17th International Congress of Nutrition Modern Aspects of Nutrition - Present Knowledge and Future Perspectives Vienna, Austria, August 27-31, 2001

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "17th International Congress of Nutrition Modern Aspects of Nutrition - Present Knowledge and Future Perspectives Vienna, Austria, August 27-31, 2001"

Transkrypt

1 17th International Congress of Nutrition Modern Aspects of Nutrition - Present Knowledge and Future Perspectives Vienna, Austria, August 27-31, uczestników ze 113 krajów JB

2 NUTRITION SAFARI th International Nutrition Congress September 19-23, 2005 ICC DURBAN SOUTH AFRICA JB

3 Rodzaj wystąpienia Wykłady plenarne - ustne Wykłady specjalne - ustne Sympozjum Azja ustne Sympozja - ustne Postery Ogółem Liczba przygotowanych wystąpień Zarejestrowa ni Osoby towarzyszące Zarejestrowani Przybyli Polacy: Iśś, WIHE, UJ, AR Kraków, AR Poznań, AM Gdynia, AM Gdańsk, UWM, UMK Media Ogółem Delegaci, którzy opłacili pełną składkę 48,7% JB

4 JB 19th International Congress of Nutrition 2009 Nutrition Security for All 4-9 October 2009 BITEC, Bangkok, Thailand Pałac Królewski Tajski Bank Rolny Bangkok International Trade & Exhibition Centre (BITEC) 20 ICN r. Granada, Hiszpania

5 Prezydent IUNS Dr Richard Uauy Institute of Nutrition and Food Technology University of Chile Prezydent-Elekt IUNS Dr Ibrahim Elmadfa Institute of Nutritional Sciences University of Vienna Były Prezydent IUNS Dr Mak Lawrence Wahlqvist Asia-Pacific Health & Nutrition Center Monash Asia Institute Australia JB

6 The New Nutrition Science project Wspólna inicjatywa: International Union of Nutritional Sciences i World Health Policy Forum Schloss Rauischholzhausen, Justus Liebig University, Giessen, RFN Połączenie: food, nutrition, cosmological and earth sciences, telecommunication and other sciences. This will require imaginative and pluralistic training and practice. JB

7 Nutrition science is defined as the study of food systems, foods and drinks, and their nutrients and other constituents, and of their interactions within and between all relevant biological social and environmental systems. JB

8 PASSCLAIM Process for the Assessment of Scientific Support for Claims on Foods Consensus on Criteria An European Commission Concerted Action Project Coordinated by ILSI Europe Badania in vitro stosowanie linii komórkowych odpowiadających ludzkim tkankom. Jest jasno określona ekspozycja dla Ŝywności i składników Ŝywności. Są powtarzalne w więcej niŝ w jednym eksperymencie. Zwrócenie uwagi na genotyp przy interpretacji wyników badań. Grupy osób badanych muszą być reprezentatywne dla populacji ogólnej. JB

9 PASSCLAIM Process for the Assessment of Scientific Support for Claims on Foods Czynniki jakie muszą być brane pod uwagę w badaniach populacji ludzkiej: 1. Wiek. 2. Płeć. 3. Pochodzenie etniczne. 4. Genotyp odpowiadający badanej funkcji. 5. Czynniki stylu Ŝycia palenie, aktywność fizyczna, spoŝycie alkoholu. 6. Cykl menstruacyjny. 7. Zwyczajowa dieta. 8. Czynniki środowiskowe jak np. klimat. JB

10 Wholesome nutrition: a suitable diet for the new nutrition science project Claus Leitzman (Institute of Nutrition, Justus Liebig University, Publ. Hlth. Nutr. 8, 2005) Koncepcja new nutrition science opierająca się na solidnych naukowych danych wymaga rekomendacji dla jej praktycznej realizacji. Wholesome nutrition (zdrowe odŝywianie) wypełnia te potrzeby, poniewaŝ daje pierwszeństwo (faworyzuje) spoŝywaniu Ŝywności z lokalnie rosnących roślin o jak najwyŝszej jakości. Jest to korzystne dla zdrowia, atrakcyjne pod względem etycznym i ekologicznym. JB

11 Definicja Wholesome nutrition (zdrowe odŝywianie) Składa się głównie z Ŝywności pochodzenia roślinnego, która w niewielki sposób została przetworzona, tyle ile tego wymagała. Zalecane produkty to: warzywa, owoce, produkty z pełnego ziarna, strączkowe i orzechy, jak równieŝ mleko i produkty mleczne. Jeśli się zapragnie to niewielkie ilości mięsa, ryb i jaj mogą być spoŝywane. Prawie połowa jedzonej Ŝywności powinna składać się z nieprzetworzonych produktów (owoce, sałaty, orzechy). Biorąc pod uwagę zdrowie, celem osiągnięcia zrównowaŝenia, naleŝy uwzględniać interakcję Ŝywności i Ŝywienia z aspektami społecznymi, ekologicznymi i ekonomicznymi. JB

12 7 rekomendacji wholesome nutrition (zdrowe odŝywianie) 1.Enjoy your food. Ludzie wierzą, Ŝe radość jedzenia Ŝywności jest niekompatybilna ze zdrowiem. Jakość Ŝywności jest klasyfikowana w trzech kategoriach: a) smak b) zdrowie c) zastosowanie - uŝytkowanie. Smakowity posiłek, podany właściwie, wywołuje uczucie zadowolenia, pozytywne myślenie i dobre samopoczucie. A to wszystko ma wpływ na ciało i duszę (soul). WN rozwaŝa cztery aspekty: a) indywidualne (smak zdrowie i zastosowanie); b) społeczne (psychologiczne, kulturalne i etyczne); c) środowiskowe (ekologiczne); d) ekonomiczne (rynkowe handlowe). JB

