Polscy nauczyciele fizyki w CERN. Polska w CERN. Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana. J.P.Nassalski 21.XI.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polscy nauczyciele fizyki w CERN. Polska w CERN. Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana. J.P.Nassalski NTP@CERN, 21.XI."

Transkrypt

1 Polscy nauczyciele fizyki w CERN 21 listopada 2008 Polska w CERN Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana J.P.Nassalski 21.XI

2 Widok z satelity na okolice CERN i LHC Jez. Lemańskie LHC CERN Genewa J.P.Nassalski 21.XI

3 Państwa członkowskie CERN Dwadzieścia krajów członkowskich CERN Korzyści: dostęp do infrastruktury wartej miliardy CHF: LHC (6 miliardów), SPS, PS, AD, ISOLDE,... udział w zarządzaniu ą CERN (Rada CERN), aplikacje do programów, na czasowe i stałe pozycje, dostęp krajowego przemysłu i usług do rynku CERN. J.P.Nassalski 21.XI

4 Użytkownicy CERN staff = ludzi z 80 krajów Największe laboratorium na świecie J.P.Nassalski 21.XI

5 Polska droga CERN 1954: ustanowienie CERN 12 krajów ratyfikuje Konwencję CERN 1959: Marian Danysz (z Warszawy) i Marian Mięsowicz (z Krakowa) otrzymali kilka stypendiów dla młodych polskich fizyków w CERN. Te indywidualne kontakty rozwinęły się wkrótce w intensywną współpracę. 1963: Z inicjatywy prof. M. Danysza i dyrektora CERN V. Weisskopfa, Polska jako jedyny kraj z bloku wschodniego, uzyskała status państwa-obserwatora (tzn. bez prawa głosowania) w Radzie CERN. Próby przyznania Polsce statusu członkowskiego napotkały na opór Związku Radzieckiego. 1991: Polska, jako pierwszy kraj bloku wschodniego, zostaje 16-tym członkiem CERN. Podstawą prawną była umowa podpisana między rządem RP i CERN, ratyfikowana następnie przez Prezydenta RP. J.P.Nassalski 21.XI

6 Polska w CERN Dokument ratyfikacji J.P.Nassalski 21.XI

7 Polska w CERN Polska jest współwłaścicielem CERN od 1 lipca 1991 r. J.P.Nassalski 21.XI

8 Polacy w CERN Polska składka do budżetu CERN (1 miliard CHF rocznie) wynosi 2.3%, CERN zatrudnia 38 polskich pracowników etatowych oraz 21 stypendystów, z których połowę stanowią młodzi inżynierowie z działu informatycznego, Mamy 12 studentów i doktorantów finansowanych przez CERN, Około 270 Polaków ma status użytkownika CERN, W sumie 340 fizyków, inżynierów, techników i studentów ma formalne związki z CERN. Stanowi to znaczącą część całkowitej liczby około 400 osób uczestniczących w badaniach z dziedziny fizyki cząstek w Polsce. Polacy w CERN pochodzą z 9 ośrodków ś naukowych z Katowic, Kielc, Krakowa, Warszawy i Wrocławia. J.P.Nassalski 21.XI

9 Ośrodki Fizyki Oddziaływań Elementarnych w Polsce Łódź: Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana (IPJ) Uniwersytet Łódzki (UŁ) Katowice: Uniwersytet Śląski (UŚ) Kielce Uniwersytet Jana Kochanowskiego (UJK) Kraków: Akademia Górniczo Hutnicza (AGH) Inst. Fiz. Jądrowej im. H. Niewodniczańskiego PAN (IFJ) Uniwersytet Jagielloński (UJ) KATOWICE 6 ośrodków, 10 instytucji Warszawa: a a IPJ Politechnika Warszawska (PW) Uniwersytet Warszawski (UW) Wrocław: Uniwersytet Wrocławski (UWr) ~ 300 eksperymentatorów i inżynierów, ~ 100 teoretyków. Większość z nich współpracuje Z CERN J.P.Nassalski 21.XI

10 Stanowiska Polaków w CERN Obecni członkowie Rady CERN J. Niewodniczański (PAA) z ramienia administracji państwowej, J. Nassalski (IPJ) przedstawiciel środowiska polskich fizyków. Zajmowane wyższe stanowiska Wiceprzewodniczący Rady CERN: R. Sosnowski ( ) Dyrektor Dywizji ECP (Electronics and Computing for Physics): ) M. Turała ( ) Członkowie komitetów wybierani ad personam Komitet Polityki Naukowej ( Rada Naukowa ): A. Wróblewski, K. Rybicki, A. Zalewska Komitet LEP: S. Pokorski Komitet SPS: J. Nassalski, A. Zalewska, H. Białkowska Komitet LECC: M. Turała Komitet AFC: E. Rondio Research Board: A. Zalewska Niektóre stanowiska Staff Members A. Charkiewicz - Radca Personalny w Departamencie HR (Human Resources). T. Kurtyka -Zastępca kierownika grupy w Departamencie TS (Technical Sevices), - Doradca Dyrektora CERN ds. Krajów Nieczłonkowskich, - Przewodniczący komisji do badania kwalifikacji na stanowiska inżyniera. A. Siemko -Zastępca kierownika grupy w Departamencie AT (Accelerator Technology), J.P.Nassalski 21.XI Szef Sekcji TF (Test Facilities), - odpowiedzialny za transfer technologii w Departamencie AT.

11 Stanowiska Polaków w CERN Od : nowy DG na 5-cio letnią kadencję - prof. Rolf-Dieter Heuer (D) - i nowa struktura administracyjna CERN: Pani prof. E. Rondio (IPJ) będzie członkiem 3-osobowego Directoriate Office. J.P.Nassalski 21.XI

12 Polonica w CERN J. Felicki, 1979 Wystawa Microcosmos J.P.Nassalski 21.XI

13 Galeria polskich VIP w CERN Jan Paweł II, 1982 T. Mazowiecki, 1990 A. Wiszniewski, 2000 Prof. Michal Kleiber, Minister of Science 17 October 2003 M. Kleiber, 2003 M. Seweryński i K. Kurzydłowski J. Duszyński, X.2008 Oficjalna inauguracja LHC J.P.Nassalski 21.XI

14 LHC J.P.Nassalski 21.XI

15 LHC akcelerator do badania nieznanych terytoriów Mt Blanc Jez. Lemańskie Genewa CERN (CH) CERN (F) 28 km obwodu J.P.Nassalski 21.XI

16 LHC m pod ziemią ą Wyniki czołowych ł zderzeń ń protonów przyspieszonych do energii 7 TeV (energia dostępna w zderzeniu: 14 TeV) będą badane przy użyciu czterech gigantycznych detektorów: CMS, LHCb, ATLAS i ALICE. Wyjście na nowe terytorium : Tevatron, USA LHC Energia (TeV) 2 14 Świetlność (cm -2 s -1 ) J.P.Nassalski 21.XI

17 Detektory przy LHC Nazwa detektora = Nazwa eksperymentu = Nazwa współpracy J.P.Nassalski 21.XI

18 Detektory przy LHC gigantyczne rozmiary 5-cio piętrowe budynki ATLAS CMS J.P.Nassalski 21.XI

19 Droga protonów do LHC Labirynt akceleratorów Tu są Polacy: początek J.P.Nassalski 21.XI

20 J.P.Nassalski 21.XI

21 Polacy przy budowie LHC Inżynierowie i technicy z Krakowa (IFJ, AGH, Politechnika Kr.) i Wrocławia (PWr) wnieśli duży wkład w budowę LHC. Ponad 100 osób m.in. testowało elektryczne i mechaniczne połączenia magnesów, połączenia kriogeniczne i próżniowe, nadprzewodzące kable, zajmowało się uruchomieniem zabezpieczeń magnesów i automatyzacją linii ciekłego helu. Przez 5 lat przepracowano ponad 1000 osobomiesięcy. J.P.Nassalski 21.XI W październiku IFJ PAN podpisał z CERN LoI w sprawie utworzenia dwóch kilkuosobowych zespołów do inspekcji magnesów LHC podczas przerwy zimowej, na okres 5 lat.

