WIELOASPEKTOWA STYMULACJA ROZWOJU MOWY DZIECKA Z ZESPOŁEM DANDY-WALKERA STUDIUM PRZYPADKU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WIELOASPEKTOWA STYMULACJA ROZWOJU MOWY DZIECKA Z ZESPOŁEM DANDY-WALKERA STUDIUM PRZYPADKU"

Transkrypt

1 Mirosława Rządzka Neurologopeda Specjalista wczesnej interwencji WIELOASPEKTOWA STYMULACJA ROZWOJU MOWY DZIECKA Z ZESPOŁEM DANDY-WALKERA STUDIUM PRZYPADKU 1. Wprowadzenie Zuzia trafiła do mnie w wieku 3 lat i 10 miesięcy, z rozbudowaną diagnozą neurologiczną: zespół Dandy-Walkera, padaczka objawowa ogniskowa z napadami wtórnie uogólnionymi toniczno-klonicznymi, wada rozwojowa ośrodkowego układu nerwowego, cechy dysmorfii w budowie ciała i twarzy, znaczne opóźnienie w rozwoju psychoruchowym, podejrzenie syndromu Joubert`a. Do chwili obecnej raz była poddana konsultacji logopedycznej w poradni psychologiczno-pedagogicznej, miała wówczas 3 lata i 2 miesiące. Diagnoza i terapia nie miały miejsca w związku z brakiem kontaktu werbalnego z dzieckiem. Nie badana pedagogicznie i psychologicznie. Informacje o zaburzeniach rozwojowych u dziecka mama Zuzi otrzymywała stopniowo. 2. Informacje medyczne o stwierdzonych zaburzeniach a) Zespół Dandy-Walkera Zespół Dandy-Walkera jest wrodzoną wadą, dziedziczoną w sposób autosomalny recesywny, którą stwierdza się na podstawie występowania trzech z pośród czterech podstawowych objawów: torbielowatego rozszerzenia IV komory mózgu, niedorozwoju robaka móżdżku, wodogłowia wewnętrznego i wysokiego ustawienia namiotu móżdżku (SIDOR K., 1997). W literaturze podaje się, że zespół ten powinien być różnicowany z wodogłowiem czterokomorowym, a także torbielą pajęczynówki w tylnej jamie czaszki. Wadzie tej towarzyszy również niedorozwój lub brak móżdżku oraz liczne wady narządów z układzie kostnym, oddechowym, pokarmowym, moczowo-płciowym (CZOCHAŃSKA, 1990). Objawy kliniczne są związane z uszkodzeniem struktur w tylnej części mózgu. b) Padaczka Padaczka (epilepsja) jest przewlekłym zaburzeniem mózgowym o różnej etiologii, cechującym się nawracającymi napadami ruchowymi, czuciowymi,

2 wegetatywnymi i psychosensorycznymi, będącymi następstwem nadmiernych wyładowań neuronalnych. Jest zespołem objawów o różnej etiologii (CZOCHAŃSKA, 1990). Występuje w dwóch podstawowych rodzajach: samoistnej (skrytopochodnej, pierwotnej), gdzie ustalenie etiologii jest trudne i występuje bez uszkodzeń strukturalnych istoty mózgu oraz objawowej, gdzie etiologia i zmiany tkanki mózgowej są rozpoznane (SIDOR, 1997). W omawianym przypadku dziecka mamy do czynienia z napadami uogólnionymi padaczki objawowej. c) Zespół Joubert`a Zespół Jouber`ta jest chorobą dziedziczoną również autosomalnie recesywnie, podstawowym deficytem jest zaburzenie obszaru mózgu zwanego robakiem móżdżku w postaci jego hipoplazji, czy agenezji (aplazji). W jego symptomach występują: rozluźnienie mięśni, brak stabilności, zaburzone oddychanie, problemy opóźnienia psychoruchowego. Współwystępuje w nim epilepsja, zaburzenia równowagi, zaburzenia pracy mięśni gałek ocznych i koordynacji wzrokowej, choroby nerek i układu moczowego. Opóźnienia w rozwoju dzieci z syndromem Joubert`a mają różny stopień, umieralność pierwszych trzech latach życia duża (http://www.ninds.nih.gov). 3. Dane uzyskane z anamnezy z matką dziecka Wywiad został przeprowadzony w oparciu o Wywiad wstępny z rodzicami" B. Winczury. Zuzia ma w chwili oceny 4 lata i 5 miesięcy. Wychowuje się w pełnej rodzinie, przebywa głównie z mamą, która nie pracuje i z 7-letnią siostrą. Ojciec pracuje za granicą. Warunki mieszkaniowe (duże mieszkanie 4-pokojowe w bloku) i materialne są dobre. W rodzinie nie występowały wcześniej choroby psychiczne, padaczka, czy inne obciążenia. Rozwój dziecka Ciąża: Zuzia jest drugim dzieckiem w rodzinie, z drugiej ciąży, zagrożonej poronieniem, powikłanej. W czasie ciąży w III i IV miesiącu wystąpiły skurcze macicy i krwawienie, w V m-cu został założony szew na szyjce macicy. Poród: Dziecko urodziło się z porodu przedwczesnego w 34 Hbd, ukończonego cięciem cesarskim. Stan noworodka po urodzeniu: Ocena w punktacji Apgar wynosiła: 9-10, waga 2100 g., długość 47 cm, obwód główki 32 cm, nie stwierdzono żadnych urazów ani cech dystrofii płodu. Inkubator: Do końca pierwszej doby poddana tlenoterapii, do 4. doby utrzymywała się hipoglikemia, w inkubatorze przebywała do 5. doby życia. W inkubatorze karmiona pokarmem z butelki, matka próbowała przystawić dziecko do piersi dopiero w 5. dobie, wcześniej silnie gorączkowała. Odruch ssania piersi był bardzo słaby, wrócono, więc do karmienia za pomocą butelki. 2

3 Żółtaczka noworodków wystąpiła w 3 dobie życia, przebieg łagodny, bez powikłań. W szpitalu nastąpił spadek wagi dziecka do 1950 g. Wypisana została do domu w dobrym stanie w 14. dobie życia. Rodzicom zasugerowano wizytę w Poradni Dla Dzieci Wcześniaczych. Przez pierwszy miesiąc życia Zuzia rozwijała się prawidłowo, jedynym problemem było słabe przybieranie na wadze. Motoryka duża: mama zaczęła dostrzegać problem około 3. miesiąca życia. Zuzia nie podnosiła główki, nie interesowała się otoczeniem, wydawała się być "wiotka". Po konsultacji z neonatologiem w Poradni Patologii Noworodka z powodu podejrzenia o opóźnienie rozwoju psychomotorycznego, rehabilitowana metodą Vojty i elementami NDT Bobath od IV miesiąca życia. Pozostaje pod opieką Dziecięcej Poradni Neurologicznej przy Szpitalu Wojewódzkim w Zielonej Górze. Pełzanie wyuczone w wieku 24. miesięcy Zaczęła siadać w wieku 24 miesięcy, stawać w 34. miesiącu. Nie raczkowała. Chodzenie niesamodzielne (zaburzona motoryka kończyn dolnych.), pojawiło się dopiero w wieku 36 miesięcy, zaczęła chodzić, trzymając się ręki mamy, bądź przy meblach. Nie chodzi samodzielnie. Motoryka mała: długo, do 8 miesiąca, dziecko nie prowadziło ręki do zabawki, długo utrzymywał się etap chwytu dłoniowego (do 2.5 r.ż.), obecnie etap chwytu pęsetkowego, kredkę trzyma całą dłonią, bardzo słaba manipulacja dłońmi. Mowa: funkcje prelingwalne: głużenie; gaworzenie pojawiło się dopiero ok. 14 miesiąca życia, etap ten był bardzo wydłużony; pierwsze słowa pojawiły się dopiero około 3 lat i 2 miesięcy. Obecnie wymawia takie słowa, jak: mama", "tata, "pa-pa, nie pojawiają się inne sylaby i słowa. Mowa bierna: rozumie proste polecenia, czasem kiwa głową na tak, nie zaprzecza, potrzeby komunikuje płaczem. Samoobsługa: Zuzia nie wykonuje żadnych czynności samoobsługowych, mama używa pampersa, twierdzi, ze dziecko nie komunikuje potrzeb fizjologicznych, nawet potrzeby zmiany pieluchy. Dieta: nie karmiona piersią mimo przystawiania do piersi w 5. dobie życia, odruch ssania był bardzo słaby, wrócono więc do karmienia pokarmem z butelki. Matka nie otrzymała żadnych wskazówek do stymulacji odruchu ssania. Obecnie karmiona i pojona pokarmami o niezbyt gęstej konsystencji z butelki, nie gryzie, nie żuje, nie je samodzielnie. Zaczyna próbować jeść z łyżeczki, jednak pokarm jest raczej wlewany do ust, niż wciągany czy zbierany przez dziecko. Kontakt fizyczny: unika go, nie lubi przytulania, chyba, że sama ma ochotę, krzyczy przy próbie dotykania przez obcą osobę. Kontakt wzrokowy: nawiązuje go bardzo rzadko, nie potrafi utrzymać wzroku. 3

4 Emocje: radość okazuje podrygiwaniem całego ciała od 2. roku życia, złość krzykiem, płacze, kiedy mama wychodzi, jest bardzo związana z matką i siostrą. Zabawa i aktywność własna: od 2,5 roku życia interesuje się otoczeniem, wcześniej nie wykazywała żadnego zainteresowania, jest raczej bierna, ostatnio zaczęła oglądać książeczki, pokazywane przez mamę lub siostrę. Agresja i autoagresja: około 3, 5 roku życia pojawiły się zachowania agresywne w stosunku do mamy, kiedy Zuzia się złości, potrafi ją uszczypnąć, zerwać sobie gumki z włosów, szarpać się za włosy. Czynności nawykowe: nie występują stereotypowe ruchy ciała, nie domaga się powtarzania czynności codziennych, na zmianę otoczenia reaguje apatią lub płaczem. Reakcje słuchowe: przy niespodziewanych dźwiękach reaguje odruchową reakcją Moro całym ciałem. Krzyczy, potrafi piszczeć. Lubi śpiew (uśmiecha się), na podniesiony ton czasem reaguje płaczem. Reakcje wzrokowe: nie lubi ciemności (płacze), zaczyna wodzić wzrokiem za źródłem światła, reakcje zdecydowanie są osłabione. Reakcje czuciowe: nie lubi dotyku, zwłaszcza sfery oralnej, mocno ślini się, nie wkłada zabawek do buzi. Reakcje powonieniowe: nie przejawia żadnych preferencji zapachowych, ale lubi zapach. np. dezodorantu. Reakcje smakowe: nie ma żadnych ulubionych smaków, przyjmuje jedynie papkowatą konsystencję jedzenia. Reakcje czuciowe: dotyka różnych powierzchni, nie wyraża potrzeby mycia rąk, kiedy są brudne, często zdejmuje skarpetki (np. przy zasypianiu), ślini się, nie dmucha, próbuje cmoknąć mamę z otwartą buzią. 4. Dotychczasowy przebieg leczenia oraz epikryzy Do dnia badania Zuzia miała za sobą 17 pobytów w szpitalu. Każdy następny pobyt ujawniał problemy rozwojowe dziecka i stawiał nowe hipotezy diagnostyczne. 7 tydzień życia. Przy pierwszym przyjęciu do szpitala stwierdzono niską masa ciała i, pleśniawki jamy ustnej, a w badaniach laboratoryjnych niedokrwistość. USG jamy brzusznej bez zmian. W trakcie hospitalizacji po zastosowanym leczeniu uzyskano poprawę stanu klinicznego oraz normalizacje wyników badań laboratoryjnych. 5 miesiąc życia. Badanie USG przezciemiączkowe nie wykazało żadnych ewidentnych zmian ogniskowych w obrębie mózgowia, układ komorowy nieposzerzony, rogi czołowe komór bocznych symetryczne, szerokość przestrzeni podtwardówkowej w normie. 7 miesiąc życia. Skierowana została przez neurologa dziecięcego do szpitala, gdyż pojawiły się napady drgawkowe. Badania w szpitalu ujawniły 4