13 2. Choose foods of plant origin Wiele niezbędnych składników zawartych jest w roślinach w znacznie większych ilościach niŝ w produktach pochodzenia zwierzęcego np. kwasy tłuszczowe n-3 tuńczyk 5000 mg/100 g a w orzechach ok /100g. WaŜny aspekt składnika odŝywczego to gęstość odŝywcza Ŝywności przetworzonej i nieprzetworzonej. Problem nadwagi i otyłości mniejsza wartość energetyczna a ta sama ilość składników odŝywczych. Problem uwalniania do atmosfery dwutlenku węgla i metanu oraz związków azotowych zanieczyszczenie środowiska. Indie Ŝywią 16% populacji świata mając tylko 8% zasobów światowych ziemi uprawnej. JB

14 3. Select minimally processed foods Straty składników odŝywczych dla mąki przetworzonej w porównaniu do mąki zawierającej pełne ziarno sięgają od 53 do 94%. Zawartość kwercetyny w jabłku sięga 150 mg/100 g a w soku jabłkowym 5 mg/100 g strata 97%. Aspekt ekologiczny małe zuŝycie energii, spadek emisji CO 2 i SO 2, Aspekt społeczny kontakt bezpośredni z producentem podczas sprzedaŝy na lokalnym targowisku. 4. Favour organic foods Ten typ produkcji rolnej dobrze usytuowany w Unii Europejskiej kraje wiodące ponad 10% upraw Austria, Szwajcaria, kraje Skandynawskie. JB

15 5. Prefer regional and seasonal foods JB Dojrzewanie roślin w optymalnym czasie i wtedy ich zbiór. To pozwala na produkcję roślinie związków chemicznych podnoszących jej wartość odŝywczą, szczególnie takich jak aromat i kolor. Aspekty ekologiczne - produkcja gazów cieplarnianych, przewoŝenie ładunków na duŝe dystanse, dlaczego w lecie mamy jeść groszek z Afryki. 6. Purchase environment-benign packaged foods Dokonywać zakupów Ŝywności opakowanej w przyjazne opakowania lub luzem. Sortowanie opakowań. Opakowania degradowalne.

16 7. Choose fairly traded foods Fairly - uczciwie, dość, bezstronnie, całkowicie, czysto, dostatecznie, honorowo, rzetelnie, słusznie, sprawiedliwie, właściwie Problem małych gospodarstw, rodzinnych, szczególnie w krajach o niskich dochodach. Subsydiowanie Ŝywności. Ochrona produkcji o niskiej skali. Jest opracowana definicja wyjaśnienie, co to znaczy fair trade. Ale chyba najwaŝniejsze to: Protection of human rights by supporting social equity, environmental-benign behaviour i economic security. JB

17 Produkty zalecane w WN Jak duŝo i jak często jeść DuŜo Umiarkowanie Rzadko Unikać Warzywa Owoce Produkty mączne z pełnego ziarna Ziemniaki Strączkowe Przyprawy Orzechy Nasiona roślin oleistych Naturalne oleje (native) Masło Mleko (produkty) Mięso, ryby, jaja śywność puszkową Produkty z białej mąki Tłuszcze rafinowane Przetwory mięsne Alkohol Rafinowany cukier Słodycze Wyizolowane substancje Gotowe do spoŝycia wysoko przetworzone produkty Sól Miód JB

18 Czwartek 22 września - Konferencja Durban IUNS Sympozjum 5.8 Sympozjum 6.8 Functional foods Food safety Piątek 23 września Konferencja Durban Wykłady plenarne 10. Process for the assessment of scientific support for claims on foods. Wybrane postery: Total antioxidant activity and phenolic content in Berberies vulgaris fruit extract G. Motalleb et al. Bioactive peptides in the probiotic kefir. E.F. Farnworth et al. Development of soy yogurt with inulin and bifido bacteria. Y.G. Navarro et al. Studies on flavonoids in Circium aponicum. E.K. Bae Characteristics of a dietary-fibre-rich product developed from waste pineapple pulp. K. Tano-Debrah. Risk analysis of food and drugs interactions. M. Jarosz et al. Feeding yogurt reduced blood lead among gas station workers. M. SalehMohamed et al. Sampling simulation of Sausi Kernels as an indicator for detection and traceability of GMOS AMAI-Swailem et al JB

19 Pytania i watpliwosci zwiazane z Narodowym Funduszem Zdrowia prosimy kierować bezpośrednio do Funduszu. Infolinia NFZ działa pod numerem w dni powszednie w godz. od 8.00 do Prześlij nam swoje uwagi dotyczące tego działu/informacji Twój Adres Ministerstwa Zdrowia :

20 Finansowanie ochrony zdrowia w Polsce - Zielona Księga Pismo Ministra Zdrowia Raport Zielona Księga Recenzje do Zielonej Księgi Recenzja prof. zw. Huberta Izdebskiego Recenzja prof. zw. dr hab Krystyny Piotrowskiej-Marczak Recenzja prof. dr hab. Cezarego W. Włodarczyka Artykuł przeczytało osób: 8856

21 MINI STER ZDROWIA Warszawa, 21 grudnia 2004 r. Marek Balicki Szanowni Państwo! Mam przyjemność przekazania do rąk Państwa Raport Finansowanie ochrony zdrowia w Polsce - Zielona Księga", przygotowany na zlecenie Ministra Zdrowia przez Zespół ekspertów kierowany przez prof. Stanisławę Golinowską. Finansowanie jest jednym z najwaŝniejszych problemów współczesnych systemów opieki zdrowotnej. Trafne określenie kierunków zmian systemowych wymaga dobrej diagnozy sytuacji. Prezentowany Raport jest pierwszym w ostatnich kilkunastu latach całościowym i kompleksowym opracowaniem na temat finansowania. Raport pokazuje obraz finansów ochrony zdrowia w relacjach pomiędzy poziomem środków pochodzących z róŝnych źródeł, a kosztami wytwarzania usług medycznych oraz popytem na świadczenia zdrowotne. Moim zamierzeniem jest, aby publikacja Raportu zainicjowała szeroką publiczną debatę na temat finansowania ochrony zdrowia w Polsce. Efektem debaty powinno być wypracowanie rekomendacji dla dalszych zmian systemowych, których celem jest zapewnienie stabilności finansowej i moŝliwości sprawnego funkcjonowania wszystkich elementów systemu. Publiczna debata prowadzona przy otwartej kurtynie ułatwi zapoznanie się i akceptację proponowanych zmian przez opinię publiczną. Wypracowanie rekomendacji umoŝliwi przejście do kolejnego etapu porządkowania i naprawy systemu ochrony zdrowia w Polsce. Dziękuję wszystkim członkom Zespołu i ekspertom zaproszonym do współpracy za wysoki profesjonalizm oraz wysiłek i zaangaŝowanie w opracowanie Raportu w tak krótkim czasie. Mam nadzieję, Ŝe Raport spotka się z Państwa zainteresowaniem, a publiczna debata przyczyni się do dalszych skutecznych działań poprawiających funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia w Polsce.