22 Polacy w eksperymentach przy LHC J.P.Nassalski 21.XI

23 Zespoły doświadczalne w eksperymentach LHC Np. zespół ATLAS Detektory LHC są budowane we wspólpracy wielu ludzi z całego świata; ATLAS jest budowany przez około 2000 fizyków i inżynierów ze 167 uniwersytetów i instytutów z 37 krajów. J.P.Nassalski 21.XI

24 ATLAS October 2005 Program fizyczny dedykowany poszukiwaniom higgsa, cząstek supersymetrycznych, Detektor o rozmiarach 6-cio piętrowej kamienicy (22 m x 22 m x 42 m) lokalizuje położenie torów cząstek z precyzją kilkudziesięciu mikrometrów, Detektor zawiera 100 milionów kanałów elektroniki, którą obsługuje 3,000 km kabli. J.P.Nassalski 21.XI

25 Detektor Wewnętrzny: do precyzyjnego określenia torów cząstek w pobliżu oddziaływujących protonów. Polski wkład (IFJ, IPJ, PW; ~20 osób) do Wewnętrznego ego Detektora: to do kontrukcji, instalacji i uruchomienia detektora, do elektroniki: zasilania, odczytu i sterowania, do symulacji oddziaływań protonów. J.P.Nassalski 21.XI

26 CMS Podobnie jak ATLAS - program fizyczny jest dedykowany poszukiwaniom higgsa, cząstek supersymetrycznych, Detektor pozwala na dobrą identyfikację mionów, które mogą syganalizować ć rozpady nowych cząstek, Jest wyposażony o y w największy ę na świecie e nadprzewodzący solenoid soe od o dugośc długości 12.5 m i średnicy wewnętrznej 6 m, który wytwarza pole 4 T. J.P.Nassalski 21.XI

27 tor mionu w detektorze System Wyzwalania ( tryger ) CMS: - używa mionów o dużym pedzie, wyprodukowanych pod dużymi kątami. -miony yprzenikaja przez cały detektor i są indentyfikowane w jego zewnetrznych warstwach. Polski wkład (IPJ, UW; ~20 osób) do Systemu Wyzwalania: zaprojektowanie elektroniki trygera, budowa około 3000 modułów elektroniki, instalacja, uruchomienie i odpowiedzialność za działanie całego systemu, do symulacji oddziaływań protonów. J.P.Nassalski 21.XI

28 LHCb Poszukuje odpowiedzi na pytania: dlaczego w przyrodzie są 3 generacje cząstek? co spowodowało, że Wszechświat jest zdominowany przez materię? W tym celu bada się drobne różnice we własnościach cząstek i antycząstek zawierających kwark b (tzw. mezonów pięknych). LHC będzie ich produkował biliony rocznie w zderzeniach protonów, Mezony piękne żyją jedną bilionową sekundy. Ich pęd jest na tyle duży, że przed rozpadem oddalają się od miejsca zderzenia protonów na odległość ok. 1 cm, Wyśledzenie takich zdarzeń i precyzyjny pomiar odległości jest zadaniem Detektora Wierzchołka. J.P.Nassalski 21.XI

29 Polski wkład (AGH, IFJ, IPJ; ~18 osób): detektory słomkowe (straw tubes) do rekonstrukcji torów w Zewnetrznym Detektorze. Słomki o długości 2.5 m long i średnicy y 5 mm są sklejone w warstwy. Dwie warstwy zmontowane na penelu tworzą moduł. Produkcja modułu w Warszawie Wkład do projektu i konstrukcji prototypu, Produkcja słomek o długości 2.5 m (1/3 z 64,000 wszystkich); gdyby je ułożyć jedna za druga, tp pokryłyby odległość z Łodzi do Warszawy... System pozycjonowania Detektora Zewnetrznego, Produkcja J.P.Nassalski wszystkich (400) paneli. 21.XI

30 ALICE Wehikuł do podróży w czasie do Wszechświata po milionowych częściach sekundy od jego powstania w wyniku Wielkiego Wybuchu Przez drobną chwilę materia przypominała wtedy ygorącą ą ą zupę utworzoną ą przez kwarki i gluony, nazywaną plazmą kwarkowo-gluonową. Z niej utworzyły się protony i neutrony, które przetrwały do naszych czasów. LHC będzie wytwarzał miniaturowe Wielkie Wybuchy w wyniku czołowych zderzeń jąder ołowiu, w których będzie dostępna energia 1,150,000 GeV, Do obserwacji i badania plazmy posłużą ł ż określone cząstki, które z niej wylatują. Jest to trudne zadanie ponieważ w wyniku zderzenia jąder ołowiu może się utworzyć do 20,000 cząstek. Będzie to przypominało poszukiwanie igły w stogu siana J.P.Nassalski 21.XI W tym celu detektor ALICE jest wyposażony w szereg detektorów o bardzo dobrej zdolności rozdzielczej.

31 Polski technik montuje moduł PHOS Polski wkład (IFJ, IPJ, PW; ~22 osób): Komora Projekcji Czasowej cylindryczny detektor o 5m długości i średnicy; wkład do projektu, konstrukcji i testów. Detektor fotonów (PHOS) złożony ł ż z kryształów PWO 2cm x 2cm x 18cm; Polska dostarczyła 1000 kryształów, część elektroniki, uczestniczyła c w konstrukcji i testach. Szybka elektronika do określenia czasu (tryger T0); wkład do elektroniki. do konstrukcji bazy danych. j do symulacji oddziaływań ciężkich ę jonów. J.P.Nassalski 21.XI

32 Polacy w eksperymentach przy SPS J.P.Nassalski 21.XI

33 Beam momentum 160 GeV intensity µ + /spill (4.8s/16.2s) longitudinal l polarization ~ -76% LHC SPS μ + N Target 6 LiD, longitudinal polarization +53%, -50% NH 3 (2007) J.P.Nassalski 21.XI

34 COMPASS Współpraca COMPASS: 200 osób z 30 intytutów w 10 krajach. Polski wkład (IPJ, UW, PW; 15 osób): detektor śladowy SciFi, pozycjonowanie detektorów, analiza (10 doktorantów!). Pomiary do 2008 roku: μ 160 GeV/c protony i deutrony Detektory μ' hadrony J.P.Nassalski 21.XI

35 COMPASS Problematyka fizyczna: jak zbudować proton i neutron z ich elementarnych składników: kwarków i gluonów? Ten problem był badany w CERN od początku lat 70-tych, a Polscy fizycy uczestniczyli w tych badaniach od początku lat 80-tych: EMC NMC SMC COMPASS. Full description requires orbital angular momentum W tym roku rozpoczęto nowy program badawczy: używając wiązek hadronów odkryć cząstki utworzone przez egzotyczne kombinacje kwarków i gluonów, przewidziane przez teorię silnych oddziaływań, Chromodynamikę Kwantową: cząstki znane (mezony) Czastki nieznane, przewidziane J.P.Nassalski 21.XI

36 SHINE Współpraca SHINE: 114 ludzi z 24 instytutów w 14 krajach. Polski wkład (UJ, IPJ, UJK, UW, PW; 16 osób): detektory pozycji wiązki, układ gazowy, zasilacze, światłowody dla detektorów czasu przelotu, układ kontroli detektorów, baza danych eksperymentu, koordynacja programów rekonstrucji, rzecznik: M. Gaździcki (Frankfurt/Kielce). J.P.Nassalski 21.XI

37 SHINE Super-Kamiokande Problematyka fizyczna: Pomiar produkcji hadronów w oddziaływaniach hadron hadron, potrzebny do analizy danych z... eksperymentów neutrinowych (Super-Kamiokande, T2K) : eksperymentów badających promieniowanie kosmiczne (Pierre Auger, KASKADE): Badanie oddziaływań jądro-jądro: poszukiwania przejścia od nukleonowego gazu do plazmy kwarkowo-gluonowej : Synergia: polskie zespoły uczestniczą ą również w eksperymentach neutrinowych, promieniowania kosmicznego i oddziaływań jądro-jadro przy wysokich energiach (STAR, ALICE). Super-Kamiokande Lawina powietrzna plazma kwerkowo-gluonowa przejście J.P.Nassalski 21.XI.2008 gaz hadronowy 37

