MAMY PRACUJĄCE MAMY! Czas realizacji: sierpień 2011 listopad 2012

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MAMY PRACUJĄCE MAMY! Czas realizacji: sierpień 2011 listopad 2012"

Transkrypt

1

2 Projekt realizowany na podstawie umowy z Wojewódzkim Urzędem Pracy w Kielcach, pełniącym rolę Instytucji Pośredniczącej 2 stopnia w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki MAMY PRACUJĄCE MAMY! Czas realizacji: sierpień 2011 listopad 2012 CEL GŁÓWNY: Ideą projektu jest upowszechnienie wiedzy kreującej kobietę-matkę jako pełnowartościowego, dobrze zorganizowanego pracownika, a także promowanie godzenia życia zawodowego i rodzinnego i przeciwdziałanie krzywdzącym stereotypom pracującej matki. Działania projektu pozwolą wypromować również obraz przedsiębiorcy - skutecznego i elastycznego partnera na linii pracodawca-pracownik. Projekt ma w zamyśle wskazać pracodawcom oraz kobietom korzyści płynące z zatrudniania w ramach flexicurity i efektywnej organizacji czasu pracy. Obejmuje on grupę około 850 pracujących kobiet zamieszkałych na terenie woj. świętokrzyskiego oraz świętokrzyskich przedsiębiorców. Główny zakres działań skierowany będzie na wypromowanie korzyści płynących z zatrudnienia kobiet w ramach elastycznych form zatrudniania i organizacji czasu pracy. Działania skierowane będą do przedsiębiorców, managerów, ludzi odpowiedzialnych za kreowanie polityki kadrowej przedsiębiorstwa z terenu województwa świętokrzyskiego za pomocą kampanii promocyjnej w 2012 roku. PROJEKT OBEJMUJE: Cykl 30 seminariów (po 6 w każdym z 5 rejonów) z udziałem 15 kobiet/spotkanie, w trakcie których poruszana będzie następująca problematyka: 1) Poznaj swoje prawa - seminarium z prawa pracy dla kobiet 2) Zarządzanie i organizacja czasu 3) Elastyczne formy zatrudnienia w praktyce 4) Budowanie ścieżki rozwoju osobistego 5) Jak budować swój wizerunek oraz jak powrócić do formy po porodzie (walka z depresją poporodową) 6) Etykieta w biznesie, sztuka autoprezentacji. Cykl 15 seminariów (po 3 w każdym z 5 rejonów) z udziałem 10 przedstawicieli przedsiębiorstw (właściciele, managerowie, osoby zajmujące się zarządzaniem zasobami ludzkimi) problematyka: 1) Poznaj swoje prawa - seminarium z prawa pracy dla przedsiębiorców 2) Skuteczne modele zarządzania w biznesie cz. I 3) Skuteczne modele zarządzania w biznesie cz. II Powyższe spotkania poprowadzą specjalnie do tego celu zatrudnieni trenerzy. Każdy zjazd będzie trwał 8h (od 8.00 do 16.00), tak aby zapewnić zarówno pracującej mamie jak Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

3 Projekt realizowany na podstawie umowy z Wojewódzkim Urzędem Pracy w Kielcach, pełniącym rolę Instytucji Pośredniczącej 2 stopnia w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki i przedsiębiorcy dogodny czasowo udział w seminarium. Ponadto wszystkie spotkania dla przedsiębiorców i kobiet będą jednodniowe w celu zapewnienia elastycznego dostosowania grafiku uczestników. DORADZTWO 7-miesięczny (po2h/m-c) dyżur psychologa i/lub prawnika rozpoczynający się marca O możliwości korzystania z doradztwa zostaną poinformowane uczestniczki/cy obu typów seminariów oraz konferencji. Z porad będą mogli skorzystać zarówno przedstawiciele instytucji otoczenia biznesu, organizacji kobiet jak również kobiety i inni. BABIŃCE 3 cykle spotkań w 5 rejonach województwa świętokrzyskiego z udziałem prelegenta oraz VIP-a (znanej kobiety, która z sukcesem godzi życie zawodowe z ciążą i późniejszym wychowywaniem dziecka) dla 25 kobiet, które będą wymieniać się doświadczeniami związanymi z życiem zawodowym, okresem ciąży itp. Spotkania mają służyć integrowaniu i animowaniu lokalnych środowisk w celu podejmowania działań promujących godzenie życia zawodowego i rodzinnego, elastycznych form zatrudniania, banku godzin, tworzenia klubów dziecka, zakładania żłobków przez stowarzyszenia itp. Ponadto uczestniczki otrzymają gadżety pomocne w procesie wychowywania dzieci np. chusty do noszenia dzieci. Lider Projektu: Partner Projektu: Świętokrzyski Związek Pracodawców Prywatnych Patronat: Wojewoda Świętokrzyski Bożentyna Pałka-Koruba Marszałek Województwa Świętokrzyskiego Adam Jarubas Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

4

5

6 Prawne aspekty zatrudniania osób wychowujących dzieci Spis treści Wprowadzenie... 6 Rozdział I Społeczna Odpowiedzialność Biznesu a budowanie firmy przyjaznej rodzicom Idea Społecznej Odpowiedzialności Biznesu CSR w sektorze MSP CSR a wspieranie pracujących rodziców Rozdział II Prawo pracownika do ochrony informacji o jego sytuacji rodzinnej Zakres informacji wymaganych od kandydata do pracy Ochrona danych osobowych pracownika Rozdział III Ochrona pracy kobiet w ciąży Ochrona trwałości stosunku pracy Zakaz zatrudniania przy pracach wzbronionych ciężarnym Zakaz zatrudniania powyżej 8 godzin dziennie Zakaz zatrudniania w godzinach nadliczbowych Zakaz zatrudniania w porze nocnej Ograniczenie zatrudniania w przerywanym systemie czasu pracy Ograniczenie swobody delegowania poza stałe miejsce pracy Prawo do zwolnienia od pracy na czas niezbędnych badań lekarskich Wynagrodzenie za czas zwolnień od pracy i dodatek wyrównawczy Rozdział IV Uprawnienia związane z rodzicielstwem Urlop macierzyński i związana z nim ochrona stosunku pracy Dodatkowy urlop macierzyński Urlop ojcowski Urlop na prawach urlopu macierzyńskiego i związana z nim ochrona stosunku pracy Urlop wychowawczy i związana z nim ochrona stosunku pracy Przerwy na karmienie dziecka piersią Urlop okolicznościowy Gwarancje w obszarze czasu pracy i delegowania Prawo zwolnienia od pracy - opieka nad zdrowym dzieckiem... 51

7 Rozdział IV Rozwiązania z zakresu czasu pracy umożliwiających pracownikom dostosowanie godzin pracy do ich sytuacji rodzinnej Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy Podstawowy system czasu pracy Równoważny system czasu pracy Przerywany system czasu pracy System pracy weekendowej System skróconego tygodnia pracy Zadaniowy system czasu pracy Indywidualny rozkład czasu pracy Rozdział VI Stosowanie elastycznych form zatrudnienia jako sposobu na umożliwienie połączenia pracy zawodowej z opieką nad dziećmi Umowa o pracę na czas określony Umowa na czas wykonania określonej pracy Umowa o pracę na czas zastępstwa Telepraca Praca tymczasowa Job sharing Rozwiązania w zakresie zatrudnienia pozapracowniczego Rozdział VII Świadczenia z ubezpieczenia społecznego oraz świadczenia rodzinne dla kobiet w ciąży i pracowników wychowujących dzieci Zasiłek chorobowy dla ciężarnej Zasiłek macierzyński Zasiłek opiekuńczy Świadczenia rodzinne Podsumowanie... 93

8 Wprowadzenie Cel opracowania: Celem opracowania jest prezentacja aktualnych rozwiązań prawnych dotyczących zatrudniania młodych osób, które już są, lub mają w perspektywie zostanie rodzicami (w tym w szczególności kobiet w ciąży) oraz propagowanie dobrych praktyk wśród pracodawców i samych pracowników zarówno w zakresie korzystania z uprawnień, ale i wspólnego poszukiwania i wybierania optymalnych rozwiązań, pozwalających pogodzić zdawać by się mogło sprzeczne interesy obu stron stosunku pracy. Z punktu widzenia pracodawców, młode osoby czyli potencjalni rodzice, to grupa pracowników, którzy mogą przysporzyć im wiele problemów związanych głównie z niemałymi kosztami zatrudnienia, przeszkolenia, oraz ciężaru realizacji gwarancji i przywilejów ustanowionych dla tej grupy przez prawo pracy (szeroko rozumianej ochrony związanej z rodzicielstwem). Z punktu widzenia młodych osób natomiast, często zatrudnienie w pełnym wymiarze i na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest celem nadrzędnym, dla realizacji którego są skłonne nawet do wprowadzenia w błąd przyszłego pracodawcy. Tymczasem obecnie obowiązujące przepisy stwarzają coraz więcej możliwości w zakresie dokonywania kompromisowych wyborów, pozwalających pogodzić oczekiwania pracowników zdobycia zatrudnienia a zasadniczo możliwości zarobkowania na utrzymanie, z oczekiwaniami pracodawców współpracowania z efektywnymi pracownikami, którzy są wydajni, ale ich zatrudnianie nie generuje nadmiernych kosztów. Co znajduje się poradniku: Rozważania nad problematyką prawnych regulacji dotyczących zatrudniania osób wychowujących dzieci, poprzedza przedstawienie korzyści, jakie z budowania firmy przyjaznej między innymi rodzicom, osiąga pracodawca realizując ideę Społecznej Odpowiedzialności Biznesu. W dalszej części opracowania zaprezentowano aktualne rozwiązania prawa pracy w obszarze ochrony związanej z rodzicielstwem w tym: ochronę danych osobowych pracownika i jego prawo do nieujawniania informacji o sytuacji rodzinnej, ochronę pracy kobiet w ciąży oraz uprawnienia związane z rodzicielstwem. W kolejnej części zaprezentowano rozwiązania proponowane w obszarze czasu pracy, które umożliwiają jak najbardziej elastyczną jego organizację oraz proponowane i coraz szerzej stosowane elastyczne formuły zatrudniania w ramach stosunku pracy, ze wskazaniem również na pozapracownicze modele zatrudniania, jako jeden z wariantów zawodowej aktywności młodych rodziców. W ostatniej części zaprezentowano analizę istniejących rozwiązań prawnych z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych dotyczących sytuacji kobiet w ciąży i rodziców wychowujących małe dzieci a także krótką charakterystykę świadczeń rodzinnych instrumentu państwa wspierania osób wychowujących dzieci, głównie znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej.