22 Koncepcję raportu przygotowała Stanisława Golinowska. Ponadto kierowała pracami zespołu oraz zredagowała dokument końcowy. Prace nad raportem zostały rozpoczęte we wrześniu a zakończone w połowie listopada 2004 r. Finalną wersję raportu przygotowała grupa autorska składająca się nie tylko z powołanych członków zespołu, ale takŝe z zaproszonych przez nich ekspertów. W rezultacie grupa autorska składała się z następujących osób (podano w kolejności zagadnień prezentowanych w raporcie): Marian Wiśniewski przychody ze składki zdrowotnej, bilans i projekcja przychodów, Jan Sobiech środki budŝetu państwa, Krzysztof Surówka środki jednostek samorządu terytorialnego, Alina Baran środki gospodarstw domowych, Izabela Rydlewska finansowanie ochrony zdrowia przez pracodawców, Dorota Kawiorska przychody i wydatki według narodowego rachunku zdrowia, Agnieszka Strzelecka finansowanie ochrony zdrowia w innych krajach, Christoph Sowada koszty w ochronie zdrowia, metody finansowania świadczeniodawców,

23 Katarzyna Kissimowa Skarbek koszty w ochronie zdrowia, koszty pobytu pacjenta, Adam Kozierkiewicz koszty wynagrodzeń personelu medycznego, Andrzej Cylwik rynek farmaceutyczny i koszty leków, Witold Ponikło koszty utrzymania infrastruktury technicznej, Justyna Rój metody finansowania świadczeniodawców, Agnieszka Sowa korzystanie ze świadczeń zdrowotnych, prognoza długookresowa, Sylwia Nieszporska wydatki w ujęciu regionalnym, Jadwiga Suchecka krótkookresowa prognoza wydatków, Ewa Kocot długookresowa prognoza przychodów i wydatków ubezpieczenia zdrowotnego, Stanisława Golinowska bilans, wydatki publiczne według COFOG, wydatki indywidualne, Cezary W. Włodarczyk konsultacje i wewnętrzne recenzje.

24 C. Usługi obce niemedyczne (outsourcing) - usługi pralnicze, - Ŝywienie chorych, - sprzątanie, - utrzymanie terenów, - dozór obiektów. Tu uwzględniono tylko część usług obcych niemedycznych (patrz część 1). 109 str.

25 D. Koszty personelu niemedycznego (obsługi) Stanowią one 10% kosztów płacowych w placówkach. Koszty niemedyczne pobytu pacjenta oszacowano w dwóch grupach świadczeniodawców: oddzielnie dla grupy placówek publicznych i oddzielnie dla grupy jednostek sektora prywatnego. Koszty oszacowano na podstawie dostępnych danych statystycznych. Koszty niemedyczne pobytu pacjentów w publicznych sp zoz Analiza kosztów niemedycznych pobytu pacjenta przedstawiona jest w rodzajowym układzie kosztów. Pierwsza pozycja to koszty Ŝywienia pacjentów. 109 str.

26 Tabela 49: Koszty Ŝywienia pacjentów Wyszczególnienie śywność w tys. zł , , , , ,0 Udział w kosztach całkowitych Jednostek 1,39% 1,52% 1,39% 1,43% 1,43% Dynamika wzrostu rok poprzedni = ,4 93,8 110,2 0,99 111,3 (rok 1999=100) Źródło: Obliczenia własne na podstawie sprawozdań finansowych PoniewaŜ w sprawozdaniu za 2002 r. nie wydzielono kosztu Ŝywności z grupy kosztów zuŝycie materiałów, trzeba było je oszacować. RozwaŜono dwa moŝliwe podejścia oszacowania: na podstawie udziału Ŝywności w całkowitych kosztach jednostek w 2001 r. (był to 1,39%), lub udziału w grupie "zuŝycie materiałów" (stanowił on 7,05%). Wyniki okazały się porównywalne. Przyjęto podejście drugie - udziału w podgrupie materiałów w 2001 r. Udział kosztów Ŝywienia pacjenta w latach pozostawał stabilny i wynosił około 1,5%. 109 str.

27 Tabela 56: Koszty niemedyczne pobytu pacjenta w sp zoz w latach w tys. zł. Wyszczególnienie śywienie pacjentów , , , , ,0 Udział Ŝywienia w kosztach niemedycznych pobytu pacjenta w sp zoz 7,75% 8,21% 7,76% 8,02% 7,97% ZuŜycie paliwa , , , , ,0 Ogółem ,57 100% 100% 100% 100% 100% Udział w kosztach całkowitych sp zoz 17,96% 18,48% 17,86% 17,88% 17,94% 112 str.

28 Tabela 57: Niemedyczne koszty pobytu pacjentów w placówkach niepublicznych w tys. zł Rodzaje kosztów 1999 r r r r. 2003* r. Udział w kosztach niemed. pobytu pacjenta śywienie Pacjentów ,01% Ogółem ,0% Udział w całkowitych kosztach placówek niepublicznych 17,74% 17,76% 17,74% 17,81% 17,77% - Koszty pobytu pacjentów w placówkach niemedycznych oszacowano na około 1,9 mld zł, co daje, w porównaniu z placówkami publicznymi, zbliŝony odsetek (18%) kosztów całkowitych tych placówek. 113 str.