38 Sieć komputerowa do analizy danych z LHC J.P.Nassalski 21.XI

39 Polski GRID Tier1 FZK DFN DWDM 10Gbps WARSAW Firewall GEANT-2 Frankfurt PIONIER Warsaw-ICM POZNAŃ KRAKÓW Cracow-CYFRONET VLAN (1Gbit/s) DWDM Tier-2 Servers Firewall Poznan-PSNC PSNC Firewall Access Router PIONIER Network Switch W ciągu 1 roku LHC wyprodukuje 15 PB danych, które będą analizowane przez 5000 fizyków w 500 ośrodkach na całym świecie. Do dystrybucji danych i do zapewnienia wspólnej mocy obliczeniowej utworzono dedykowany GRID komputerowy (WLCG). GRID ma 4 poziomy dystrybucji: Tier0 (CERN) Tier3. Fizycy z Krakowa i Warszawy, we współpracy z CYFRONETEM (Warszawa), ICM (Warszawa) and PCSS (Poznań), zbudowali polski poziom Tier2. Wykorzystuje on polską sieć PIONIER. Ostatnio do współpracy dołączyło WCSS (Wrocław). J.P.Nassalski 21.XI

40 Transfer technologii J.P.Nassalski 21.XI

41 Transfer technologii Fizyka wysokich energii potrzebuje wyrafinowanych detektorów wymagających opracowania nowych technologii. CERN wspiera transfer technologii do laboratoriów naukowych i przemysłu w krajach członkowskich, dla zastosowań w codziennym życiu. Przykład: detektor GEM wynaleziony w CERN. Transfer technologii do firmy TECHTRA (Wrocławski Park Technologiczny), która otrzymała Srebrny Medal na Międzynarodowych Targach Wynalazków, Genewa, dr S. Wronka buduje prototyp detektora fotonów, dla zastosowań medycznych. J.P.Nassalski 21.XI

42 Przemysł w CERN J.P.Nassalski 21.XI

43 Polski przemysł w CERN Złota nagroda CMS dla ZEC Service, Wrocław Prototypy magnesów LHC w kriostatach Rafako, Racibórz Budowa LHC utworzyła rynek warty 3-4 miliardów CHF Polska uzyskała do niego dostęp po przystąpieniu do CERN w 1991 r. Od tego czasu dziesiątki polskich przedsiębiorstw wygrało kontrakty przemysłowe i serwisowe, np.: ZEC Service, Wrocław kilka kontraktów na sumę 10 milionów CHF i Rafako, Racibórz kriostaty dla prototypów magnesów LHC J.P.Nassalski 21.XI W okresie zawarto kontrakty w wysokości 30 milionów CHF

44 Kursy dla nauczycieli J.P.Nassalski 21.XI

45 Kursy dla nauczycieli TRAINING SCIENTISTS OF TOMORROW Na początku 2007 roku uruchomiono w CERN program jednotygodniowych kursów w języku polskim (National Teacher Programme - NTP), dla nauczycieli fizyki. Pierwszy wieczór pierwszego kursu, kwiecień Odbyło się już sześć kursów. Uczestniczyło ł w nich około ł 230 nauczycieli. Duży polski sukces! J.P.Nassalski 21.XI

46 2008 r.: CERN w Polsce J.P.Nassalski 21.XI

47 Konferencje Konferencja dla nauczycieli Fizyka Wysokich Energii w Edukacji Szkolnej, Puławy, Konferencja dla gimnazjalistów i licealistów Od MSC do LHC od radu i polonu do Wielkiego Zderzacza Hadronów Warszawa, Physics of Elementary Interactions ti in the LHC Era Warszawa, J.P.Nassalski 21.XI

48 Wystawy Muzeum MSC, od 15.V.2008 Aula Wydziału Fizyki PW J.P.Nassalski 21.XI

49 LHC w warszawskim metrze J.P.Nassalski 21.XI

50 Festiwale Nauki i Pikniki Naukowe Piknik Naukowy, Warszawa, a a J.P.Nassalski 21.XI

51 Artykuły i broszury Świat Nauki, Przewodnik po LHC Również liczne wykłady, seminaria, reportaże w prasie, TV i PR,... J.P.Nassalski 21.XI

52 PODSUMOWANIE W ciągu najbliższych paru lat spodziewamy się dokonać w CERN przełomowych odkryć z dziedziny FOE i Polska będzie w nich uczestniczyła. CERN jest również bardzo efektywnym narzędziem promocji fizyki w społeczeństwie czego dowód można było zobaczyć na przystanku autobusowym w Warszawie macie w czym Państwo swój znaczny udział... Życzymy dalszych sukcesów! J.P.Nassalski 21.XI

53 CERN czeka na Państwa uczniów! J.P.Nassalski 21.XI

54 Zapasowe przeźrocza J.P.Nassalski 21.XI

55 CERN Meyrin = CERN Lab.1. CERN Meyrin widok w kierunku Alp Mt Blanc Meyrin Genewa CERN Prèvessin = CERN Lab.2 po stronie francuskiej. J.P.Nassalski 21.XI

56 Zadania CERN Badania naukowe, Nowe technologie i transfer technologii do przemysłu, Edukacja studentów i nauczycieli, Rozwój współpracy międzynarodowej w dziedzinie FOE. FOE: Fizyka Oddziaływań ł ń Elementarnych (fizyka cząstek elementarnych, fizyka wysokich energii). CERN Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire Europejska Organizacja Badań Jądrowych CERN (Europejskie Laboratorium Fizyki Cząstek). nazwa polska nazwa (nieoficjalna) J.P.Nassalski 21.XI

57 Kariera w CERN Inżynier elektronik Technik elektronik Strażak Tłumacz Fizyk Ekspertyza w CERN fizyka informatyka technologia próżni kriogenika elektronika elektryka magnesy materiałoznawstwo systemy kontroli Prawnik Pracownik administracyjny Inżynier BHP Technik próżniowy Analityk Informatyk Operator maszyn J.P.Nassalski 21.XI

58 LHC Tunel LHC z magnesami do prowadzenia protonów na orbicie J.P.Nassalski 21.XI

59 LHC Przekrój magnesów Przeciwnie skierowane pola magnetyczne Dwie wiązki ą protonów poruszają się ę obok siebie w przeciwnych kierunkach. Ruch po okręgu jest wymuszany przez silne pole magnetyczne. Kierunki pola w obu wiązkach sa przeciwnie skierowane. J.P.Nassalski 21.XI Przyspieszone protony poruszają się z prędkością 99,999,999.1% prędkości światła, czyli w ciągu 1 s wykonują ponad okrążeń w tunelu.

60 LHC Magnesy W tunelu znajduje się ponad 7000 magnesów nadprzewodzących. Kable nadprzewodzące w magnesach są wykonane z drutów NbTi o grubości mm. Zużyto na nie 1200 t NbTi. Po rozwinięciu, ich długość pokryłaby pięciokrotnie odległość od Ziemi do Słońca, Pole w magnesach głównych wyniesie 8.7 T, przy prądzie 11,700 A, Energia zmagazynowana w magnesach wynosi 11 GJ. J.P.Nassalski 21.XI

61 LHC Wiązki protonów detektor paczki protonów Każda wiązka składa się z 2800 paczek, z których każda zawiera 100 miliardów protonów. Paczka o długości kilku cm jest w obszarze przecięcia ściśnięta do grubości włosa, W rurze próżniowej panuje ciśnienie Torr, czyli takie jest na wysokości 1000 km nad powierzchnią Ziemi. J.P.Nassalski 21.XI

62 LHC Układ chłodzenia Linia kriogenicznana Magnesy są utrzymywane w temperaturze 1.9K przy użyciu nadciekłego helu, Do schłodzenia magnesów o całkowitej masie 31,000 t używa się 700, l (100 t) helu rozprowadzanego przez linię kriogeniczną o długości 30 km, Do wstępnego ochłodzenia używa się 12 milionów litrów ciekłego azotu. J.P.Nassalski 21.XI

63 Programy stypendialne CERN Fellowship Programme dla fizyków z doktoratem oraz dla absolwentów wyższych uczelni technicznych, 2-letnie kontrakty ścieżka do staff position, Associateship (Corresponding Associateship) Programme dla zatrudnionych fizyków z doktoratem i inżynierów, 1-letnie kontrakty (do 6 miesięcy, z małych krajów członkowskich ), Doctoral Students Programme dla przygotowujących Kilka krajów, doktoraty również z nie fizyki będących stosowanej, członkami informatyki CERN, i inżynierii, 2-letnie dofinansowuje kontrakty, z własnych środków udział swoich studentów Technical Students Programme w tych programach. dla studentów fizyki stosowanej, informatyki, inżynierii, kontrakty Nasze 6-12 dotychczasowe miesięcy. próby pozyskania dofinansowania Trainee Programme z MNiSW były bezowocne. staże dla studentów fizyki stosowanej, inżynierii, informatyki, administracji, do 5 miesięcy. Summer Students Programme wykłady, udział w doświadczeniach, nawiązanie kontaktów, dla studentów fizyki, informatyki i inżynierii, 2-4 miesiące. High School Teachers i National Teachers Programme J.P.Nassalski 21.XI

Polska w CERN. Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 21-25 maja 2007. Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im.