5 nieznacznie obniżone napięcie mięśniowe, wysuwanie języka, rozwój motoryczny nieadekwatny do wieku, okresowo oczopląs. Podjęto leczenie Vupralem i Diazepanem. W badaniu tomograficznym głowy, przed i poza jamą Vergi innych uchwytnych mian nie wykazało. Konsultacje okulistyczna wykazała jedynie rozrzedzenie nieznaczne siatkówki. 8 miesiąc życia. W związku z utrzymującymi się napadami drgawkowymi, wykonano badanie EEG (zapis w czasie snu) zapis ze zmianami uogólnionymi, także o charakterze hipersynchronicznym. Zastosowano leczenie przeciwdrgawkowe. Rodzicom zasugerowano wykonanie badań genetycznych. 10 miesiąc życia w Instytucie Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka zwrócono po raz pierwszy uwagę na dysplazję twarzoczaszki oraz wiotkość. U Zuzi zaobserwowano również nadpobudliwość 5. psychoruchową. Wyniki badań wykonanych w poradni zaburzeń metabolicznych nie odbiegały od normy, nie dając podstawy do podejrzenia wrodzonej choroby metabolicznej. 12 miesiąc życia. Hospitalizacja z powodu nawracających zakażeń dróg moczowych oraz długo utrzymującej się wysokiej gorączki (10 dni). 13 miesiąc życia. W związku z utrzymującym się opóźnieniem ruchowym, napadami drgawkowymi w szpitalu wojewódzkim postawiono diagnozę o mózgowym porażeniu dziecięcym (Paralisis cerebralis infantum, status epilepticus). W badaniu przedmiotowym stwierdzono wzmożenie napięcia mięsni szkieletowych, zmiany zapalne w obrębie jamy ustnej, słabo rozwiniętą tkankę podskórną. 15 miesiąc życia. Kolejne napady drgawkowe oraz napady szczękościsku spowodowały przynasadowe przygryzienie (80 % szerokości) języka. Wykonano zabieg zszycia języka w znieczuleniu ogólnym i intubacji przez nos. Napady drgawkowe zostały określone jako nawracające z dominującym obszarem twarzy i kończyn górnych. Stan neurologiczny dziecka wydawał się nie ulegać poprawie po zastosowanym leczeniu. Eskstubowana została w drugiej dobie po zabiegu, pozostała na własnym wydolnym wydechu. W ocenie operującego chirurga dziecięcego, rana języka wymaga reoperacji z ewentualnym usunięciem dolnych siekaczy. Wykonano ponowny zabieg zszycia języka. 15 miesiąc życia. Ponowny pobyt w szpitalu w związku z napadami drgawkowymi, których, pomimo stosowanego leczenia, nie udało się opanować. W czasie 2-dniowego pobytu dziecko było konsultowane przez chirurga plastycznego zalecono ponowne zaopatrzenie języka w warunkach klinicznych. Zuzię, dotychczas leczoną w Zielonej Górze, Nowej Soli i w Nowogrodzie Bobrzańskim, przekazano do Instytutu Pediatrii Akademii Medycznej w Poznaniu. 15 miesiąc życia. Pprzeprowadzone badanie MR głowy, wykonane metodą SE w przekrojach strzałkowym i osiowym oraz obrazach T1, T2 i PD zależnych podnamiotowo, wykazało w linii środkowej torbiel pajęczynówki o największej szerokości około 2 cm i grubości około 1 cm. Torbiel łączy się z nieprzemieszczoną, dość znacznie (zwłaszcza w zakresie dna) poszerzoną 5

6 komorą IV. Przestrzenie podpajęczynówkowe na sklepistościach półkul móżdżku i robaka móżdżku miernie poszerzone. Obraz odpowiada zespołowi Dandy-Walkera. Nadnamiotowo stwierdzono układ komorowy nieprzemieszczony, miernie poszerzony. Przestrzenie podpajęczynówkowe na sklepistościach półkul mózgu dość znacznie poszerzone. Poza tym w obrębie mózgowia zmian patologicznych nie zaobserwowano. Konsultacja neurochirurgiczna: Stan dziecka dość dobry, obustronny objaw Babińskiego. Opóźnienie rozwoju. Obraz MR Zespół Dandy-Walker z nieznacznie poszerzonymi przestrzeniami płynowymi, aktualnie nie kwalifikuje się do leczenia chirurgicznego (brak wskazań). Dno oka obustronnie w granicach normy. Dziecko opuściło szpital kliniczny z diagnozą: Zespół Dandy-Walkera; Padaczka objawowa, ogniskowa z napadami wtórnie uogólnionymi toniczno-klonicznymi; Encefalopatia niedokrwienno-niedotlenieniowa. Stan po czterokrotnym przygryzieniu języka w trakcie stanu drgawkowego z następową rekonstrukcją operacyjną. 16 miesiąc życia. Pobyt w Instytucie Matki i Dziecka, w Klinice Chirurgii Dzieci i Młodzieży. W chwili przyjęcia napięcie mięśniowe obniżone, brak odruchów skórnych brzusznych. Ze względu na słaby zrost oraz kolejne epizody nagryzania języka, podjęto próbę leczenia z zastosowaniem oddechu zastępczego respiratora celem całkowitego wyłączenia dziecka. W tym samym dniu wykonano kolejny zabieg zszycia rany języka. Po 5. dobach, wobec dobrego efektu zrostu podjęto decyzję o rozintubowaniu. Bezpośrednio po przejściu na oddech własny zaobserwowano napady szczękościsku z zagryzaniem języka. Kolejny raz wykonano zaopatrzenie rany języka, jednocześnie zwiększono dawki leków przeciwdrgawkowych, uzyskując lepszy kontakt z dzieckiem oraz zmniejszenie ilości napadów. Napady szczękościsku pojawiały się nadal, lecz o zdecydowanie rzadsze i o mniejszym nasileniu. Dziecko karmione łyżeczką. Dziecko przekazano do Kliniki Neurologii Dzieci i Młodzieży. 17 miesiąc życia. Pobyt w Klinice Neurologii Dzieci i Młodzieży celem optymalizacji leczenia przeciw padaczkowego. W zapisie EEG w senności i śnie spontanicznym występują dyskretne zmiany zlokalizowane w okolicy tylnoskroniowo-potylicznej oraz widoczne są zespoły ostra-fala wolna. Konsultacja genetyczna: Na podstawie cech dysmorfii w budowie ciała i twarzy oraz zmian stwierdzonych w MRI podejrzewany jest u dziecka genetycznie uwarunkowany zespół Joubert`a. 22 miesiąc życia. Hospitalizacja z powodu wielokrotnych napadów padaczkowych pomimo systematycznego leczenia. Badanie EEG w czasie snu spontanicznego w czasie zapisu kilkakrotne występowanie napadowe grup fal ostrych, wysokonapięciowych wolnych i nielicznych wolnych zespołów iglicy z falą. Wynik nie mieści się w granicach normy wiekowej. 23 miesiąc życia. Hospitalizacja w szpitalu z powodu utrzymywania się napadów padaczkowych, pomimo systematycznego stosowania leków. Korekcja 6

7 leczenia, badania EEG. Wyniki badań wykazują bardzo dużą ilość fal wolnych we wszystkich odprowadzeniach, wrzeciona snu obecne, zapis snu nie mieści się w granicach normy wiekowej, obserwuje się zmiany uogólnione o charakterze napadowym. 36 miesiąc życia. Pobyt w celu wykonania badań kontrolnych i weryfikacji leczenia. W związku z długim okresem beznapadowym podjęto próbę wycofania z leczenia Clonazepamu, utrzymano dawki Depakiny. Wskazania do dalszej opieki neurologicznej i rehabilitacyjnej. Inne badania Zuzia, mimo kilkunastu pobytów w szpitalu i wynikającego z wywiadu z mamą wyraźnego zespołu hospitalizacyjnego nie była konsultowana u psychologa klinicznego, jedynie ogólnie zostało określone opóźnienie w rozwoju psychoruchowym. Nie badana pedagogicznie i logopedycznie. Z rozmów z mamą wynika, że Zuzia mogła przechodzić zespół hospitalizacyjny, którego przyczyną była częsta i nagła izolacja od matki. Dziecko często prezentowało w zachowaniu objawy typowe dla wszystkich faz tego zespołu: reakcje lękowe, krzyk, zachowania pasywne, monotonne pojękiwania, następnie akceptację nowych warunków, pielęgniarek, strach przed nowymi osobami, lęk przed ciemnością. Takie zachowania mama obserwowała przy każdym pobycie w szpitalu, odkąd dziecko ukończyło 2. rok życia. 5. Charakterystyka dziecka Zuzia w chwili opisywania jej ma 4 lata i 5 miesięcy. Jest dzieckiem pogodnym, żywo zainteresowanym otoczeniem. Zaczyna próby czynnego posługiwania się mową, mimo, że możliwości motoryczne narządów mowy, zwłaszcza języka, są bardzo ograniczone. Zaczyna również samodzielnie się poruszać, jeść. Znaczne ograniczenie przynosi słaby rozwój kończyn dolnych, są one małe, nieproporcjonalne do reszty ciała. Planując pracę terapeutyczną z dzieckiem, konieczne jest dokładne poznanie wszelkich sfer jego rozwoju. W przypadku Zuzi posłużono się dwoma narzędziami diagnostycznymi: Skala Monachijskiej Funkcjonalnej Diagnostyki Rozwojowej (HELLBRUGE, LAJOSI, 1995). Kwestionariusz do badania umiejętności komunikacyjnych u dzieci z głębszą niepełnosprawnością intelektualną w opracowaniu E. M. Minczakiewicz (MINCZAKIEWICZ, 2003]. Wyniki badań miały pomóc opracować i ukierunkować kompleksową terapię i stanowić punkt odniesienia do oceny wszelkich postępów dziecka. Diagnostyka wieku rozwojowego według Monachijskiej Funkcjonalnej Diagnostyki Rozwojowej drugi i trzeci rok życia. W przypadku Zuzi ocena wieku rozwojowego przysparzała sporo problemów. Rozwój poszczególnych funkcji był bardzo nierównomierny, np. w wieku percepcji wykonywała zadanie 7