29 W poszukiwaniu oszczędności i ograniczenia kosztów wielu świadczeniodawców wprowadziło outsourcing jako formę realizacji takich czynności jak pranie, sprzątanie, dostarczenie posiłków pacjentom oraz remonty. Koszty usług obcych wzrosły (w ramach kategorii pozostałych usług obcych aŝ o 38%), poniewaŝ obejmowały coraz szerszy zakres czynności oraz większy zakres placówek. Tymczasem wraz ze wzrostem kosztów outsourcingu, nie zmniejszyły się koszty materiałów niemedycznych (np. koszty pozostałych materiałów wzrosły w 2003 r. w porównaniu do 1999 r. o 28,3%) oraz niewiele zmieniły koszty obsługi. Jednocześnie zaobserwowano, Ŝe ceny usług obejmowanych outsorcingiem nie zmniejszyły się.

30 Korzystanie z opieki długookresowej Instytucje opieki długookresowej obejmują zakłady opiekuńczo lecznicze oraz zakłady pielęgnacyjno opiekuńcze. Instytucje te znajdują się w strukturze resortu zdrowia, a pobyt w nich jest najczęściej czasowy i nie przekracza jednego roku. W wyjątkowych sytuacjach pacjenci pozostają w placówkach na stałe lub do czasu otrzymania miejsca w Domu Pomocy Społecznej. Zakłady opieki długookresowej mają charakter zarówno placówek publicznych, jak i niepublicznych, w których świadczenia finansowane są ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, natomiast tak zwana opieka hotelowa opłacana jest przez pacjentów.. Celem funkcjonowania zakładów opiekuńczo leczniczych i pielęgnacyjno opiekuńczych jest całodobowe udzielania świadczeń zdrowotnych w zakresie leczenia, pielęgnacji i rehabilitacji osób nie wymagających hospitalizacji. Ponadto, zakłady te zapewniają pacjentom dostęp do środków farmaceutycznych i materiałów medycznych, pomieszczenie i poŝywienie. 158 str.

31 Świadczenia zakładów opiekuńczo leczniczych i pielęgnacyjno opiekuńczych finansowane są z Narodowego Funduszu Zdrowia, podczas gdy opłaty za pobyt stacjonarny i wyŝywienie wnoszone są przez pacjentów. Większość tych opłat pochodzi z emerytur i rent pacjentów, co jest silnie związane ze strukturą wiekową klientów zakładów. W przypadku zakładów opiekuńczo leczniczych część opłat ponoszonych jest równieŝ z zasiłków pomocy społecznej. Dane pokazują równieŝ, Ŝe rzadkością jest pokrywanie kosztów w pełnej wysokości przez pacjentów. 161 str.

32 A. Koszty materiałów niemedycznych obejmują następujące pozycje -Ŝywność, - opał i paliwo, - materiały do remontu i konserwacji budynków i sprzętu technicznego, - materiały do utrzymania czystości, - wyposaŝenie, - materiały biurowe60, - pozostałe materiały niemedyczne. Wszystkie wymienione rodzaje kosztów materiałowych niemedycznych poza kosztami Ŝywienia i paliwa zgrupowano w kategorii pozostałe materiały niemedyczne. Materiały związane z funkcjonowaniem kuchni, pralni, kotłowni równieŝ zawarte są w kategorii pozostałe materiały niemedyczne. Jest to znacząca część kosztów, stanowiąca około 20% wszystkich kosztów materiałowych świadczeniodawców. JeŜeli w placówkach zastosowano outsourcing pojawia się kategoria usługi obce niemedyczne (pralnicze, sprzątanie, catering, wywóz nieczystości). 108 str.

33 Istotna jest obserwacja dotycząca zmiennych wyjaśniających kształtowanie się wydatków na leki. OtóŜ im niŝsza grupa dochodowa, tym większy udział wydatków na leki. W pierwszej grupie dochodowej stanowią one blisko 70% wszystkich wydatków gospodarstw domowych na ochronę zdrowia. W tym przypadku moŝna wskazać na analogię do wydatków na Ŝywność, które stanowią tym większą pozycję w strukturze wydatków gospodarstwa domowego, im ono jest biedniejsze*. * Prawidłowość ta znana jako prawo Engla pozwala na oszacowanie elastyczności dochodowej wydatków na Ŝywność, czyli wskaźnika relatywnego zmniejszania się wydatków na Ŝywność przy wzroście dochodów o jednostkę. 174 str.

34 Adobe Acrobat 6.0 Zakończono wyszukiwanie dla: Dieta śywienie śywność Znaleziono wszystkie Ilość stron 228 / na stronie ok. 336 wyrazów.

35 NiedoŜywienie a metabolizm leku u człowieka Lidia PuŜyńska, Przegląd Lekarski 1979, 36, 8, Z przeglądu tego wynika takŝe waŝny wniosek, Ŝe właściwe Ŝywienie w praktyce klinicznej odgrywa bardzo istotną rolę równieŝ jako czynnik współdziałający z leczeniem farmakologicznym. Szczegółowa analiza stanu odŝywienia pacjenta jest więc niezbędna do przeprowadzenia skutecznego leczenia. Niewłaściwe odŝywianie, czy równoczesne pobieranie wielu leków moŝe bowiem przekreślić ich właściwości lecznicze, a nawet wywołać działanie niebezpieczne dla zdrowia.

36 INSTYTUT śywności I śywienia PAMIĘTAJ O SERCU

37 Główny Inspektor Sanitarny przekazuje informacje Państwowym Wojewódzkim Inspektorom Sanitarnym. Wykaz Wojewódzkich Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych wraz z nazwiskami Inspektorów, adresami, telefonami i adresami stron WWW. Schemat postępowania i współpracy w przypadku zagroŝenia niebezpieczną chorobą zakaźną oraz bioterroryzmem. Więcej materiałów na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Sanitarnego w dziale "Bioterroryzm" Informacje o zagroŝeniach sanitarno-epidemiologicznych: Główny Inspektor Sanitarny, ul. Długa 38/40, Warszawa tel. (022) fax (022) strona internetowa:

38 Rozwój nauki o artykułach Ŝywnościowych po roku po wojnie francusko-pruskiej Często fałszowanie Ŝywności 1879 Niemcy ustawa Ŝywnościowa Austria 1905 Francja, Szwajcaria 1906 Stany Zjednoczone Ameryki 1938 Wielka Brytania Polska Ustawa o warunkach zdrowotnych Ŝywności i Ŝywienia 2001 Ustawa o warunkach zdrowotnych Ŝywności i Ŝywienia

39 Pierwszy przepis prawny w Polsce, który stawiałśrodkom spoŝywczym określone wymagania i regulował sprawy nadzoru - Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polski z dnia 28 marca 1928 r. o dozorze nad artykułami Ŝywności i przedmiotami uŝytku (Dz.U.RP. Nr 36, poz. 343) wraz z późniejszymi zmianami z dnia r. (Dz.U.RP.Nr 110, poz. 977) i dalsze zmiany z 1939, 1946, 1949 r. Obowiązywała do r.