Polska w CERN. Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 21-25 maja 2007. Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. Polska w CERN Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 21-25 maja 2007 Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana CERN, 21.V.2007 J. Nassalski 1 Droga Polski do CERN 1959 r. profesorowie

Bardziej szczegółowo

Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 16-20 kwietnia 2007

Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 16-20 kwietnia 2007 Polska w CERN Kurs dla polskich nauczycieli w CERN 16-20 kwietnia 2007 Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana CERN, 16.IV.2007 J. Nassalski 1 Droga Polski do CERN 1959 r.

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział: BMiZ Kierunek: MiBM / KMiU Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk Przygotował: Adrian Norek Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Chłodzenie największego na świecie magnesu w CERN

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 8 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Współczesne eksperymenty Wprowadzenie Akceleratory Zderzacze Detektory LHC Mapa drogowa Współczesne

Bardziej szczegółowo

Witamy w CERNie. Bolesław Pietrzyk LAPP Annecy (F) Wykład przygotowany przez polskich fizyków w CERNie.

Witamy w CERNie. Bolesław Pietrzyk LAPP Annecy (F) Wykład przygotowany przez polskich fizyków w CERNie. Witamy w CERNie Bolesław Pietrzyk LAPP Annecy (F) Wykład przygotowany przez polskich fizyków w CERNie bolek.pietrzyk@cern.ch 4 lipca 2012 Joe Incandela (CMS) Fabiola Gianotti (ATLAS) Première rencontre

Bardziej szczegółowo

Compact Muon Solenoid

Compact Muon Solenoid Compact Muon Solenoid (po co i jak) Piotr Traczyk CERN Compact ATLAS CMS 2 Muon Detektor CMS był projektowany pod kątem optymalnej detekcji mionów Miony stanowią stosunkowo czysty sygnał Pojawiają się

Bardziej szczegółowo

Fizyka wysokich energii w erze LHC

Fizyka wysokich energii w erze LHC Konferencja FIZYKA WYSOKICH ENERGII W EDUKACJI SZKOLNEJ Puławy, 29.02 01.03.2008 Fizyka wysokich energii w erze LHC Jan Paweł Nassalski Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana J. P. Nassalski Puławy,

Bardziej szczegółowo

Wszystko, co kiedykolwiek chcieliście wiedzieć o CERNie i o fizyce cząstek

Wszystko, co kiedykolwiek chcieliście wiedzieć o CERNie i o fizyce cząstek Wszystko, co kiedykolwiek chcieliście wiedzieć o CERNie i o fizyce cząstek i jeszcze kilka, których nie chcieliście wiedzieć, ale i tak się dowiecie mgr inż. Małgorzata Janik - majanik@cern.ch mgr inż.

Bardziej szczegółowo

Witamy w CERN. 2014-02-24 Marek Kowalski

Witamy w CERN. 2014-02-24 Marek Kowalski Witamy w CERN Co to jest CERN? CERN European Organization for Nuclear Research oryg. fr Conseil Europeén pour la Recherche Nucléaire Słowo nuclear (Jadrowy) czysto historyczne. W czasie, gdy zakładano

Bardziej szczegółowo

CERN pierwsze globalne laboratorium. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów

CERN pierwsze globalne laboratorium. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów CERN pierwsze globalne laboratorium Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Plan wykładu CERN trochę historii Kto pracuje w CERN Misja i zadania CERN Kompleks akceleratorów w CERN Jakie

Bardziej szczegółowo

Podróż do początków Wszechświata: czyli czym zajmujemy się w laboratorium CERN

Podróż do początków Wszechświata: czyli czym zajmujemy się w laboratorium CERN Podróż do początków Wszechświata: czyli czym zajmujemy się w laboratorium CERN mgr inż. Małgorzata Janik - majanik@cern.ch mgr inż. Łukasz Graczykowski - lgraczyk@cern.ch Zakład Fizyki Jądrowej, Wydział

Bardziej szczegółowo

Jak działają detektory. Julia Hoffman# Southern Methodist University# Instytut Problemów Jądrowych

Jak działają detektory. Julia Hoffman# Southern Methodist University# Instytut Problemów Jądrowych Jak działają detektory Julia Hoffman# Southern Methodist University# Instytut Problemów Jądrowych LHC# Wiązka to pociąg ok. 2800 paczek protonowych Każda paczka składa się. z ok. 100 mln protonów 160km/h

Bardziej szczegółowo

Wykład monograficzny 0 1

Wykład monograficzny 0 1 Fizyka zderzeń relatywistycznych ciężkich jonów Wykład 0: LHC okno na Mikroświat Wykład 1: AA: Motywacja, cele fizyczne, akceleratory, eksperymenty Wykład 2: Plazma kwarkowo-gluonowa Wykład 3: Geometria

Bardziej szczegółowo

Jak działają detektory. Julia Hoffman

Jak działają detektory. Julia Hoffman Jak działają detektory Julia Hoffman wielki Hadronowy zderzacz Wiązka to pociąg ok. 2800 wagonów - paczek protonowych Każdy wagon wiezie ok.100 mln protonów Energia chemiczna: 80 kg TNT lub 16 kg czekolady

Bardziej szczegółowo

Po co nam CERN? Po co nam LHC? Piotr Traczyk

Po co nam CERN? Po co nam LHC? Piotr Traczyk Po co nam CERN? Po co nam LHC? Piotr Traczyk Sympozjum IPJ Plan 1)Wstęp Po co nam LHC? 2)Eksperymenty w CERNie w których bierzemy udział COMPASS LHCb ALICE CMS 3)Podsumowanie 2 Po co nam LHC? Po co kopać

Bardziej szczegółowo

Akceleratory Cząstek

Akceleratory Cząstek M. Trzebiński Akceleratory cząstek 1/30 Akceleratory Cząstek Maciej Trzebiński Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauki Praktyki studenckie na LHC IFJ PAN, 23 sierpnia 2016 Obserwacje w makroświecie

Bardziej szczegółowo

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, PH-Dept.

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, PH-Dept. CERN - pierwsze globalne laboratorium Magdalena Kowalska CERN, PH-Dept. Menu Co to jest właściwie CERN? Kilku CERN-owskich Noblistów Co badamy? Obecne przyspieszacze Przykłady eksperymentów: cząstki elementarne

Bardziej szczegółowo

LHC: program fizyczny

LHC: program fizyczny LHC: program fizyczny Piotr Traczyk CERN Detektory przy LHC Planowane są 4(+2) eksperymenty na LHC ATLAS ALICE CMS LHCb 2 Program fizyczny LHC Model Standardowy i Cząstka Higgsa Poza Model Standardowy:

Bardziej szczegółowo

największe światowe M. Turała Instytut Fizyki Jądrowej PAN, Kraków CERN, 31 marzec, 2008

największe światowe M. Turała Instytut Fizyki Jądrowej PAN, Kraków CERN, 31 marzec, 2008 CERN największe światowe laboratorium fizyki cząstek M. Turała Instytut Fizyki Jądrowej PAN, Kraków CERN, 31 marzec, 2008 1 CERN -początki Zarys wystąpienia - misja CERN - kamienie i milowe Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Reportaż ze szkolenia w CERN w Genewie, 11 17.04.2010 r.

Reportaż ze szkolenia w CERN w Genewie, 11 17.04.2010 r. Reportaż ze szkolenia w CERN w Genewie, 11 17.04.2010 r. Do CERN wyruszyliśmy z parkingu Instytutu Fizyki Uniwersytetu Śląskiego, który był organizatorem tego bardzo interesującego dla fizyków wyjazdu.