9 Istota prawa pracy: Prawna sytuacja zarówno kobiet w ciąży jak i rodziców w stosunku pracy jest kształtowana przepisami prawa pracy. Prawo pracy jest tą gałęzią w systemie prawa, która traktuje o wzajemnych relacjach łączących strony stosunku pracy pracodawcę i pracownika. Charakterystyczną cechą tych relacji jest nierówność tychże stron w ujęciu ekonomicznym i prawnym. Pracodawca jest silniejszą stroną stosunku pracy, to on dysponuje środkami dla osiągnięcia określonych celów w wymiarze ekonomicznym, do czego niezbędne jest wykorzystanie pracy osób zatrudnianych. Pracownik natomiast jest słabszą stroną stosunku pracy, nie dysponuje zapleczem finansowym, a podejmuje pracę właśnie aby uzyskać środki do utrzymania siebie i swojej rodziny. W obecnie obowiązującym w Polsce ustroju gospodarczym (społecznej gospodarki rynkowej zgodnie z art. 20 Konstytucji) prawo pracy ma na celu zabezpieczać interesy pracowników jak i pracodawców. Dla zabezpieczenia interesów pracowników prawo pracy zawiera normy o charakterze gwarancyjnym (realizujące tak zwaną ochronną funkcję prawa pracy) w obszarze wynagrodzeń, czasu pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy. Zabezpieczenie interesów pracodawców realizuje natomiast organizacyjna funkcja prawa pracy. 1 Źródła prawa pracy: Źródłami prawa pracy są akty normatywne o charakterze ogólnym, adresowane do wszystkich zatrudnionych, lub ich grup, wyodrębnionych ze względu na poszczególne kryteria. Pierwszą z grup źródeł prawa pracy są powszechne źródła prawa pracy (głównie w postaci aktów normatywnych), do których zaliczamy: Konstytucję, kodeks pracy wraz z przepisami wykonawczym, inne ustawy regulujące problematykę stosunku pracy (bądź jego elementów, np. ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, czy ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych), przepisy prawa nijnego w postaci wprost obowiązujących rozporządzeń, przepisy wynikające z umów międzynarodowych. Druga grupa źródeł prawa to prawo wewnętrzne (autonomiczne), do której zaliczamy w szczególności: układy zbiorowe pracy, regulaminy wynagradzania, regulaminy pracy. Źródła prawa pracy mają swoją ustaloną hierarchię, wynikającą wprost z przepisów 2. I tak, postanowienia układów zbiorowych czy regulaminów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy prawa powszechnego, natomiast postanowienia regulaminów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż postanowienia układów zbiorowych pracy. 1. Por. L. Florek, T. Zieliński, Prawo pracy, C.H. Beck, Warszawa 2005, s art. 9 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 ze zmianami oraz z 2011r. Nr 232, poz. 1378) w dalszej części: kodeks pracy 6

10 Podstawowe zasady prawa pracy: Prawo pracy kieruje się określonymi zasadami podstawowymi, które stanowią ogólne reguły, zgodnie z którymi poszczególne kwestie regulowane są przepisami szczegółowymi. Również przepisy dotyczące uprawnień kobiet w ciąży oraz pracowników opiekujących się dziećmi, kierują się i pozostają w zgodzie z zasadami podstawowymi, które zostały określone w przepisach art kodeksu pracy. Dla właściwego postrzegania prawa pracy ważna jest ich znajomość, stąd pokrótce poniżej dokonano ich skrótowej charakterystyki 3. Zasada wolności pracy (art. 10 kodeksu pracy) każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy. Nikomu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie, nie można zabronić wykonywania zawodu. W polskim systemie prawa pracy brak przepisów zakazujących wykonywania zawodu osobom, które mają do tego formalne uprawnienia. Zakaz wykonywania zawodu może być orzeczony jedynie jako indywidualnie wymierzona kara w postępowaniu sądowym lub dyscyplinarnym. Zasada swobody nawiązania stosunku pracy (art. 11 kodeksu pracy) nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Zasada wolności nawiązania stosunku pracy oznacza, że nie można zmusić żadnej ze stron do jego nawiązania. Zasada poszanowania godności (art. 1 kodeksu pracy) pracodawca jest obowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracownika. Podstawowym przepisem dotyczącym ochrony dóbr osobistych jest art. 30 Konstytucji. Według tego przepisu przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło praw i wolności człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Dobra osobiste są wartościami niematerialnymi człowieka, których katalog jest otwarty. Przykładowo wymienia je kodeks cywilny, zaliczając do nich: zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną i racjonalizatorską. Zgodnie z zasadą poszanowania godności i dóbr osobistych pracodawca winien powstrzymać się od wszelkich działań, które mogą te wartości naruszyć, ale również zadbać o to, by żadna inna osoba nie godziła w te dobra pracownika w relacjach związanych z wykonywaniem pracy. Zasada równego traktowania pracowników oraz zakaz dyskryminacji (art. 2 i 3 kodeksu pracy) pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków, dotyczy to w szczególności równego traktowania mężczyzn i kobiet w zatrudnieniu. Obowiązek pracodawcy równego traktowania pracowników oraz zakaz ich dyskryminacji wynika także z przepisów Konstytucji oraz ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych. Jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy jest niedopuszczalna. 3 Por. L. Florek, T. Zieliński, Prawo pracy, op. cit., s

11 Zasada odpłatności pracy (art. 13 kodeksu pracy) pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę. Warunki realizacji tego prawa określają przepisy prawa pracy oraz polityka państwa w dziedzinie płac, w szczególności poprzez ustalanie gwarantowanego minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zasada odpłatności pracy wyraża się również w niezbywalności prawa do wynagrodzenia (pracownik nie może się go skutecznie zrzec). Zasada prawa do wypoczynku (art. 14 kodeksu pracy) pracownik ma prawo do wypoczynku, który zapewniają przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych. Pracownik ma prawo do wypoczynku dobowego, tygodniowego oraz rocznego. Zasada zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 15 kodeksu pracy) wszyscy pracodawcy mają obowiązek zapewnienia osobom zatrudnionym bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Zasada ta ma jednocześnie rangę konstytucyjną art. 66 ust.2. ustawy zasadniczej. Obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy spoczywa na pracodawcy niezależnie od ilości zatrudnionych pracowników. Zasada zaspokajania bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb pracowników (art. 16 kodeksu pracy) ta zasada ma charakter postulatywny. Obliguje ona pracodawcę do tego, by stosownie do możliwości i warunków, zaspokaja bytowe, socjalne i kulturalne potrzeby pracowników. Jedną z form organizowania takiej opieki przez pracodawcę jest tworzenie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych lub wypłacanie świadczenia urlopowego. Zasada ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji (art. 17 kodeksu pracy) pracodawca jest obowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych (nie oznacza to obowiązku po stronie pracodawcy fachowego szkolenia pracownika, a jedynie ułatwiania mu podnoszenia kwalifikacji). Wyrazem realizacji tej zasady jest między innymi pomoc, jakiej pracodawcy obowiązani są udzielać pracownikom łączącym pracę zawodową z nauką w szkołach średnich i wyższych. Ochrona uprawnień pracownika (art kodeksu pracy) postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. Strony stosunku pracy nie mogą wyłączyć obowiązywania przepisów powszechnych oraz wewnątrzzakładowych, które gwarantują określone uprawnienia pracownikowi. Zasada automatyzmu (art kodeksu pracy) w miejsce mniej korzystnych dla pracownika postanowień umownych stosuje się z mocy prawa odpowiednie bardziej korzystne przepisy prawa powszechnego lub wewnątrzzakładowego. Zasada wolności zrzeszania się (art kodeksu pracy) pracownicy i pracodawcy, w celu reprezentacji i obrony swoich praw i interesów, mają prawo tworzyć organizacje i przystępować do tych organizacji. Ustawodawca gwarantuje pracownikom korzystającym z tego uprawnienia ochronę zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność związkową, ochrona przed zmianą warunków zatrudnienia lub rozwiązaniem umowy dla osób wskazanych przez organizację, na zasadach określających reguły funkcjonowania związków zawodowych. 8

12 Zasada udziału załogi w zarządzaniu zakładem pracy (art kodeksu pracy) pracownicy uczestniczą w zarządzaniu zakładem pracy w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Ochrona rodzicielstwa w prawie pracy: Prawo pracy gwarantuje równy dostęp do pracy mężczyzn i kobiet oraz nakazuje ich równe traktowanie, ale realizacja tej zasady nie jest bezwarunkowa i absolutna. Ze względu na uwarunkowania biologiczne i społeczne, samo prawo pracy różnicuje w pewien sposób sytuację prawną kobiet i mężczyzn (uwarunkowania biologiczne) w stosunku pracy, oraz pracowników opiekujących się małymi dziećmi i tych którzy takiej opieki nie sprawują (uwarunkowania społeczne). Takie różnicowanie, które kobietom oraz pracownikom opiekującym się dziećmi zapewnia dodatkowe gwarancje i uprawnienia nie mogą być traktowane jako dyskryminacja. Korzyści dla pracodawcy z zatrudniania osób wychowujących dzieci: Zatrudnianie pracowników wychowujących dzieci, wbrew przekonaniu nadal szerokiej grupy pracodawców, wynikającym z błędnej i nie kompleksowej analizy korzyści i kosztów takiej praktyki, może być dla pracodawców bardzo korzystne. Wielu pracodawców utożsamia młodych pracowników potencjalnych rodziców oraz osoby wychowujące małe dzieci ze źródłem nieefektywnych kosztów, na które mają się składać częste nieobecności tych pracowników, niższa wydajność w pracy (ze względu na rzekomą niemożność całkowitego oddania się karierze, w sytuacji gdy priorytetem pozostaje życie rodzinne), brak dyspozycyjności. Tymczasem nie są dostrzegane niewątpliwe plusy młodych rodziców, które w grupie oddanych pracowników plasują ich zdecydowania bliżej czołówki. Głównym atutem pracowników wychowujących małe dzieci, jest ich system wartości, który dla odpowiedzialnych rodziców w sposób naturalny ulega krystalizacji wokół chęci zapewnienia godnego bytu własnej rodzinie. Taki priorytet będzie kierował działania pracownika na wykazanie się w pracy, bowiem pewność zatrudnienia zdobywania środków utrzymania (już nie wyłącznie dla siebie, ale i dla dziecka) staje się wartością zdecydowanie wysoką. Ponadto młodzi rodzice, często są lepiej zorganizowani, potrafią lepiej zarządzać czasem, właściwie ustalać priorytety dla zadań oraz są nastawieni na osiąganie określonych celów starają się wykorzystać czas w pracy najbardziej efektywnie, aby po powrocie do domu móc spokojnie skoncentrować sie na rodzinie. Coraz bardziej powszechne sposoby uelastyczniania współpracy między pracodawcą a pracownikiem stwarzają przy tym wiele możliwości wypracowania takiego modelu wzajemnej współpracy, który będzie zadowalający zarówno dla pracownika jak i pracodawcy. Takie możliwości stwarzają zarówno przepisy umożliwiające stosowanie elastycznych form zatrudniania jak i elastycznego organizowania samego czasu pracy. Wśród plusów zatrudniania osób wychowujących dzieci znajdą się również te z obszaru korzyści wprost wymiernych finansowo. Taką zachętą dla pracodawców, efektywnie obniżającą koszty prowadzenia działalności, wprost związaną z zatrudnianiem młodych rodziców, jest obowiązujące od 1 stycznia 2009r. zwolnienie pracodawcy na okres 3 lat od powrotu pracownika z urlopu macierzyńskiego lub wychowawc- 9