40 Dz.U nr 63 poz. 634 Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych Ŝywności i Ŝywienia. Status aktu prawnego:obowiązujący Data wydania: Data wejścia w Ŝycie: Data obowiązywania: Uwagi:Art. 41 ust. 5 wchodzi w Ŝycie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Art. 10 ust. 3, art. 28 ust. 2, art. 30, art. 36 ust. 6 i art. 48 ust. 1 w zakresie dotyczącym systemu HACCP obowiązują od dnia 1 stycznia 2004 r. Organ wydający:sejm Organ uprawniony:min. WŁAŚCIWY DS ZDROWIA Organ zobowiązany:min. WŁAŚCIWY DS ROLNICTWA MIN. WŁAŚCIWY DS ZDROWIA Akty zmienione:dz.u nr 50 poz Dz.U nr 3 poz Dz.U nr 12 poz Dz.U nr 96 poz Dz.U nr 141 poz

41 DZIENNIK USTAW Warszawa, dnia???? 2006 r. Nr?? Poz.?? USTAWA z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie Ŝywności i Ŝywienia. Dzieł I Przepisy ogólne i objaśnienia określeń ustawowych Art Ustawa określa wymagania i procedury niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 178/2002 parlamentu Europejskiego i rady z dnia 28 stycznia 2002 r. Ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w sprawie żywności...

42 Dz.U nr 91, poz. 408 Wraz z późniejszymi zmianami Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej Dział I: Przepisy wspólne. Rozdział 2: Szpitale Art Szpital zapewnia przyjętemu pacjentowi: 1) świadczenia zdrowotne, 2) środki farmaceutyczne i materiały medyczne, 3) pomieszczenie i wyŝywienie odpowiednie do stanu zdrowia. Art. 26. Przepisy o szpitalach stosuje się odpowiednio do innych zakładów opieki zdrowotnej przeznaczonych dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych, chyba Ŝe przepisy ustawy lub innych ustaw stanowią inaczej.

43 Rozdział 3: Inne zakłady opieki zdrowotnej. Art. 32 Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy udziela całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację, opiekę i rehabilitację osób nie wymagających hospitalizacji, oraz zapewnia im kontynuację leczenia farmakologicznego, pomieszczenie i wyŝywienie odpowiednie do stanu zdrowia, a takŝe prowadzi edukację zdrowotną tych osób i członków ich rodzin. Dział II: Publiczne zakłady opieki zdrowotnej Rozdział I: Przepisy ogólne Art. 34a 1. Osoba przebywająca w zakładzie opiekuńczo-leczniczym i pielęgnacyjnoopiekuńczym ponosi koszty wyŝywienia i zakwaterowania Rozdział III Art. 44a Brak wśród osób przeprowadzenie konkursu na stanowisko

44 Kwalifikacja prawna miejsc związanych z Ŝywnością i Ŝywieniem: Gospodarstwo domowe ustawy nie stosuje się do środków spoŝywczych produkowanych, przechowywanych, spoŝywanych i uŝywanych wyłącznie we własnym gospodarstwie domowym do zaspokajania potrzeb tego gospodarstwa lub przywoŝonych w tym celu z zagranicy. Zakład miejsce wykonywania działalności gospodarczej w zakresie produkcji i obrotu Ŝywnością. Zakład Ŝywienia zbiorowego miejsce prowadzenia działalności w zakresie produkcji i obrotu Ŝywnością.

45 śywność (środek spoŝywczy) kaŝda substancja lub produkt przetworzony, częściowo przetworzony lub nieprzetworzony, przeznaczony do spoŝycia przez ludzi, w tym napoje, gumy do Ŝucia, wodę oraz składniki Ŝywności celowo dodawane do Ŝywności w procesie produkcji. kaŝda substancja lub produkt w rozumieniu art.. 2 rosporządzenia nr 178/2002. śywność nie obejmuje środków Ŝywienia zwierząt, Ŝywych zwierząt, jeŝeli nie są wprowadzone do obrotu jako Ŝywność przeznaczona bezpośrednio dla konsumenta, roślin przed zbiorem, produktów leczniczych, kosmetyków tytoniu i wyrobów tytoniowych, środków odurzających i substancji psychotropowych oraz zanieczyszczeń.

46 Jakość zdrowotna Ŝywności ogół cech i kryteriów, przy pomocy których charakteryzuje się Ŝywność pod względem wartości odŝywczej, jakości organoleptycznej oraz bezpieczeństwa dla zdrowia konsumentów. Wartość odŝywcza Ŝywności przydatność produktów Ŝywnościowych i złoŝonych z nich racji pokarmowych do pokrycia potrzeb organizmu człowieka. Jest funkcją ilości, zbilansowania i biodostępności składników odŝywczych zawartych w Ŝywności. Określana jest najczęściej dla 100 g części jadalnych lub produktu handlowego i podawana w tabelach składu i wartości odŝywczej produktów spoŝywczych lub komputerowych bazach danych. Szczególna wartość środka spoŝywczego ze względu na: a) energię (wartość kaloryczną), niezaleŝnie od tego, czy środek spoŝywczy jej dostarcza i w jakiej ilości, lub b) składniki odŝywcze, niezaleŝnie od tego, czy środek spoŝywczy je zawiera, czy nie.