Bardziej szczegółowo

Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS

Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS Poszukiwania bozonu Higgsa w rozpadzie na dwa leptony τ w eksperymencie CMS Artur Kalinowski Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski Warszawa, 7 grudnia 2012 DETEKTOR CMS DETEKTOR CMS Masa całkowita : 14

Bardziej szczegółowo

Jak znaleźć igłę w stogu siana

Jak znaleźć igłę w stogu siana Jak znaleźć igłę w stogu siana Rola obliczeń komputerowych w eksperymentach fizyki wysokich energii Piotr Golonka CERN EN/ICE-SCD Plan Co jest igłą a co stogiem siana... między teorią a doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

LHC klucz do Mikroświata

LHC klucz do Mikroświata LHC klucz do Mikroświata Barbara Wosiek Dzień Otwarty, IFJ PAN 26.09.2008 1 LHC Large Hadron Collider Wielki Zderzacz Hadronów Gigantyczny akcelerator cząstek w Europejskim Ośrodku Fizyki Cząstek CERN

Bardziej szczegółowo

EDUKACYJNE ZASOBY CERN

EDUKACYJNE ZASOBY CERN EDUKACYJNE ZASOBY CERN Prezentację przygotowały: Bożena Kania, Gimnazjum nr 9 w Lublinie Ewa Pilorz, Gimnazjum nr 15 w Lublinie Joanna Russa-Resztak, IX Liceum Ogólnokształcące w Lublinie po szkoleniu

Bardziej szczegółowo

Polacy i Polska w technologiach detektorów w CERN-ie. L. Zwalinski CERN EP/DT December 16 th 2016

Polacy i Polska w technologiach detektorów w CERN-ie. L. Zwalinski CERN EP/DT December 16 th 2016 Polacy i Polska w technologiach detektorów w CERN-ie L. Zwalinski CERN EP/DT December 16 th 2016 1 Eksperymenty LHC technologie detektorów LHCb ATLAS CMS ALICE * Neutrino platform * CLIC Polskie zespoły

Bardziej szczegółowo

Zakłady Naukowe Oddziału Fizyki i Astrofizyki Cząstek w Instytucie Fizyki Jądrowej

Zakłady Naukowe Oddziału Fizyki i Astrofizyki Cząstek w Instytucie Fizyki Jądrowej Zakłady Naukowe Oddziału Fizyki i Astrofizyki Cząstek w Instytucie Fizyki Jądrowej Oddziaływań Leptonów (NZ11) Struktury Hadronów (NZ12) Liniowego zderzacza (NZ13) Eksperymentu ATLAS (NZ14) Promieniowania

Bardziej szczegółowo

Marek Kowalski

Marek Kowalski Jak zbudować eksperyment ALICE? (A Large Ion Collider Experiment) Jeszcze raz diagram fazowy Interesuje nas ten obszar Trzeba rozpędzić dwa ciężkie jądra (Pb) i zderzyć je ze sobą Zderzenie powinno być

Bardziej szczegółowo

Kurs dla nauczycieli fizyki - Cząstki elementarne w CERN pod Genewą.

Kurs dla nauczycieli fizyki - Cząstki elementarne w CERN pod Genewą. Kurs dla nauczycieli fizyki - Cząstki elementarne w CERN pod Genewą. Europejska Organizacja Badań Jądrowych CERN (European Organization for Nuclear Research) pod Genewą i Centralny Ośrodek Doskonalenia

Bardziej szczegółowo

Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów

Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów CERN - mekka dla fizyków Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Plan wykładu CERN w 7 punktach Czym jest CERN trochę historii Kto pracuje w CERN Polska w CERN Jak funkcjonuje CERN Misja

Bardziej szczegółowo

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, PH-Dept.

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, PH-Dept. CERN - pierwsze globalne laboratorium Magdalena Kowalska CERN, PH-Dept. Menu Co to jest właściwie CERN? Trochę historii Kilku CERN-owskich Noblistów Co badamy? Obecne przyspieszacze Przykłady eksperymentów:

Bardziej szczegółowo

Sylwa czyli silva rerum na temat fizyki cz astek elementarnych

Sylwa czyli silva rerum na temat fizyki cz astek elementarnych Sylwa czyli silva rerum na temat fizyki cz astek elementarnych Barbara Badełek Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Uppsalski Nauczyciele fizyki w CERN 20 26 maja 2007 B. Badełek (Warsaw and Uppsala) Silva

Bardziej szczegółowo

Programowanie dla Wielkiego Zderzacza Hadronów

Programowanie dla Wielkiego Zderzacza Hadronów Programowanie dla Wielkiego Zderzacza Hadronów Wojciech Broniowski Instytut Fizyki Jądrowej PAN Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Universytet Pedagogiczny, 30.11.01 WB (IFJ PAN & UJK) Programowanie

Bardziej szczegółowo

Zakład Eksperymentu ATLAS (NZ14)

Zakład Eksperymentu ATLAS (NZ14) Zakład Eksperymentu ATLAS (NZ14) Kierownik Zakładu: dr hab. prof. IFJ PAN Adam Trzupek Zadanie statutowe: Temat 1, zadanie 6: Eksperyment ATLAS na akceleratorze LHC w CERN Badania oddziaływań proton-proton

Bardziej szczegółowo

Jak znaleźć igłę w stogu siana

Jak znaleźć igłę w stogu siana Jak znaleźć igłę w stogu siana Rola obliczeń komputerowych w eksperymentach fizyki wysokich energii Krzysztof Korcyl na bazie wykładu Piotra Golonki CERN EN/ICE-SCD Użytkowanie i kopiowanie dozwolone na

Bardziej szczegółowo

W jaki sposób dokonujemy odkryć w fizyce cząstek elementarnych? Maciej Trzebiński

W jaki sposób dokonujemy odkryć w fizyce cząstek elementarnych? Maciej Trzebiński W jaki sposób dokonujemy odkryć w fizyce cząstek elementarnych? Maciej Trzebiński Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk Gimli Glider Boeing 767-233 lot: Air Canada

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO BUDUJEMY AKCELERATORY?

DLACZEGO BUDUJEMY AKCELERATORY? FIZYKA WYSOKICH ENERGII W EDUKACJI SZKOLNEJ Puławy, 29.02.2008r. DLACZEGO BUDUJEMY AKCELERATORY? Dominika Domaciuk I. Wprowadzenie Na świecie jest 17390 akceleratorów! (2002r). Różne zastosowania I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe

Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe Spotkanie 3 Porównanie modeli rozpraszania do pomiarów na Wielkim Zderzaczu Hadronów LHC i przyszłość fizyki cząstek Rafał Staszewski Maciej Trzebiński

Bardziej szczegółowo

Masterclasses: Warsztaty z fizyki cząstek. Politechnika Warszawska, Wydział Fizyki, Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych

Masterclasses: Warsztaty z fizyki cząstek. Politechnika Warszawska, Wydział Fizyki, Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych Masterclasses: Warsztaty z fizyki cząstek Politechnika Warszawska, Wydział Fizyki, Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych What is a Particle Physics Masterclass? As in a masterclass in the arts,

Bardziej szczegółowo

CERN: fizyka wysokich energii i edukacja szkolna. Krzysztof Fiałkowski Uniwersytet Jagielloński

CERN: fizyka wysokich energii i edukacja szkolna. Krzysztof Fiałkowski Uniwersytet Jagielloński CERN: fizyka wysokich energii i edukacja szkolna Krzysztof Fiałkowski Uniwersytet Jagielloński Czym jest CERN? CERN to skrót francuskiej nazwy Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire, czyli Europejska

Bardziej szczegółowo

LHC i po co nam On. Piotr Traczyk CERN

LHC i po co nam On. Piotr Traczyk CERN LHC i po co nam On Piotr Traczyk CERN LHC: po co nam On Piotr Traczyk CERN Detektory przy LHC Planowane są 4(+2) eksperymenty na LHC ATLAS ALICE CMS LHCb 5 Program fizyczny LHC 6 Program fizyczny LHC

Bardziej szczegółowo

Nauka i technologia dwa spojrzenia na CERN

Nauka i technologia dwa spojrzenia na CERN Nauka i technologia dwa spojrzenia na CERN Politechnika Krakowska, wykład inauguracyjny, 3.10.2014 Agnieszka Zalewska, IFJ PAN Przewodnicząca Rady CERN-u CERN utworzony został w 1954: przez 12 państw europejskich

Bardziej szczegółowo

Teoria Wielkiego Wybuchu FIZYKA 3 MICHAŁ MARZANTOWICZ

Teoria Wielkiego Wybuchu FIZYKA 3 MICHAŁ MARZANTOWICZ Teoria Wielkiego Wybuchu Epoki rozwoju Wszechświata Wczesny Wszechświat Epoka Plancka (10-43 s): jedno podstawowe oddziaływanie Wielka Unifikacja (10-36 s): oddzielenie siły grawitacji od reszty oddziaływań

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO FIZYKI CZĄSTEK. Julia Hoffman (NCU)

WSTĘP DO FIZYKI CZĄSTEK. Julia Hoffman (NCU) WSTĘP DO FIZYKI CZĄSTEK Julia Hoffman (NCU) WSTĘP DO WSTĘPU W wykładzie zostały bardzo ogólnie przedstawione tylko niektóre zagadnienia z zakresu fizyki cząstek elementarnych. Sugestie, pytania, uwagi:

Bardziej szczegółowo

Jak Budowano LHC. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów

Jak Budowano LHC. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Jak Budowano LHC Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Plan wykładu Czym jest Wielki Zderzacz Hadronów LHC Wybrane wyzwania LHC Nadprzewodnictwo w LHC i urządzenia nadprzewodnikowe

Bardziej szczegółowo

Stanisław Rejowski Dyrektor Działu Produkcji Serwerów ACTION S.A. Polskie serwery w służbie nauki

Stanisław Rejowski Dyrektor Działu Produkcji Serwerów ACTION S.A. Polskie serwery w służbie nauki Stanisław Rejowski Dyrektor Działu Produkcji Serwerów ACTION S.A. Polskie serwery w służbie nauki Kompleksowa oferta. Doświadczenie w budowie gotowych rozwiązań. ACTION S.A. uznany producent 4-te miejsce

Bardziej szczegółowo

Narodowe Centrum Radioterapii Hadronowej. Centrum Cyklotronowe Bronowice

Narodowe Centrum Radioterapii Hadronowej. Centrum Cyklotronowe Bronowice 1 Narodowe Centrum Radioterapii Hadronowej Centrum Cyklotronowe Bronowice Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk ul. Radzikowskiego 152, 31-342 Kraków www.ifj.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej ZAPRASZAMY NA STUDIA

Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej ZAPRASZAMY NA STUDIA Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej ZAPRASZAMY NA STUDIA ang. AGH University of Science and Technology Dlaczego Kraków? Dlaczego Kraków? Dlaczego Kraków? Dlaczego Kraków? Dlaczego Kraków? Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Bozon Higgsa prawda czy kolejny fakt prasowy?

Bozon Higgsa prawda czy kolejny fakt prasowy? Bozon Higgsa prawda czy kolejny fakt prasowy? Sławomir Stachniewicz, IF PK 1. Standardowy model cząstek elementarnych Model Standardowy to obecnie obowiązująca teoria cząstek elementarnych, które są składnikami

Bardziej szczegółowo

I rocznica utworzenia Narodowego Centrum Badań Jądrowych

I rocznica utworzenia Narodowego Centrum Badań Jądrowych I rocznica utworzenia Narodowego Centrum Badań Jądrowych Grzegorz Wrochna dyrektor NCBJ www.ncbj.gov.pl 13.09.2012 G.Wrochna, NCBJ 1 ncbj@ncbj.gov.pl www.ncbj.gov.pl reaktor Maria Świerk 44 ha terenu 25

Bardziej szczegółowo

Title. Tajemnice neutrin. Justyna Łagoda. obecny stan wiedzy o neutrinach eksperymenty neutrinowe dalszy kierunek badań

Title. Tajemnice neutrin. Justyna Łagoda. obecny stan wiedzy o neutrinach eksperymenty neutrinowe dalszy kierunek badań Title Tajemnice neutrin Justyna Łagoda obecny stan wiedzy o neutrinach eksperymenty neutrinowe dalszy kierunek badań Cząstki i oddziaływania 3 generacje cząstek 2/3-1/3 u d c s t b kwarki -1 0 e νe µ νµ

Bardziej szczegółowo

UPOWSZECHNIANIE NAUKI

UPOWSZECHNIANIE NAUKI UPOWSZECHNIANIE NAUKI Zadanie 1. Organizacja konferencji, wystaw oraz popularyzacja nauki I. ORGANIZACJA KONFERENCJI W roku 2011 zorganizowano samodzielnie lub we współpracy z innymi jednostkami 10 konferencji

Bardziej szczegółowo

Wielki Wybuch czyli podróż do początku wszechświata. Czy może się to zdarzyć na Ziemi?

Wielki Wybuch czyli podróż do początku wszechświata. Czy może się to zdarzyć na Ziemi? Wielki Wybuch czyli podróż do początku wszechświata Czy może się to zdarzyć na Ziemi? Świat pod lupą materia: 10-4 m kryształ: 10-9 m ρ=2 3 g/cm 3 atom: 10-10 m jądro: 10-14 m nukleon: 10-15 m (1fm) ρ=10

Bardziej szczegółowo

Jak budowano LHC. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów

Jak budowano LHC. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Jak budowano LHC Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Plan wykładu Wstęp Czym jest Wielki Zderzacz Hadronów LHC Wybrane wyzwania LHC Nadprzewodnictwo w LHC i urządzenia nadprzewodnikowe

Bardziej szczegółowo

Jak Budowano LHC. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów

Jak Budowano LHC. Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Jak Budowano LHC Andrzej SIEMKO CERN, Departament Technologii Akceleratorów Plan wykładu Wstęp Czym jest Wielki Zderzacz Hadronów LHC Wybrane wyzwania LHC Nadprzewodnictwo w LHC i urządzenia nadprzewodnikowe

Bardziej szczegółowo

Plan. Motywacja fizyczna. Program badań. Akcelerator LHC. Detektor LHCb. Opis wybranych systemów

Plan. Motywacja fizyczna. Program badań. Akcelerator LHC. Detektor LHCb. Opis wybranych systemów Eksperyment LHCb Plan Motywacja fizyczna Program badań Akcelerator LHC Detektor LHCb Opis wybranych systemów Łamanie symetrii CP Parzystość CP jednoczesne wykonanie operacji sprzężenia ładunkowego C i

Bardziej szczegółowo

Jan Godlewski CERN PH-DT-DI

Jan Godlewski CERN PH-DT-DI Jan Godlewski CERN PH-DT-DI Wprowadzenie Skąd się tu wziąłem? 1973 praca dyplomowa na Wydziale Mechanicznym, specjalność Chłodnictwo i Klimatyzacja 1973 1988 Centralny Osrodek Chłodnictwa, Zakład Badań

Bardziej szczegółowo

Z czego składa się Wszechświat? Jak to wszystko się zaczęło?

Z czego składa się Wszechświat? Jak to wszystko się zaczęło? Z czego składa się Wszechświat? Jak to wszystko się zaczęło? Żyjemy na Ziemi, małej błękitno-zielonej planecie, trzeciej od Słońca jednej z setek tysięcy milionów gwiazd w galaktyce zwanej Drogą Mleczną,

Bardziej szczegółowo

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa Zastosowanie: Zaginanie toru cząstki w akceleratorze Materiał: Tlenek glinu FRIALIT F99.7 L = 1350 mm D = 320 mm Produkcja Friatec Na całym świecie

Bardziej szczegółowo

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek Zastosowanie: Akceleratory wysokiego napięcia Materiał: Tlenek glinu FRIALIT F99.7 Pierścienie miedziane L = 560 mm D = 350 mm Produkcja

Bardziej szczegółowo

LEPTON TAU : jako taki, oraz zastosowania. w niskich i wysokich energiach. Zbigniew Wąs

LEPTON TAU : jako taki, oraz zastosowania. w niskich i wysokich energiach. Zbigniew Wąs LEPTON TAU : jako taki, oraz zastosowania w niskich i wysokich energiach Zbigniew Wąs Podziękowania: A. Kaczmarska, E. Richter-Wąs (Atlas); A. Bożek (Belle); T. Przedziński, P. Golonka (IT); R. Decker,

Bardziej szczegółowo

Udział naukowców z Politechniki Krakowskiej w programie Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC) w CERNie to już 18 lat!

Udział naukowców z Politechniki Krakowskiej w programie Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC) w CERNie to już 18 lat! Udział naukowców z Politechniki Krakowskiej w programie Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC) w CERNie to już 18 lat! Błażej Skoczeń 1 Jednym z najbardziej prestiżowych ośrodków naukowych w Europie i na Świecie

Bardziej szczegółowo

Fundacja Nauka i Pasja. www.naukaipasja.org

Fundacja Nauka i Pasja. www.naukaipasja.org Fundacja Nauka i Pasja www.naukaipasja.org Witamy w Fundacji Nauka i Pasja Pomagamy finansowo uczniom i studentom pomiędzy 15. a 21. rokiem technicznych życia uzdolnionym w kierunkach i ścisłych. Zwracamy

Bardziej szczegółowo

Czego oczekujemy od LHC? Piotr Traczyk. IPJ Warszawa

Czego oczekujemy od LHC? Piotr Traczyk. IPJ Warszawa Czego oczekujemy od LHC? Piotr Traczyk IPJ Warszawa Plan 1)Dwa słowa o LHC 2)Eksperymenty i program fizyczny 3)Kilka wybranych tematów - szczegółowo 2 LHC Large Hadron Collider UWAGA! Start jeszcze w tym

Bardziej szczegółowo

Pierwsze dwa lata LHC

Pierwsze dwa lata LHC Pierwsze dwa lata LHC Barbara Wosiek Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego, Polskiej Akademii Nauk Radzikowskiego 152, 31-342 Kraków barbara.wosiek@ifj.edu.pl 2011-10-21 B. Wosiek, Sem.

Bardziej szczegółowo

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, Physics Department

CERN - pierwsze globalne laboratorium. Magdalena Kowalska CERN, Physics Department CERN - pierwsze globalne laboratorium Magdalena Kowalska CERN, Physics Department Menu Co to jest właściwie CERN? Kilku CERN-owskich Noblistów Co badamy? Obecne przyspieszacze Przykłady eksperymentów:

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA NADPRZEWODNICTWO I EFEKT MEISSNERA

POLITECHNIKA GDAŃSKA NADPRZEWODNICTWO I EFEKT MEISSNERA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA ENERGETYKI I APARATURY PRZEMYSŁOWEJ NADPRZEWODNICTWO I EFEKT MEISSNERA Katarzyna Mazur Inżynieria Mechaniczno-Medyczna Sem. 9 1. Przypomnienie istotnych

Bardziej szczegółowo

FIZYKA. na Wydziale Podstawowych Problemów Techniki Politechniki Wrocławskiej ROZWIŃ SWÓJ POTECJAŁ!

FIZYKA. na Wydziale Podstawowych Problemów Techniki Politechniki Wrocławskiej ROZWIŃ SWÓJ POTECJAŁ! FIZYKA na Wydziale Podstawowych Problemów Techniki Politechniki Wrocławskiej ROZWIŃ SWÓJ POTECJAŁ! O kierunku FIZYKA Studia licencjackie 3-letnie ( uniwersyteckie ) zapewniają: Bardzo dobre ogólne przygotowanie

Bardziej szczegółowo

CERN. Często zadawane pytania. Przewodnik po LHC LHC SPS CMS. LHCb ALICE ATLAS CNGS BOOSTER ISOLDE. n-tof LEIR. neutrinos. Gran Sasso.

CERN. Często zadawane pytania. Przewodnik po LHC LHC SPS CMS. LHCb ALICE ATLAS CNGS BOOSTER ISOLDE. n-tof LEIR. neutrinos. Gran Sasso. CERN Często zadawane pytania Przewodnik po LHC TI2 ALICE LHC TT10 TT60 CMS ATLAS North Area SPS TT40 TI8 TT41 LHCb CNGS neutrinos Gran Sasso TT2 n-tof neutrons AD p p LINAC 2 LINAC 3 Ions BOOSTER ISOLDE

Bardziej szczegółowo

IV.4.4 Ruch w polach elektrycznym i magnetycznym. Siła Lorentza. Spektrometry magnetyczne

IV.4.4 Ruch w polach elektrycznym i magnetycznym. Siła Lorentza. Spektrometry magnetyczne r. akad. 005/ 006 IV.4.4 Ruch w polach elektrycznym i magnetycznym. Siła Lorentza. Spektrometry magnetyczne Jan Królikowski Fizyka IBC 1 r. akad. 005/ 006 Pole elektryczne i magnetyczne Pole elektryczne

Bardziej szczegółowo

i IFJ PAN w Krakowie S. Gadomski, "CERN i komputery",

i IFJ PAN w Krakowie S. Gadomski, CERN i komputery, CERN i komputery dr hab. Szymon Gadomski Uniwersytet Genewski i IFJ PAN w Krakowie S. Gadomski, "CERN i komputery", 22.05.2007 1 Komputery w CERN - WWW i GRID 1. Historia WWW (wynalazek CERN) na czym polegał

Bardziej szczegółowo

KRIOGENIKA HELOWA I NADPRZEWODNICTWO W DUŻYCH URZĄDZENIACH BADAWCZYCH OD NAUKI DO GOSPODARKI

KRIOGENIKA HELOWA I NADPRZEWODNICTWO W DUŻYCH URZĄDZENIACH BADAWCZYCH OD NAUKI DO GOSPODARKI KRIOGENIKA HELOWA I NADPRZEWODNICTWO W DUŻYCH URZĄDZENIACH BADAWCZYCH OD NAUKI DO GOSPODARKI Maciej CHOROWSKI Politechnika Wrocławska Wydział Mechaniczno-Energetyczny 10 lipca 2008 roku minęło 100 lat

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Akceleracji i Zastosowań Ciężkich Jonów w ŚLCJ UW

Warsztaty Akceleracji i Zastosowań Ciężkich Jonów w ŚLCJ UW Warsztaty Akceleracji i Zastosowań Ciężkich Jonów w ŚLCJ UW Plan: 1. Środowiskowe Laboratorium Ciężkich Jonów Uniwersytetu Warszawskiego 2. Ogólnopolskie warsztaty 3. Edycja międzynarodowa: Magda Zielińska,

Bardziej szczegółowo

8. WYKŁADY I INNE ZAJĘCIA DYDAKTYCZNE PROWADZONE PRZEZ PRACOWNIKÓW INSTYTUTU

8. WYKŁADY I INNE ZAJĘCIA DYDAKTYCZNE PROWADZONE PRZEZ PRACOWNIKÓW INSTYTUTU 8. WYKŁADY I INNE ZAJĘCIA DYDAKTYCZNE PROWADZONE PRZEZ PRACOWNIKÓW INSTYTUTU Badania eksperymentalne i teoretyczne w zakresie fizyki wysokich energii i cząstek elementarnych I. Zajęcia dla studentów Wydziału

Bardziej szczegółowo

Źródła cząstek o wysokich energiach. Promieniowanie kosmiczne. Akceleratory. Ograniczenia na energię maksymalną. Parametry wiązek.

Źródła cząstek o wysokich energiach. Promieniowanie kosmiczne. Akceleratory. Ograniczenia na energię maksymalną. Parametry wiązek. Źródła cząstek o wysokich energiach II Promieniowanie kosmiczne. Akceleratory. Ograniczenia na energię maksymalną. Parametry wiązek. Świetlność LHC 1 Źródła cząstek o wysokich energiach I. PROMIENOWANIE

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do CERN-u

Wprowadzenie do CERN-u Wprowadzenie do CERN-u 3 wrzesień 2013 Andrzej Skoczeń AGH WFiIS KOiDC, CERN TE-MPE-EP Przy udziale materiałów przygotowanych przez: Piotr Golonka, CERN EN/ICE-SCD http://cern.ch/piotr.golonka/outreach/

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych

Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych 5.07.2013 Grzegorz Wrochna 1 Wielkie urządzenia badawcze Wielkie urządzenia badawcze są dziś niezbędne do badania materii na wszystkich poziomach: od wnętrza

Bardziej szczegółowo

Konferencja Nauka.Infrastruktura.Biznes

Konferencja Nauka.Infrastruktura.Biznes Centrum Cyklotronowe Bronowice Paweł Olko Instytut Fizyki Jądrowej PAN Konferencja Nauka.Infrastruktura.Biznes 493 pracowników prof. 41, dr hab. 53, dr 121 88 doktorantów 5 oddziałów: 27 zakładów 4 laboratoria

Bardziej szczegółowo

CERN-Współpraca p z nauczycielami

CERN-Współpraca p z nauczycielami CERN-Współpraca p z nauczycielami Mick Storr CERN Dział : Directorate Services Grupa do spraw edukacji Koordynator Programu Szkoleniowego dla nauczycieli Tłumaczyła Helena Howaniec Warsaw March 2007 CERN

Bardziej szczegółowo

Wiązka elektronów: produkcja i transport. Sławomir Wronka

Wiązka elektronów: produkcja i transport. Sławomir Wronka Wiązka elektronów: produkcja i transport Szkoła Fizyki Akceleratorów Medycznych, Świerk 2007 Ruch cząstki w polu elektrycznym 2 Pole elektryczne powoduje zmianę energii kinetycznej mv 2 mv02 = q U 2 2

Bardziej szczegółowo

Zasady studiów magisterskich na kierunku fizyka

Zasady studiów magisterskich na kierunku fizyka Zasady studiów magisterskich na kierunku fizyka Sylwetka absolwenta Absolwent studiów magisterskich na kierunku fizyka powinien: posiadać rozszerzoną w stosunku do poziomu licencjata - wiedzę w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Astrofizyka promieniowania gamma najwyższych energii w IFJ PAN. Jacek Niemiec (NZ-43)

Astrofizyka promieniowania gamma najwyższych energii w IFJ PAN. Jacek Niemiec (NZ-43) Astrofizyka promieniowania gamma najwyższych energii w IFJ PAN Jacek Niemiec (NZ-43) Astrofizyka promieniowania gamma najwyższych energii w IFJ PAN: dr Jacek Niemiec dr Michał Dyrda - badania teoretyczne

Bardziej szczegółowo

Oddział Fizyki i Astrofizyki Cząstek (NO1)

Oddział Fizyki i Astrofizyki Cząstek (NO1) Oddział Fizyki i Astrofizyki Cząstek (NO1) Zakłady: NZ11. Zakład Oddziaływań Leptonów prof. nadzw. Grażyna Nowak NZ13. Zakład Liniowego Zderzacza prof. nadzw. Leszek Zawiejski NZ14. Zakład Eksperymentu

Bardziej szczegółowo

Elementy Fizyki Jądrowej. Wykład 5 cząstki elementarne i oddzialywania

Elementy Fizyki Jądrowej. Wykład 5 cząstki elementarne i oddzialywania Elementy Fizyki Jądrowej Wykład 5 cząstki elementarne i oddzialywania atom co jest elementarne? jądro nukleon 10-10 m 10-14 m 10-15 m elektron kwark brak struktury! elementarność... 1897 elektron (J.J.Thomson)

Bardziej szczegółowo

Wstęp do fizyki akceleratorów

Wstęp do fizyki akceleratorów Wstęp do fizyki akceleratorów Mariusz Sapiński (mariusz.sapinski@cern.ch) CERN, Departament Wiązek 3 września 2013 Definicja Akcelerator cząstek: urządzenie produkujące wiązkę cząstek (jonów lub cząstek

Bardziej szczegółowo

Polskie koordynacje w 7PR. Zawód manager projektów badawczych

Polskie koordynacje w 7PR. Zawód manager projektów badawczych Sympozjum Krajowej Rady Koordynatorów Projektów Badawczych UE Poznań, 17 maja 2013 r. Polskie koordynacje w 7PR Zawód manager projektów badawczych Zygmunt Krasiński Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych

Bardziej szczegółowo

Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 2

Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 2 Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 2 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Jak badamy cząstki elementarne? 2010/11(z) Ewolucja Wszech'swiata czas,energia,temperatura Detekcja cząstek

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych. Seweryn Kowalski

Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych. Seweryn Kowalski Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych Seweryn Kowalski Listopad 2007 Akceleratory Co to jest akcelerator Każde urządzenie zdolne do przyspieszania cząstek, jonów naładowanych do wysokich

Bardziej szczegółowo

Fizyka cząstek elementarnych

Fizyka cząstek elementarnych Fizyka cząstek elementarnych 2 Największe pytania fizyki Jak wyglądał Wielki Wybuch? Czy istnieją dodatkowe wymiary? Dlaczego świat jest zbudowany z materii a nie antymaterii? Jakie są podstawowe prawa

Bardziej szczegółowo

W poszukiwaniu Boskiej cząstki.

W poszukiwaniu Boskiej cząstki. W poszukiwaniu Boskiej cząstki. W dniach 21 stycznia 28 stycznia 2012 roku odbyły się Warsztaty CERN III w Genewie. Grupa 45 uczestników programu: Odkrywad nieznane-tworzyd nowe, program rozwijania zainteresowao

Bardziej szczegółowo

Materia i jej powstanie Wykłady z chemii Jan Drzymała

Materia i jej powstanie Wykłady z chemii Jan Drzymała Materia i jej powstanie Wykłady z chemii Jan Drzymała Przyjmuje się, że wszystko zaczęło się od Wielkiego Wybuchu, który nastąpił około 15 miliardów lat temu. Model Wielkiego Wybuch wynika z rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Dział Budowy Aparatury i Infrastruktury Naukowej (DAI)

Dział Budowy Aparatury i Infrastruktury Naukowej (DAI) Dział Budowy Aparatury i Infrastruktury Naukowej () w latach 2011-2013 Dariusz Bocian Przegląd działalności naukowej IFJ PAN 2011-2013 28 styczeń 2014 Zadania i struktura W latach 2011 2013 realizował

Bardziej szczegółowo

O egzotycznych nuklidach i ich promieniotwórczości

O egzotycznych nuklidach i ich promieniotwórczości O egzotycznych nuklidach i ich promieniotwórczości Marek Pfützner Instytut Fizyki Doświadczalnej Uniwersytet Warszawski Tydzień Kultury w VIII LO im. Władysława IV, 13 XII 2005 Instytut Radowy w Paryżu

Bardziej szczegółowo

Wszechświat cząstek elementarnych

Wszechświat cząstek elementarnych Wszechświat cząstek elementarnych Maria Krawczyk i A. Filip Żarnecki Instytut Fizyki Teoretycznej i Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Fizyki UW semestr letni, rok akad.. 2010/11 http://www www.fuw.edu.pl/~

Bardziej szczegółowo

oraz Początek i kres

oraz Początek i kres oraz Początek i kres Powstanie Wszechświata szacuje się na 13, 75 mld lat temu. Na początku jego wymiary były bardzo małe, a jego gęstość bardzo duża i temperatura niezwykle wysoka. Ponieważ w tej niezmiernie

Bardziej szczegółowo

Poszukiwania mezonu B s w eksperymencie CMS

Poszukiwania mezonu B s w eksperymencie CMS Uniwersytet Warszawski Wydział Fizyki Piotr Kuszaj Nr albumu: 277903 Poszukiwania mezonu B s w eksperymencie CMS Praca licencjacka na kierunku Fizyka Praca wykonana pod kierunkiem dr. Marcina Koneckiego

Bardziej szczegółowo

MasterClass-międzynarodowy program zajęć dla uczniów szkół średnich

MasterClass-międzynarodowy program zajęć dla uczniów szkół średnich MasterClass-międzynarodowy program zajęć dla uczniów szkół średnich Zakład Fizyki Jądrowej na Wydziale Fizyki: Pracownia Zderzeń Ciężkich Jonów 25.06.2013 MasterClass MasterClass ALICE MasterClass jest

Bardziej szczegółowo

LIDER MAŁOPOLSKI 2011 Nagroda specjalna dla Narodowego Centrum Nauki

LIDER MAŁOPOLSKI 2011 Nagroda specjalna dla Narodowego Centrum Nauki LIDER MAŁOPOLSKI 2011 Nagroda specjalna dla Narodowego Centrum Nauki Kraków, 21 marca 2012 Justyna Woźniakowska Budżet NCN 2011 2012 - informacje podstawowe jest agencją wykonawczą powołaną do wspierania

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki wykład 5

Podstawy fizyki wykład 5 Podstawy fizyki wykład 5 Dr Piotr Sitarek Katedra Fizyki Doświadczalnej, Wydział Podstawowych Problemów Techniki, Politechnika Wrocławska D. Halliday, R. Resnick, J.Walker: Podstawy Fizyki, tom 5, PWN,

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne zostały sporządzone z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

W t i amy w w CER E Nie

W t i amy w w CER E Nie Witamy w CERNie Kurs dla polskich nauczycieli fizyki wojew ojewództwa podkarpackiego 22 28/11/2009 28/11/2009 - Akcelerator Wiedzy i Innowacji Kurs dla polskich nauczycieli fizyki w CERN 20-26/09/2009

Bardziej szczegółowo