13 zego z opłacania za niego składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Składka na Fundusz Pracy wynosi 2,45% podstawy jej wymiaru i jest opłacana za pracowników, którzy uzyskują w przeliczeniu na okres miesiąca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, natomiast składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wynosi 0,10% podstawy wymiaru i jest opłacana za wszystkich pracowników, niezależnie od wysokości ich zarobków. Podstawa naliczenia składki na FP oraz FGŚP to ta sama podstawa, od której odprowadza się składkę emerytalną i rentową. 10

14 Rozdział I. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu a budowanie firmy przyjaznej rodzicom Współczesne przedsiębiorstwo, w obliczu zmieniających się warunków funkcjonowania na rynku, staje przed dużym wyzwaniem sprostania tym nowym wymaganiom i dostosowania się do nich w sposób umożliwiający osiągnięcie lub utrzymanie pozycji konkurencyjnej. Klienci są coraz bardziej świadomi technik i zabiegów marketingowych stosowanych przez firmy, które mają na celu skłonić konsumentów do korzystania właśnie z ich oferty. Dlatego organizacje zostają zmuszone do poszukiwania nowych sposobów, z jednej strony dotarcia do klienta, z drugiej zaś zbudowania z nim trwałej więzi, opartej na relacji wzajemnego zaufania i lojalności. Dla osiągania tego celu przedsiębiorstwa stosują różnorakie techniki szeroko rozumianego marketingu, który sam również jest dynamiczny i musi się rozwijać, by spełniał swoje funkcje. Każda kolejna dekada zmusza do weryfikacji metod i poszukiwania nowych rozwiązań, ponieważ to co sprawdzone i skuteczne dziś, już jutro może i często okazuje się przestarzałe i nieefektywne. 4 Koncepcja marketingu społecznego jest odpowiedzią na nowe uwarunkowania działalności przedsiębiorstw globalizację, pogarszanie się stanu środowiska naturalnego, nową mentalność konsumenta. Jest to zmiana orientacji marketingu ze spojrzenia zogniskowanego wyłącznie na indywidualny interes organizacji, na spojrzenie z pozycji podmiotu odpowiedzialnego za sprawy o szerszym wymiarze ogólnospołecznym. Wśród podstawowych celów marketingu społecznego, w literaturze przedmiotu wyróżnia się między innymi zmianę przyzwyczajeń i postaw społeczności, zapobieganie powstawaniu nowych i niwelowanie istniejących problemów społecznych, poprawa wizerunku firmy ewolucja w kierunku wizerunku firmy przyjaznej środowisku oraz dbającej o interesy pracowników organizacji oraz całych społeczności lokalnych. 5 Przedsiębiorstwa na przestrzeni ostatnich lat, coraz częściej dostrzegają, że tradycyjne podejście do kwestii marketingu, nie może prowadzić do osiągnięcia trwałej przewagi konkurencyjnej, stąd zapotrzebowanie na nowe spojrzenie jest już coraz powszechniejsze, tym bardziej, że jak pokazują doświadczenia tych organizacji które je wdrożyły, są one efektywne. 4 Por. P. Kotler, G. Armstrong, J. Sauders, V. Wong, Marketing. Podręcznik Europejski, PWE, Warszawa 2002r., s Por. A. Knapik, Wykorzystanie marketingu społecznego w budowaniu pozytywnych relacji przedsiębiorstwa z otoczeniem, [w:] Z. Warzocha (red.), Funkcjonowanie małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, Wyd. Uniwersytet Warmińsko Mazurski, Olsztyn 2003, s. 226.

15 1.1. Idea Społecznej Odpowiedzialności Biznesu Odpowiedzią na nowe oczekiwania rynku względem przedsiębiorstw, jest mieszczący się w obrębie właśnie marketingu społecznego nurt określany w skrócie CSR (z języka angielskiego: Corporate Social Responsibility w tłumaczeniu: Społeczna Odpowiedzialność Biznesu). Społeczną Odpowiedzialność Biznesu definiuje się, jako koncepcję, dzięki której organizacje na etapie budowania strategii, dobrowolnie i z własnej inicjatywy (bez oddziaływania elementów przymusu na przykład w postaci nakazów lub zakazów wynikających z przepisów prawa) uwzględniają interesy społeczne i ochronę środowiska, a także relacje z różnymi grupami interesariuszy (podmiotami które mogą wpływać na przedsiębiorstwo i pozostają pod wpływem działalności tego przedsiębiorstwa) 6. Bycie odpowiedzialnym w biznesie (zgodnie z ideą CSR) oznacza taki zespół spójnych działań, które opierają się nie tylko na spełnieniu wszystkich wymogów formalnoprawnych, ale również co nie mniej ważne zwiększenie inwestycji w zasoby ludzkie (inwestycja w kadrę), w działania na rzecz ochrony środowiska oraz relacje z całym otoczeniem firmy. Tak rozumiana odpowiedzialność w biznesie, oznacza dziś dobrowolne zaangażowanie nie tylko w osiągnięcie zysku, ale osiągnięcie go w określony sposób przyjazny dla elementów z otoczenia przedsiębiorstwa. CSR bywa też postrzegany jako sposób zarządzania organizacją, który obejmuje szerszy zakres, niż wyłącznie biznesowe zobowiązania przedsiębiorstwa. To pewien styl uprawiania biznesu, który cechuje się etycznym podejściem nie tylko do kwestii związanych ściśle z celem funkcjonowania firmy, ale do wszystkich działań przez nią podejmowanych. Tak rozumiany CSR jest strategią opartą na dialogu społecznym w wymiarze lokalnym, która procentuje wzrostem konkurencyjności organizacji i budowaniem zaufania. Taka strategia zawiera w sobie dobrowolną dbałość o takie elementy jak prawa pracownika oraz o jego rozwój, troskę o środowisko i sprawy bliskie lokalnej społeczności. 7 W ramach strategii CSR organizacje mogą komponować rozmaite działania, które pozwalają klasyfikować się w czterech podstawowych obszarach: działania adresowane do ów czyli wszelkie rozwiązania zwiększające komfort pracy, co z kolei przekłada się na wydajność pracownika (działania na rzecz poprawy warunków pracy, rozwoju zawodowego, satysfakcji z pracy, promowanie i stosowanie dobrych praktyk przeciwdziałanie dyskryminacji, poszanowanie godności pracownika, pomoc i wsparcie dla osób wychowujących dzieci, prowadzenie działalności socjalnej, dostosowywanie rozwiązań w obszarze organizacji do potrzeb organizacji ale i oczekiwań pracowników), 6 Por. D. Ossoliński, Społeczna odpowiedzialność biznesu wielkie wyzwanie, Fakty gospodarcze Wirtualna Polska z dnia r., ( r.) 7 Por. K. Chudy, P. Nowodziński, Społeczna odpowiedzialność determinantą konkurencyjności przedsiębiorstw, [w:] S. Lachiewicz, M. Matejun (red.), Problemy współczesnej praktyki zarządzania, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2007, s

16 działania adresowane do ogółu społeczeństwa, głównie lokalnego, w tym aktywność w programy lokalnych instytucji wspierającej poprawę lokalnej infrastruktury i jakości życia mieszkańców, działania adresowane do klientów (skierowane na rynek do odbiorców oferty organizacji), w tym te podejmowane na rzecz poprawy jakości i bezpieczeństwa produktów, współpraca z lokalnymi partnerami, propagowanie terminowości i rzetelności we wzajemnych relacjach, działania podejmowane na rzecz środowiska naturalnego i zrównoważonego rozwoju zawierające w sobie zarówno ograniczanie własnych aktywności, które negatywnie oddziałujących na środowisko, jak i podejmowanie i promowanie inicjatyw zmierzających do jego poprawy i ochrony również przed innymi zagrożeniami (płynącymi spoza organizacji). Prowadzenie przedsiębiorstwa w oparciu o strategię CSR bynajmniej nie musi oznaczać, że firma jest równie aktywna we wszystkich tych obszarach. Niejednokrotnie skupienie na choćby jednym z nich pozwala znacznie wzmocnić pozycję konkurencyjną na rynku. Nawet dla przedsiębiorstw, które nie prowadzą świadomie swoich firm w oparciu o strategię CSR, działania podejmowane na rzecz pracowników oraz skierowane na rynek stanowią ważny element, który pozwala prowadzić firmę w kierunku rozwoju CSR w sektorze MSP W pełni świadome działania, oparte na zasadach CSR stosują głównie duże organizacje, jednak nie oznacza to, że nie jest to dobre rozwiązanie również dla średnich i małych przedsiębiorstw (MSP). Także te ostanie zaczynają dostrzegać, z jednej strony korzyści jakie płyną z jej stosowania, z drugiej zaś możliwość osiągania tych korzyści bez ponoszenia nadmiernych i nieefektywnych kosztów. Nadal jednak w większości działania zaangażowane na rzecz lokalnych społeczności, środowiska naturalnego, inicjatywy charytatywne czy programy polepszania sytuacji własnych pracowników, są podejmowane przez firmy z sektora MSP w sposób raczej doraźny, niż strategiczny. Tymczasem znalezienie metody na prowadzenie spójnej polityki rozwoju firmy opartego na zasadach CSR może być sposobem na oparcie się kryzysowi i przetrwanie jego najtrudniejszego okresu. Działania prowadzone w ramach realizacji idei CSR stanowią swego rodzaju wizerunkową inwestycję w przyszłość, dobrze postrzegana firma przyciągnie więcej klientów od takiej, która ma niepochlebną opinię. Działania podejmowane w ramach strategii CSR ukierunkowane na otoczenie firmy powinny być związana z jej podstawową działalnością i dzięki temu stać się integralną częścią jej wiodącej misji. Jeśli natomiast przedsiębiorstwo podejmuje działania zupełnie niezwiązane z jego podstawową działalnością, może się okazać, że są one nie tylko nieefektywne (nie budują marki) ale wręcz działają na niekorzyść przedsiębiorstwa (w takim przypadku otoczenie otrzymuje niejako sprzeczne sygnały od przedsiębiorstwa). Niemniej jednak w każdym przypadku, niezależnie od profi- 13