47 Składnik Ŝywności KaŜda substancja występująca w Ŝywności, w tym substancje dodatkowe i aromaty, uŝyta przy wytwarzaniu lub przygotowywaniu środków spoŝywczych, obecna w gotowym produkcie, nawet jeŝeli jest ona w zmienionej formie. Składnik odŝywczy substancja obecna w Ŝywności, która po strawieniu i wchłonięciu jest wykorzystywana przez organizm jako źródło energii, materiał budulcowy lub regulator procesów zachodzących w tkankach. WyróŜnia się 5 podstawowych grup składników odŝywczych: białka, tłuszcze, węglowodany, witaminy, składniki mineralne. Niektórzy do składników odŝywczych zaliczają takŝe wodę. Składnik pokarmowy niezbędny do odŝywiania organizmu człowieka, zwłaszcza białko, węglowodany, tłuszcze, witaminy, składniki mineralne. Składnik pokarmowy substancja zawarta w poŝywieniu, która moŝe w organizmie wywoływać działanie pozytywne lub negatywne.

48 śywienie dostarczenie organizmowi pokarmów pobieranych w stanie naturalnym lub po przetworzeniu na róŝnorodne potrawy i napoje w celu utrzymania podstawowych funkcji Ŝyciowych, właściwego rozwoju i stanu zdrowia człowieka. śywienie człowieka nauka o charakterze interdyscyplinarnym badająca wpływ poŝywienia na organizm człowieka na poziomie molekularnym, tkankowym, całego organizmu oraz populacji. Dieta pojęcie ogólne oznaczające codzienne poŝywienie (racja pokarmowa, często sposób Ŝywienia się) jednostek lub całych populacji. WyróŜnia się wiele terminów szczegółowych oddzielnie definiowanych, w których słowo dieta występuje w połączeniu z określonym przymiotnikiem. Dietetyka nauka o roli Ŝywienia w etiopatogenezie chorób oraz jego stosowaniu w profilaktyce i terapii. śywienie parenteralne pozajelitowe (parenteral nutrition) podawanie niezbędnych substancji odŝywczych oraz elektrolitów, pierwiastków śladowych i witamin drogą doŝylną. Białko podaje się w postaci aminokwasów, tłuszcz w postaci emulsji tłuszczowych, a węglowodany w postaci glukozy.

49 śywienie dojelitowe (enteral nutrition) kontrolowane Ŝywienie drogą dojelitową za pomocą specjalnie zbilansowanych diet, opartych na składnikach naturalnych i produkowanych na skalę przemysłową. Diety te zawierają wszystkie składniki odŝywcze oraz elektrolity, pierwiastki śladowe i witaminy, a ich skład, wartość energetyczna i osmolarność są podawane na opakowaniu. śywienie dojelitowe drogą doustną (oral enteral nutrition) przyjmowanie drogą doustną zbilansowanych diet leczniczych produkowanych na skalę przemysłową. Są to diety o róŝnych smakach, co pozwala na odpowiednie skomponowanie dziennego jadłospisu. śywienie dojelitowe przez zgłębnik (tube enteral nutrition) podawanie produkowanych na skalę przemysłową gotowych do uŝycia, zbilansowanych diet leczniczych prze zgłębnik nosowo- Ŝołądkowy, nosowo-dwunastniczy, nosowo-jelitowy lub przez zgłębniki wprowadzone do przewodu pokarmowego na drodze operacyjnej (gastrostomia, jejunostomia), albo z uŝyciem gastroskopu (przezskórna endoskopowa gastrostomia).

50 POKRYCIE DOBOWEGO ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Węglowodany 50-65% Tłuszcze 25-30% Białka 10-15%

51 Główny Inspektorat Sanitarny został powołany do Ŝycia art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575), wprowadzonym do w/w ustawy art. 3 pkt 1c ustawy z dnia 26 sierpnia 1999 r. o zmianie ustawy o działach administracji rządowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1999 r. Nr 70, poz. 778). Główny Inspektorat Sanitarny działa od dnia 1 stycznia 2000 r. tzn. z dniem wejścia w Ŝycie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 1999 r. w sprawie nadania statutu Głównemu Inspektoratowi Sanitarnemu (Dz. U. z 1999 r. Nr 111, poz. 1315). Główny Inspektorat Sanitarny jest centralnym urzędem administracji rządowej.

52 Akty prawne związane z inspekcją sanitarną: 1. Państwowa Inspekcja Sanitarna. 2. Wymagania higieniczne i zdrowotne Ŝywności, Ŝywienia i przedmiotów uŝytku. 3. Higiena środowiska: higiena komunalna, higiena pracy, higiena radiacyjna oraz higiena dzieci i młodzieŝy. 4. Działalność przeciwepidemiczna.

53 GŁÓWNY INSPEKTORAT SANITARNY ul. Długa 38/40, Warszawa Główny Inspektor Sanitarny: Andrzej Wojtyła tel. (022) fax (022)

54 Dz.U nr 37 poz. 160 Dekret z dnia 14 sierpnia 1954 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Status aktu prawnego: uchylony Data wydania: Data wejścia w Ŝycie: Data obowiązywania: Uwagi: W zakresie zmiany Dz.U nr 37 poz. 160 obowiązywał do r. Organ wydający: RADA PAŃSTWA Organ uprawniony: MIN. ZDROWIA Organ zobowiązany: MIN. ZDROWIA RADA MINISTRÓW MIN. OBRONY NARODOWEJ MIN. BEZPIECZEŃSTWA PUBLICZNEGO MIN. KOLEI PREZ. RADY MINISTRÓW Akty zmienione: Dz.U nr 25 poz Akty uchylone: Dz.U nr 32 poz Dz.U nr 6 poz Akty uznane za uchylone:dz.u nr 54 poz Dz.U nr 39 poz Dz.U nr 42 poz Dz.U nr 46 poz

MSZ. Wybrane artykuły z: Roczniki Państwowego Zakładu Higieny Bromatologia i Chemia Toksykologiczna śywienie Człowieka i Metabolizm

MSZ. Wybrane artykuły z: Roczniki Państwowego Zakładu Higieny Bromatologia i Chemia Toksykologiczna śywienie Człowieka i Metabolizm Dr hab. Małgorzata Schlegel-Zawadzka Kierownik Zakładu śywienia Człowieka Instytut Zdrowia Publicznego, Wydział Ochrony Zdrowia, CM UJ Ul. Grzegórzecka 20, 31-531 Kraków Tel 431-26-97 mfzawadz@cyf-kr.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Cum sale panis, latrantem stomachum bene leniet Chleb z solą, przysmaki, sam raz w burczącym brzuchu zapełnią ci braki.