8 Wskazuje przedmioty palcem, datowane na wiek od do 16. miesiąca, a nie wykonywała zadania poprzedniego: Wkłada najmniejsza foremkę do największej, datowanego na wiek od do miesiąca. Podobnie było z oceną wieku chwytania. W takich przypadkach wyciągnięto średnią wiekową. Wyniki badania diagnostycznego jest zaznaczone czerwoną linią, badania po półrocznej terapii zieloną (ryc. 1.) Wyniki badania Kwestionariuszem do badania umiejętności komunikacyjnych u dzieci z głębsza niepełnosprawnością intelektualną w opracowaniu E. M. Minczakiewicz. Zuzia otrzymała 36 punktów, co stanowi 8

9 górną granicę słabego poziomu. Jej możliwości komunikacyjne są na średnim poziomie. Daje to szansę stymulowania rozwoju w tych sferach, gdzie ocena wypadła nisko. Z kwestionariusza wynika, że dziecko chętnie podejmuje interakcje z drugą osobą, zwłaszcza bliską, zaczyna również komunikować swoje potrzeby. Zdecydowanie najsłabszą stroną jest komunikacja dźwiękowa i werbalna oraz sfera rozumienia stosunków przestrzennych, czasowych, kolorów, zaimków. Wyznacza to te obszary działań do najintensywniejszej stymulacji. 6. Diagnoza logopedyczna 6.1. Ocena warunków anatomicznych narządów mowy Język: bardzo uszczuplona masa języka stan po dwukrotnym zszyciu masy języka i operacji plastycznej, która miała na celu usunięcie tkanki martwiczej po przegryzieniach. Usunięciu uległa część mięśni własnych języka, stanowiących koronę, koniec języka i trzon, czyli część przednia dwóch mięsni podłużnych języka (górnego i dolnego). Ruchomość języka znikoma, przy bodźcowaniu pojawia się silne napięcie części środkowej z cofnięciem masy ku tyłowi. Pozycja spoczynkowa języka płaska. Fot. 1. Zuzia (3.10). Badanie ruchomości języka. Fot. 2. Zuzia (3.2). Widok języka po resekcji. 9

10 Fot. 3. Zuzia (3.2). Język po resekcji. Wargi: mięsień okrężny hipotoniczny, mało sprawny, słabo rozwinięta czerwień wargowa. Dolna warga nosi ślad po zszyciu (przegryzienie w czasie napadu padaczkowego). Wargi stale uchylone. Podniebienie: podniebienie twarde wąskie, wysoko wysklepione, podniebienie miękkie mało ruchome. Żuchwa: nosi cechy dysmorfii, mała, cofnięta, pozostająca w niedorozwoju, z bardzo ograniczoną motoryką. Nie wykonuje ruchów do gryzienia i żucia. Pozycja spoczynkowa żuchwy w odwiedzeniu Ocena odruchów z obrębu twarzy Odruchowa reakcja wymiotna: obecna jedynie u nasady języka, nieobecna na podniebieniu. Odruchowa reakcja kąsania: brak, nie występowała nigdy. Odruchowa reakcja połykania: utrudniona ze względu na małe możliwości motoryczne języka, bez fazy unoszenia apeksu. Odruchowa reakcja otwierania ust występuje przy karmieniu. Odruch ssania: przetrwały, dominujący na środku języka. Inne odruchy nie występują Ocena funkcji pokarmowych Zuzia spozywa zagęszczone pokarmy z butelki (zupki, kaszę), pije również z butelki. Pokarmami papkowatymi o bardziej gęstej konsystencji dławi się. Przy próbach picia z kubka dławi się i krztusi. Odgryzanie: próbuje odgryzać pokarm stały, np. miękką bułkę, dominująca jednak jest tu funkcja ręki (oderwanie kęsa). Gryzienie: brak. Żucie: brak. 10

11 Wnioski: Problem z jedzeniem i piciem wynika z: zaburzonej motoryki języka i zmniejszenia jego objętości po resekcji, braku ruchów języka unoszących kęs pokarmu i podających go ku tyłowi jamy ustnej, braku ruchów perystaltycznych języka, zaburzonego napięcie mięśniowego języka, obniżonej pracy podniebienia miękkiego, nieumiejętności wytworzenia podciśnienia w jamie ustnej przy piciu, nieumiejętności dłuższego zwarcia warg, obniżonej wrażliwości śluzówki jamy ustnej. W związku z tak zaburzonymi funkcjami, program terapii obejmować powinien usprawnianie wszystkich zaburzonych funkcji pokarmowych Ocena funkcji oddechowych Dziecko oddycha nawykowo ustami, oddech (faza wdechowa i wydechowa) jest krótki i szczytowy. Siedząc przyjmuje nieprawidłową pozycję: ramiona skierowane do wewnątrz. Mięśnie międzyżebrowe słabo rozwinięte. Zuzia nie zatrzymuje powietrza w jamie ustnej nie dmucha, nie parska. Wnioski: Jeden z podstawowych celów terapii to poprawa trakcji oddechowej zmiana toru, usprawnienie mięśni, biorących udział w oddychaniu (warg, żuchwy, obręczy barkowej, mięśni międzyżebrowych, przepony) Ocena mowy czynnej W słowniku czynnym dziecka są słowa: mama, tata, pa-pa. Artykulacja tych słów jest zamazana. Powtarza samogłoski: /a/, /o/. Nie podejmuje prób powtarzania sylab. Wnioski: Ponieważ w zasobie głoskowym Zuzi występują jedynie szczątkowo głoski wargowe konieczna jest stymulacja do powstania możliwości tworzenia dźwięków wargowo-zębowych, środkowo-językowych i tylnojęzykowych Ocena rozumienia mowy Rozumienie jest znacznie obniżone. Zuzia rozumie proste polecenia oparte na zasadzie tu i teraz : Pokaż, gdzie mama, Pokaż kotka wskazuje palcem. Na pytania Byłaś na spacerze?, Jadłaś obiadek?, Chcesz pić? odpowiada kiwnięciem głowy. Nie skupia wzroku na więcej niż dwu obrazkach, czy konkretnych przedmiotach, co utrudnia sprawdzenie rozumienia desygnatu. Nie zna kolorów, z części ciała pokazuje oko, buzię. Nie rozumie znaczeń mały, duży, ciężki 11

12 itp., nie wykonuje zadań typu przestrzennego: Gdzie kotek jest na stole, pod stołem, czy Połóż klocek na misce. Wnioski: Dziecko wykazuje duże opóźnienie w sferze rozumienia mowy, terapia powinna objąć wszelkie aspekty budowania rozumienia: słownika biernego, różnicowania wyrażeń przeciwstawnych, wyrażeń przyimkowych, organizujących czas i przestrzeń, kategoryzacji. 7. Cele, metody i program terapii 7.1. Cele terapii W związku z deficytami wielu sferach rozwojowych Zuzi, należało ustalić priorytety. Zgodnie z kalendarzem rozwojowym dostymulować najsłabsze elementy i rozwijać dobre. W przypadku deficytów dziewczynki wskazana była stymulacja rozwoju polisensorycznego, zgodnie z zasadami integracji sensorycznej i koordynacji funkcjonowania zmysłów (koordynacji wzrokoworuchowej, koordynacji wzrokowo- słuchowej, koordynacji wzrokowo-ruchowosłuchowej. Konieczne w planie terapii wydawało się również umieszczenie działań, związanych z uspołecznianiem dziecka, sprawnością manualną, sprawnością motoryki dużej, samodzielności. Cele terapii: 1. Usprawnianie funkcji pokarmowych dziecka; 2. Poprawę trakcji oddechowej; 3. Zwiększanie ruchomości narządów mowy, głównie języka; 4. Budowanie zasobu głoskowego i sylabowego, sylabowego, a tym samym poszerzanie możliwości komunikowania swoich potrzeb; 5. Pracę nad rozwojem funkcji ręki z zastosowaniem elementów ergoterapii; 6. Usprawnianie koordynacji oko-ręka ; 7. Rozwijanie rozumienia mowy :budowanie słownika biernego, opartego na: rozumieniu organizacji przestrzeni i czasu; cech przedmiotów kolory, kształty, wielkości; stosunków osobowych zaimki (ja, ty, ona, moje, jej itp.); 8. Stymulację słuchową i rozwijanie pamięci słuchowej; 9. Przygotowanie do wczesnej nauki czytania. Podstawą sukcesu terapeutycznego jest przygotowanie rodziców do aktywności, nauczenie ich współdziałania w procesie terapii. W przypadku Zuzi jedynie mama z jej starszą siostrą aktywnie włączone są w usprawnianie dziecka. Ojciec, z powodu pracy poza granicami kraju, pojawia się w domu rzadko i jedynym sposobem na włączenie go w terapię było pokazanie mu 12

13 programów komputerowych, które zaczął oglądać razem z córką, a następnie bawić się z nią, używając ich Metody terapeutyczne i przykładowe ćwiczenia Przyjęto nastepujące podstawowe metody działania: neuromotoryczną terapię rozwojową według Castillo Moralesa, masaż Shantali, elementy terapii SI, wczesną stymulację logopedyczną; elementy ergoterapii. Przykładowe ćwiczenia wykorzystane w trakcie terapii Poprawa funkcji pokarmowych a) odwrażliwienie śluzówki jamy ustnej: masaż wnętrza jamy ustnej (wewnętrznej strony policzków, podniebienia twardego, dna jamy ustnej) palcem, silikonową nakładką NUK); podawanie zróżnicowanej konsystencji pokarmów do stymulacji (chrupki, skórki od chleba, różne smaki: kwaśne, słodkie, słone); b) wywołanie na podniebieniu i przesunięcie granicy odruchu wymiotnego na języku jako odruchu obronnego, zapobiegającego krztuszeniu się pokarmami: masaż podniebienia i nasady języka zgodnie z zasadami prowadzenia masażu zewnątrzustnego (do trzykrotnego wystąpienia odruchu gardłowego); c) poprawa napięcia mięśnia okrężnego warg i żuchwy: mobilizacja mięśnia okrężnego warg poprzez stosowanie technik stymulacji ustno-twarzowej terapii regulacyjnej C. Moralesa (głaskanie, rozcieranie, ugniatanie, wibrację); ćwiczenie mięśnia okrężnego za pomocą płytki przedsionkowej nr 2; intensywny masaż mięsni policzków i czerwieni wargowej; stymulację pracy warg w zabawach (np. ćwiczeniach dmuchania, zbierania wargami chrupek, cmokanie, odbijanie konturów ust na kartce czy lustrze); zwiększenie napięcia mięsni żwaczowych (uttr); intensywne stosowanie ćwiczeń kontroli szczęki; masaż stawu skroniowo-żuchwowego; d) przygotowanie do podjęcia funkcji gryzienia i żucia: wycofanie przetrwałego odruchu ssania rezygnacja z karmienia alternatywnego z butelki; masaż dziąseł (uttr); masaż języka; zmiana konsystencji pokarmów: z papkowatych na bardziej stałe; intensyfikowanie twardości podawanych pokarmów (skórka od chleba, gotowane paski mięsa, owoce jabłka, jarzyny blanszowana marchew, kalarepka itp.); intensyfikowanie nagryzania zabawa z gryzakiem, gumką, żelkami; ćwiczenia przygotowujące mięśnie języka do podawania kęsów (podnoszenie czubka języka, masaż, aktywizowanie ruchów bocznych i rotacji języka); 13

14 e) nauka picia płynów z kubka: pozycjonowanie dziecka przy piciu; mobilizacja górnej wargi; nauka wciągania płynu do ust (picie przez słomkę, głośne wciąganie, siorbanie napoju); ćwiczenia kontroli szczęki; f) usprawnienie funkcji połykania: ćwiczenia podstawowe przygotowujące do prawidłowego połykania wg uttr; kontrola szczęki; masaż krtani przed i po funkcji przełknięcia; g) nauka czynnego jedzenia z łyżeczki: podawanie łyżeczki na poziomie ust; zbieranie pokarmu wargami z łyżeczki; domykanie buzi; utrzymanie napięcia warg. Poprawa trakcji oddechowej: a) pozycjonowanie dziecka w pozycji siedzącej, przy zabawie, posiłkach zgodnie z zasadami usprawniania neurorozwojowego; b) masaż klatki piersiowej, ramion i przedramion, grzbietu według masażu Shantali i C Moralesa; c) ćwiczenia uczące zatrzymywania powietrza w jamie ustnej ( baloniki z policzków, parskanie, zabawy w dmuchanie na coraz to cięższe przedmioty: piórka, piłeczki, klocki); d) pogłębianie fazy wdechowej (wciąganie powietrza przez słomkę przenoszenie papierków, picie przez słomkę); e) usprawnianie pracy skrzydełek nosa masaż punktów neuromotorycznych; f) ćwiczenia wydłużające fazę wydechową (dmuchanie, wydłużanie wokalizacji, śpiewanie na samogłoskach); g) ćwiczenia żuchwy, kontrola szczęki, nauka poboru i wydalania powietrza nosem. Poprawa ruchomości narządów mowy a) ćwiczenia bierne języka masaż według zasad ustno-twarzowej regulacji C. Moralesa: podnoszenie czubka języka; aktywizowanie rotacji języka; aktywizowanie ruchów bocznych języka; wibracja na języku; b) ćwiczenia czynne języka: unoszenie języka ku górze; wysuwanie ku przodowi; próby kierowania języka do kącików warg; c) ćwiczenia mięśnia okrężnego warg: zastosowanie płytki przedsionkowej nr 2; realizacja samogłosek labializowanych /u/, /i/, /o/ i delabializowanych /e/, /a/) poprzez naśladownictwo; zabawy w parskanie, wibrowanie wargami. Wzbogacanie zasobu głoskowego i sylabowego a) zabawy dźwiękonaśladowcze uruchamiające środek języka, typu: jedzie karetka ijo-ijo ; usypiamy lalę ćśśśśś ; myszka piszczy pi-pi ; wołamy kotka ci ci ci ; b) zabawy uruchamiające przednią część języka: odklejanie opłatka z wałka dziąsłowego czubkiem języka; masaż języka ku górze od części dolnej z wymawianiem, śpiewaniem, przez osobę masującą sylab z głoskami 14

15 wymagającymi wertykalizacji języka: /l/, t/, /d/, /n/; prezentacje i omawianie prostych piktogramów, dobranych do odpowiedniej głoski, np. lala, lula, Lola, Lila, Ala, Ula, Ela itp.; prezentowanie i naśladownictwo układu artykulacyjnego do /s/ tak syczy wąż ; c) utrwalanie głosek wargowych w podobnych zabawach; d) łączenie znanych sylab w wyrazy możliwe do wymówienia: pa-nie, mapa, da-ma, la-ta, łączenie ich z pokazywaniem odpowiedniego obrazka; e) próby wywołania/utrwalania głosek tylnojęzykowych i wargowo-zębowych. Rozwój funkcji ręki a) usprawnianie chwytu obcęgowego: wybieranie z wąskiego pojemnika koralików; zachęcanie do zbierania drobnych przedmiotów, np.: zbieranie fasoli z płaskiego talerza; trzymanie kredki rysowanie pierwszych kresek i kółek; odkręcanie i zakręcanie zakrętki od butelki; nawlekanie dużych korali; b) stymulowanie percepcji ruchowej i dotykowej rąk: masaż ręki według masażu Shantali i zasad ergoterapii; głaskanie dłoni materiałami o różnej fakturze (miękkiej futerko, wełna, plusz, a następnie gładkiej folia, plastik i szorstkiej karbowana bibuła, wykładzina, rzepy samoprzylepne); dotykanie materiałów o różnej konsystencji piasek, galaretka, plastelina, glina, krochmal; usprawnianie ruchów nadgarstka (ruch kolisty mieszanie w kubku, nawijanie wełny na rękę, malowanie dużym pędzlem, usztywnienie przesypywanie łyżeczką ziaren soi z jednego kubka do drugiego); szukanie ukrytych przedmiotów w kaszy, soi, kukurydzy; rozwiązywanie kokardy itp.; c) ćwiczenie umiejętności planowanie ruchu rąk i palców: darcie papieru na kawałki o różnej wielkości; rozdzielanie i łączenie rzepów samoprzylepnych paski długie i krótkie; rysowanie pacami na gładkiej powierzchni kół i kresek, np. w pianie na lustrze; upychanie papieru w pudełkach o różnej wielkości. Usprawnianie koordynacji oko ręka a) unoszenie łyżki do ust; b) przesypywanie fasoli, soi z jednego kubka do drugiego; c) wybieranie fasoli lub soi z jednego kubka i przenoszenie do drugiego za pomocą łyżki; d) wkładanie krążków na oś piramidy (stopniowo 2, 3 elementy); e) budowanie wieży z klocków (2,3 elementy); f) rysowanie płaskiej spirali; f) zabawy w wałkowanie ciasta, lepienie kulek, itp.; g) wkładanie foremek jedna do drugiej (2 elementy); h) otwieranie i zamykanie pudełek. Rozwijanie rozumienia mowy biernej a) organizacja przestrzeni: rozumienie położenia przestrzennego przedmiotów (np.: Pokaż, gdzie miś jest na stole, Pokaż, gdzie miś jest pod 15

16 stołem ); stopniowe wprowadzanie do rozumienia wyrażeń przyimkowych: nad, pod, za, przed ; b) poznawanie pojęć oznaczających cechy przedmiotów i stanów emocjonalnych: różnicowanie pojęć przeciwstawnych (antonimów) na konkretach: duży mały, krótki długi, pusty pełny, cicho głośno, np.: pokaż, gdzie jest mały? ; ćwiczenie odpowiadania ( tu z gestem wskazanie palcem); różnicowanie pojęć ciepły zimny, słodki kwaśny na smakach; wprowadzanie kolorów na konkretach; łączenie kolorów z poznawaniem kształtów i czynnościami ruchowymi, np.: podaj długi, czerwony pasek ; poznawanie cech smutny wesoły, płacze śmieje się, wskazywanie na obrazkach; kategoryzację na przedmiotach, następnie na materiale obrazkowym, np.: Pokaż, co możemy zjeść?, Co lata, Co jest czerwone?", Co jest okrągłe? ; c) rozwijanie rozumienia stosunków osobowych (zaimki osobowe): wprowadzanie potwierdzenia lub negacji na pytania To twoje? ; "Pokaż, czyje to jest?", poznawanie części ciała na bazie mapy ciała "Pokaż, gdzie moja broda?, Gdzie twoja?. Stymulacja słuchowa a) identyfikowanie dźwięków kojarzenie dźwięku z przedmiotem (programy komputerowe, instrumenty muzyczne trójkąt, bębenek; b) nagrywanie i odtwarzanie wyrazów dźwiękonaśladowczych w programie komputerowym, umożliwianie dziecku dokonywania autokontroli słuchowej przy odsłuchiwaniu jego produkcji dźwiękowych; c) słuchanie odgłosów z kaset połączonych z odnajdywaniem dźwięku na planszy; d) opukiwanie głowy; e) opukiwanie okolic uszu; f) słuchanie dźwięków o różnych częstotliwościach; g) głośne przesypywanie grochu z metalowych misek -z jednej do drugiej; h) kształcenie świadomości fonologicznej: zabawa z rymami na materiale obrazkowym ( Pokaż dwa obrazki, które się rymują, np.: "kozy wozy"). 8. Przebieg terapii Podstawowym warunkiem uzyskania efektów w terapii jest, oprócz odpowiedniego doboru ćwiczeń, systematyczność w ich wykonywaniu oraz ich automatyzacja na co dzień. Rodzice dziecka muszą być dobrze przygotowani do ich powtarzania i muszą mieć przekonanie co do konieczności ich prowadzenia. Stąd niezwykle ważne było zawarcie kontraktu co do wspólnej pracy. Mama Zuzi okazała się być osobą niezwykle kreatywną i systematyczną, pogodną, nawet w przypadku niepowodzeń. Obecna była na każdych zajęciach, bardzo dobrze 16

17 współpracowała, motywowała dziecko do ćwiczenia. Pomagała jej w tym siostra Zuzi, która wpływa na Zuzię bardzo stymulująco. Mama codziennie wykonywała zaplanowany zestaw ćwiczeń. Terapia trwała 6 miesięcy. W tym czasie odbyło się 11 spotkań w gabinecie logopedycznym. Każde spotkanie składało się z krótkiej sesji pokarmowej, elementów terapii ręki, stymulacji ściśle logopedycznej, zabaw dźwiękowych i słownikowych. Każde ćwiczenie, które utrwalała mama dziewczynki było dopasowane do indywidualnych możliwości i potrzeb dziecka. 9. Uzyskane efekty terapii Zuzia, badana ponownie Kwestionariuszem E. M. Minczakiewicz, po półrocznej terapii osiągnęła poziom 61 punktów. Wzrost punktacji (od 36 pkt) wskazuje na duże możliwości dziecka w procesie akwizycji języka. Najbardziej poprawiła się ocena w zakresie rozumienia mowy, sygnalizowania swoich potrzeb. Ponowna diagnoza dziecko skalą MFDR wykazuje poprawę funkcjonowania (kolor zielony na wykresie MFDR). Nadal jednak poszczególne funkcje wykazują duże opóźnienie, rozbieżność i nieharmonijny rozwój i nadal ich ocena nie jest jednoznaczna. Na przykład, ocena wieku chodzenia: (wspina się na kanapę i schodzi z niej etap od 14. do 18. miesiąca, ale nie schyla się i nie podnosi czegoś z podłogi wiek od do miesiąca), czy wieku sprawności manualnej (bierze trzecią kostkę obiema palcami wiek od 14. do 18. miesiąca, ale nie rysuje kresek w obie strony). Analiza rediagnozy (kwestionariusz MFDR) wykazuje znaczną poprawę funkcjonowania w zakresie: rozumienia mowy; percepcji (pojmowanie zależności); mowy czynnej; sprawności manualnej Efekty terapii funkcji pokarmowych Najbardziej zadawalające były efekty związane z terapią pokarmową i motoryką uszkodzonego języka. Po wykonaniu zadań, wyznaczonych na dwa tygodnie terapii, pojawił się odruch napinania żwaczy, co dało możliwość odgryzania kęsa. Zintensyfikował się odruch wymiotny, znacznemu odwrażliwieniu uległa śluzówka jamy ustnej, dziewczynka rzadko się krztusi, nie dławi się. Dziecko bardzo sprawnie zaczęło gryźć twardy pokarm, powoli powstawał odruch żucia, jej ulubionym pokarmem na tym etapie okazął się chleb z masłem. Poprawie uległa motoryka języka pojawiały się ruchy boczne języka i nieznaczne unoszenie go ku górze. Kęsy pokarmowe zaczęły być przesuwane 17

18 z prawej na lewą stronę buzi ruchem języka. Zuzia zaczęła sprawnie pić małymi łyczkami ze szklanki, trzymanej własnoręcznie. Daje to znaczną szansę na dalsze usprawnianie tych funkcji, co będzie stanowić dla Zuzi doskonałą autostymulację całego układu stomatognatycznego oraz rozwoju funkcji oralnych, a tym samym poprawy motoryki narządów mowy Mowa czynna W zasobie słownikowym dziewczynki pojawiły się stopniowo nowe słowa: daj, nie, lala, to, tu, ja, a także pierwsze zwroty: tu nie", to nie, "daj am, pi-pi. Uaktywniała się również artykulacja głosek ciszących, np.: Asia, pojawił się dźwięk zbliżony do głoski /ć/. 10. Podsumowanie Przy planowaniu terapii bardzo pomogły wnioski, jakie zostały wyciągnięte przy badaniu poszczególnych możliwości rozwojowych dziecka. Koncentrowano się na wspieraniu niemal wszystkich sfer rozwoju Zuzi. Proces terapii, aby spełniał swoje zadanie, musi być korzystnie dopasowany do rzeczywistych potrzeb i możliwości rozwojowych dziecka jest to możliwe wówczas, gdy dorosły zrealizuje specjalną diagnozę oraz umiejętnie skorzysta z ustaleń zawartych w modelach rozwoju umysłowego. Procesem uczenia się trzeba objąć możliwie szeroki zakres funkcjonowania dziecka i nie oddzielać w uczeniu się tego, co intelektualne od tego, co emocjonalne, emocje wyznaczają bowiem ramy czynności intelektualnych. Proces uczenia się wspomagający rozwój dziecka z konieczności musi być intensywny i dlatego wymaga niebywałego wysiłku ze strony dziecka. Dlatego dorosły musi wspierać dziecko w trudnej drodze interioryzowania doświadczeń, a to oznacza konieczność otulania procesu uczenia się dobrymi emocjami. Dzięki temu intensywny proces uczenia się stanie się przyjemny i dla dziecka i dla dorosłego. Iintensywne wspomaganie rozwoju psychoruchowego nie jest możliwe, jeżeli dorosły nie wierzy w możliwości dziecka i nie reprezentuje tego, co mozna określić osobowością podnoszącą (GRUSZCZYK- KOLCZYŃSKA E., 2004). Bibliografia: ALY M. (2002). Dziecko specjalnej troski. Pierwszy rok życia. Gdańsk: GWP 18

19 BORKOWSKA M. (1997), (ed.). Dziecko niepełnosprawne ruchowo. Usprawnianie ruchowe. Warszawa: WSiP. CZOCHAŃSKA J. (1990 ), (ed.). Neurologia dziecięca. Warszawa: PZWL. ISBN: DYKCIK W., TWARDOWSKI A. (2004), (eds.), Wspomaganie rozwoju i rehabilitacja dzieci z genetycznie uwarunkowanymi zespołami zaburzeń. Poznań: Stowarzyszenie Gen. FEDOROWSKA W., WARDOWSKA B. (1995). Wczesne uwarunkowania rozwoju mowy dziecka. Gdańsk: Glottispol.. GRUSZCZYK-KOLCZYŃSKA E. (2004). Intensywne wspomaganie rozwoju dziecka: ważniejsze hipotezy i możliwości realizowania. In:DYKCIK WŁ.TWARDOWSKI A (ed.), Wspomaganie rozwoju i rehabilitacja dzieci z genetycznie uwarunkowanymi zespołami zaburzeń s HELLBRUGE T., LAJOSI F. i in. (1995a). Monachijska Funkcjonalna Diagnostyka Rozwojowa. Pierwszy rok życia. Kraków: Antykwa. HELLBRUGE T., LAJOSI F. i in. (1995b). Monachijska Funkcjonalna Diagnostyka Rozwojowa. Pierwszy rok życia; Drugi i trzeci rok życia. Kraków: Antykwa. HELWICH E. (2002), (ed.). Wcześniak. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL. KAŁUżNA A. Zasady diagnostyki i terapii zaburzeń rozwoju itegracji sensorycznej u dzieci.s in: SADOWSKA L. (2004), (ed.). Neurofizjologiczne metody usprawniania dzieci z zaburzeniami rozwoju. Wrocław: Wydawnictwo AWF. ŁADA A. (2000). Psychomotoryczne aspekty rozwoju mowy w okresie prelingwalnym. Strategie postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u dzieci z zaburzeniami funkcji oralnych, str.13-17, in: Warszawskie Warsztaty Neurologiczne. Materiały wybrane. LOWE A. (1999). Każde dziecko może nauczyć się słyszeć i mówić. Poznań: Media Rodzina. MAAS V. (1998). Uczenie się przez zmysły, Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej. Warszawa: WSiP. MATYJA M., DOMAGALSKA M. (1998). Podstawy usprawniania neurorozwojowego według Berty i Karela Bobathów. Katowice: Śląska AM. 19

20 MICHAŁOWICZ R., JÓŹWIAK S. (2000). Neurologia dziecięca. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner. MINCZAKIEWICZ E. M. (2003), (ed). Elementarz dla rodziców. Dziecko ryzyka a wychowanie. Kraków: Oficyna Wydawnicza IMPULS. MINCZAKIEWICZ E. (2006).Jak krok po kroku wprowadzać dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych w świata zabawy i nauki. Kraków. PIAGET J. (1992a). Mowa i myślenie u dziecka. Warszawa: PWN. PIAGET J. (1992b). Narodziny inteligencji dziecka. Warszawa: PWN. REGNER A., KACZAN T. (2004). Teoretyczne podstawy ustno-twarzowej terapii regulacyjnej według koncepcji Rodolfo Castillo Moralesa. In: SADOWSKA L (ed.), Neurofizjologiczne metody usprawniania dzieci z zaburzeniami rozwoju s ROCŁAWSKI B. (1998), (ed.). Opieka logopedyczna od poczęcia. Gdańsk: Glottispol. SADOWSKA L. (2004), (ed.). Neurofizjologiczne metody usprawniania dzieci z zaburzeniami rozwoju. Wrocław: Wydawnictwo AWF SIDOR K. (1997).Wybrane zagadnienia z neurologii dziecięcej. Warszawa, SKóRCZYNSKA M i in.metody wspomagające proces rehabilitacji dziecka.s in:sadowska L. (ed).). Neurofizjologiczne metody usprawniania dzieci z zaburzeniami rozwoju. Wrocław. STECKO E. (1994). Zaburzenia mowy u dzieci: wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. SZUMAN S. (1985a). Dzieła wybrane. Studia nad rozwojem psychicznym dziecka. T. 1. Warszawa: WSiP SZUMAN S. (1985b). Dzieła wybrane. Podstawy rozwoju i wychowania w ontogenezie. T. 2. Warszawa: WSiP. SCHLOMER B. (2006). Masaż dziecka.warszawa. WINCZURA B. (2005). Wywiad wstępny z rodzicami: kwestionariusz. Materiały wykładowe ze studiów podyplomowych Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju dziecka. Wrocław: ŻEBROWSKA M. (1986), (ed.). Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. Warszawa: PWN. 20

PRZYJMOWANIE POŻYWIENIA - MIMIKA - ODDYCHANIE - FONACJA

PRZYJMOWANIE POŻYWIENIA - MIMIKA - ODDYCHANIE - FONACJA Metoda ustno-twarzowej terapii regulacyjnej polega na stymulacji mięśni biorących udział w procesie mowy: mięśni oddechowych i klatki piersiowej, mięśni kontrolujących ustawianie głowy, mięśni twarzy i

Bardziej szczegółowo

Diagnoza funkcjonalna dziecka

Diagnoza funkcjonalna dziecka Diagnoza funkcjonalna dziecka Dane dziecka: i opis środowiska wychowującego Imię i nazwisko: XX, chłopiec Wiek dziecka: 3,6 Nie uczęszcza do przedszkola Rodzice: wykształcenie mama- wyższe, ojciec średnie

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNO - WYCOWAWCZYCH

PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNO - WYCOWAWCZYCH PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNO - WYCOWAWCZYCH Program rewalidacyjno wychowawczy wzór opracowała pedagog PPP w Rabce Zdroju i wykorzystywała do CELÓW SZKOLENIOWYCH - zajęć warsztatowych z nauczycielami - przy

Bardziej szczegółowo

OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22

OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22 OŚRODEK ODDZIAŁ DZIENNY CZYNNY OD PONIEDZIAŁKU DO PIĄTKU W GODZINACH 8.00-18.00 Rejestracja tel. 14 627 10 22 Ośrodek realizuje świadczenia medyczne na rzecz dzieci zagrożonych nieprawidłowym rozwojem

Bardziej szczegółowo

1999r. ukończyła kurs uprawniający do zatrudnienia w charakterze wychowawcy w placówce wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej.

1999r. ukończyła kurs uprawniający do zatrudnienia w charakterze wychowawcy w placówce wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Monika Winnicka 1999r. ukończyła kurs uprawniający do zatrudnienia w charakterze wychowawcy w placówce wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. 2002r. ukończyła kurs doskonalący Diagnoza i terapia jąkania.

Bardziej szczegółowo

W zależności od stanu zdrowia noworodki dzielimy na trzy grupy:

W zależności od stanu zdrowia noworodki dzielimy na trzy grupy: Sprawdź jak bardzo pomocny jest logopeda podczas pierwszych dni nowonarodzonego dziecka. W tym artykule dowiesz się, jak wygląda badanie logopedyczne maluszka oraz jakich wskazówek specjalista powinien

Bardziej szczegółowo

CZY SMOCZEK JEST DOBRY DLA DZIECKA I CO TO SĄ ODRUCHOWE REAKCJE ORALNE.

CZY SMOCZEK JEST DOBRY DLA DZIECKA I CO TO SĄ ODRUCHOWE REAKCJE ORALNE. CZY SMOCZEK JEST DOBRY DLA DZIECKA I CO TO SĄ ODRUCHOWE REAKCJE ORALNE. Zgodnie z badaniami neonatologów rozwój układy nerwowego widoczny jest już w 13 dniu ciąży, kiedy to stwierdza się jego zawiązki.

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM TERAPII LOGOPEDYCZNEJ W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ

PROGRAM TERAPII LOGOPEDYCZNEJ W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ PROGRAM TERAPII LOGOPEDYCZNEJ W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ W KRZAKACH Cele ogólne planu pracy: artykulacji oraz ich koordynacji); nie umiejętności poprawnej artykulacji wszystkich głosek; Cele szczegółowe:

Bardziej szczegółowo

& / &!!!& ODOWS&A-»ZD\ChJCJC. Metoda integracji. sensorycznej. we wspomaganiu rozwoju mi. \dzieci z uszkodzeniami ^ lu nerwowego m

& / &!!!& ODOWS&A-»ZD\ChJCJC. Metoda integracji. sensorycznej. we wspomaganiu rozwoju mi. \dzieci z uszkodzeniami ^ lu nerwowego m & / &!!!& ODOWS&A-»ZD\ChJCJC Metoda integracji sensorycznej we wspomaganiu rozwoju mi \dzieci z uszkodzeniami ^ lu nerwowego m i - i \ \ 'Ą \ A H/?fi U Metoda integracji sensoryczniej we wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

Pierwsza wizyta u logopedy Standardy postępowania krok po kroku

Pierwsza wizyta u logopedy Standardy postępowania krok po kroku Pierwsza wizyta u logopedy Standardy postępowania krok po kroku KROK 1: Zapisanie dziecka na wizytę logopedyczną: Na pierwszą wizytę/ konsultację logopedyczną należy zapisać dziecko w sekretariacie Poradni

Bardziej szczegółowo

Warunki prawidłowego rozwoju mowy dziecka.

Warunki prawidłowego rozwoju mowy dziecka. Warunki prawidłowego rozwoju mowy dziecka. Mowa jest najwyższą funkcją psychiczną człowieka. Funkcją mowy są czynności poznawcze, które dokonują się za pomocą języka i tylko języka. Świat poznajemy, posługując

Bardziej szczegółowo

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie niepokojące objawy w zachowaniu, możecie Państwo skorzystać z bezpłatnej pomocy

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć logopedycznych

Scenariusz zajęć logopedycznych Scenariusz zajęć logopedycznych Rodzaj terapii: logopedyczna Czas trwania zajęć: 45 min. Etap kształcenia: szkoła podstawowa Klasa: I Forma pracy: indywidualna Diagnoza logopedyczna: Dziewczynka lat 7

Bardziej szczegółowo

Grażyna Krzysztoszek, Małgorzata Piszczek MATERIA WYRAZOWO-OBRAZKOWY DO UTRWALANIA POPRAWNEJ WYMOWY G OSEK A, O, U, E, I, Y, A,, E,

Grażyna Krzysztoszek, Małgorzata Piszczek MATERIA WYRAZOWO-OBRAZKOWY DO UTRWALANIA POPRAWNEJ WYMOWY G OSEK A, O, U, E, I, Y, A,, E, Grażyna Krzysztoszek, Małgorzata Piszczek MATERIA WYRAZOWO-OBRAZKOWY DO UTRWALANIA POPRAWNEJ WYMOWY G OSEK A, O, U, E, I, Y, A,, E, 10 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2012 Korekta: Danuta

Bardziej szczegółowo

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia.

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Magdalena Charbicka terapeuta integracji sensorycznej, oligofrenopedagog, terapeuta

Bardziej szczegółowo

Materiał z wykładu przeprowadzonego w dniu 3 maja 2013 r. w Biskupinie. podczas V Zakątkowego Zlotu

Materiał z wykładu przeprowadzonego w dniu 3 maja 2013 r. w Biskupinie. podczas V Zakątkowego Zlotu Materiał z wykładu przeprowadzonego w dniu 3 maja 2013 r. w Biskupinie podczas V Zakątkowego Zlotu Mowa jest najwyższą umiejętnością człowieka. Podstawowe jej składowe to mowa wewnętrzna (cerebracja, myślenie,

Bardziej szczegółowo

Jolanta Rafał-Łuniewska

Jolanta Rafał-Łuniewska Jolanta Rafał-Łuniewska Dokumentacja wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, w tym propozycja konstrukcji (schemat) indywidualnego programu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Wymienione niżej dokumenty

Bardziej szczegółowo

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową.

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Metoda Krakowska Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Jest to metoda sylabowa oparta na wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja dziecka objętego WWRD w Zespole Szkół Nr 12 w Białymstoku

Dokumentacja dziecka objętego WWRD w Zespole Szkół Nr 12 w Białymstoku Dokumentacja dziecka objętego WWRD w Zespole Szkół Nr 12 w Białymstoku 1. dokumentacja dotycząca dziecka: - opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju wydana przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA TERAPII RĘKI DIAGNOZA I TERAPIA RĘKI, SPRAWNOŚCI MANUALNYCH ORAZ GRAFOMOTORYCZNYCH ORGANIZATORZY KURSU:

SZKOŁA TERAPII RĘKI DIAGNOZA I TERAPIA RĘKI, SPRAWNOŚCI MANUALNYCH ORAZ GRAFOMOTORYCZNYCH ORGANIZATORZY KURSU: ORGANIZATORZY KURSU: SZKOŁA TERAPII RĘKI DIAGNOZA I TERAPIA RĘKI, SPRAWNOŚCI MANUALNYCH ORAZ GRAFOMOTORYCZNYCH Program autorski Copyright 2013 Agnieszka Rosa Dzień/ godziny zajęć Osoba prowadząca Program:

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA TERAPII RĘKI. Program autorski Szkoła Terapii Ręki 2013 Agnieszka Rosa. Program: Program. Częśd I Terapia ręki- wspomaganie funkcji pisania 29

SZKOŁA TERAPII RĘKI. Program autorski Szkoła Terapii Ręki 2013 Agnieszka Rosa. Program: Program. Częśd I Terapia ręki- wspomaganie funkcji pisania 29 ORGANIZATORZY KURSU: SZKOŁA TERAPII RĘKI Program autorski Szkoła Terapii Ręki 2013 Agnieszka Rosa Dzieo/ godziny zajęd Osoba prowadząca Program: Program Częśd I Terapia ręki- wspomaganie funkcji pisania

Bardziej szczegółowo

Zajęcia specjalistów TERAPIA LOGOPEDYCZNA

Zajęcia specjalistów TERAPIA LOGOPEDYCZNA Zajęcia specjalistów TERAPIA LOGOPEDYCZNA Prawidłowy rozwój mowy uwarunkowany jest właściwym rozwojem intelektualnym, fizycznym i emocjonalnym. Opanowanie właściwej techniki mówienia, wyraziste wymawianie

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ WYWIADU POUFNEGO Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna nr 1 w Warszawie Imię i nazwisko dziecka... data...

KWESTIONARIUSZ WYWIADU POUFNEGO Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna nr 1 w Warszawie Imię i nazwisko dziecka... data... Wszystkie informacje są poufne i nie zostaną udostępnione osobom trzecim. Poszczególne pytania mają na celu zrozumienie i określenie problemów dziecka oraz dostosowanie adekwatnej pomocy. DANE DZIECKA

Bardziej szczegółowo

PSYCHORUCHOWY ROZWÓJ DZIECKA W WIEKU OD 0 3 ROKU ŻYCIA

PSYCHORUCHOWY ROZWÓJ DZIECKA W WIEKU OD 0 3 ROKU ŻYCIA PSYCHORUCHOWY ROZWÓJ DZIECKA W WIEKU OD 0 3 ROKU ŻYCIA Pierwsze trzy lata życia stanowią podstawę rozwoju psychicznego człowieka dorosłego. Wszelkie nieprawidłowości rozwoju psychoruchowego w tym okresie

Bardziej szczegółowo

Wielospecjalistyczną, kompleksową, skoordynowaną pomocą obejmuje się dzieci w wieku od 0 do ukończenia 7 r.ŝ., które są:

Wielospecjalistyczną, kompleksową, skoordynowaną pomocą obejmuje się dzieci w wieku od 0 do ukończenia 7 r.ŝ., które są: PROGRAM: Wczesnej, wielospecjalistycznej, kompleksowej, skoordynowanej i ciągłej pomocy dziecku zagroŝonemu niepełnosprawnością lub niepełnosprawnemu oraz jego rodzinie. Lekarze oddziałów połoŝniczych

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań przesiewowych autorskiego projektu terapeutów Gabinetu Edukacyjno Terapeutycznego Dobry Start. część I diagnoza pedagogiczna

Wyniki badań przesiewowych autorskiego projektu terapeutów Gabinetu Edukacyjno Terapeutycznego Dobry Start. część I diagnoza pedagogiczna Wyniki badań przesiewowych autorskiego projektu terapeutów Gabinetu Edukacyjno Terapeutycznego Dobry Start ul. 11 listopada 9a, 05-825 Grodzisk Maz. Zapobiegamy niepowodzeniom szkolnym część I diagnoza

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się dominacji stronnej

Kształtowanie się dominacji stronnej Kształtowanie się dominacji stronnej Lateralizacja wyraża się np. większą sprawnością ruchową kończyn prawych od kończyn lewych. Lateralizacja to inaczej "stronność" - asymetria czynnościowa prawej i lewej

Bardziej szczegółowo

POMAGAMY ZUZI OSZUKAĆ GENETYKĘ

POMAGAMY ZUZI OSZUKAĆ GENETYKĘ APEL O POMOC H/8 ZUZIA HAJNCE POMAGAMY ZUZI OSZUKAĆ GENETYKĘ Zuzia urodziła się w Poznaniu 27.07.2010 roku jako pozornie zdrowa dziewczynka. Wyniki badań i opinie lekarzy nie wskazywały na żadne nieprawidłowości.

Bardziej szczegółowo

kształcenie świadomości fonologicznej u dzieci 6-letnich; podnoszenie sprawności artykulacyjnej;

kształcenie świadomości fonologicznej u dzieci 6-letnich; podnoszenie sprawności artykulacyjnej; I. Wstęp Jednym z podstawowych zadań oddziaływania dydaktycznego wobec uczniów klasy 0 jest przygotowanie ich do opanowania umiejętności czytania i pisania. Istota tych procesów związana jest z przetwarzaniem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA Cel studiów: Celem studiów jest przygotowanie słuchaczy do zawodu logopedy terapeuty z zakresu diagnozy, terapii mowy i wymowy pracującego z dziećmi, młodzieżą

Bardziej szczegółowo

mgr Ewelina Gibowicz

mgr Ewelina Gibowicz mgr Ewelina Gibowicz * Zdolność do nabycia umiejętności posługiwania się mową jest WRODZONA * Warunek ujawnienia się tej zdolności: - WŁASNA AKTYWNOŚĆ DZIECKA - OTOCZENIE, KTÓRE POSŁUGUJE SIĘ JĘZYKIEM

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz wywiadu o dziecku

Kwestionariusz wywiadu o dziecku Szanowni Państwo Bardzo prosimy o wypełnienie poniższego kwestionariusza. Zawarte w nim informacje pozwolą nam na postawienie dokładniejszej diagnozy oraz na przygotowanie bardziej indywidualnego planu

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH Ucznia... Zawiera: 1. Dane o uczniu. 2. Diagnoza lekarska. 3. Diagnoza psychologiczna. 4. Diagnoza ekologiczna. 5. Umiejętności z zakresu: a) sposobu porozumiewania

Bardziej szczegółowo

ŻŁOBEK MIEJSKI W CHORZELACH. Program opiekuńczo-wychowawczy i edukacyjny w grupie młodszej oddział 1 Żółwiki

ŻŁOBEK MIEJSKI W CHORZELACH. Program opiekuńczo-wychowawczy i edukacyjny w grupie młodszej oddział 1 Żółwiki ŻŁOBEK MIEJSKI W CHORZELACH Program opiekuńczo-wychowawczy i edukacyjny w grupie młodszej oddział 1 Żółwiki Podstawowym celem realizacji programu opiekuńczo wychowawczoedukacyjnego w najmłodszej grupie

Bardziej szczegółowo

Informator logopedyczny dla nauczycieli

Informator logopedyczny dla nauczycieli Informator logopedyczny dla nauczycieli Należy do dobrego wychowania dzieci, ażeby dobrze wykształcić narzędzie mowy, ażeby dzieci nauczyć każde słowo doskonale, wyraźnie i często wymawiać. I to będzie

Bardziej szczegółowo

Fizjoterapia dzieci i niemowląt

Fizjoterapia dzieci i niemowląt Fizjoterapia dzieci i niemowląt FORU/H www.e-forum.pl www.e-forum.pl FIZJOTERAPIA DZIECI DNIEMOWLĄT FORU/M Wiedza ^usługach rynku strona 1 Spis treści Spis treści NEUROLOGIA 1 Prawidłowy rozwój dziecka

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DOTYCZĄCE REHABILITACJI SŁUCHU I MOWY W SAMODZIELNYM PUBLICZNYM OŚRODKU TERAPII I REHABILITACJI DLA DZIECI W KWIDZYNIE

INFORMACJE DOTYCZĄCE REHABILITACJI SŁUCHU I MOWY W SAMODZIELNYM PUBLICZNYM OŚRODKU TERAPII I REHABILITACJI DLA DZIECI W KWIDZYNIE Samodzielny Publiczny Ośrodek Terapii i Rehabilitacji dla Dzieci ul. Kołłątaja 4; 82-500 Kwidzyn; tel/fax (055) 279-30-22 strona internetowa: www.aac.pl e-mail: otir@post.pl I2-P2.2/1 w.1 INFORMACJE DOTYCZĄCE

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy Przewodnik po autyzmie 1 Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, związanym z nieprawidłowym rozwojem i funkcjonowaniem mózgu we wczesnym dzieciństwie. Symptomy nieprawidłowości rozwoju

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI LOGOPEDYCZNEJ POPRAWNIE MÓWIMY. Opracowanie: Monika Dworaczek

PROGRAM PROFILAKTYKI LOGOPEDYCZNEJ POPRAWNIE MÓWIMY. Opracowanie: Monika Dworaczek PROGRAM PROFILAKTYKI LOGOPEDYCZNEJ POPRAWNIE MÓWIMY Opracowanie: Monika Dworaczek 1 Założenia programu: Program jest skierowany do dzieci 3 letnich z grupy Żabki, rozpoczynających edukację w Samorządowym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE... 15. 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz... 17 Piśmiennictwo...

Spis treści. Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE... 15. 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz... 17 Piśmiennictwo... 9 Spis treści Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE............ 15 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz........ 17 Piśmiennictwo................................ 26 2. Wady rozwojowe

Bardziej szczegółowo

Program usprawniania dzieci z porodowym uszkodzeniem splotu ramiennego

Program usprawniania dzieci z porodowym uszkodzeniem splotu ramiennego Program usprawniania dzieci z porodowym uszkodzeniem splotu ramiennego 0-5 dzień po porodzie - badanie pediatryczne badanie radiologiczne (jeżeli konieczne dot. złamania obojczyka lub ramienia niekiedy

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy.

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy. (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania Dzień Miesiąc Rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok Numer PESEL

Bardziej szczegółowo

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK Wczesna interwencja to zintegrowany system oddziaływań profilaktycznych, diagnostycznych, leczniczo-rehabilitacyjnych i terapeutycznych, których podmiotem

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni:

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Diagnozowanie poziomu rozwoju, potrzeb i możliwości oraz zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych dzieci młodzieży: Badanie

Bardziej szczegółowo

Z tego rozdziału dowiesz się:

Z tego rozdziału dowiesz się: Rozdział 2 Jak powstaje głos? Z tego rozdziału dowiesz się: które partie ciała biorą udział w tworzeniu głosu, jak przebiega proces wzbudzania dźwięku w krtani, w jaki sposób dźwięk staje się głoską, na

Bardziej szczegółowo

Konspekt zajęć logopedycznych

Konspekt zajęć logopedycznych Konspekt zajęć logopedycznych Temat zajęć: Ja i mój dom Rodzaj terapii: logopedyczna Czas trwania zajęć: 45 min. Etap kształcenia: szkoła podstawowa Forma pracy: indywidualna Diagnoza logopedyczna: Dziecko

Bardziej szczegółowo

Eksperta porady. Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042)

Eksperta porady. Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042) Eksperta porady Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania (199042) Terapia ucznia w ramach indywidualizacji nauczania to opracowanie, które jest kontynuacją pozycji pt. Diagnoza ucznia w ramach

Bardziej szczegółowo

Samodzielny Publiczny Ośrodek Terapii i Rehabilitacji dla Dzieci ul. Kołłątaja 4; 82-500 Kwidzyn; tel/fax (055) 279-30-22

Samodzielny Publiczny Ośrodek Terapii i Rehabilitacji dla Dzieci ul. Kołłątaja 4; 82-500 Kwidzyn; tel/fax (055) 279-30-22 Samodzielny Publiczny Ośrodek Terapii i Rehabilitacji dla Dzieci ul. Kołłątaja 4; 82-500 Kwidzyn; tel/fax (055) 279-30-22 strona internetowa: www.aac.pl e-mail: otir@post.pl I1-P2.2/1 w.2 INFORMACJE DOTYCZĄCE

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Niwelowanie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Emocje i Słowa Anna Boniakowska. www.emocjeislowa.pl

Emocje i Słowa Anna Boniakowska. www.emocjeislowa.pl Usługa Grupa Czas trwania Cena Uwagi KONSULTACJE Konsultacje indywidualne (psychologiczna, logopedyczna) Rodzice/ Opiekunowie, dorośli, młodzież 40 minut 50 zł 80 zł Możliwość wyboru krótkiej lub długiej

Bardziej szczegółowo

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor)

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) W Polsce rodzi się około 24 000 wcześniaków z masą ciała poniżej 2500 g. W ciągu

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2017 (skrajne daty) Wybrane Metody Neurorozwojowe w Fizjoterapii Dzieci

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2017 (skrajne daty) Wybrane Metody Neurorozwojowe w Fizjoterapii Dzieci SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2017 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej kierunek)

Bardziej szczegółowo

Zwracamy się z prośbą o udostępnienie naszej oferty zainteresowanym osobom.

Zwracamy się z prośbą o udostępnienie naszej oferty zainteresowanym osobom. FUNDACJA DZIECIOM ZDĄŻYD Z POMOCĄ ul. Łomiaoska 5 01-685 Warszawa Szanowni Paostwo, HANDLE POINT Centrum Wspomagania Rozwoju powstało z myślą o dzieciach i młodzieży, u których rozwój przebiega nierównomiernie,

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIA I WARSZTATY TERAPEUTYCZNE

SZKOLENIA I WARSZTATY TERAPEUTYCZNE SZKOLENIA I WARSZTATY TERAPEUTYCZNE Prowadzi wg programu autorskiego mgr Izabela Gelleta - specjalista rehabilitacji ruchowej I 0, terapeuta metod NDT-Bobath, PNF, SI, pedagog, terapeuta z kilkunastoletnim

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO ... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania dzień Miesiąc rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imiona i nazwisko Data urodzenia Płeć 1) dzień miesiąc

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO WZÓR... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Data badania dzień miesiąc rok Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok

Bardziej szczegółowo

Zabawy i ćwiczenia logopedyczne:

Zabawy i ćwiczenia logopedyczne: Zabawy i ćwiczenia logopedyczne: 1. Ćwiczenia żuchwy: a. opuszczanie i unoszenie; b. przesuwanie w prawo i w lewo; c. wysuwanie do przodu; d. żucie (przy zamkniętych wargach). 2. Ćwiczenia warg: a. szerokie

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ 2015 / 2016

OFERTA SZKOLEŃ 2015 / 2016 OFERTA SZKOLEŃ 2015 / 2016 Zapraszamy na szkolenia i warsztaty dotyczące: przebiegu rozwoju małego dziecka (od narodzin do 6 roku życia) wieloprofilowej oceny rozwoju małego dziecka prawidłowej pielęgnacji

Bardziej szczegółowo

NADAWANIE - MOWA ROZUMIENIE

NADAWANIE - MOWA ROZUMIENIE WIEK DZIECKA SŁYSZENIE I ROZUMIENIE NADAWANIE - MOWA 0 3 miesiąc życia Reaguje na głośne Wycisza się/śmieje, gdy do niego mówimy Przerywa płacz, gdy usłyszy głos Wzmaga/osłabia ssanie, gdy usłyszy 4 6

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT Joanna Sowińska-Szkocka Zespół Poradni Okulistycznych SPS ZOZ ZDROJE Cele programu

Bardziej szczegółowo

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA Rodzice często niepokoją się, czy rozwój mowy ich dziecka przebiega prawidłowo. Od znajomych, a często również specjalistów uzyskują informację, że nie ma się czym martwić, dziecko

Bardziej szczegółowo

Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka

Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Literatura dotycząca tematyki wczesnego wspomagania rozwoju dziecka 1. 1.Banaszek G., Rozwój niemowląt i jego zaburzenia a rehabilitacja metodą Vojty, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2004. 2. Bobkowicz-Lewartowska

Bardziej szczegółowo

UWAGA : W KWIETNIU BEZPŁATNE 2012 ZAPRASZAMY TESTY NA UWAGI I LATERALIZACJI impulsterapia@onet. pl

UWAGA : W KWIETNIU BEZPŁATNE 2012 ZAPRASZAMY TESTY NA UWAGI I LATERALIZACJI impulsterapia@onet. pl UWAGA : W KWIETNIU BEZPŁATNE 2012 ZAPRASZAMY TESTY NA UWAGI I LATERALIZACJI impulsterapia@onet. SŁUCHOWEJ pl Czym jest metoda Integracji Sensorycznej (SI)? Do jakich dzieci jest skierowana? Integracja

Bardziej szczegółowo

TERAPIA WAD WYMOWY ORAZ ĆWICZENIA WSPOMAGAJĄCE ARTYKULACJĘ

TERAPIA WAD WYMOWY ORAZ ĆWICZENIA WSPOMAGAJĄCE ARTYKULACJĘ TERAPIA WAD WYMOWY ORAZ ĆWICZENIA WSPOMAGAJĄCE ARTYKULACJĘ Terapia logopedyczna obejmuje: usuwanie zaburzeń mowy, przywracanie mowy w przypadku jej utraty, nauczanie mowy, która się nie wykształciła, wyrównywanie

Bardziej szczegółowo

Skala Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Arkusz Obserwacyjny

Skala Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Arkusz Obserwacyjny Część Druga Psychometryczna analiza wyników badań standaryzacyjnych Skali Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Skala Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Arkusz Obserwacyjny 79 Skala Gotowości

Bardziej szczegółowo

Warunki prawidłowego rozwoju mowy dziecka.

Warunki prawidłowego rozwoju mowy dziecka. Mgr Mirosława Rządzka Neurologopeda Warunki prawidłowego rozwoju mowy dziecka. Słowami, które najpełniej oddają istotę pojęcia mowy, są słowa prof. Grabiasa, wygłoszone podczas Międzynarodowej Konferencji

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA TERAPII RĘKI. III edycja 2016. Program autorski Szkoła Terapii Ręki copyright 2013 Agnieszka Rosa

SZKOŁA TERAPII RĘKI. III edycja 2016. Program autorski Szkoła Terapii Ręki copyright 2013 Agnieszka Rosa ORGANIZATORZY KURSU: SZKOŁA TERAPII RĘKI III edycja 2016 Program autorski Szkoła Terapii Ręki copyright 2013 Agnieszka Rosa Zabrania się kopiowania, przetwarzania całości lub fragmentów programu bez pisemnej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 CZĘŚĆ I RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE 1. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych Andrzej Twardowski... 18 1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny...

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie Rewalidacja - to termin pochodzenia łacińskiego (re znów, validus mocny, silny) oznacza oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazem. Pojęcia rewalidacja

Bardziej szczegółowo

SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU PSYCHORUCHOWYM DZIECKA DO 3 LAT

SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU PSYCHORUCHOWYM DZIECKA DO 3 LAT SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU PSYCHORUCHOWYM DZIECKA DO 3 LAT Wczesne uchwycenie nieprawidłowości rozwoju małego dziecka i podjęcie właściwej interwencji diagnostyczno-terapeutycznej zmniejsza populację

Bardziej szczegółowo

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk Metody neurofizjologiczne w pediatrii Mgr Marzena Mańdziuk REHABILITACJA REHABILITACJA LECZNICZA REHABILITACJA PEDAGOGICZNO- -ZAWODOWA REHABILITACJA SPOŁECZNA Stosowane metody terapii: 1. NDT-Bobath 2.

Bardziej szczegółowo

Akademia Rozwoju Małego Dziecka

Akademia Rozwoju Małego Dziecka Aktualnie zbieram grupy na następujące zajęcia: Akademia Rozwoju Małego Dziecka 1. Maluszkowo - zajęcia dla dzieci do 2 roku życia - czas trwania zajęć: 45 minut / dziecko+dorosły opiekun zajęcia stymulujące

Bardziej szczegółowo

GOTOWOŚĆ SZEŚCIOLATKA DO PODJĘCIA NAUKI SZKOLNEJ

GOTOWOŚĆ SZEŚCIOLATKA DO PODJĘCIA NAUKI SZKOLNEJ GOTOWOŚĆ SZEŚCIOLATKA DO PODJĘCIA NAUKI SZKOLNEJ Zagadnienia 1. Co to jest gotowość szkolna i od czego zależy. 2. Obszary gotowości szkolnej. 3. Na co zwrócić uwagę. 4. Refleksja. GOTOWOŚĆ SZKOLNA oznacza

Bardziej szczegółowo

OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH

OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ROK SZKOLNY 2013/2014 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH PORADNIA PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W CHORZOWIE Prelekcje i warsztaty dla Rodziców CUD ŻYCIA CUD NARODZIN

Bardziej szczegółowo

Fizjoterapia Kliniczna w Pediatrii Studia niestacjonarne I stopnia. Fizjoterapia Kliniczna w Pediatrii

Fizjoterapia Kliniczna w Pediatrii Studia niestacjonarne I stopnia. Fizjoterapia Kliniczna w Pediatrii Załącznik nr 1 do Zarządzenia Rektora UR Nr 4/01 z dnia 0.01.01r. Fizjoterapia Kliniczna w Pediatrii Studia niestacjonarne I stopnia Nazwa przedmiotu Fizjoterapia Kliniczna w Pediatrii Nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Fizjoterapia Studia I stopnia Niestacjonarne

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Fizjoterapia Studia I stopnia Niestacjonarne SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w pediatrii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE PRZEZNACZONE SĄ DLA: Osób dorosłych wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: Chorych

Bardziej szczegółowo

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW CO TO JEST DYSLEKSJA? Dysleksja rozwojowa jest to zespół zaburzeń występujących w procesie uczenia się, czytania i pisania u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. U podstaw

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i umiejętności) Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Bardziej szczegółowo

Propozycje ćwiczeń logopedycznych do wykorzystania przez rodziców

Propozycje ćwiczeń logopedycznych do wykorzystania przez rodziców Propozycje ćwiczeń logopedycznych do wykorzystania przez rodziców Ćwiczenia logopedyczne, które chcę tu zaprezentować, mają charakter uniwersalny, bowiem można je stosować w różnorodnych sytuacjach. W

Bardziej szczegółowo

16.zdaje się nadmiernie podatne na ból, nadmiernie przejęte drobnymi zranieniami

16.zdaje się nadmiernie podatne na ból, nadmiernie przejęte drobnymi zranieniami I. Dotyk Czy twoje dziecko:. 1.unika brudzenia sobie rąk 2.zlości się przy myciu twarzy 3. złości się przy czesaniu włosów lub obcinaniu paznokci 4. woli ubrania z długim rękawem nawet kiedy jest ciepło

Bardziej szczegółowo

Opracowała : mgr Elżbieta Książkiewicz-Mroczka

Opracowała : mgr Elżbieta Książkiewicz-Mroczka PROGRAM TERAPII LOGOPEDYCZNEJ DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W GŁOJSCACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 W RAMACH POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ Opracowała : mgr Elżbieta Książkiewicz-Mroczka

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy istnieje termin integracja sensoryczna i kto jest twórcą teorii integracji sensorycznej?

1. Od kiedy istnieje termin integracja sensoryczna i kto jest twórcą teorii integracji sensorycznej? I. POCZĄTKI BADAŃ NAD INTEGRACJĄ SENSORYCZNĄ 1. Od kiedy istnieje termin integracja sensoryczna i kto jest twórcą teorii integracji sensorycznej? Termin integracja sensoryczna został po raz pierwszy wprowadzony

Bardziej szczegółowo

Program logopedyczny przedszkola Przyjaciół Książki dla dzieci 4,5 i 6 letnich Mówimy ładnie

Program logopedyczny przedszkola Przyjaciół Książki dla dzieci 4,5 i 6 letnich Mówimy ładnie Program logopedyczny przedszkola Przyjaciół Książki dla dzieci 4,5 i 6 letnich Mówimy ładnie Opracowała: mgr Agnieszka Sokółka Wstęp Umiejętność poprawnego mówienia jest w naszych czasach szczególnie ważna.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych.

Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych. Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych. Termin integracja sensoryczna po raz pierwszy został użyty przez Ch. Sherringtona w 1902 roku w Anglii. Nowe znaczenie temu terminowi

Bardziej szczegółowo

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce WIELKOPOLSKA M. POZNAŃ POWIAT POZNAŃSKI Załącznik nr 2 Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce Istnieje około 80 szpitali publicznych w Wielkopolsce,

Bardziej szczegółowo

WSPOMAGANIE DZIECKA W ROZWOJU INTELEKTUALNYM. A mowa B percepcja wzrokowa C percepcja słuchowa D myślenie E pamięć F uwaga G lateralizacja H wiedza

WSPOMAGANIE DZIECKA W ROZWOJU INTELEKTUALNYM. A mowa B percepcja wzrokowa C percepcja słuchowa D myślenie E pamięć F uwaga G lateralizacja H wiedza WSPOMAGANIE DZIECKA W ROZWOJU INTELEKTUALNYM A mowa B percepcja wzrokowa C percepcja słuchowa D myślenie E pamięć F uwaga G lateralizacja H wiedza PLANOWANE DZIAŁANIA A B - Ćwiczenia oddechowe mające na

Bardziej szczegółowo

ANALIZA GŁOSKOWA umiejętność rozkładania słów na poszczególne elementy składowe głoski, które odpowiadają fonemom (najmniejszym cząstkom języka).

ANALIZA GŁOSKOWA umiejętność rozkładania słów na poszczególne elementy składowe głoski, które odpowiadają fonemom (najmniejszym cząstkom języka). A ANALIZA I SYNTEZA ogół czynności dokonywania rozkładu całości na poszczególne elementy składowe oraz scalania tych elementów w całość. Czynności te dotyczą też procesów poznawczych, analizy i syntezy

Bardziej szczegółowo

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc?

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Prowadzenie i opracowanie: Katarzyna Siwek Węgrów, 15.11.2010r. Autyzm a funkcjonowanie językowe Zaburzenia porozumiewania

Bardziej szczegółowo

TERESA TRYPUĆ NIEZBĘDNIK O DYSLEKSJI I TERAPII

TERESA TRYPUĆ NIEZBĘDNIK O DYSLEKSJI I TERAPII 1 TERESA TRYPUĆ NIEZBĘDNIK O DYSLEKSJI I TERAPII 2 Copyright by Teresa Trypuć Wydawca: self-publishing ISBN 978-83-7859-311-9 Wszelkie prawa zastrzeżone Wydanie II 2014 3 Spis treści CZĘŚĆ I WSTĘP... 7

Bardziej szczegółowo

Neurolog dziecięcy i szkoła koalicja czy opozycja? Dr n med. Katarzyna Wojaczyńska-Stanek

Neurolog dziecięcy i szkoła koalicja czy opozycja? Dr n med. Katarzyna Wojaczyńska-Stanek Neurolog dziecięcy i szkoła koalicja czy opozycja? Dr n med. Katarzyna Wojaczyńska-Stanek Czym jest szkoła? Budynek Miejscem nauki wiedzy norm społecznych norm etycznych Miejscem wcielania w życie idei

Bardziej szczegółowo

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA NR 3

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA NR 3 PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA NR 3 GOTOWOŚĆ SZKOLNA to stopień rozwoju psychofizycznego, który pozwoli dziecku sprostać obowiązkom szkolnym. Co to jest gotowość szkolna ( )osiągnięcie przez dziecko

Bardziej szczegółowo