17 lu organizacji, działania ukierunkowane na jej pracowników powinny przyczynić się wyłącznie do budowania pozytywnego wizerunku firmy. Dla MSP szczególnie istotne pozostaje dostosowanie działań podejmowanych w zgodzie z ideą CSR do z jednej strony oczekiwanych efektów, z drugiej zaś możliwości, którymi dysponuje przedsiębiorstwo. Duże organizacje mają większą zdolność szybkiego reagowania, zatrudniają niekiedy rzesze specjalistów, których jedynym zadaniem jest stałe analizowanie wszystkich zmiennych i przy wykorzystaniu wyników tych badań, prowadzenie firmy przez kolejne etapy rozwoju przy wykorzystaniu skutecznych narzędzi odpowiedzialnego biznesu. W MSP te działania zwykle prowadzone są niejako przy okazji, podczas gdy i w tych przedsiębiorstwach warto poświęcić im więcej uwagi, wypracować określoną strategię, które w dalszych etapach może być skutecznie wdrażana już bez konieczności dodatkowych nakładów czasu i kosztów CSR a wspieranie pracujących rodziców W świetle prowadzonych rozważań, na szczególną uwagę zasługuje zagadnienie celowości działań podejmowanych przez przedsiębiorstwa na rzecz pracowników. Pracownicy stanowią bowiem bardzo istotny element przedsiębiorstwa, a ponadto działania podejmowane na ich rzecz mogą w prosty sposób przyczynić się do zwiększenia wydajności pracy a co za tym idzie, efektywności całej organizacji. Etyczne i odpowiedzialne budowanie relacji z pracownikami pozwala firmie uczynić sobie w osobach zatrudnionych, jej wiarygodnych ambasadorów. Pracodawcy dysponują szerokim wachlarzem możliwości podejmowania działań na rzecz własnych pracowników. W zależności od założonego celu i posiadanych środków, a także w powiązaniu ze strukturą zatrudnienia w przedsiębiorstwie, pracodawcy mogą na wiele sposobów wysłać pracownikom komunikat, że są oni ważną wartością dla firmy, która dba o nich i dąży do takiego modelu współpracy, który będzie satysfakcjonujący dla obu stron. Działania powinny dotyczyć wszystkich zatrudnianych, jednak mogą również być szczególnie ukierunkowane na określone grupy pracowników, w tym na przykład na pracujących rodziców choćby z uwagi na omówione wyżej korzyści z zatrudniania takich osób. Dodatkowe uprawnienia, przywileje i różnego rodzaju udogodnienia oferowane pracownikom stanowią ważny element, który z pewnością wpłynie na budowanie pozytywnego wizerunku firmy. Jednak nie mniej istotne, czy wręcz niezbędne, jest w pierwszym rzędzie pełne respektowanie praw gwarantowanych pracownikom mocą przepisów powszechnych i to już począwszy od etapu rekrutacji. Firma, która respektuje prawo pracownika do ochrony jego prywatności, do odpoczynku, godziwego wynagrodzenia (wypłacanego w terminie i w prawidłowo naliczonej wysokości), do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, z pewnością znacznie szybciej i przy znacznie niższych nakładach uzyska miano firmy etycznej, przyjaznej pracownikom dobrze rozumiejącej ideę CSR względem zasobów ludzkich. Niewątpliwie ważnym krokiem dla budowania korzystniejszych niż powszechnie obowiązujące gwarancji w obszarze prawa pracy, jest wprowadzenie takich 14

18 postanowień do porządku prawnego w zakładzie pracy. Pracodawca, który decyduje się na wdrożenie takich rozwiązań, powinien przeprowadzić procedurę ukonstytuowania tych regulacji w swojej firmie poprzez włączenie ich do wewnątrzzakładowych aktów prawa pracy regulaminu pracy, regulaminu wynagradzania czy układu zbiorowego pracy, jeśli jest objęty jego regulacjami. Pracodawcy dysponują również możliwością podejmowania działań skierowanych do pracujących rodziców, poprzez prowadzenie działalności socjalnej obowiązkowej, jednak z uwagi na możliwość zwolnienia się z tego obowiązku często traktowanej jako niepotrzebne obciążenie budżetu pracodawcy. Pracodawcy zgodnie z art. 94 pkt 8 kodeksu pracy mają obowiązek zaspokajać w miarę posiadanych środków socjalne potrzeby pracowników. Zasady prowadzenia działalności socjalnej zostały uregulowane w przepisach szczególnych 8. Zgodnie z tymi przepisami, pracodawcy finansują działalność socjalną ze środków funduszu świadczeń socjalnych, który są obowiązani utworzyć pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty oraz wszyscy pracodawcy z sektora finansów publicznych prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników. Działalność socjalna została zdefiniowana w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych jako usługi świadczone przez pracodawców na rzecz (art. 2 pkt 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych): różnych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej, sportowo-rekreacyjnej, opieki nad dziećmi w żłobkach, przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego, udzielanie pomocy materialnej rzeczowej lub finansowej, zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową. Zakres prowadzenia działalności socjalnej w przedsiębiorstwie oraz zasady dostępu osób uprawnionych do poszczególnych świadczeń określa pracodawca w regulaminie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Wszystkie z rodzajów działalności socjalnej wymienionych w przepisach ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych mogą być dedykowane rodzicom, jednak na szczególną uwagę zasługują w świetle prowadzonych rozważań te, które są kierowane wyłącznie do tej grupy zatrudnianych tj. działalność prowadzona na rzecz opieki nad dziećmi w żłobkach, przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego. Rozszerzenie katalogu rodzajów działalności socjalnej, jaką na zasadach określonych w przepisach może prowadzić pracodawca o tę formę, zostało dokonane zmianą ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, z mocą obowiązywania od 1 stycznia 2009 roku. Obecnie w ramach działalności socjalnej, pracodawcy (na zasa- 8 Zasady prowadzenia tej działalności reguluje ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 ze zmianami oraz z 2011 r. Nr 45, poz. 235) w dalszej części: ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych 15

19 dach określony w regulaminie gospodarowania środkami funduszu) mogą przeznaczać środki funduszu na przykład na: tworzenie przyzakładowych placówek opiekujących się dziećmi pracowników (budowa, zakup, dzierżawa, remonty na potrzeby placówki) opłaty do pobytu dziecka w placówkach opiekuńczych (żłobku, przedszkolu lub innej formie wychowania przedszkolnego publicznej lub prywatnej). Pracodawca może podejmować również wszelkie inne działania na rzecz wspierania pracujących rodziców, w tym również działania skierowane do konkretnych indywidualnych pracowników, nie w oparciu o przepisy o działalności socjalnej (nie obowiązuje żaden zakaz prowadzenia takiej działalności). Natomiast wyłącznie działania oparte na zasadach wynikających z przepisów o prowadzeniu działalności socjalnej pozwalają na zastosowanie do przepływu środków finansowych, dokonywanego w ramach takiej działalności, zasad dotyczących opodatkowania oraz obciążenia obowiązkowymi składkami na ubezpieczenia społeczne świadczeń na rzecz tych pracowników. 16

20 Rozdział II Prawo pracownika do ochrony informacji o jego sytuacji rodzinnej Prawo pracownika do ochrony prywatności, zarówno jego samego, jak i jego rodziny, jest częścią szerzej rozumianego prawa do ochrony danych osobowych każdego obywatela, gwarantowanego w ustawie zasadniczej. 9 Za dane osobowe uważa się informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej. Osobą możliwą do zidentyfikowania jest osoba, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne (art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych). Dane osobowe pracownika wymagają szczególnej ochrony, ze względu na specyfikę relacji, w jakie każdy zatrudniany wkracza, nawiązując stosunek pracy z silniejszym ekonomicznie i organizacyjnie partnerem pracodawcą. Często pracodawcom wydaje się, że w ich interesie leży zdobycie jak najpełniejszej wiedzy na temat pracownika, i to nie wyłącznie z obszaru jego kwalifikacji i zawodowego doświadczenia, ale również sfer poza służbowych, które mogą rzutować zarówno na wydajność jak i dyspozycyjność, ale i prezentowane modele zachowania się w gronie współpracowników. Jednocześnie pracownicy słusznie nie widzą podstaw dla ujawniania pracodawcy wszystkich, również poza zawodowych, informacji na swój temat, korzystając właśnie z prawa do ochrony prywatności. Jednak z uwagi na fakt, iż w relacji pracowniczej nie mamy do czynienia z równorzędnością stron (pracodawca jest stroną zdecydowanie silniejszą), ochrona prawa pracownika do nieujawniania pewnych informacji pracodawcy, została wprowadzona wprost do przepisów prawa pracy i jest dyktowana koniecznością znalezienia optymalnych rozwiązań w tym obszarze. Aktualnie obowiązujące przepisy ograniczają prawo pracodawcy do zbierania informacji zarówno o osobie ubiegającej się o zatrudnienie (kandydacie do pracy na etapie rekrutacji) i pracowniku. Ograniczenie prawa dostępu do informacji po stronie pracodawcy oznacza jednocześnie możliwość udzielania tych informacji po stronie starającego się o zatrudnienie oraz pracownika. 9 Art. 51 Konstytucji RP stanowi, że nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. Uszczegółowieni zakresu i zasad ochrony danych osobowych jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz.U nr 133 poz. 883) w dalszej części: ustawa o ochronie danych osobowych

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Preambuła (skreślona). DZIAŁ PIERWSZY PRZEPISY OGÓLNE.

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Preambuła (skreślona). DZIAŁ PIERWSZY PRZEPISY OGÓLNE. Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... Przedmowa...

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... Przedmowa... SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... Przedmowa... XIII XIX Rozdział I. Źródła prawa pracy... 1 1. Zagadnienia ogólne... 2 2. Charakter prawny norm prawa pracy... 4 3. Źródła prawa pracy... 4 I. Źródła powszechnego

Bardziej szczegółowo

5. Przepisy 1 4 nie naruszają przepisów art Rozdzia II. Podstawowe zasady prawa pracy

5. Przepisy 1 4 nie naruszają przepisów art Rozdzia II. Podstawowe zasady prawa pracy DZIA I Rozdzia II 2. Porozumienie, o którym mowa w 1, zawiera pracodawca i reprezentująca pracowników organizacja związkowa, a jeżeli pracodawca nie jest objęty działaniem takiej organizacji, porozumienie

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy. Wydanie 16. Autor: Małgorzata Barzycka-Banaszczyk

Prawo pracy. Wydanie 16. Autor: Małgorzata Barzycka-Banaszczyk Prawo pracy. Wydanie 16. Autor: Małgorzata Barzycka-Banaszczyk Wykaz skrótów Przedmowa Rozdział I. Źródła prawa pracy 1. Zagadnienia ogólne 2. Charakter prawny norm prawa pracy 3. Źródła prawa pracy I.

Bardziej szczegółowo

Dz.U (U) Kodeks pracy. zmiany: Dz.U art. 1. Dz.U art. 1. Dz.U wynik. z art. 6

Dz.U (U) Kodeks pracy. zmiany: Dz.U art. 1. Dz.U art. 1. Dz.U wynik. z art. 6 Dz.U.1998.21.94 (U) Kodeks pracy. zmiany: 1998-09-01 Dz.U.1998.113.717 art. 5 1998-09-11 Dz.U.1996.24.110 art. 1 1999-01-01 Dz.U.1998.106.668 art. 31 2000-01-01 Dz.U.1999.99.1152 art. 1 2000-04-06 Dz.U.2000.19.239

Bardziej szczegółowo

Spis treści SŁOWO WSTĘPNE 13

Spis treści SŁOWO WSTĘPNE 13 Spis treści SŁOWO WSTĘPNE 13 ROZDZIAŁ I POJĘCIE I PODSTAWOWE ZASADY PRAWA PRACY 1. POJĘCIE, PRZEDMIOT I SYSTEMATYKA PRAWA PRACY 17 2. FUNKCJE PRAWA PRACY 18 3. PODSTAWOWE ZASADY PRAWA PRACY 19 1. Zasada

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM

ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM ROZDZIAŁ ÓSMY KODEKSU PRACY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi,

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Źródła prawa pracy

Rozdział I. Źródła prawa pracy Kodeks pracy Rozdział I. Źródła prawa pracy Tabl. 1. Hierarchia źródeł prawa pracy Hierarchia źródeł prawa pracy (art. 9 1 KP) Kodeks pracy przepisy innych ustaw przepisy aktów wykonawczych postanowienia

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy. Podręcznik dla studentów, wyd. 3. Autorzy: Urszula Jackowiak, Waldemar Uziak, Alina Wypych-Żywicka. Wydawnictwo: Wolters Kluwer

Prawo pracy. Podręcznik dla studentów, wyd. 3. Autorzy: Urszula Jackowiak, Waldemar Uziak, Alina Wypych-Żywicka. Wydawnictwo: Wolters Kluwer Prawo pracy. Podręcznik dla studentów, wyd. 3 Autorzy: Urszula Jackowiak, Waldemar Uziak, Alina Wypych-Żywicka Wydawnictwo: Wolters Kluwer Spis treści Wykaz skrótów 15 Rozdział pierwszy. Przedmiot, funkcje,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ. z dnia 28 maja 1996 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ. z dnia 28 maja 1996 r. R960286 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy. Podręcznik dla studentów, wyd. 2. Autorzy: Urszula Jackowiak, Waldemar Uziak, Alina Wypych-Żywicka. Wydawnictwo: Zakamycze.

Prawo pracy. Podręcznik dla studentów, wyd. 2. Autorzy: Urszula Jackowiak, Waldemar Uziak, Alina Wypych-Żywicka. Wydawnictwo: Zakamycze. Prawo pracy. Podręcznik dla studentów, wyd. 2 Autorzy: Urszula Jackowiak, Waldemar Uziak, Alina Wypych-Żywicka Wydawnictwo: Zakamycze Spis treści Wykaz skrótów Rozdział pierwszy. Przedmiot, funkcje, właściwości

Bardziej szczegółowo

ISBN:

ISBN: Rozdział I. Zagadnienia ogólne 1. Źródła prawa pracy Diagram nr 1 - Hierarchia źródeł prawa pracy 2. Zasada uprzywilejowania pracownika Diagram nr 2 - Stosowanie zasady uprzywilejowania pracownika Diagram

Bardziej szczegółowo

dr Tomasz Bakalarz Zakład Prawa Pracy WPAiE UWr

dr Tomasz Bakalarz Zakład Prawa Pracy WPAiE UWr dr Tomasz Bakalarz Zakład Prawa Pracy WPAiE UWr Nawiązanie stosunku pracy Umowne formy Pozaumowne formy Umowa o pracę Spółdzielcza umowa o pracę Mianowanie Powołanie Wybór Umowa zgodne oświadczenie woli

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów Literatura. Kodeks pracy 1

Wykaz skrótów Literatura. Kodeks pracy 1 Przedmowa Wykaz skrótów Literatura XIII XV XVII Kodeks pracy 1 Rozdział I. Źródła prawa pracy 3 Tabl. 1. Hierarchia źródeł prawa pracy 3 Tabl. 2. Zasada uprzywilejowania pracownika 4 Tabl. 3. Zawieszenie

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/11 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654. Art. 1. W ustawie z dnia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13

Spis treści. Wykaz skrótów 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 Wstęp Spis treści Wykaz skrótów 11 Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 1. Źródła i zasady prawa pracy (Krzysztof Walczak)... 19 1.1. Wprowadzenie... 19 1.2. Filozofia prawa pracy... 20 1.3. Podstawowe zasady

Bardziej szczegółowo

Najczęściej mamy do czynienia z mobbingiem i dyskryminacją w miejscu pracy.

Najczęściej mamy do czynienia z mobbingiem i dyskryminacją w miejscu pracy. Najczęściej mamy do czynienia z mobbingiem i dyskryminacją w miejscu pracy. Mobbing jest rodzajem terroru psychicznego, stosowanym przez jedną lub kilka osób przeciwko przeważnie jednej osobie. Trwa wiele

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ DRUGI Stosunek pracy. Rozdział I Przepisy ogólne

DZIAŁ DRUGI Stosunek pracy. Rozdział I Przepisy ogólne DZIAŁ DRUGI Stosunek pracy Rozdział I Przepisy ogólne Art. 22. 1. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY O RÓWNYM TRAKTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN W ZATRUDNIENIU

PRZEPISY O RÓWNYM TRAKTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN W ZATRUDNIENIU Załącznik nr 1 do Regulaminu pracy w Uniwersytecie Śląskim PRZEPISY O RÓWNYM TRAKTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN W ZATRUDNIENIU 1. KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Art. 33. 1. Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe "Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy". Opracowanie: dr Artur Woźny

Studia podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy. Opracowanie: dr Artur Woźny ŹRÓDŁA PRAWA PRACY Pod pojęciem źródła prawa rozumie się wszelkiego rodzaju formy, poprzez które zostają wyrażone normy prawne. Charakter oficjalnego źródła prawa stanowionego (wydanego przez uprawnione

Bardziej szczegółowo

Program Kursu Kadry z Płatnikiem

Program Kursu Kadry z Płatnikiem Program Kursu Kadry z Płatnikiem MODUŁ I - Nawiązanie stosunku pracy 1. Źródła prawa pracy a. akty prawne zewnętrzne (dyrektywy, ustawy, rozporządzenia, wyroki SN) b. akty prawa wewnętrznego (układy zbiorowe

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA PRACOWNIKÓW DOTYCZĄCA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W ZATRUDNIENIU

INFORMACJA DLA PRACOWNIKÓW DOTYCZĄCA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W ZATRUDNIENIU ...... (oznaczenie pracodawcy) INFORMACJA DLA PRACOWNIKÓW DOTYCZĄCA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W ZATRUDNIENIU Zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 94 1 k.p., udostępniam pracownikom zatrudnionym w tekst przepisów

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142)

DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142) USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) fragmenty DZIAŁ ÓSMY UPRAWNIENIA PRACOWNIKÓW ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (142) Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie

Bardziej szczegółowo

A K T A O S O B O W E

A K T A O S O B O W E A K T A O S O B O W E Część A Dokumentacja zgromadzona w czasie okresu rekrutacyjnego: CV, podanie o pracę / list motywacyjny, kwestionariusz osoby ubiegającej się o pracę, świadectwa pracy lub inne dokumenty

Bardziej szczegółowo

PRACODAWCA I PRACOWNIK

PRACODAWCA I PRACOWNIK .pl PRACODAWCA I PRACOWNIK OBOWIAZKI I PRAWA W PIGUŁCE - Autor Paulina Sołtys Kraków, Maj 2014 - SPIS TRESCI PRACODAWCA I PRACOWNIK 1_ 2_ 3_ 4_ 5_ 6_ 7_ 8_ 9_ 10_ 11_ 12_ 13_ 14_ 15_ 16_ 17_ 18_ 19_ 20_

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja pracownicza wraz z wypełnionymi wzorami pism kadrowych. wydanie 1. ISBN 83-7387-963-3

Dokumentacja pracownicza wraz z wypełnionymi wzorami pism kadrowych. wydanie 1. ISBN 83-7387-963-3 Dokumentacja pracownicza wraz z wypełnionymi wzorami pism kadrowych wydanie 1. ISBN 83-7387-963-3 Opracował na podstawie Kadry. Serwis spraw pracowniczych : Przemysław Ciszek Redakcja: Małgorzata Budzich

Bardziej szczegółowo

KODEKS PRACY PODSTAWOWE PRZEPISY PRAWA PRACY REGULUJĄCE STOSUNKI POMIĘDZY PRACOWNIKIEM A PRACODAWCĄ

KODEKS PRACY PODSTAWOWE PRZEPISY PRAWA PRACY REGULUJĄCE STOSUNKI POMIĘDZY PRACOWNIKIEM A PRACODAWCĄ Maria Wajgner Ośrodek Doradztwa Zawodowego ŁCDNiKP KODEKS PRACY PODSTAWOWE PRZEPISY PRAWA PRACY REGULUJĄCE STOSUNKI POMIĘDZY PRACOWNIKIEM A PRACODAWCĄ IV etap edukacji Lekcja realizowana w oparciu o p.

Bardziej szczegółowo

Pracodawcy o elastycznych formach zatrudnienia, szansach kobiet i mężczyzn na rynku pracy i poszukiwanych kompetencjach i trendach - wyniki badań

Pracodawcy o elastycznych formach zatrudnienia, szansach kobiet i mężczyzn na rynku pracy i poszukiwanych kompetencjach i trendach - wyniki badań Pracodawcy o elastycznych formach zatrudnienia, szansach kobiet i mężczyzn na rynku pracy i poszukiwanych kompetencjach i trendach - wyniki badań Jakub Wojnarowski prezentacja na konferencję Czas na kobiety

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO OPINIA PRAWNA Warszawa, dnia 23 czerwca 2015r. I. Zleceniodawca opinii Opinia prawna została sporządzona na zlecenie Krajowego Związku Zawodowego Geologów Państwowego Instytutu Geologicznego - Państwowego

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY PRAWA PRACY W MIKRO I MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTWACH

PRZEPISY PRAWA PRACY W MIKRO I MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTWACH PRZEPISY PRAWA PRACY W MIKRO I MAŁYCH PRZEDSIĘBIORSTWACH Sprawdź, jakim jesteś pracodawcą?! Każdy prowadzący na własny rachunek działalność gospodarczą ma obowiązek spełniać wymagania prawa pracy, w tym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część A. Pytania egzaminacyjne. Wykaz skrótów

Spis treści. Część A. Pytania egzaminacyjne. Wykaz skrótów Spis treści Wykaz skrótów XI Część A. Pytania egzaminacyjne Dział I. Przepisy ogólne 1 Pytanie 1 13 Dział II. Stosunek pracy 8 Pytanie 14 78 Dział III. Wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia 40 Pytanie

Bardziej szczegółowo

Zmiany w prawie pracy

Zmiany w prawie pracy Zmiany w prawie pracy Monika Błońska, radca prawny Warszawa, dn. 13 grudnia 2016 r. Zmiany, które już weszły w życie Zmiany, które weszły w życie 3 sierpnia 2016 r. Zmiana w zakresie zakazu zatrudniania

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I Zatrudnianie pracowników

ROZDZIAŁ I Zatrudnianie pracowników ROZDZIAŁ I Zatrudnianie pracowników 1. Zgłoszenie pracodawcy Zgodnie z art. 209 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy na pracodawcy ciąży obowiązek powiadamiania na piśmie właściwego okręgowego

Bardziej szczegółowo

odwprawo pracy w 2014r. Najnowsze zmiany w kodeksie pracy dotyczące urlopów związanych z rodzicielstwem oraz czasu pracy

odwprawo pracy w 2014r. Najnowsze zmiany w kodeksie pracy dotyczące urlopów związanych z rodzicielstwem oraz czasu pracy odwprawo pracy w 2014r. Najnowsze zmiany w kodeksie pracy dotyczące urlopów związanych z rodzicielstwem oraz czasu pracy Kod szkolenia: 323414 Miejsce: Warszawa, Centrum miasta Koszt szkolenia: 900.00

Bardziej szczegółowo

Kurs Kadry wersja e-learningowa

Kurs Kadry wersja e-learningowa Kurs Kadry wersja e-learningowa Program: Moduł I Nawiązanie stosunku pracy 1. Rekrutacja obowiązki i uprawnienia pracodawcy 2. Obowiązki związane z zatrudnieniem pracownika 3. Umowy o pracę a. Zawarcie

Bardziej szczegółowo

Pracownik niepełnoetatowy. wydanie 1. ISBN 83-7387-965-X. Opracował: Przemysław Ciszek na podstawie publikacji Kadry. Serwis spraw pracowniczych

Pracownik niepełnoetatowy. wydanie 1. ISBN 83-7387-965-X. Opracował: Przemysław Ciszek na podstawie publikacji Kadry. Serwis spraw pracowniczych Pracownik niepełnoetatowy wydanie 1. ISBN 83-7387-965-X Opracował: Przemysław Ciszek na podstawie publikacji Kadry. Serwis spraw pracowniczych Redakcja: Małgorzata Budzich Wydawnictwo C.H. Beck ul. Gen.

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ DZIEWIĄTY. Zatrudnianie młodocianych. Rozdział I. Przepisy ogólne

DZIAŁ DZIEWIĄTY. Zatrudnianie młodocianych. Rozdział I. Przepisy ogólne DZIAŁ DZIEWIĄTY Zatrudnianie młodocianych Rozdział I Przepisy ogólne [Art. 190. 1. Młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat. 2. Zabronione jest zatrudnianie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Powiatowy Urząd Pracy w Iławie, ul. 1 Maja 8b, 14-200 Iława, tel./fax. (89) 649 55 02 www.pup.ilawa.pl,urzad@pup.ilawa.pl

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r... 9

SPIS TREŚCI. Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r... 9 SPIS TREŚCI 1. KODEKS PRACY Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r.... 9 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej

Bardziej szczegółowo

Ustawowe prawa i obowiązki przyszłych rodziców

Ustawowe prawa i obowiązki przyszłych rodziców Jeżeli jesteś zatrudniona w czasie ciąży, może przysługiwać Ci urlop macierzyński, zasiłek macierzyński i płatny urlop na czas wizyt prenatalnych. Oto poradnik zawierający przegląd informacji o przysługujących

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA PRACOWNICZA. Opracowała Anna Dziechciarz

DOKUMENTACJA PRACOWNICZA. Opracowała Anna Dziechciarz DOKUMENTACJA PRACOWNICZA Opracowała Anna Dziechciarz Podstawa prawna Opis zasad kompletowania i prowadzenia akt osobowych pracownika oraz innej dokumentacji związanej ze stosunkiem pracy zostały uregulowane

Bardziej szczegółowo

Pracownik a tajemnica wynagrodzenia?

Pracownik a tajemnica wynagrodzenia? Pracownik a tajemnica wynagrodzenia? Agenda: Interesariusze Aspekty prawne Relacje dotyczące poufności wynagrodzeń Klauzule w umowach o pracę Obowiązki służb kadrowych Sankcje Pytania HR (rekrutacja),

Bardziej szczegółowo

U S T A W A z dnia. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

U S T A W A z dnia. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm. 2) ) wprowadza

Bardziej szczegółowo

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. www.pip.gov.pl

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. www.pip.gov.pl Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych www.pip.gov.pl Informacje ogólne tworzą pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów...7 Wstęp...11 1. Nowości w 2015 r. i w 2016 r...13

Spis treści. Wykaz skrótów...7 Wstęp...11 1. Nowości w 2015 r. i w 2016 r...13 Spis treści Wykaz skrótów...7 Wstęp...11 1. Nowości w 2015 r. i w 2016 r...13 1.1 Zmiany w Kodeksie Pracy, które będą obowiązywać od 22 lutego 2016 r...13 1.1.1 Umowa o pracę na okres próbny nowe regulacje...13

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

DYSKRYMINACJA W ZATRUDNIENIU

DYSKRYMINACJA W ZATRUDNIENIU PRACA ZBIOROWA DYSKRYMINACJA W ZATRUDNIENIU JAK MOŻNA JEJ UNIKNĄĆ ISBN 978-83-7440-810-3 Spis treści WSTĘP... 4 1. ZAKAZ DYSKRYMINACJI W ZATRUDNIENIU... 5 2. ZASADA RÓWNEGO TRAKTOWANIA W ZATRUDNIENIU A

Bardziej szczegółowo

Kurs kadry, płace "Specjalista ds. Kadr" - SPD - szkolenie online

Kurs kadry, płace Specjalista ds. Kadr - SPD - szkolenie online Kurs kadry, płace "Specjalista ds. Kadr" - SPD - szkolenie online Informacje o usłudze Numer usługi 2016/07/01/6846/12191 Cena netto 169,00 zł Cena brutto 169,00 zł Cena netto za godzinę 13,00 zł Cena

Bardziej szczegółowo

I NARZĘDZI PORTFEL METOD. Kodeks etyki dyrektora personalnego

I NARZĘDZI PORTFEL METOD. Kodeks etyki dyrektora personalnego PORTFEL METOD I NARZĘDZI Kodeks etyki dyrektora personalnego W kwietniu 2007 roku Polskie Stowarzyszenie Zarządzania Kadrami (PSZK) i Stowarzyszenie Klub Lidera Zarządzania Zasobami Ludzkimi (KLZZL) zaprezentowały

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYNAGRADZANIA pracowników Zachodniopomorskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli

REGULAMIN WYNAGRADZANIA pracowników Zachodniopomorskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli REGULAMIN WYNAGRADZANIA pracowników Zachodniopomorskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli Wprowadzony przez dyrektora ZCDN zarządzeniem Nr 28/2009 z dnia 05.06.2009 r. Regulamin niniejszy opracowano w

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SEMINARIUM OBEJMUJĄCEGO PODSTAWOWE REGULACJE PRAWA PRACY OKREŚLAJĄCE STATUS PRAWNY ORAZ OBOWIĄZKI I PRAWA PRACOWNIKÓW SAMORZĄDOWYCH

PROGRAM SEMINARIUM OBEJMUJĄCEGO PODSTAWOWE REGULACJE PRAWA PRACY OKREŚLAJĄCE STATUS PRAWNY ORAZ OBOWIĄZKI I PRAWA PRACOWNIKÓW SAMORZĄDOWYCH PROGRAM SEMINARIUM OBEJMUJĄCEGO PODSTAWOWE REGULACJE PRAWA PRACY OKREŚLAJĄCE STATUS PRAWNY ORAZ OBOWIĄZKI I PRAWA PRACOWNIKÓW SAMORZĄDOWYCH Program seminarium skierowany jest do osób kierujących pracownikami

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Powiatowy Urząd Pracy w Iławie, ul. 1 Maja 8b, 14-200 Iława, tel./fax. (89) 649 55 02 www.pup.ilawa.pl,urzad@pup.ilawa.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści. I. Zatrudnianie i zwalnianie

Spis treści. I. Zatrudnianie i zwalnianie Wstęp... XI I. Zatrudnianie i zwalnianie 1. Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141)..... 3 2. Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRAW CZŁOWIEKA

POLITYKA PRAW CZŁOWIEKA POLITYKA PRAW CZŁOWIEKA Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa. Art.

Bardziej szczegółowo

Fundamentem wszystkich naszych działań są Wartości, obowiązujące w Grupie Kapitałowej ORLEN, do której ANWIL należy, tj.:

Fundamentem wszystkich naszych działań są Wartości, obowiązujące w Grupie Kapitałowej ORLEN, do której ANWIL należy, tj.: KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW ANWIL S.A. STANDARDY SPOŁECZNE STANDARDY ETYCZNE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA STANDARDY ŚRODOWISKOWE WPROWADZENIE ANWIL jest jednym z filarów polskiej gospodarki, wiodącą spółką

Bardziej szczegółowo

Jesteś tatą. Poznaj swoje prawa, gdy chcesz pracować i opiekować się dzieckiem

Jesteś tatą. Poznaj swoje prawa, gdy chcesz pracować i opiekować się dzieckiem Urlop Ojcowski. Informator. Jesteś tatą. Chcesz pracować i opiekować się dzieckiem. Pogodzić życie zawodowe z rodzinnym. Poznaj swoje prawa! Jeżeli jesteś tatą pracującym na umowę o pracę masz prawo do:

Bardziej szczegółowo

Czasem pracy jest czas, w którym pozostajesz w dyspozycji pracodawcy w zakładzie lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.

Czasem pracy jest czas, w którym pozostajesz w dyspozycji pracodawcy w zakładzie lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Czasem pracy jest czas, w którym pozostajesz w dyspozycji pracodawcy w zakładzie lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Zgodnie z Kodeksem pracy, czas pracy nie może przekraczać: 8 godzin

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY PRAWA PRACY SEMESTR I

PODSTAWY PRAWA PRACY SEMESTR I PODSTAWY PRAWA PRACY SEMESTR I L.p. TEMAT 1 przedmiot i funkcje prawa pracy pojecie prawo pracy funkcje prawa pracy podstawowe zasady prawa pracy 2 Źródła prawa pracy źródła prawa pracy- konstytucja RP,

Bardziej szczegółowo

Vademecum Prawa pracy i czasu pracy w 2016r. z uwzględnieniem planowanych zmian od 2017r.

Vademecum Prawa pracy i czasu pracy w 2016r. z uwzględnieniem planowanych zmian od 2017r. Vademecum Prawa pracy i czasu pracy w 2016r. z uwzględnieniem planowanych zmian od 2017r. Kod szkolenia: 870716 Miejsce: Łódź, Łódź, Centrum miasta Koszt szkolenia: 900.00 zł Program Dzień I I. Poprawne

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Bibliografia Przedmowa Rozdział I. Traktatowe podstawy regulacji stosunków pracy i polityki społecznej w Unii Europejskiej

Spis treści Wykaz skrótów Bibliografia Przedmowa Rozdział I. Traktatowe podstawy regulacji stosunków pracy i polityki społecznej w Unii Europejskiej Wykaz skrótów... XI Bibliografia... XV Przedmowa... XXXV Rozdział I. Traktatowe podstawy regulacji stosunków pracy i polityki społecznej w Unii Europejskiej... 1 1. Wprowadzenie... 1 2. Traktat Rzymski...

Bardziej szczegółowo

Model pomocy w ramach opieki nad dzieckiem/osobą zależną

Model pomocy w ramach opieki nad dzieckiem/osobą zależną Człowiek najlepsza inwestycja Projekt PI Innowacyjny model GODZENIE PRZEZ KOBIETY ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

PROWADZENIE DOKUMENTACJI KADROWEJ

PROWADZENIE DOKUMENTACJI KADROWEJ PROWADZENIE DOKUMENTACJI KADROWEJ Obowiązek prowadzenia dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracowników wynika z przepisów Kodeksu pracy (art. 94 pkt 9a k.p.) i spoczywa

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY PRAWA PRACY. mgr Małgorzata Grześków

PODSTAWY PRAWA PRACY. mgr Małgorzata Grześków PODSTAWY PRAWA PRACY mgr Małgorzata Grześków Pojęcie prawa pracy Pojęcie prawa pracy - odrębna gałąź prawa, wyróżniania ze względu na kryterium: przedmiotowe metody regulacji (w tym zakresie prawo pracy

Bardziej szczegółowo

Prowadzisz agencję zatrudnienia? Sprawdź czy działasz zgodnie z przepisami

Prowadzisz agencję zatrudnienia? Sprawdź czy działasz zgodnie z przepisami Prowadzisz agencję zatrudnienia? Sprawdź czy działasz zgodnie z przepisami Zachęcamy podmioty gospodarcze działające na rynku pracy na terenie województwa pomorskiego jako agencje zatrudnienia do wypełnienia

Bardziej szczegółowo

o rządowym i poselskim projektach ustaw o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (druki nr 885 i 630)

o rządowym i poselskim projektach ustaw o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (druki nr 885 i 630) Druk nr 1258 SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja S P R A W O Z D A N I E KOMISJI NADZWYCZAJNEJ DO SPRAW ZMIAN W KODYFIKACJACH o rządowym i poselskim projektach ustaw o zmianie ustawy Kodeks pracy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... 13. Od Autorki... 15. Część pierwsza OGÓLNA

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... 13. Od Autorki... 15. Część pierwsza OGÓLNA Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów.......................................................... 13 Od Autorki.............................................................. 15 Część pierwsza OGÓLNA ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata Wybrane elementy

Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata Wybrane elementy Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata 2015-2030 Wybrane elementy 1 PROJEKTOWANIE CELÓW STRATEGICZNYCH I KIERUNKÓW ROZWOJU ZAKŁADU UTYLIZACJI ODPADÓW SP. Z O.O. W GORZOWIE WLKP.

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 5/09 Dyrektora Przedszkola Miejskiego nr 3 w Olsztynie z dnia 25 maja 2009r.

Zarządzenie Nr 5/09 Dyrektora Przedszkola Miejskiego nr 3 w Olsztynie z dnia 25 maja 2009r. PM3-0161-5/09 Zarządzenie Nr 5/09 Dyrektora Przedszkola Miejskiego nr 3 w Olsztynie z dnia 25 maja 2009r. w sprawie: wprowadzenia regulaminu wynagradzania pracowników niebędących nauczycielami zatrudnionych

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw

TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw Konieczność wdrożenia T/N TABELA ZGODNOŚCI w zakresie objętym przedmiotem projektu o zmianie - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw TYTUŁ PROJEKTU: TYTUŁ WDRAŻANEGO AKTU PRAWNEGO/ WDRAŻANYCH AKTÓW

Bardziej szczegółowo

PORADNIK RODZICA PRAWA I OBOWIĄZKI PRACUJĄCEGO RODZICA

PORADNIK RODZICA PRAWA I OBOWIĄZKI PRACUJĄCEGO RODZICA PORADNIK RODZICA PRAWA I OBOWIĄZKI PRACUJĄCEGO RODZICA SPIS TREŚCI I. PRZED NARODZINAMI DZIECKA... 4 PRAWA RODZICÓW... 4 OBOWIĄZKI RODZICÓW... 4 II. NARODZINY DZIECKA... 7 PRAWA RODZICÓW... 7 OBOWIĄZKI

Bardziej szczegółowo

Niepełnosprawny pracownik. www.pip.gov.pl

Niepełnosprawny pracownik. www.pip.gov.pl Niepełnosprawny pracownik www.pip.gov.pl Zakaz dyskryminacji Pracownicy powinni być równo traktowani przez pracodawcę w stosunkach pracy w zakresie: nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy, warunków

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem prawo pracy, zasiłki macierzyńskie i opiekuńcze komentarze, przykłady, kompletna dokumentacja

Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem prawo pracy, zasiłki macierzyńskie i opiekuńcze komentarze, przykłady, kompletna dokumentacja Agata Lankamer-Prasołek Karol Lankamer Ewa Przedwojska Renata Tonder Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem prawo pracy, zasiłki macierzyńskie i opiekuńcze komentarze, przykłady, kompletna dokumentacja

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. z dnia 28 maja 1996 r.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. z dnia 28 maja 1996 r. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Niepełnosprawny pracownik. www.pip.gov.pl

Niepełnosprawny pracownik. www.pip.gov.pl Niepełnosprawny pracownik www.pip.gov.pl Zakaz dyskryminacji Pracownicy powinni być równo traktowani przez pracodawcę w stosunkach pracy w zakresie: nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy, warunków

Bardziej szczegółowo

Pracodawco, chroń swoją firmę - poznaj kompetencje kandydatów

Pracodawco, chroń swoją firmę - poznaj kompetencje kandydatów Pracodawco, chroń swoją firmę - poznaj kompetencje kandydatów W polskim systemie prawnym pracodawca ma ograniczone możliwości zbierania i wyszukiwania informacji na temat kandydatów do zatrudnienia. Pracodawcy

Bardziej szczegółowo

Pracowniczy kontrakt menedżerski

Pracowniczy kontrakt menedżerski Pracowniczy kontrakt menedżerski Uwagi ogólne Definicja Przedmiotem kontraktu menedżerskiego jest zarządzanie jednostką gospodarczą (względnie jej działami, konkretnymi produktami lub projektami). Innymi

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

1.2. Niektóre aspekty czasu pracy pracowników zarządzających

1.2. Niektóre aspekty czasu pracy pracowników zarządzających Wstęp A. Komentarz i przykłady Wykaz piktogramów Rozdział I. Przepisy prawa pracy w instytucjach kultury 1. Ustawy i rozporządzenia stosowane w sektorze kultury 2. Przepisy zakładowe 2.1. Regulamin pracy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część A. Prawo pracy. Część B. Indywidualne stosunki pracy. Wykaz skrótów Literatura XIII XV

Spis treści. Część A. Prawo pracy. Część B. Indywidualne stosunki pracy. Wykaz skrótów Literatura XIII XV Wykaz skrótów Literatura XIII XV Część A. Prawo pracy Rozdział I. Wstęp do prawa pracy 1 1. Pojęcie prawa pracy 1 2. Przedmiot regulacji prawa pracy 1 I. Indywidualne stosunki pracy 2 II. Zbiorowe stosunki

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY KURS KADROWY OD PODSTAW

KOMPLEKSOWY KURS KADROWY OD PODSTAW ANZUS SZKOLENIA DORADZTWO A N Z U S Szkolenia Doradztwo www.anzus-szkolenia.pl BIURO Telefon 076 854 90 64 OBSŁUGI SZKOLEŃ Faks 076 854 90 64 Tel. kom. 0507 630 931 E-Mail: biuro@anzus-szkolenia.pl ANZUS

Bardziej szczegółowo

1. Kodeks pracy 1. z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141) Tekst jednolity z dnia 23 grudnia 1997 r. (Dz.U. 1998, Nr 21, poz.

1. Kodeks pracy 1. z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141) Tekst jednolity z dnia 23 grudnia 1997 r. (Dz.U. 1998, Nr 21, poz. 1. Kodeks pracy 1 z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141) Tekst jednolity z dnia 23 grudnia 1997 r. (Dz.U. 1998, Nr 21, poz. 94) 2 (zm.: Dz.U. 1998, Nr 106, poz. 668, Nr 113, poz. 717; 1999,

Bardziej szczegółowo

Elastyczne formy zatrudnienia w świetle przepisów Kodeksu pracy

Elastyczne formy zatrudnienia w świetle przepisów Kodeksu pracy Elastyczne formy zatrudnienia w świetle przepisów Kodeksu pracy 1. Umowa na okres próbny Umowa ta może poprzedzać każdy rodzaj zatrudnienia przewidziany Kodeksem pracy. Umowa na okres próbny może być zawarta

Bardziej szczegółowo

KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW GRUPY KAPITAŁOWEJ ORLEN

KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW GRUPY KAPITAŁOWEJ ORLEN KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW GRUPY KAPITAŁOWEJ ORLEN WPROWADZENIE Grupa Kapitałowa ORLEN jest czołową firmą w branży paliwowo-energetycznej w Europie Centralnej i Wschodniej. Ze względu na znaczącą

Bardziej szczegółowo

1. Ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502)

1. Ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502) Spis treści Wprowadzenie Część I. Akty prawne Rozdział I. Zatrudnianie i zwalnianie 1. Ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502) 2. Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja pracownicza wraz z wypełnionymi wzorami pism kadrowych. wydanie 1. ISBN 83-7387-963-3

Dokumentacja pracownicza wraz z wypełnionymi wzorami pism kadrowych. wydanie 1. ISBN 83-7387-963-3 Dokumentacja pracownicza wraz z wypełnionymi wzorami pism kadrowych wydanie 1. ISBN 83-7387-963-3 Opracował na podstawie Kadry. Serwis spraw pracowniczych : Przemysław Ciszek Redakcja: Małgorzata Budzich

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r... 9

SPIS TREŚCI. Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r... 9 SPIS TREŚCI 1. KODEKS PRACY Ustawa Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r.... 9 Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej

Bardziej szczegółowo

Zmiany postanowień zakładowych układów zbiorowych pracy i ich wpływ na treść umów o pracę.

Zmiany postanowień zakładowych układów zbiorowych pracy i ich wpływ na treść umów o pracę. Zmiany postanowień zakładowych układów zbiorowych pracy i ich wpływ na treść umów o pracę. Układ zbiorowy pracy jest porozumieniem zawieranym pomiędzy pracodawcą a związkami zawodowymi. Stanowi źródło

Bardziej szczegółowo

Poznaj podstawowe zasady jakie obowiązują przy zatrudnianiu młodocianych!

Poznaj podstawowe zasady jakie obowiązują przy zatrudnianiu młodocianych! Poznaj podstawowe zasady jakie obowiązują przy zatrudnianiu młodocianych! Kto jest pracownikiem młodocianym w myśl kp? Młodocianym jest osoba która ukończyła 16 lat a nie przekroczyła 18 lat (art. 190

Bardziej szczegółowo

1. Kodeks pracy 1. z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141) Tekst jednolity z dnia 23 grudnia 1997 r. (Dz.U. 1998, Nr 21, poz.

1. Kodeks pracy 1. z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141) Tekst jednolity z dnia 23 grudnia 1997 r. (Dz.U. 1998, Nr 21, poz. KP 1 1. Kodeks pracy 1 z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141) Tekst jednolity z dnia 23 grudnia 1997 r. (Dz.U. 1998, Nr 21, poz. 94) 2 (zm.: Dz.U. 1998, Nr 106, poz. 668, Nr 113, poz. 717; 1999,

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze zmiany w przepisach prawa pracy 2009 i 2010 r.

Najważniejsze zmiany w przepisach prawa pracy 2009 i 2010 r. Najważniejsze zmiany w przepisach prawa pracy 2009 i 2010 r. Plan prezentacji: I. Przeciwdziałanie kryzysowi ekonomicznemu, II. Zmiany przepisów dotyczących obowiązków pracodawcy w zakresie ochrony przeciwpożarowej,

Bardziej szczegółowo

Kodeks pracy w 2016 roku Umowy terminowe Rodzicielstwo. Opracowała: mgr Justyna Baranowska

Kodeks pracy w 2016 roku Umowy terminowe Rodzicielstwo. Opracowała: mgr Justyna Baranowska Kodeks pracy w 2016 roku Umowy terminowe Rodzicielstwo Opracowała: mgr Justyna Baranowska UMOWY TERMINOWE - od 22.02.2016 Podstawa prawna Umowy na okres próbny Nowe zasady limitowania umów Nowe okresy

Bardziej szczegółowo

Pracodawca ma obowiązek założyć i prowadzić akta osobowe oddzielnie dla każdego pracownika. Przechowuje tam odpisy lub kopie składanych dokumentów.

Pracodawca ma obowiązek założyć i prowadzić akta osobowe oddzielnie dla każdego pracownika. Przechowuje tam odpisy lub kopie składanych dokumentów. ZASADY PROWADZENIA AKT OSOBOWYCH - akta osobowe pracownika Każdy pracodawca jest obowiązany prowadzić akta osobowe zatrudnionych przez siebie pracowników. W aktach tych powinny znajdować się druki potwierdzające

Bardziej szczegółowo

odw-akademia Kadry i płace od A do Z - czyli jak sporządzać dokumentację kadrowo-płacową w 2016r. w praktyce

odw-akademia Kadry i płace od A do Z - czyli jak sporządzać dokumentację kadrowo-płacową w 2016r. w praktyce odw-akademia Kadry i płace od A do Z - czyli jak sporządzać dokumentację kadrowo-płacową w 2016r. w praktyce Kod szkolenia: 703516 Miejsce: Warszawa, Centrum miasta Koszt szkolenia: 1590.00 zł Program

Bardziej szczegółowo

pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym to: A) umowa zlecenie B) umowa o dzieło C) umowa o pracę.

pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym to: A) umowa zlecenie B) umowa o dzieło C) umowa o pracę. Etap regionalny Ogólnopolskiego konkursu wiedzy o prawie pracy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych Poznaj swoje prawa w pracy Łódź, 28 stycznia 2015 r. 1. Jakie podmioty podlegają kontroli Państwowej

Bardziej szczegółowo

Konstytucyjne zasady działalności gospodarczej. PPwG

Konstytucyjne zasady działalności gospodarczej. PPwG Konstytucyjne zasady działalności gospodarczej PPwG 1 Podstawy ustroju gospodarczego Zasady konstytucyjne zasady ogólne (demokratyczne państwo prawne, sprawiedliwość społeczna) zasada społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Akty prawne. Rozdział I. Zatrudnianie i zwalnianie

Spis treści. Część I. Akty prawne. Rozdział I. Zatrudnianie i zwalnianie Wstęp.................................................... XIII Część I. Akty prawne Rozdział I. Zatrudnianie i zwalnianie 1. Kodeks pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 141)..... 5 2. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie. Część I. Akty prawne

Spis treści. Wprowadzenie. Część I. Akty prawne Spis treści Wprowadzenie Część I. Akty prawne Rozdział I. Zatrudnianie i zwalnianie 1. Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502) 2. Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych

Bardziej szczegółowo

ZESTAWIENIE OPINII DO PROJEKTU USTAWY O ZMIANIE USTAWY KODEKS PRACY ORAZ NIEKTÓRYCH INNYCH USTAW (projekt z dnia 21 listopada 2016 r.) Art.

ZESTAWIENIE OPINII DO PROJEKTU USTAWY O ZMIANIE USTAWY KODEKS PRACY ORAZ NIEKTÓRYCH INNYCH USTAW (projekt z dnia 21 listopada 2016 r.) Art. Zespół problemowy ds. prawa pracy ZESTAWIENIE OPINII DO PROJEKTU USTAWY O ZMIANIE USTAWY KODEKS PRACY ORAZ NIEKTÓRYCH INNYCH USTAW (projekt z dnia 21 listopada 2016 r.) Art. 1 1) art. 11 3 otrzymuje brzmienie:

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYNAGRADZANIA

REGULAMIN WYNAGRADZANIA REGULAMIN WYNAGRADZANIA dla pracowników niebędących nauczycielami zatrudnionych w Publicznym Gimnazjum nr 1 im Jana Pawła II w Ząbkach. Na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 21 listopada 2008r o pracownikach

Bardziej szczegółowo