Cum sale panis, latrantem stomachum bene leniet Chleb z solą, przysmaki, sam raz w burczącym brzuchu zapełnią ci braki. Cum sale panis, latrantem stomachum bene leniet Chleb z solą, przysmaki, sam raz w burczącym brzuchu zapełnią ci braki. Panem et circenses! Chleba i igrzysk. .. Ale na przyzbie domu usiedli dwaj starce,

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Przedmioty zawodowe gastronomia. Żywność wygodna

Przedmioty zawodowe gastronomia. Żywność wygodna Przedmioty zawodowe gastronomia Żywność wygodna dr inż. Alicja Kucharska Zakład Technologii Owoców i Warzyw Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu 1/23 PLAN WYKŁADU Definicje żywności wygodnej Cel produkcji

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Małgorzata Schlegel-Zawadzka

Dr hab. Małgorzata Schlegel-Zawadzka Dr hab. Małgorzata Schlegel-Zawadzka Kierownik Zakładu śywienia Człowieka Instytut Zdrowia Publicznego, Wydział Ochrony Zdrowia, CM UJ Ul. Grzegórzecka 20, 31-531 Kraków Tel 431-26-97 mfzawadz@cyf-kr.edu.pl

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

DOSTAWY BEZPOŚREDNIE, CZYLI WPROWADZANIE DO OBROTU MAŁYCH ILOŚCI PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO

DOSTAWY BEZPOŚREDNIE, CZYLI WPROWADZANIE DO OBROTU MAŁYCH ILOŚCI PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO DOSTAWY BEZPOŚREDNIE, CZYLI WPROWADZANIE DO OBROTU MAŁYCH ILOŚCI PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny informuje, iŝ podmioty prowadzące działalność polegającą

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 Spis treści WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 1.1. Podstawowe pojęcia towaroznawstwa 12 1.2. Towar 14 1.2.1. Podział towaroznawstwa 14 1.2.2. Przydatność wiedzy o towarach w pracy w handlu 15

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego wdraŝania HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point) Jest systemowym postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego Ŝywności poprzez

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny Symbol kierunkowych efektów kształcenia l K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny WIEDZA Zna budowę,

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 728. Rozporządzenie. z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych

Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 728. Rozporządzenie. z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 728 Rozporządzenie Ministra Zdrowia 1) z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Materiały źródłowe do przedmiotu:

Materiały źródłowe do przedmiotu: Materiały źródłowe do przedmiotu: 1. Red. J. Gawęcki, L. Hryniewiecki: Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. T. 1. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2003. 2. Red. J. Hasik, J. Gawęcki: Żywienie człowieka

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych Na podstawie art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Projekt Bądźmy zdrowi wiemy, więc działamy. ETYKIETA - źródło informacji o produkcie

Projekt Bądźmy zdrowi wiemy, więc działamy. ETYKIETA - źródło informacji o produkcie Projekt Bądźmy zdrowi wiemy, więc działamy ETYKIETA - źródło informacji o produkcie Zgodnie z polskim ustawodawstwem etykieta produktu spożywczego powinna mieć napisy w języku polskim, umieszczone w sposób

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Małgorzata Schlegel-Zawadzka

Dr hab. Małgorzata Schlegel-Zawadzka Dr hab. Małgorzata Schlegel-Zawadzka Kierownik Zakładu śywienia Człowieka Instytut Zdrowia Publicznego, Wydział Ochrony Zdrowia, CM UJ Ul. Grzegórzecka 20, 31-531 Kraków Tel 431-26-97 mfzawadz@cyf-kr.edu.pl

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2 Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek SPIS TREŚCI Rozdział 1. Podstawowe wiadomości o produktach spożywczych

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: II stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU RAPORT Z BADAŃ MONITORINGOWYCH ZAKRESIE WYBRANYCH GRUP ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ SUPLEMENTÓW DIETY PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 ROKU.

Bardziej szczegółowo

Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska

Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska InŜynieria genetyczna - badania biomedyczne Jednym z najbardziej obiecujących zastosowań nowych technologii opartych na przenoszeniu genów z jednego

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Żywność: Prawo UE: 2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych

Żywność: Prawo UE: 2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych Żywność: Prawo UE: 1.Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Herwy Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Opolu 2011-06-13 1

Katarzyna Herwy Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Opolu 2011-06-13 1 WODA DLA ZDROWIA Katarzyna Herwy Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Opolu 2011-06-13 1 Jesteś tym co pijesz WODA główny składnik ciała i podstawowy składnik poŝywienia stanowi 50 80 % masy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 9/2013/DSOZ PREZESA NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA. z dnia 12 marca 2013 r.

ZARZĄDZENIE NR 9/2013/DSOZ PREZESA NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA. z dnia 12 marca 2013 r. ZARZĄDZENIE NR 9/2013/DSOZ PREZESA NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA z dnia 12 marca 2013 r. zmieniające zarządzenie w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju rehabilitacja lecznicza

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz innych ustaw

USTAWA z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz innych ustaw Kancelaria Sejmu s. 1/11 USTAWA z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz innych ustaw Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2002 r. Nr 135, poz. 1145, Nr 208,

Bardziej szczegółowo

WSKAZÓWKI PRAWIDŁOWEGO śywienia DLA DZIECI

WSKAZÓWKI PRAWIDŁOWEGO śywienia DLA DZIECI WSKAZÓWKI PRAWIDŁOWEGO śywienia DLA DZIECI Kiedy rośniesz i rozwijasz się, Twój organizm potrzebuje szczególnie duŝo róŝnych składników odŝywczych. Od tego co wybierasz do jedzenia zaleŝy, czy Twój organizm

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)?

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? W latach 2000-2007 kwestie związane z GMO omawiane były na forum, powołanej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku Państwowa Inspekcja Sanitarna Wrocław, 18 19 września 2014 roku Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 2 Kompetencje Państwowej Inspekcji Sanitarnej ustawa z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej

Bardziej szczegółowo

Metoda badawcza/ dokumenty odniesienia. Pracownia Chemiczna Żywności i Żywienia

Metoda badawcza/ dokumenty odniesienia. Pracownia Chemiczna Żywności i Żywienia Pracownia Chemiczna Żywności i Żywienia Metale 1. arsen Wydawnictwa Metodyczne PZH - 2005 metoda absorpcyjnej spektrometrii atomowej z generowaniem wodorków (HGAAS) 0,01 5,00 mg/kg w zakresie 0,02 5,00

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

DOMOWA PRODUKCJA śywności PRZEZNACZONEJ NA SPRZEDAś

DOMOWA PRODUKCJA śywności PRZEZNACZONEJ NA SPRZEDAś DOMOWA PRODUKCJA śywności PRZEZNACZONEJ NA SPRZEDAś Domowa produkcja kanapek, soki i dŝemy tzw.,,własnej roboty, fantazyjnie opakowane domowe ciasteczka pomysłów na biznes jest wiele. Niestety, produkcja

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

NAJWYśSZA IZBA KONTROLI DELEGATURA w KRAKOWIE 30-038 KRAKÓW, ul. Łobzowska 67 (0-12) 633 77 22, 633 77 24, 633 37 09 Fax (0-12) 633 74 55

NAJWYśSZA IZBA KONTROLI DELEGATURA w KRAKOWIE 30-038 KRAKÓW, ul. Łobzowska 67 (0-12) 633 77 22, 633 77 24, 633 37 09 Fax (0-12) 633 74 55 NAJWYśSZA IZBA KONTROLI DELEGATURA w KRAKOWIE 30-038 KRAKÓW, ul. Łobzowska 67 (0-12) 633 77 22, 633 77 24, 633 37 09 Fax (0-12) 633 74 55 R/07/008 LKR-41110-2/07 Kraków, dnia kwietnia 2008 r. Pani Anna

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Pozostałości substancji niepożądanych w żywności i paszach - ocena zagrożeń. Andrzej Posyniak, Krzysztof Niemczuk PIWet-PIB Puławy

Pozostałości substancji niepożądanych w żywności i paszach - ocena zagrożeń. Andrzej Posyniak, Krzysztof Niemczuk PIWet-PIB Puławy Pozostałości substancji niepożądanych w żywności i paszach - ocena zagrożeń Andrzej Posyniak, Krzysztof Niemczuk PIWet-PIB Puławy Substancje niepożądane w żywności i paszach Substancje anaboliczne hormonalne

Bardziej szczegółowo

I DOJELITOWE W. Stanisław Kłęk. Kraków, 7-9 III 2011

I DOJELITOWE W. Stanisław Kłęk. Kraków, 7-9 III 2011 śywienie POZAJELITOWE I DOJELITOWE W WARUNKACH DOMOWYCH Stanisław Kłęk Kraków, 7-9 III 2011 SKRÓCONA HISTORIA śd StaroŜytni Grecy odŝywcze wlewki doodbytnicze 1598 Capivacceus Ŝywienia dojelitowe za pomocą

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 3 Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Dieta kompletna pod względem odżywczym, gotowa do użycia, zawierająca DHA/EPA, bezresztkowa, przeznaczona do stosowania przez zgłębnik Wskazania: okres

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

Obowiązujące akty prawne :

Obowiązujące akty prawne : WYMAGANIA SANITARNE DLA ZAKŁADÓW śywienia ZBIOROWEGO TYPU ZAMKNIĘTEGO Przepisy prawa Stołówka szkolna lub przedszkolna prowadząca jakąkolwiek formę wyŝywienia dla dzieci, staje się jednym z elementów sektora

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. BIURO ANALIZ I PROGRAMOWANIA Warszawa, 14-9-6 Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 9 13 i w okresie I VII 14 r. Stany Zjednoczone utrzymują pozycję największej i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

Mądre zakupy. Kryteria wyboru żywności

Mądre zakupy. Kryteria wyboru żywności Kryteria wyboru żywności Plan prezentacji: Podstawowe definicje Rady dla kupującego Etykiety produktów żywnościowych Substancje dodatkowe Wzbogacanie żywności Znakowanie żywności ekologicznej Znakowanie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY INSPEKTORAT SANITARNY

GŁÓWNY INSPEKTORAT SANITARNY GŁÓWNY INSPEKTORAT SANITARNY Departament Bezpieczeństwa Żywności i Żywienia W związku z e-mailem Pana Grzegorza Ignaczewskiego w sprawie rejestracji gospodarstw rolnych prowadzących produkcję roślinną,

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne 1. Celem Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! jest edukacja w zakresie trwałego

Bardziej szczegółowo

REJESTR WYMAGAŃ PRAWNYCH OGÓLNYCH

REJESTR WYMAGAŃ PRAWNYCH OGÓLNYCH REJESTR WYMAGAŃ PRAWNYCH OGÓLNYCH Olsztyn, dnia 1 czerwca 2015 r. Lp. Określenie aktu prawnego Data uchwalenia aktu Tytuł aktu Miejsce publikacji Termin wejścia w życie Zmiany i ich wejścia w życie Utrata

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 13.08.2015 Opracowanie sygnalne Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w lipcu 2015 r. w stosunku do poprzedniego miesiąca

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Żywienie i aktywność fizyczna mają wpływ na rozwój psychofizyczny

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nabywania uprawnień inspektora rolnictwa ekologicznego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nabywania uprawnień inspektora rolnictwa ekologicznego Dziennik Ustaw Nr 94 7858 Poz. 607 607 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nabywania uprawnień inspektora rolnictwa ekologicznego Na podstawie art. 21 ust.

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w grudniu 2014 r.

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w grudniu 2014 r. Warszawa, 2015.01.15 Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w grudniu 2014 r. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w grudniu 2014 r., w stosunku do poprzedniego miesiąca, obniżyły się o 0,3%. Największy

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo