujemy nasze zobowiązanie, aby wszystkim ludziom w Północnej Nadrenii-Westfalii (Nordrhein-Westfalen) umożliwić dobry dostęp do ofert sektora zdrowia. Życzymy sobie, aby ten międzykulturowy projekt dotyczący zdrowia i ten przewodnik przyczyniły się do tego, że wy i wasze dzieci zdrowo żyją i rosną. Karl-Josef Laumann Minister Pracy, Zdrowia i Spraw Socjalnych Landu Północnej Nadrenii-Westfalii Theo Giehler Członek Zarządu BKK Związku Landowego Północnej Nadrenii- Westfalii (BKK Landesverband Nordrhein-Westfalen) 1

4 Treść Wprowadzenie 3 1. Zdrowie przed ciążą 4 Oferty dotyczące zdrowia dla rodziców i dzieci 4 Odżywianie 5 Sprawdzian zdrowia 6 Leki, alkohol, palenie 7 Oznaki ciąży 8 2. Zdrowie w czasie ciąży 10 Profilaktyka i badania wczesnego wykrywania 10 Odżywianie 12 Konsumpcja alkoholu 14 Palenie 14 Leki 15 Dobre samopoczucie 15 Czego ciężarna powinna unikać? 16 Przygotowanie do porodu 16 Poród Zdrowie po porodzie 20 Znowu w domu 20 Bezpieczny sen niemowlęcia 22 Karmienie piersią 24 Mleko modyfikowane 26 Pokarm uzupełniający 27 Tak starsze dzieci jedzą prawidłowo 28 Zdrowe zęby 29 Badania dzieci i młodzieży 30 Badania kontrolne dla dorosłych 32 Szczepienia niemowląt, dzieci i młodocianych 33 Bezpieczeństwo dzieci 34 Wzrastać jako dziecko wielojęzyczne Adresy 38 2

5 Wprowadzenie Drodzy przyszli rodzice, drodzy rodzice, niemiecki system ochrony zdrowia stwarza bardzo dobre warunki do tego, aby wasze dziecko zdrowo przyszło na świat i zdrowe pozostało. Istnieją szpitale z nowoczesnymi oddziałami położniczymi. Ginekolodzy i położne towarzyszą wam podczas ciąży i porodu. W następnych latach pediatrzy stoją wam u boku z pomocą i radą. Szczepienia chronią przed chorobami infekcyjnymi, które ponadto mogą być leczone lekami. To wszystko jest pomocne. Jednakże oferty naszego systemu ochrony zdrowia same nie wystarczą, aby uchronić dzieci przed chorobami. Zdrowie dziecka po wielkiej części zależy także od waszego postępowania jako rodziców. Przede wszystkim przyszła matka ponosi w ciąży wielką odpowiedzialność. Czy kobieta pali, pije alkohol, zdrowo się w ciąży odżywia to wszystko ma wpływ na zdrowie dziecka. Są rzeczy, które rodzice powinni robić dla dobrego samopoczucia własnego i ich niemowlęcia i są zagrożenia, których mogą uniknąć. Do tego jest niezbędne, aby się wcześniej o tym poinformować. Ta broszura daje wam dokładnie te informacje, które pozwolą się dowiedzieć, co możecie robić dla zdrowia waszego dziecka przed i podczas ciąży oraz w pierwszych miesiącach jego życia. Otrzymacie wskazówki dotyczące zdrowego przebiegu ciąży, porady żywieniowe, informacje o zdrowym otoczeniu snu dziecka i o tym, co jest korzystne dla niego w życiu codziennym. Ponadto znajdziecie przegląd świadczeń w zakresie profilaktyki, z których obecnie mogą i powinni skorzystać rodzice i dzieci. Każdy rozdział kończy się streszczeniem najważniejszych informacji/wskazówek do danego tematu. Na końcu broszury znajduje się lista adresowa najważniejszych osób, ośrodków i placówek w Północnej Nadrenii-Westfalii, które udzielają indywidualnej pomocy na temat Zdrowie rodziców i dzieci. To zestawienie nie rości sobie prawa do kompletności. O wiele bardziej ma ono zwrócić uwagę czytelnika na różnorodną ofertę i być pierwszą pomocą orientacyjną. 3

6 1. Zdrowie przed ciążą Oferty dotyczące zdrowia dla rodziców i dzieci W Niemczech istnieją rozmaite struktury świadczące opiekę zdrowotną dla rodziców i dzieci. Aby kobiety przed i po urodzeniu jej dziecka odciążyć i chronić istnieje w Niemczech prawo ochrony matki. W tym prawie jest np. regulacja, że przyszłej matce nie wolno pracować sześć tygodni przed i osiem tygodni po porodzie. Już przy planowaniu rodziny pary mogą się indywidualnie informować w placówkach poradnictwa (np. miejscowych urzędach zdrowia lub organizacjach charytatywnych). Przy pytaniach i problemach z zakresu medycyny właściwym rozmówcą jest lekarz specjalista. Badania kontrolne kobiety przed, podczas i po ciąży są wykonywane przez ginekologa. Na kursach przygotowawczych do porodu przyszli rodzice otrzymują pomocne informacje. Położne są przed, podczas i po porodzie ważnymi osobami towarzyszącymi dla matki. Rozwiązanie następuje najczęściej w klinikach, czasem także w izbach porodowych. Porody domowe są rzadkie. Z problemami psychicznymi podczas lub po ciąży kobiety szukające pomocy mogą się zwrócić do psychoterapeutów. Również po porodzie rodzice mają do wyboru rozległą ofertę kursów (np. kursy rehabilitacyjne dla matek, cofające skutki ciąży, kursy masażu niemowląt itp.) Przy problemach zdrowotnych dziecka lub w celu wykonania regularnych badań okresowych należy zgłaszać się do pediatry. Świadczenia są częściowo bezpłatne (np. poradnictwo w urzędach zdrowia) lub są pokrywane przez kasy chorych (np. badania profilaktyczne i konieczne leczenie medyczne). 4

7 Odżywianie Pary, które życzą sobie posiadania dziecka mogą przysłużyć się do spełnienia ich życzenia i zarazem podwyższyć szanse, aby na świat przyszło dziecko zdrowe. Już przed ciążą ważną rolę odgrywa urozmaicone odżywianie z dużą ilością owoców i warzyw. Kobiety, które ważą parę kilo za dużo lub za mało, powinny się zbliżyć do swojej idealnej wagi. Przez to zwiększają one szanse na zajście w ciążę. Kawa natomiast obniża płodność. Dlatego nie pijcie więcej niż trzy filiżanki dziennie. Przegląd świadczeń w ramach ubezpieczenia zdrowotnego w czasie ciąży i macierzyństwa Już przed początkiem ciąży kasy chorych oferują profilaktyczne badania lekarskie dla matki i dziecka. Przejmują one również koszty opieki lekarza kontraktowego i położnej, nakłady na konieczne leki, opatrunki i środki lecznicze, podobnie jak zakontraktowane koszty zakwaterowania w klinice i to bez dopłat, jeśli następuje przyjęcie do porodu. Jeżeli kobiety ubezpieczone podczas ciąży i porodu nie mogą nadal prowadzić swojego gospodarstwa domowego, to przy pewnych warunkach kasy chorych pokryją odpowiednie koszty pomocy domowej. Ponadto pracownice i kobiety równouprawnione otrzymują zasiłek macierzyński w wysokości średniego wynagrodzenia netto trzech ostatnich rozliczeniowych miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem okresu ochronnego. Kasy chorych ponoszą koszt do 13 EUR za dzień, kwoty powyżej 13 EUR płaci pracodawca jako dodatek. Niektórzy inni członkowie kas otrzymują zasiłek macierzyński w wysokości zasiłku chorobowego, jeśli zawiera to umowa ubezpieczeniowa. Zasiłek macierzyński jest wypłacany za sześć tygodni przed i osiem tygodni po porodzie, przy porodzie wieloraczków lub wcześniaków nawet za dwanaście tygodni po porodzie, przy przedwczesnym rozwiązaniu dodatkowo za okres, o który skrócił się czas ochronny przed porodem. Zasiłek macierzyński jest szczególną zaletą obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego (gesetzliche Krankenversicherung). Prywatne ubezpieczenie (Private Krankenversicherung) nie zna żadnego zasiłku macierzyńskiego. 5

8 Poza tym już teraz powinnyście przyjmować dostatecznie dużo kwasu foliowego. Kwas foliowy zawarty jest np. w produktach pełnoziarnistych, warzywach (wśród innych: szpinak, brokuły, marchew, szparagi, brukselka, pomidory) oraz w orzechach. Ta witamina jest ważna dla rozwoju komórek, organów i systemu nerwowego nienarodzonego dziecka. Badania studyjne wykazują, że wystarczające zaopatrzenie w kwas foliowy w momencie zapłodnienia obniża ryzyko uszkodzeń płodu (przykład: rozszczep kręgosłupa). Lekarze zalecają już przed zajściem w ciążę przyjmowanie tabletek z kwasem foliowym (0,4 mg dziennie), ponieważ zawartość tego kwasu w produktach spożywczych w zasadzie nie wystarcza, aby pokryć dzienne zapotrzebowanie. Tabletki można otrzymać bez recepty w aptekach i drogeriach. Sprawdzian zdrowia Konieczne leczenie stomatologiczne powinno być w miarę możności przeprowadzone przed ciążą. Przestrojenie hormonalne w ciąży prowadzi do rozpulchnienia tkanki łącznej z obrzękiem dziąseł. Przez to bakterie mogą łatwiej wnikać w głąb i powodować stany zapalne. Wiele kobiet nie wie, że zdrowie ich zębów jest bardzo ważne także dla zdrowia ich niemowląt. Badania stomatologiczne potwierdzają zresztą, że jest związek między chorobami przyzębia (paradontoza), a podwyższonym ryzykiem przedwczesnego porodu, bądź mniejszą od przeciętnej masą urodzeniową noworodków. To ryzyko jest u kobiet z zapaleniem dziąseł prawie osiem razy wyższe, niż u kobiet ze zdrowymi zębami i dziąsłami. Landowa Inicjatywa w Północnej Nadrenii-Westfalii: Zdrowie matki i dziecka W Północnej Nadrenii-Westfalii (NRW) w ramach landowej inicjatywy Zdrowie matki i dziecka są opracowane informacje na temat Papierosy i alkohol to nie z nami! w językach niemieckim i tureckim. Mogą one być ściągnięte jako pliki formatu PDF ze strony internetowej Landowego Instytutu Zdrowia i Pracy (Landesinstitut für Gesundheit und Arbeit) w rubryce Mutter und Kind (matka i dziecko): 6

9 Kobiety pragnące dziecka powinny odpowiednio wcześnie sprawdzić stan ważności ich szczepień i ewentualnie uzupełnić je według zaleceń lekarskich. Szczególnie ważne są aktualne szczepienia przeciw odrze, śwince, ospie wietrznej, kokluszowi i przede wszystkim różyczce. Tu lekarz może np. sprawdzić, czy kobieta posiada dość antyciał przeciw różyczce. W przypadku, gdy tak nie jest (u około 15 procent kobiet), koniecznie jeszcze przed ciążą powinno być wykonane szczepienie. Przy zakażeniu różyczką w pierwszych trzech miesiącach ciąży bardzo wysokie jest ryzyko, że dziecko przyjdzie na świat upośledzone umysłowo, niewidome lub głuche. W trakcie ciąży nie można się dać szczepić przeciw różyczce. Dla kobiet poniżej 25 roku życia, które są ubezpieczone w ramach obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, można raz w roku przeprowadzić u ginekologa test na obecność chlamydii. Infekcja chlamydiami, która jest przenoszona przez kontakty seksualne, nieleczona może prowadzić do stanów zapalnych macicy i jajników. Dotknięte infekcją kobiety często nie mogą zajść w ciążę w sposób naturalny. Leki, alkohol, palenie Gdy kobieta regularnie przyjmuje leki, powinna poradzić się lekarza. Niektóre leki mogą obniżać płodność, inne w czasie ciąży zaszkodzić nienarodzonemu dziecku. Prawie wszystkie budzące wątpliwości leki daje się zastąpić takimi, które są odpowiednie dla ciężarnej i później dla matek karmiących. Palenie zmniejsza płodność tak u kobiet, jak i u mężczyzn. Dlatego najlepiej, gdy pary już przed ciążą decydują się na życie wolne od palenia! Równie szkodliwy jest alkohol. Kobiety, które poważnie obawiają się, że w ciąży nie będą mogły zrezygnować z napojów alkoholowych, powinny odpowiednio wcześnie odwiedzić poradnię uzależnień (adresy w załączniku). Jest zresztą także źle, gdy ojciec pije dużo alkoholu. Alkohol redukuje liczbę plemników. Istnieją przesłanki, że regularne spożywanie alkoholu podwyższa udział uszkodzonych plemników i ujemnie wpływa na męską płodność. 7

10 Oznaki ciąży Jest wiele oznak, które pozwalają przypuszczać, że kobieta oczekuje dziecka. Zatrzymanie miesiączki i zmiany fizyczne (np. uczucie napięcia w piersiach, częściejsze oddawanie moczu, nudności, zmęczenie, zawroty głowy i gwałtowne uczucie głodu) często są pierwszymi wskazówkami, że to ciąża. Aby się upewnić, kobieta powinna przeprowadzić test ciążowy. Ku temu istnieją różne możliwości. Najpewniejsze to wizyta u ginekologa. Już po około tygodniu od zapłodnienia we krwi przyszłej matki można wykazać pewien hormon i dzięki temu jednoznacznie potwierdzić ciążę. Gdy zwiększa się koncentracja hormonu, po około dwóch tygodniach można potwierdzić ciążę testem badającym mocz. Ten prosty test można otrzymać w aptekach i drogeriach. Jednakże wyniki nie zawsze są rzetelne i w każdym przypadku muszą być sprawdzone przez lekarza. Lekarze w Niemczech podlegają obowiązkowi dochowania tajemnicy. Informacje o ich pacjentkach mogą oni przekazać dalej tylko wtedy, gdy one same się na to zgadzają. Poza lekarzami porad udzielają także placówki poradnictwa dotyczącego ciąży i konfliktów w czasie ciąży (patrz: adresy w załączniku) we wszystkich wątpliwościach, które wiążą się z ciążą np. uświadamianie seksualne, antykoncepcja, planowanie rodziny. Udzielają one także informacji co do pomocy społecznej i finansowej. Małżeństwa osób spokrewnionych U Niemców małżeństwa między kuzynkami i kuzynami są rzadkie. W niektórych kręgach emigrantów takie związki zdarzają się częściej. Trzeba wiedzieć, że dzieci spokrewnionych rodziców częściej przychodzą na świat z wadami rozwojowymi i upośledzeniami lub cierpią na choroby dziedziczne. Badacze szacują to ryzyko jako dwa do czterech razy wyższe. Również martwe urodzenia zdarzają się częściej niż u niespokrewnionych par. Dlatego spokrewnieni małżonkowie powinni skorzystać z poradnictwa genetycznego (np. w klinikach uniwersyteckich), zanim zdecydują się na założenie rodziny. Otrzymacie informacje o ryzyku chorób oraz możliwościach diagnozy i leczenia. Zwróćcie się do waszego lekarza. 8

11 Wskazówki na temat: Zdrowie przed ciążą Zdrowe odżywianie, rezygnacja z papierosów i alkoholu oraz odpowiedzialne obchodzenie się z lekami wpływają pozytywnie na płodność kobiet i mężczyzn. Pić najwyżej trzy filiżanki kawy dziennie. Ważna jest wizyta u stomatologa, aby mogły być ustalone i przeprowadzone konieczne zabiegi dentystyczne. Jeżeli powstaje możliwość ciąży, to kobieta powinna jak najszybciej upewnić się co do jej stanu i odwiedzić ginekologa. Już przed ciążą uzupełnić jadłospis kobiety kwasem foliowym (dziennie 0,4 mg w tabletce). Sprawdzić i ewentualnie uzupełnić przed ciążą szczepienia kobiety, w szczególności przeciw różyczce. 9

12 2. Zdrowie w czasie ciąży Profilaktyka i badania wczesnego wykrywania Przyszłe matki, które są ubezpieczone obowiązkowo lub prywatnie, w czasie ciąży, rozwiązania i kilka tygodni po porodzie, mają prawo do opieki ginekologa i/lub położnej. Te możliwości powinny być wykorzystane. Przy normalnym przebiegu ciąży bez dolegliwości zdrowotnych wystarczy jedno badanie lekarskie na miesiąc. Od 32 tygodnia ciąży jest przewidziane badanie co dwa tygodnie, przy przekroczeniu terminu porodu nawet co dwa dni. Ponadto ciężarne powinny w 4 i 8 miesiącu ciąży udać się do stomatologa. Do medycznych świadczeń profilaktycznych należą wśród innych badania ciężarnych na obecność chorób infekcyjnych, które mogą mieć szczególne znaczenie dla dziecka np. żółtaczka typu B lub różyczka. Wszystkim przyszłym matkom dodatkowo proponuje się test HIV, który może być przeprowadzony anonimowo. Wczesne stwierdzenie infekcji HIV jest ważne, ponieważ dzisiaj dzięki zastosowaniu działań medycznych w odpowiednim czasie istnieją dobre widoki na to, aby zapobiec przekazaniu choroby dziecku. Także infekcje chlamydiami będą zbadane w czasie ciąży. Mogą one prowadzić do przedwczesnego porodu i do zarażenia dziecka podczas porodu. Możliwymi objawami tej choroby mogą być zapalenie oczu, zapalenie płuc lub zaburzenia oddychania. Przy badaniach kontrolnych kobiety ciężarne są poddane regularnym badaniom stanu czystości pochwy. To jest bardzo ważne, aby uniknąć przedwczesnego porodu. Kto zechce, może się w międzyczasie sam zbadać. W aptekach są rękawiczki testowe, którymi daje się mierzyć wartość ph (kwaśność) w pochwie. Podwyższony poziom ph 10

13 wskazuje na infekcję. Niektóre kasy chorych pokrywają koszt tych rękawiczek testowych. W ramach badań ciążowych udziela się porad i uświadamia rodzaje ryzyka dla zdrowia kobiety i dziecka, które może się pojawić w ciąży i po porodzie. Przyszła matka otrzymuje ponadto kartę ciąży ( Mutterpass ), w której udokumentowany będzie przebieg ciąży i wszystkie ważne wyniki badań. Kobieta zawsze powinna nosić przy sobie ten dokument i zabierać go na badania. W terminach kontrolnych przewidziane są następujące badania dla przyszłej matki i nienarodzonego dziecka: Badanie cukrzycy w ciąży (test moczu) Badanie uwarunkowanego ciążą zaburzenia przemiany materii (gestoza) (regularna kontrola ciśnienia krwi, badanie moczu i badanie tkanki na obecność obrzęków) USG (ustalenie masy ciała dziecka, przewidywanego terminu porodu, rozwoju dziecka w łonie matki, szczególnie ważne przy wieloraczkach) Badanie CTG (zapis bóli porodowych i pracy serca dziecka) Karta ciąży ( Mutterpass ) dla wyników badań i dokumentacji ciąży. Naturalnie, przyszły ojciec może także przychodzić na badania i na przykład być obecny przy badaniu USG. 11

14 Odżywianie Kobiety ciężarne powinny zwracać uwagę na zdrowe i urozmaicone odżywianie i jeść świadomie, ale nie za wiele a więc nie za dwoje. Potrzebują one jednak więcej witamin, składników mineralnych i elementów śladowych. Zapotrzebowanie energetyczne, przeciwnie, nie wzrasta tak bardzo, jak się często przyjmuje. Od czwartego miesiąca ciąży wystarcza dodatkowo 250 do 400 kalorii dziennie. Przyrost wagi o 10 do 15 kilogramów do końca ciąży jest normalny. Bardzo szczupłe kobiety przybierają na wadze nawet więcej. Jeśli kobieta nie przybiera dostatecznie dużo, bo np. przestrzega diety, to niemowlę nie otrzyma energii i składników odżywczych w ilości koniecznej dla zdrowego rozwoju. Do jadłospisu należy wiele owoców i warzyw. Ryba i wysokowartościowe oleje (np. olej rzepakowy, z oliwek etc.) są dobre dla przemiany materii i rozwoju dziecka. W produktach pełnoziarnistych, ziemniakach, owocach i warzywach znajdują się ważne węglowodany. Do budowy kości, zębów i mięśni niemowlę potrzebuje dużo białka. Znajduje się ono w jajach, produktach mlecznych, mięsie, ale także w roślinnych produktach spożywczych. Mleko, rośliny strączkowe, brokuły i produkty sojowe, tego niemowlę potrzebuje do budowy kości już od drugiego miesiąca ciąży. Żelazo (w mięsie, produktach pełnoziarnistych, roślinach strączkowych, burakach, orzechach) jest niezbędne, aby nienarodzone dziecko otrzymało dość tlenu poprzez czerwone ciałka krwi. Ponadto lekarze zalecają dostarczanie dostatecznej ilości jodu. Wskazania: gotować z solą jodowaną i przynajmniej dwa razy tygodniowo jeść ryby morskie. Aby zapewnić dostateczny poziom jodu w zasadzie zaleca się w ciąży (i w czasie karmienia piersią) przyjmowanie dodatkowo tabletek z jodem (100 do 200 μg dziennie). Witaminy są ważne nie tylko dla przemiany materii i wytwarzania krwi, ale także do budowy kości i rozwoju płuc dziecka. Nadal myślcie także o przyjmowaniu kwasu foliowego. 12

15 Przy wyborze i przygotowaniu produktów spożywczych należy uważać na to, aby: sałaty i świeże warzywa szczególnie starannie myć i wyłączyć surowe lub tylko w połowie upieczone mięso, surowe jaja, surowe mięso i produkty z niepasteryzowanego mleka (np. sery z surowego mleka). Przez nie mogą być przenoszone listerioza i toksoplazmoza choroby, które są niegroźne dla dorosłych, jednak dla nienarodzonego dziecka mogą być niebezpieczne. Mięso i produkty mięsne podobnie, jak ryba i produkty rybne nadają się tylko wtedy, gdy zostały dobrze upieczone lub ugotowane. Ciężarnym doradza się, aby zrezygnowały z podrobów (wątroba, nerki), ponieważ zawierają one dużo substancji trujących. Ponadto przy częstym spożywaniu wątroby istnieje niebezpieczeństwo przedawkowania witaminy A, które może prowadzić do wad rozwojowych. Dla wystarczającego zaopatrzenia w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, jod i selen, zaleca się jeden do dwóch posiłków rybnych na tydzień. Jednak z powodu możliwej zawartości składników szkodliwych w dużych rybach morskich, jak np. tuńczyk, dorsz, zębacz smugowy (Steinbeißer), bonito i rekin, powinny one być spożywane tylko w niewielkich ilościach i nieregularnie. Ostrożność jest zalecana także wobec kawy i czarnej herbaty, ponieważ te napoje hamują przyswajanie składników odżywczych i mogą podwyższać ryzyko poronienia. Dlatego: pić nie więcej, niż 3 filiżanki na dzień. Ryzykowne jest również częste spożywanie kardamonu, cynamonu, goździków i chininy (w toniku), które działają wyzwalająco na skurcze porodowe. 13

16 Konsumpcja alkoholu Nie da się przecenić szkodliwości alkoholu. Jak nikotyna, tak i alkohol jest trucizną dla komórek, która wpływa negatywnie na fizyczny i umysłowy rozwój niemowlęcia. Wyobraźcie sobie: każdy kieliszek alkoholu, który wypijacie w ciąży, pije z wami niemowlę. Gdy wy macie 0,6 promile, to także nienarodzone dziecko ma 0,6 promili tylko, że ono o wiele gorzej może neutralizować alkohol. Alkohol szkodzi komórkom i negatywnie wpływa na podział komórkowy. Następstwa dla rozwoju narządów i układów, na przykład mózgu, są znaczące. Poronienia nie są jedynym zagrożeniem. Jeśli pijecie w ciąży, wasze niemowlę może przyjść na świat upośledzone umysłowo lub z wadami rozwojowymi. Cechy odbiegające od normy i upośledzenia, które jednoznacznie wskazują na konsumpcję alkoholu w ciąży, są również określane jako zespół alkoholowy płodu (fetales Alkoholsyndrom = FAS). Częstymi objawami FAS są: niski wzrost, niedowaga przy porodzie, wolniejszy wzrost po porodzie, podobnie jak zniekształcenia twarzy. Konsumpcja alkoholu w ciąży może ponadto wpływać na narządy wewnętrzne (np. wady serca, zaburzenia wzroku, słuchu i odżywiania), jak również na rozwój i zachowanie społeczne tych dzieci. Palenie Papierosy zawierają ponad 1000 chemicznych substancji. Najważniejsza jest nikotyna. Każdy wypalony w ciąży papieros (włączając palenie bierne) upośledza rozwój dziecka, ponieważ przez pępowinę i łożysko przenikają wszystkie szkodliwe substancje, które otrzymuje ciało matki. Palenie podwyższa ryzyko poronienia i martwego urodzenia oraz nagłego zgonu niemowlęcia (plötzlicher Kindstod) (patrz rozdz. Bezpieczny sen niemowlęcia ). Ryzyko przedwczesnego porodu podwaja się, opóźnienia rozwoju są częste. Dzieci matek, które paliły w ciąży częściej cierpią na alergie, astmę i inne choroby dróg oddechowych. Środowisko wolne od dymu sprzyja nie tylko zdrowiu dzieci także rodzice czerpią z tego profity. 14

17 Leki Jak wspomniano (patrz rozdz. Leki, alkohol, palenie ) ciężarne i karmiące nie mogą przyjmować pewnych leków. Jeżeli lekarz przepisze w nagłej chorobie określony lek lub w aptece będą kupowane leki bez recepty, to musi być wyjaśnione, czy mogą one bez zastrzeżeń być przyjmowane w ciąży i w czasie karmienia. W razie niepewności powinien być zapytany o radę lekarz. Naturalnie, w czasie ciąży w zasadzie mogą być także podejmowane podróże. Jednakże niektórzy lekarze ostrzegają przed podróżami samolotem w pierwszych trzech miesiącach ciąży. Po 36 tygodniu i w pierwszych siedmiu dniach po rozwiązaniu kobietom nie wolno latać. Jeśli jednak ciężarna uda się w podróż samolotem, to powinna podczas lotu nosić pończochy uciskowe (tromboza) i umożliwić sobie w samolocie trochę ruchu. Dobre samopoczucie Zaplanuj starannie podróż i poinformuj się u lekarza, czego należy przestrzegać. Ciąża jest czasem, w którym przyszli rodzice muszą się przygotować na przyjście dziecka i nowe wyzwania. Pożądany jest spokój i uwolnienie się od stresu. Pokonywaniu stresu służy np. ruch. Szczególnie wart zalecenia jest sport wytrzymałościowy na świeżym powietrzu (spacery, pływanie). Przy uprawianiu sportu należy szczególnie uważać na ochronę stawów i kręgosłupa, a zatem powinno się unikać nagłych, gwałtownych wstrząsów, jak to się zdarza np. w tenisie lub squash. Z rodzajów sportu, przy których grożą upadki (np. sporty walki, jazda na nartach, skating, jazda konna, jazda na rowerze) kobiety, zwłaszcza niewyćwiczone, powinny dla dobra dziecka zrezygnować. 15

18 Czego ciężarna powinna unikać? Przygotowanie do porodu Kobiety ciężarne zwłaszcza z niedostateczną ochroną szczepień powinny unikać osób z infekcjami takimi, jak odra, świnka, ospa wietrzna i szczególnie różyczka (patrz rozdz. Sprawdzian zdrowia ). Przy objawach grypy jest ważne, aby natychmiast udać się do lekarza. Ponadto odradza się kontaktu z kotami. W kale kotów, ziemi, a także w surowym mięsie mogą się znajdować pasożyty, które przenoszą toksoplazmozę. Infekcja toksoplazmozy podczas ciąży może wywołać poronienie, oślepnięcie lub umysłowe upośledzenie dziecka. Wskazania na temat odżywiania, alkoholu, palenia i przyjmowania określonych leków w ciąży, zawiera odpowiedni rozdział tego przewodnika. Ostatni trymestr ciąży jest czasem przygotowania do porodu. Kliniki, położne i rehabilitantki oferują kursy przygotowawcze do porodu. Ciężarne, które nie opanowały języka niemieckiego mogą zasięgnąć informacji o kursach języków obcych w ich pobliżu lub o możliwości tłumaczeń. Te kursy są dobrą okazją do tego, by się dowiedzieć, jaki jest typowy przebieg porodu, ponieważ niemieckie standardowe procedury mogą odbiegać od tych w innych krajach. Również gimnastyka i ćwiczenia oddechowe należą do programu. Większość kobiet zaczyna kursy przygotowawcze do porodu w 6 lub 7 miesiącu ciąży. Ponieważ często kursy te są szybko rezerwowane, zaleca się odpowiednio wczesne zameldowanie, około czwartego miesiąca. Większość kas chorych pokrywa koszty tych kursów, które są prowadzone przez położne. 16

19 Kto jest obowiązkowo ubezpieczony ma prawo do bezpłatnej opieki położnej. Ona informuje o ciąży, porodzie, połogu i następnych miesiącach. Pomaga także w dolegliwościach ciążowych. Położne opiekują się matką i dzieckiem także po porodzie. Mają one doświadczenie w karmieniu piersią, pielęgnacji niemowlęcia i ewentualnych trudnościach. Przede wszystkim dla par, które mają pierwsze dziecko położna jest wielkim oparciem. Przyszli rodzice muszą jednak zrobić pierwszy krok i skontaktować się z jakąś położną. Ze względu na opiekę podczas porodu istnieją dwie możliwości. Można to pozostawić przypadkowi, która położna ma dyżur w szpitalu i jest przy porodzie. Albo też rezerwuje się określoną położną. Ta położna kontraktowa jest przy porodzie cały czas. Za tą alternatywą przemawia to, że położna i przyszła matka poznają się już podczas ciąży i budują więź zaufania. Położna kontraktowa może po uzgodnieniu z ginekologiem wykonać niektóre badania kontrolne. 17

20 Poród Większość dzieci rodzi się w klinikach. Tam znajdują się zawsze doświadczeni lekarze. Przy komplikacjach można szybko działać. Z medycznego punktu widzenia najbezpieczniejszym miejscem porodu jest klinika. Przy ciążach wysokiego ryzyka (wieloraczki, starsze matki, pośladkowe położenie dziecka) doradza się w każdym przypadku rozwiązanie w klinice z kontaktem do kliniki dziecięcej (centrum prenatalne). Lekarz, który przeprowadził badania kontrolne w ciąży, doradzi rodzicom. Raczej rzadko matki w Niemczech decydują się na poród w domu. Odpowiednio niewielka jest oferta opieki dla porodów domowych, dlatego zaleca się, aby wcześniej rozejrzeć się za wolną położną. Zaletą porodu w domu jest zaufane otoczenie. Jednak przeciw niemu przemawia to, że tylko w ograniczonym stopniu stoją do dyspozycji środki pomocy medycznej i przy wystąpieniu komplikacji rodząca musi być zabrana do szpitala. To samo dotyczy izb porodowych. Tak jak poród w domu i tutaj wchodzi w rachubę tylko poród po nieskomplikowanej ciąży. W izbach porodowych pracują położne, które świadczą pomoc przy porodzie. Najczęściej nie ma na miejscu lekarza. W każdym razie przyszli rodzice powinni odpowiednio wcześnie zatroszczyć się o miejsce w klinice lub izbie porodowej. Wiele z nich proponuje terminy, w których rodzice mogą obejrzeć oddziały położnicze. Ojcowie są przy tym bardzo pożądani. 18

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Dobry start w życie. Jak pomagają położne

Dobry start w życie. Jak pomagają położne Dobry start w życie Jak pomagają położne Jesteś w ciąży? Właśnie urodziłaś dziecko? Serdecznie gratuluję i cieszę się razem z Tobą! Narodziny dziecka to radosne wydarzenie. Jednocześnie ciąża i poród niosą

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 wersja robocza Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 Pomysłodawcy: Komisja Zdrowia, Opieki Społecznej i Profilaktyki Rady Gminy Izabelin Autor: Anita Mamczur 1 I. Opis problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C).

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Wzrost temperatury redukuje poziom większości składników odżywczych. Surowy por

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

WITAMY PRZY STOLE! Schemat żywienia niemowląt w pierwszym roku życia. Opracowanie: dietetyk Marta Prośniak

WITAMY PRZY STOLE! Schemat żywienia niemowląt w pierwszym roku życia. Opracowanie: dietetyk Marta Prośniak WITAMY PRZY STOLE! Schemat żywienia niemowląt w pierwszym roku życia Pamiętaj: o Nowe produkty wprowadzaj do diety dziecka pojedynczo, obserwując, czy nie wywołują u malucha niepożądanych reakcji o Zachowaj

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet)

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet) Broszura dokumentacyjna z wykazem czynności kontrolnych opracowana na podstawie zaleceń Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych dla produktu leczniczego Isoderm

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia Masa ciała Wzrost.

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego:

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego: DANE OSOBOWE........................ data*.................................................. Imię i nazwisko: *............................................... Telefon: *..................................................

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo,

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo, Centrum Medyczne Ostrołęka dr Piotr Pierzyński Szanowni Państwo, Proszę o wydrukowanie i wypełnienie załączonego poniżej formularza wizyty oraz zabranie go ze sobą na konsultację. Proszę też pamiętać o

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016 CIĄŻA I KARMIENIE PIERSIĄ > Model : 4075211 Producent : MERCK KGAA FEMINATAL N - Podwójne zdrowie dziecka i mamy Zestaw witamin i minerałów dla kobiet w ciąży i karmiących piersią - najczęściej stosowany

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie ciąży. Halszka Kołaczkowska

Prowadzenie ciąży. Halszka Kołaczkowska Prowadzenie ciąży Halszka Kołaczkowska Opieka prekoncepcyjna WYWIADY: internistyczny ginekologiczny: wady rozwojowe, mięśniaki, zmiany w przydatkach, antykoncepcja, przebyte zakażenia i leczenie niepłodności

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Dzień zabiegu. Po pierwsze, postaraj się zrelaksować i myśl pozytywnie! Ten dzień może być punktem zwrotnym Twojego życia.

Dzień zabiegu. Po pierwsze, postaraj się zrelaksować i myśl pozytywnie! Ten dzień może być punktem zwrotnym Twojego życia. Dzień zabiegu Po pierwsze, postaraj się zrelaksować i myśl pozytywnie! Ten dzień może być punktem zwrotnym Twojego życia. Pamiętaj aby nic nie jeść ani nie pić na 12 godzin przed zabiegiem. Załóż wygodne

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów

Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów W 2014 roku, z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej i firmy Colgate powołany został Polski Oddział Sojuszu

Bardziej szczegółowo

RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz!

RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz! RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz! Dlaczego palenie papierosów jest szkodliwe? Koncerny tytoniowe dodają do tytoniu wiele substancji konserwujących, aromatów o nie

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe z krwi włośniczkowej noworodka

Badania przesiewowe z krwi włośniczkowej noworodka Badania przesiewowe z krwi włośniczkowej noworodka W pierwszym tygodniu życia Twojego dziecka, zostanie Ci zaproponowane przeprowadzenie badania przesiewowego z jego krwi włośniczkowej. Dlaczego należy

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu

SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu Jeżeli podczas badań przesiewowych okaże się, że jest mowa o nadmiernym spożyciu alkoholu, jesteście Państwo wówczas narażeni na większe ryzyko problemów

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Europejski Kodeks Walki z Rakiem

Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski kodeks walki z rakiem powstał z inicjatywy Unii Europejskiej, która już w latach 80 uznała zmagania z rakiem w społeczeństwie Europejczyków za jeden z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem 2. Wystrzegaj się otyłości 1. Nie pal; jeśli już palisz, przestań. Jeśli nie potrafisz przestać, nie pal przy niepalących 3. Bądź codziennie aktywny ruchowo, uprawiaj ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo?

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Według definicji zdrowe odżywianie to sposób jedzenia, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu jego zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Dziecko w systemie opieki zdrowotnej finansowanej przez

Dziecko w systemie opieki zdrowotnej finansowanej przez Dziecko w systemie opieki zdrowotnej finansowanej przez Narodowego Funduszu Zdrowia Małgorzata Koszur, Rzecznik Prasowy ZOW NFZ w Szczecinie Konferencja wojewódzka Szkoła Promująca Zdrowie Bezpieczna Szkoła

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

10 kroków do wzmocnienia organizmu dziecka

10 kroków do wzmocnienia organizmu dziecka 10 kroków do wzmocnienia organizmu dziecka Krok pierwszy - pełnowartościowa dieta Drogi Rodzicu, prawidłowo dobrana dieta jest podstawowym czynnikiem, który pomoże w zapobieganiu chorobom. Konieczne jest

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy mitochonrialne > Mitoceutyki

Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy mitochonrialne > Mitoceutyki Glinka Agency Zapraszamy do sklepu www.multistore24.pl mail;sklep@multistore24.pl Warszawa tel. +48 602 395 051 Witamina B12 MSE 120 tab kategoria: ZIOŁA, HERBATKI i SUPLEMENTY > Mito-Pharma, suplementy

Bardziej szczegółowo

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Instrukcje: Proszę opisać w poniższym kwestionariuszu Pana/Pani przeciętną dietę. Proszę opisać 2 przykładowe dni tygodnia

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 9

Szkoła Podstawowa nr 9 Szkoła Podstawowa nr 9 im. Jana Pawła II w Ostrowie Wielkopolskim w drodze do uzyskania statusu SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE ZDROWIE to stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

Dlaczego karmienie piersią jest najlepsze?

Dlaczego karmienie piersią jest najlepsze? Dlaczego karmienie piersią jest najlepsze? Mleko kobiece jest doskonałym, naturalnym pożywieniem, zapewniającym Twojemu dziecku najlepszy start w życie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca karmienie

Bardziej szczegółowo

Ryzyko próchnicy? Nadwrażliwość zębów? Choroby dziąseł? Profilaktyka u dzieci. Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby?

Ryzyko próchnicy? Nadwrażliwość zębów? Choroby dziąseł? Profilaktyka u dzieci. Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby? 3M ESPE Skuteczna ochrona jamy ustnej Ryzyko próchnicy? Choroby dziąseł? Nadwrażliwość zębów? Profilaktyka u dzieci Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby? Drogi Pacjencie, Czy odczuwasz ból podczas

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

1.1. Znaczenie rodziny dla jednostki... 17 1.2. Określenie rodziny złożoność pojęcia... 21 1.3. Rozwojowe spojrzenie na rodzinę...

1.1. Znaczenie rodziny dla jednostki... 17 1.2. Określenie rodziny złożoność pojęcia... 21 1.3. Rozwojowe spojrzenie na rodzinę... Spis treści 1. Rodzina jej znaczenie i rozwój Anna Kwak 17 1.1. Znaczenie rodziny dla jednostki.............. 17 1.2. Określenie rodziny złożoność pojęcia........... 21 1.3. Rozwojowe spojrzenie na rodzinę.............

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ KWALIFIKACYJNY DLA OSÓB Z NADWAGĄ

FORMULARZ KWALIFIKACYJNY DLA OSÓB Z NADWAGĄ Dodatkowe informacje: FORMULARZ KWALIFIKACYJNY DLA OSÓB Z NADWAGĄ lek. med. Laura Grześkowiak prom. zdrowia Alina Łukaszewicz Data wypełnienia: DANE OSOBOWE Imię:... Nazwisko:... Adres:... Tel. kontaktowy:

Bardziej szczegółowo

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl WYBIELANIE ZĘBÓW

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl WYBIELANIE ZĘBÓW WYBIELANIE ZĘBÓW bezpieczna metoda pełna opieka PRZYCZYNY PRZEBARWIEŃ ZĘBÓW Stosowanie antybiotyków z grupy tetracyklin Przedawkowanie fluoru Niektóre choroby ogólnoustrojowe (choroby endokrynologiczne,

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia bez tajemnic.

Piramida zdrowego żywienia bez tajemnic. Piramida zdrowego żywienia bez tajemnic. PRODUKTY ZBOŻOWE Pokarmy przygotowane ze zbóż (takich jak pszenica, ryż, owies) są podstawą diety. Zapewniają witaminy, składniki mineralne, węglowodany (skrobię

Bardziej szczegółowo

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych!

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych! CHOROBY NOWOTWOROWE Palenie tytoniu kojarzy się przede wszystkim z rakiem płuc. W rzeczywistości, papierosy powodować mogą znacznie więcej nowotworów złośliwych. Zalicza się do nich na przykład: raka krtani,

Bardziej szczegółowo

Bezpieczny sen dla mojego niemowlaka

Bezpieczny sen dla mojego niemowlaka Bezpieczny sen dla mojego niemowlaka Małe dzieci spią dużo. W zależności od wieku może to być 20 godzin na dzień. W nocy jak i w dzień, w domu jak i w drodze. Opracowaliśmy ten poradnik aby państwa dziecko

Bardziej szczegółowo

Krytyczne okresy rozwoju narządów

Krytyczne okresy rozwoju narządów Krytyczne okresy rozwoju narządów Okres zygoty Okres zarodkowy (w tygodniach) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 cewa nerwowa (WCN) serce (wady serca) kończyny górne nerki kończyny dolne warga górna podniebienie

Bardziej szczegółowo

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Instrukcje: W celu oceny prawidłowości zastosowania przez Pana/Panią zaleceń żywieniowych z poprzedniej konsultacji, proszę opisać w poniższym

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka w pediatrii

Profilaktyka w pediatrii Profilaktyka w pediatrii dr n.med. Jolanta Meller Profilaktyka (gr) - zapobieganie niekorzystnym zjawiskom Zapobieganie zachorowaniom oraz stworzenie warunków do prawidłowego rozwoju pierwszorzędowa nieswoista

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bohaterów Warszawy w Kamienicy SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE Plan działań Czas realizacji 2014 2017 PROJEKT W szkole, gdzie naturalnym procesem jest nauczanie i kształtowanie postaw,

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

KURACJA OCZYSZCZAJĄCA zalecana przez prof. Valeria Szedlak-Vadocz (Przewodniczącą Zespołu Doradców Medycznych CaliVita)

KURACJA OCZYSZCZAJĄCA zalecana przez prof. Valeria Szedlak-Vadocz (Przewodniczącą Zespołu Doradców Medycznych CaliVita) KURACJA OCZYSZCZAJĄCA zalecana przez prof. Valeria Szedlak-Vadocz (Przewodniczącą Zespołu Doradców Medycznych CaliVita) Kuracja będzie skuteczna gdy będziemy: regularnie stosować wskazane suplementy przestrzegać

Bardziej szczegółowo

Powiedz tak. pięknym zębom! zdrowym, r Viv

Powiedz tak. pięknym zębom! zdrowym, r Viv Powiedz tak zdrowym, pięknym zębom! ade r Viv en d a i-kids Ivoclar Vivadent Pediatric Dental Solutions Lakier z fluorem mocna i trwała ochrona zębów Zdrowe, piękne zęby na całe życie Dlaczego zdrowie

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo