WskaŸniki œwie oœci ryb i owoców morza (artyku³ przegl¹dowy)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WskaŸniki œwie oœci ryb i owoców morza (artyku³ przegl¹dowy)"

Transkrypt

1 KOMUNIKATY RYBACKIE Nr 3 (134)/2013,1 4 Artyku³y naukowe Artyku³y naukowe Artyku³y naukowe Artyku³y naukowe Andrzej Ochrem Katedra Hodowli Byd³a, Zespó³ Towaroznawstwa Produktów Zwierzêcych, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie WskaŸniki œwie oœci ryb i owoców morza (artyku³ przegl¹dowy) Towaroznawstwo ywnoœci dysponuje szeregiem metod przydatnych do analizy œwie oœci miêsa ryb i owoców morza. Wœród nich wyró niæ mo emy: ocenê sensoryczn¹, wartoœæ ph, obecnoœæ amin biogennych, zawartoœæ trimetyloaminy (TMA) i ca³kowitego lotnego azotu zasadowego (TVB-N), w³aœciwoœci dielektryczne miêsa oraz rozpad ATP (adynozynotrifosoranu). Ocena sensoryczna miêsa ryb jest podstawowym kryterium decyduj¹cym o przydatnoœci ryb do spo ycia. Opiera siê ona w g³ównej mierze na nastêpuj¹cych metodach oceniania: wskaÿniki œwie oœci Unii Europejskiej, metoda wskaÿnika jakoœci (QIM, z ang. Quality Index Metod), TORRY. WskaŸniki œwie oœci wed³ug UE zosta³y wprowadzone rozporz¹dzeniem Rady nr 103/76 (ryby) oraz 104/76 (skorupiaki) z póÿniejszymi aktualizacjami nr 2406/96. S¹ one obligatoryjne w krajach cz³onkowskich Unii Europejskiej. Ocenie mog¹ byæ poddane ryby ca³e lub patroszone. Opracowano kilka kart organoleptycznych, dla 3 grup ryb, okreœlanych jako: dorszowate (26 gatunków), tuñczykowate (10 gatunków), rekinowate (2 gatunki), g³owonogi (m¹twa) oraz skorupiaki (krewetki i homary norweskie). Ocenie podlegaj¹ nastêpuj¹ce parametry: skóra, œluz, oczy, skrzela, zapach skrzeli, otrzewna, miêso, konsystencja miêsa, macki (g³owonogi), cechy p³etw (np. raja g³adka (Raja spp.). Ocenione ryby i owoce morze klasyfikuje siê do okreœlonych klas œwie oœci: ekstra, A, B i niedopuszczone. Metod¹ t¹ oceniano m.in.: sardynki europejskie (Sardina pilchardus) (Ababouch i in. 1996, Campos i in. 2005), sardynki œródziemnomorskie (Sardine mediterraneus) (Simeonidou i in. 1998), morszczuki europejskie (Merluccius merluccius) (Rodríguez i in. 2004), morszczuki œródziemnomorskie (Merluccius mediterraneus) (Simeonidou i in. 1998), ostroboki pospolite (Trachurus trachurus) (Simeonidou i in. 1998, Losada i in. 2005), ostroboki œródziemnomorskie (Trachurus mediterraneus), ostroboki czarne (Trachurus picturatus) (Tzikas i in. 2007), turboty dziko yj¹ce (Scophthalmus maximus) (Özogul i in. 2006), turboty hodowlane (Psetta maxima) (Aubourg i in. 2005, Rodríguez i in. 2006) oraz barbaty (Mullus barbatus), bopsy (Boops boops) i makrele kolias (Scomber japonicus collias) (Simeonidou i in. 1998). Metoda QIM zosta³a opracowana w Australii w 1985 roku, g³ównie z myœl¹ o surowych, niepatroszonych rybach. PóŸniej zosta³y jednak opracowane dodatkowe schematy s³u ¹ce do oceny surowych lub gotowanych filetów i owoców morza. Maksymalna liczba punktów mo liwych do przyznania zale y od autorów danego schematu oceniania. Za ka d¹ cechê ocenianej ryby mo na przyznaæ od 0 do 3 punktów. Przyznana wartoœæ zero oznacza, e cecha charakteryzuje rybê œwie ¹ lub bardzo œwie ¹. Oceniane s¹ nastêpuj¹ce parametry: skóra, konsystencja, jama brzuszna, zapach, oczy (przeÿroczystoœæ, kszta³t), skrzela (kolor, zapach, pokrycie krwi¹). Na podstawie równañ regresji istnieje mo liwoœæ oszacowania pozosta³ego przewidywanego okresu przydatnoœci ryb do spo ycia (remaining shelf life). Istnieje równie liniowa zale noœæ pomiêdzy wskaÿnikiem QIM ryb surowych a gotowanymi filetami ocenianymi skal¹ TORRY. Sugeruje siê w zwi¹zku z tym korzystanie ze schematu QIM dla ryb surowych, który jest przeprowadzany szybciej i wczeœniej w ³añcuchu produkcyjnym (Martinsdóttir i in. 2001). Hylding i Green-Petersen (2004) przedstawiaj¹ przyk³ady wielu gatunków, dla których zosta³y opracowane schematy QIM. Skala œwie oœci ryb TORRY zosta³a opracowana przez Torry Research Station. Analiza sensoryczna polega na ocenie zapachu i smaku badanej ryby, a nastêpnie przyporz¹dkowaniu jej okreœlonej liczby punktów od 0 (zepsuta) do 10 (œwie a). Ocenê metod¹ TORRY stosowano w oryginalnej wersji do gotowanych filetów rybnych. Sikorski (1967) zaproponowa³ modyfikacjê tej metody uwzglêdniaj¹c równie ryby surowe. Ryba nadaje siê do spo ycia, 3/2013 KOMUNIKATY RYBACKIE 1

2 jeœli uzyska ocenê przynajmniej 5,5 (http://www.esn-network.com), a wed³ug Lougovois i in. (2003) 4,5. Metod¹ TORRY analizowano gotowane miêso takich ryb jak: pstr¹g têczowy (Onchorynchus mykiss) (Chytiri i in. 2004), dorada (Sparus aurata) (Lougovois i in. 2003), granik (Epinephelus aeneus) (Özogul i in. 2008) oraz turbot (Özogul i in. 2006). Wartoœæ ph œwie o z³owionych ryb wykazuje odczyn lekko zasadowy (7-7,5), przy czym u wiêkszoœci ryb nie spada poni ej 6,2 (Sikorski 2004). W trakcie przechowywania ch³odniczego wartoœæ ph mo e wzrastaæ z powodu nagromadzania siê substancji takich jak: amoniak i TMA produkowane przez drobnoustroje. Sikorski (1967) uzasadnia nagromadzanie siê amoniaku rozk³adem nukleotydów i dezaminacji aminokwasów. Obni enie wartoœci ph mo e byæ nastêpstwem beztlenowego rozk³adu glikogenu lub tworzenia siê wolnych kwasów t³uszczowych w wyniku enzymatycznej hydrolizy. Po 25 dniach ch³odniczego przechowywania morszczuka (Merluccius merluccius) ph wzros³o z 6,2 do 7,17 (Ruiz-Capillas i Moral 2001). Mishra i Dora (2009) badali przechowywanie pa³asza sawala (Trichiurus Savala) zamro onego w temperaturze -35 C. Wartoœæ ph obni y³a siê z 6,95 do 6,65. Wartoœæ ph zale y równie od rodzaju lodu u ytego do przechowywania ryb. Dla sk³adowanych w lodzie p³atkowym sardynek europejskich wartoœæ ph wzros³a od 5,9 do 7,0, a w zawiesinie lodowej zaledwie do 6,2 (Campos i in. 2005). Podobn¹ tendencjê zanotowali Rodríguez i in. (2006) dla turbota i Rodríguez i in. (2004) dla morszczuka europejskiego (wzrost ph z 6,67 do 7,71 przy u yciu lodu p³atkowego oraz z 6,67 do 6,83 z zastosowaniem zawiesiny lodowej). Zhu i in. (2012) uwa aj¹, e podanie tylko wartoœci ph nie mo e stanowiæ kryterium œwie oœci. Wykrywanie obecnoœci amin biogennych jest coraz czêstszym przedmiotem badañ ze wzglêdu na ich wp³yw na zdrowie i funkcjonowanie organizmu. Aminy biogenne wytwarzane s¹ na drodze dekarboksylacji aminokwasów lub w wyniku enzymatycznych procesów bakteryjnych. Jedn¹ z g³ównych amin, wykrywan¹ w ywnoœci pochodzenia morskiego jest histamina, która powstaje w wyniku dekarboksylacji histydyny. Szczegó³owej analizy zawartoœci tej aminy biogennej w ywnoœci dokona³a Czerniejewska-Surma (2006). Do oznaczania zawartoœci histaminy w rybach mo na wykorzystaæ metodykê opisan¹ w Polskiej Normie. Zawartoœæ histaminy oznacza siê spektrofotometrycznie przez pomiar absorbancji przy d³ugoœci fali 500nm (PN-87/A-86784). Dopuszczalna zawartoœæ histaminy w rybach rodzin œledziowatych (Clupeidae) i makrelowatych (Scombridae) wynosi 100 mg kg -1 przy badaniu dziewiêciu próbek z partii (91/493/EWG). Wed³ug Czerniejewskiej-Surmy (2006) istotny wp³yw na zawartoœæ histaminy w œledziu ba³tyckim i leszczu wywiera pora roku oraz stadium rozwoju gonad. Leszcze zawiera³y najwiêcej histaminy w okresie tar³a (czerwiec). Œledzie w okresie tar³a zawiera³y natomiast najmniej histaminy (kwiecieñ, maj), a najwiêcej w V stadium dojrza³oœci gonad (luty, marzec). Autorka zanotowa³a ponadto zmiany zawartoœci histaminy w œledziu w zale noœci od czêœci miêœnia (brzusznej, grzbietowej, bocznej) i temperatury przechowywania. Tahmouzi i in. (2012) analizowali kszta³towanie siê zawartoœci histaminy w miêsie tuñczyka (Katsuwonus pelamis), w zale noœci od temperatury rozmra ania próbki przez 96 godzin. Zamro one ryby by³y dostarczone do laboratorium w lodzie w ci¹gu 2 godzin, a nastêpnie podzielone na piêæ grup w zale noœci od temperatury rozmra ania (4 C, 10 C, 15 C, 25 C i 30 C). Najwy sze poziomy histaminy u tuñczyka (185,21 mg kg -1 ) stwierdzili po 96 godzinach przechowywania w temperaturze 10 C oraz 30 C (166,2 mg kg -1 ). Zawartoœæ histaminy w rybach i owocach morza zakupionych w sklepach rybnych analizowali: Auerswald i in. (2006), Kim i in. (2009), Park i in. (2010), oraz Hu i in. (2012), których wyniki badañ przedstawiono w tabeli 1. TABELA 1 Zawartoœæ histaminy (mg kg -1 ) w rybach i owocach morza Gatunek Ma³ e Czarne krewetki tygrysie Warunki przechowywania Po zakupie zamro one w temperaturze -80 C. Oznaczenie wykonano nie póÿniej ni 7 dni od daty zakupu. lodem w temperaturze 4 C. Oznaczenie wykonano bezpoœrednio po dostarczeniu do lodem. Trwaj¹cy nie d³u ej ni 6 h. Oznaczenie wykonano bezpoœrednio po dostarczeniu do Histamina (mg kg -1 ) 5,1 0,5 Kalmary 0 Bonito 21,6 M¹twa 0,8 Mintaj < 0,1 Morlesz < 0,1 Makrela 2,3 ŒledŸ 1,2 osoœ 1,2 Tuñczyk 0,1 Ka³amarnica Oœmiornica Kroaker Sajra Ostrobok lodem w temperaturze 4 C. Oznaczenie wykonano bezpoœrednio po dostarczeniu do 3,1 3,2 2,5 5,7 68,1 Literatura Auerswald i in Kim i in Park i in Hu i in Jedn¹ z metod oceny œwie oœci miêsa ryb jest równie pomiar TMA i TVB-N. TMA powstaje wskutek rozk³adu tlenku trimetyloaminy (TMAO) przez bakterie z rodzajów Achromobacter, Enterobacter, Pseudomonas. Oprócz TMA, w wyniku rozk³adu TMAO przez demetylazê mo e powstaæ dimetyloamina (DA) i aldehyd mrówkowy (AM). Ocenê zawartoœci TVB-N stosuje siê do badania ryb morskich i s³odkowodnych, a TMA wy³¹cznie w odniesieniu do ryb morskich (Sikorski 2004). Graniczne dopuszczalne zawartoœci TVB-N w miêsie ryb (95/149/WE): a) 25 mg 100g -1 (gatunki Sebastes spp.), 2 KOMUNIKATY RYBACKIE 3/2013

3 b) 30 mg 100g -1 (gatunki nale ¹ce do rodziny Pleuronectidae z wyj¹tkiem halibuta bia³ego), c) 35 mg 100g -1 (gatunki Salmo salar). Özlem (2011) analizowa³ zmiany miêsa karpia (Cyprinus carpio) przetwarzanego metod¹ sous-vide (gotowanie pró niowo zapakowanej ywnoœci przez 15 min w temperaturze 90 C). Badaniom poddano 4 grupy: przechowywane w 2 C bez sosu i z dodatkiem sosu oraz 10 C z sosem lub bez dodatku sosu. We wszystkich grupach wartoœæ TVB-N wzrasta³a. Najwy sza by³a w grupie przechowywanej w 10 C bez dodatku sosu (40,7 mg N 100 g -1 ). Najni sza u ryb gotowanych w pró ni i przetrzymywanych nastêpnie w 2 C z dodatkiem sosu. W miêsie amura (Ctenopharyngodon idella) najni sza wartoœæ TVB-N wynosi³a 15,71 mg N 100 g -1 po 18 dniach przechowywania w temperaturze -3 C (Zhang i in. 2011) W miêsie niepatroszonego pstr¹ga têczowego zawartoœæ TVB-N pocz¹tkowo obni a³a siê do dziewi¹tego dnia przechowywania, a nastêpnie wzrasta³a do koñca badañ. Podobna tendencja by³a zachowana w nieodskórzonych filetach. Zawartoœæ TMA w badanych próbkach wzrasta³a stale w czasie przechowywania (tab. 2). Ryby zosta³y wy³owione z rzeki, nastêpnie zanurzone w lodowatej wodzie i przechowywane w temperaturze 2 C przez 18 dni (Chytiri i in. 2004). Autorzy powy szych badañ stwierdzili, e TVB-N nie jest dobrym wskaÿnikiem œwie oœci, gdy jego wartoœæ pocz¹tkowo maleje, po czym wzrasta. TABELA 2 Zawartoœæ TMA (mg 100 g -1 ) oraz TVB-N (mg N 100 g -1 ) w miêsie i filetach pstr¹ga têczowego (Chytiri i in. 2004) Dzieñ TMA Ryba ca³a, niepatroszona Filet TVB-N Ryba ca³a, niepatroszona Filet 0 1,14 1,11 21,17 22,51 9 1,58 1,23 14,11 18, ,29 6,38 20,16 26,06 Zawartoœæ TVB-N i TMA zale y równie od rodzaju lodu, w którym przechowywane s¹ ryby. Sardynki europejskie przechowywane w zawiesinie lodowej zawiera³y 1,45 mg 100 g -1 TMA oraz 32,80 mg N 100 g -1 TVB-N. Przechowywane w lodzie p³atkowym zawiera³y 2,80 mg 100 g -1 TMA i 43,13 mg N 100 g -1 TVB-N (Campos i in. 2005). Podobn¹ tendencjê zmian w miêsie morszczuka zanotowali Rodríguez i in. (2004). Oznaczenia TVB-N mo na dokonaæ nastêpuj¹cymi metodami: mikrodyfuzji, destylacji bezpoœredniej i destylacji ekstraktu odbia³czonego kwasem trójchlorooctowym (95/149/WE). Oznaczenie TMA mo na przeprowadziæ zgodnie z metodyk¹ opisan¹ w Polskiej Normie. Metoda polega na kolorymetrycznym pomiarze barwnego zwi¹zku, powsta³ego w wyniku reakcji TMA z kwasem pikrynowym (PN-A-86792:1995). Najwy szy wspó³czynnik korelacji z cechami organoleptycznymi produktu wykazuje pomiar oporu elektrycznego (Sikorski 1967). Metodê tê s³u ¹c¹ do oceny œwie oœci ryb sugeruje równie Özogul (2010). Z powodu degradacji sk³adników tkanek w³aœciwoœci dielektryczne ulegaj¹ ci¹g³ym zmianom w miarê starzenia siê miêsa ryb. Dokonuj¹c pomiaru na œwie o z³owionej rybie, dodatnie i ujemne ³adunki kumuluj¹ siê po dwóch ró - nych stronach b³on komórkowych, które s¹ wówczas dosyæ nieprzepuszczalne dla jonów (Sikorski 1967). Obecnie powszechnie u ywane s¹ dwa urz¹dzenia do okreœlania przewodnictwa elektrycznego: Fish Tester (Intelectron) oraz Torrymeter (Distell). Urz¹dzenia do pomiarów w³aœciwoœci dielektrycznych s¹ proste w obs³udze, szybko wskazuj¹ wynik i s¹ porêczne, co znacznie u³atwia pracê z wykorzystaniem ich w terenie. Koszty zwi¹zane z ich u ywaniem ograniczaj¹ siê do zakupu urz¹dzenia. Fish Tester zaopatrzony jest w dwie elektrody umieszczone na szczypcach pomiarowych, które przyk³ada siê w poprzek cia³a ryby. Urz¹dzenie wycechowane jest w skali Q, która jest stosunkiem oporu elektrycznego mierzonego przy dwóch ró nych czêstotliwoœciach. Wartoœci wspó³czynnika obni aj¹ siê wraz ze spadkiem œwie oœci ryby (Sikorski 2004). Zasada dzia³ania Torrymetru polega na wytwarzaniu przez generator pr¹du zmiennego (2 khz), który jest wysy³any do jednej z elektrod i odbierany przez drug¹ elektrodê. Przesuniêcie fazowe pomiêdzy wysy³anym i odbieranym sygna³em wskazuje œwie oœæ ryby. Wynik wyœwietlany jest na ekranie, jako liczba w przedziale Niepatroszona, przechowywana ch³odniczo (2 C) dorada by³a poddana ocenie przy u yciu Torrymetru. Pierwszego dnia doœwiadczenia œredni wynik wynosi³ 12,6. Ostatniego (osiemnastego) dnia wartoœæ zmala³a do 5,2 (Lougovois i in. 2003). Badania dotycz¹ce zmian wartoœci Torrymetru na œwie ych morskich rybach: makrela kanagurta (Rastrelliger kanagurta), makrela komersonka (Scomberomorus commerson), sardynela oleista (Sardinella longiceps), rekin (Scoliodon laticadus), croaker (Johnius sp.), sauryda tumbil (Saurida tumbil) podczas przechowywania ch³odniczego prowadzi³ Ravishankar i in. (1994). Najwy sz¹ wartoœci¹ w pierwszym dniu doœwiadczenia charakteryzowa³y siê sauryda i croaker, najni sz¹ natomiast sardynela oleista. Najmniejszym spadkiem wartoœci przez ca³y okres badañ charakteryzowa³o siê miêso rekina (z 13 w dniu pocz¹tkowym do 11 po up³ywie szesnastu dni). Poniewa croaker i sauryda odznacza³y siê najni sz¹ zawartoœci¹ t³uszczu, a sardynela oleista najwiêksz¹, sugeruje to, e zawartoœæ t³uszczu w rybie mo e wp³ywaæ na odczyty instrumentu. W doœwiadczeniu wykazano ponadto korelacje miêdzy ocen¹ Torrymetrem a ocen¹ organoleptyczn¹ i wskaÿnikami chemicznymi ocenianych ryb, jak TMA, FFA (wolne kwasy t³uszczowe), PV (liczba nadtlenkowa). 3/2013 KOMUNIKATY RYBACKIE 3

4 Wœród siedmiu ryb œródziemnomorskich analizowanych za pomoc¹ Fish Testera najszybszy spadek wartoœci Q odnotowano w przypadku morszczuka œródziemnomorskiego, z 97,35 pierwszego dnia do 16,76 szóstego dnia przechowywania. Dla wszystkich analizowanych ryb wartoœci pocz¹tkowe wynosi³y powy ej 70, a koñcowe poni ej 35 (Simeonidou i in. 1998). Tzikas i in. (2007) dokonali oceny œwie oœci miêsa dwóch gatunków: ostroboków œródziemnomorskich i ostroboków czarnych poprzez pomiar w³aœciwoœci dielektrycznych ich miêsa. WskaŸnik Q dla ostroboka œródziemnomorskiego z 85,3 obni y³ siê do 25,6 po dwunastu dniach, natomiast dla ostroboka czarnego z 59,0 do 14,8 po dziesiêciu dniach. Wskazania Fish Testera by³y w korelacji (p<0,01) z ocen¹ sensoryczn¹, r = 0,786 (ostrobok œródziemnomorski)ir = 0,809 (ostrobok czarny). W przytoczonych powy ej badaniach przedstawiane s¹ wyniki pomiaru w³aœciwoœci dielektrycznych ryb morskich, przy czym autorzy sk³aniaj¹ siê do wdro enia tych metod w badaniu ryb s³odkowodnych. Do rozpadu ATP dochodzi na skutek dzia³ania autolitycznych enzymów i bakterii. ATP rozk³ada siê niemal w ca³oœci ju w pierwszym dniu przechowywania. Wskutek dzia³ania enzymów szybko nagromadzaj¹ siê: ADP (adenozynodifosforan), AMP (adenozynomonofosforan) oraz IMP (inozynomonofosforan). Nukleotyd IMP powstaje na drodze hydrolitycznej dezaminacji AMP i jest odpowiedzialny za w³aœciwy smak ryby. Inozynomonofosforan przekszta³ca siê nastêpnie w Ino (inozynê) oraz w Hx (hipoksantynê), która jest odpowiedzialna za pogorszenie smaku (Özogul 2010). Produkty rozk³adu ATP wykorzystano do stworzenia biochemicznych indeksów œwie oœci miêsa ryb. Nale ¹ do nich: K, K i, G, P, H, które wraz z przechowywaniem ryb rosn¹, oraz F r, który maleje. Na szybkoœæ rozpadu ATP, a tym samym kszta³towanie siê wartoœci K w miêsie ryb maj¹ wp³yw gatunek ryby, rodzaj miêœni (czerwone lub bia³e), stres podczas po³awiania, sezon po³owu, obróbka surowca oraz warunki jego przechowywania (Erikson i in. 1997). Szybkoœci zmian rozk³adu ATP w sposób przejrzysty przedstawione s¹ na wykresach w publikacjach Alasalvar i in. (2001) i Ocaño-Higuera i in. (2009). Zmiany wartoœci K miêsa tuñczyka ó³top³etwego (Thunnus albacares) w zale noœci od temperatury i czasu przechowywania analizowali Guizani i in. (2005). W temperaturze pokojowej ju po dwóch dniach wartoœæ K osi¹gnê³a poziom 90%. Przechowywanie ryb w 0 C przez 17 dni spowodowa³o osi¹gniêcie wartoœci K = 58,7%. Özogul i in. (2008) podaj¹, e przechowywanie granika szarego w warunkach ch³odniczych skutkuje wzrostem wartoœci K do 80% w dwunastym dniu przechowywania. Je eli natomiast ryba jest przechowywana w lodzie, tê sam¹ wartoœæ osi¹ga tydzieñ póÿniej. Losada i in. (2005) badali wp³yw rodzaju lodu na zmiany fizykochemiczne miêsa ostroboka pospolitego. Niepatroszone i nieodg³owione ryby przechowywano w dwóch rodzajach lodu: zawiesina oraz p³atki. Dwunastego dnia badañ wartoœæ K wynosi³a 18% dla ryb przechowywanych w zawiesinie lodowej oraz 30% dla ryb w lodzie p³atkowym. Po 19 dniach wartoœci te wynosi³y odpowiednio 30 i 70%. Ni sze wartoœci dla ryb przechowywanych w zawiesinie lodowej otrzymali równie Rodríguez i in. (2006), którzy badali miêso turbota. Badania dotyczy³y tak e kszta³towania siê zmian wartoœci K miêsa ryb przechowywanych w atmosferze modyfikowanej. Özogul i in. (2004) prowadzili doœwiadczenia na patroszonych sardynkach europejskich, które podzielone zosta³y na trzy grupy (grupa I dostêp do powietrza, grupa II zapakowane pró niowo, grupa III atmosfera modyfikowana, tj. 60% CO % N 2) i przechowywane w temperaturze 4 C. Czwartego dnia badañ wartoœci K kszta³towa³y siê nastêpuj¹co: grupa I - 65%, grupa II 55% i grupa III 38%. Szesnastego dnia wszystkie grupy osi¹gnê³y tak¹ sam¹ wartoœæ K równ¹ 90%. Pró niowe przechowywanie wêdzonego ³ososia (Salmo salar) w temperaturze 0 C wykaza³o, e po trzech tygodniach wartoœæ K osi¹ga poziom 65%, podczas gdy po oœmiu dniach przechowywania w temperaturze 8 C wartoœæ K wynosi 95% (Dondero i in. 2004). Mohan i in. (2009) analizowali zastosowanie poch³aniaczy tlenu na zmiany jakoœciowe miêsa ryb z rodziny Scombridae. Ryby przechowywano przez ponad dwa tygodnie w warunkach ch³odniczych w dwóch grupach doœwiadczalnych (G1 bez poch³aniaczy tlenu, G2 z poch³aniaczami scavenger ). Badania wykaza³y, e wartoœæ K w drugiej grupie po 15 dniach wynosi³a zaledwie 20%, podczas gdy w pierwszej a 80%. Literatura Ababouch L. H., Souibri L., Rhaliby K., Ouahdi O., Battal M., Busta F.F Quality changes in sardines (Sardina pilchardus) stored in ice and at ambient temperature Food Microbiology 13: Alasalvar C., Taylor K. D. A., Öksüz A., Garthwaite T., Alexis M. N., Grigorakis K Freshness assessment of cultured sea bream (Sparus aurata) by chemical, physical and sensory methods Food Chemistry 72: Aubourg S.P., Piñeiro C., Gallardo J.M., Barros-Velazquez J Biochemical changes and quality loss during chilled storage of farmed turbot (Psetta maxima) Food Chemistry 90: Auerswald L., Morren C., Lopata A.L Histamine levels in seventeen species of fresh and processed South African seafood Food Chemistry 98: Campos C.A., Rodríguez O., Losada V., Aubourg S.P., Barros-Velázquez J Effects of storage in ozonised slurry ice on the sensory and microbial quality of sardine (Sardina pilchardus) International Journal Food Microbiology. 103 (2): Chytiri S., Chouliara I., Savvaidis I.N., Kontominas M.G Microbiological, chemical and sensory assessment of iced whole and filleted aquacultured rainbow trout Food Microbiology. 21: Czerniejewska-Surma B Wyniki i ich omówienie, ryby i produkty rybne W: Wp³yw wybranych czynników biologicznych i zabiegów technologicznych na zawartoœæ histaminy w artyku³ach ywnoœciowych, Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Szczecinie, KOMUNIKATY RYBACKIE 3/2013

5 Decyzja Komisji nr 95/149/WE z dnia 8 marca 1995 r. Ustalaj¹ca dopuszczalne wartoœci ca³kowitego azotu lotnych zasad amonowych (N-LZA) dla niektórych kategorii produktów rybo³ówstwa oraz okreœlaj¹ca metody analizy, które powinny byæ stosowane. Dondero M., Cisternas F., Carvajal L., Simpson R Changes in quality of vacuum-packed cold-smoked salmon (Salmo salar) as a function of storage temperature Food Chemistry 87: Dyrektywa Rady nr 91/493/EWG z dnia 22 lipca 1991 r. Ustanawiaj¹ca warunki zdrowotne dotycz¹ce produkcji i wprowadzania na rynek produktów rybo³ówstwa. Erikson U., Beyer A.R., Sigholt T Muscle High-Energy Phosphates and Stress Affect K-Values during Ice Storage of Atlantic Salmon (Salmo salar) J. Food Sci., 62 (1): Guizani N., Al-Busaidy M.A., Al-Belushi I.M., Mothershaw A., Rahman M.S The effect of storage temperature on histamine production and the freshness of yellowfin tuna (Thunnus albacares) Food Research International. 38: Hu Y., Huang Z., Li J., Yang H Concentrations of biogenic amines in fish, squid and octopus and their changes during storage Food Chemistry 135: Hylding G., Green-Petersen D.M. B Quality Index Method an objective tool for determination of sensory quality J. Aquat. Food Prod. Technol., 13(4): Kim M.K., Mah J.H., Hwang H.J Biogenic amine formation and bacterial contribution in fish, squid and shellfish Food Chemistry, 116: Losada V., Piñeiro C., Barros-Velázquez J., Aubourg S.P Inhibition of chemical changes related to freshness loss during storage of horse mackerel (Trachurus trachurus) in slurry ice Food Chemistry. 93: Lougovois V.P., Kyranas E.R., Kyrana V.R Comparison of selected methods of assessing freshness quality and remaining storage life of iced gilthead sea bream (Sparus aurata) Food Research International. 36: Martinsdóttir E., Sveinsdóttir K., Luten J., Schelvis-Smit R., Hyldig G Sensory evaluation of fish freshness QIM Eurofish Mishra R., Dora K.C Effect of frozen storage on the functional property of ribbon fish (Trichiurus Savala) cuvier Journal of Food Processing and Preservation. 34: Mohan C.O., Ravishankar C.N., Srinivasa Gopal T.K., Ashok Kumar K., Lalitha K.V Biogenic amines formation in seer fish (Scomberomorus commerson) steaks packed with O2 scavenger during chilled storage Food Research International, 42: Ocaño-Higuera V.M., Marquez-Ríos E., Canizales-Dávila M., Castillo-Yáñez F.J., Pacheco-Aguilar R., Lugo-Sánchez M.E., García-Orozco K.D., Graciano-Verdugo A.Z Postmortem changes in cazon fish muscle stored on ice Food Chemistry. 116: Özlem P.C Evaluation of the Microbiological, Chemical and Sensory Quality of Carp Processed by the Sous Vide Method World Academy of Science, Engineering and Technology, 80: Özogul F., Polata A., Özogul Y The effects of modified atmosphere packaging and vacuum packaging on chemical, sensory and microbiological changes of sardines (Sardina pilchardus) Food Chemistry. 85: Özogul Y., Özogul F., Kuley E., Özkutuk A.S., Gökbulut C., Köse S Biochemical, sensory and microbiological attributes of wild turbot (Scophthalmus maximus), from the Black Sea, during chilled storage Food Chemistry 99: Özogul F., Özogul Y., Kuley E Nucleotide degradation and biogenic amine formation of wild white grouper (Epinephelus aeneus) stored in ice and at chill temperature (4 C) Food Chemistry 108: Özogul Y Methods for freshness Quality and Deterioration W: Handbook of Seafood and Seafood Products Analysis (Red.) Nollet L. M.L., Toldra F., Taylor & Francis Group: Park J.S., Lee C. H., Kwon E. Y., Lee H. J., Kim J. Y., Kim S. H Monitoring the contents of biogenic amines in fish and fish products consumed in Korea Food Control. 21: Polska Norma PN-A-86784:1987 Surowce i przetwory z ryb i innych zwierz¹t wodnych Oznaczanie zawartoœci histaminy. Polska Norma PN-A-86792:1995 Surowce i przetwory z ryb i innych zwierz¹t wodnych Oznaczanie trójmetyloaminy. Ravishankar C.N., Setty T.M.R., Shetty T.S Use of Torrymeter for measurement of freshness of some commercially important Indian marine fishes Indian J. Fish. 41: Rodríguez O., Losada V., Aubourg S.P., Barros-Velázquez J Enhanced shelf-life of chilled European hake (Merluccius merluccius) stored in slurry ice as determined by sensory analysis and assessment of microbiological activity Food Research International. 37: Rodríguez O., Barros-Velázquez J., Piñeiro C. Gallardo J.M., Aubourg S.P Effects of storage in slurry ice on the microbial, chemical and sensory quality and on the shelf life of farmed turbot (Psetta maxima) Food Chemistry. 95: Rozporz¹dzenie (EEC) No 103/76 of 19 January 1976 laying down common marketing standards for certain fresh or chilled fish. Rozporz¹dzenie (EEC) No 104/76 of 19 January 1976 laying down common marketing standards for shrimps of the genus Crangon sp.p. Rozporz¹dzenie Rady WE nr 2406/96 z dnia 26 listopada 1996 r. Ustanawiaj¹ce wspólne normy handlowe w odniesieniu do niektórych produktów rybo³ówstwa. Ruiz-Capillas C., Moral A Correlation between biochemical and sensory quality indices in hake stored in ice Food Research International. 34: Sikorski Z.E Zmiany surowców przed przerobem W: Zarys technologii ywnoœci pochodzenia morskiego. Wydawnictwo Przemys³u Lekkiego i Spo ywczego Sikorski Z.E WskaŸniki œwie oœci ryb W: Ryby i bezkrêgowce morskie. Warszawa. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne Simeonidou S., Govaris A., Vareltzis K Quality assessment of seven Mediterranean fish species during storage on ice Food Research International. 30: Tahmouzi S., Ghasemlou M., Aliabadi F.S., Shahraz F., Hosseini H., Khaksar R Histamine formation and bacteriological quality in skipjack tuna (Katsuwonus pelamis): effect of defrosting temperature Journal of Food Processing and Preservation. 3: 1-8. Tzikas Z., Ambrosiadis I., Soultos N., Georgakis S Quality assessment of Mediterranean horse mackerel (Trachurus mediterraneus) and blue jack mackerel (Trachurus picturatus) during storage in ice Food Control. 18: Zhang L., Li X., Lu W., Shen H., Luo Y Quality predictive models of grass carp (Ctenopharyngodon idellus) at different temperatures during storage Food Control. 22: Zhu S., Luo Y., Hong H., Feng L., Shen H Correlation between electrical conductivity of the gutted fish body and the quality of bighead carp (Aristichthys nobilis) heads stored at 0 and 3 C Food Bioprocess Technology. 11: 1-8. Przyjêto po recenzji r. INDEXES OF FISH AND SEA FOOD FRESHNESS REVIEW ARTICLE Andrzej Ochrem Abstract. The paper describes indexes of fish and seafood freshness. The sensory evaluation of these meats are evaluated using three systems: QIM (Quality Index Method), the EU (European Union), and the TORRY freshness scale. Based on these, it is determined that ph values can increase through the accumulation of substances such as ammonia or trimethylamine (TMA), or decrease through fermentation or from free fatty acid formation by enzymatic hydrolysis. The presence of nutritive amines is discussed based on the histamine produced by histidine decarboxylation. The TVB-N (Total Volatile Basic Nitrogen) and TMA methods for assessing fish meat freshness are also examined. Research results are also presented pertaining to electrical resistance measurements, and using ATP breakdown products to create biochemical indexes of fish meat freshness. Keywords: commodities, freshness evaluations, fish, seafood 3/2013 KOMUNIKATY RYBACKIE 5

WYKORZYSTANIE METODY QIM DO OCENY ŚWIEŻOŚCI PSTRĄGA TĘCZOWEGO (ONCORHYNCHUS MYKISS WALB.) PRZECHOWYWANEGO W WARUNKACH CHŁODNICZYCH

WYKORZYSTANIE METODY QIM DO OCENY ŚWIEŻOŚCI PSTRĄGA TĘCZOWEGO (ONCORHYNCHUS MYKISS WALB.) PRZECHOWYWANEGO W WARUNKACH CHŁODNICZYCH Anna Litwińczuk, Piotr Skałecki, Mariusz Florek, Agnieszka Staszowska, Agnieszka Kaliniak, Agnieszka Zaborska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie WYKORZYSTANIE METODY QIM DO OCENY ŚWIEŻOŚCI PSTRĄGA TĘCZOWEGO

Bardziej szczegółowo

Jaki(e) prekursor(y), substancja(e) czynna(e) lub kombinacja prekursor(y)/substancja(e) czynna(e) są przez Państwa wspierane w programie przeglądu

Jaki(e) prekursor(y), substancja(e) czynna(e) lub kombinacja prekursor(y)/substancja(e) czynna(e) są przez Państwa wspierane w programie przeglądu Wezwanie o udostępnienie informacji na temat produktów generujących substancję czynną in-situ Informacja ta przeznaczona jest dla firm zajmujących się obrotem lub stosujących substancje chemiczne, urządzenia,

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z Norwegią w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z Norwegią w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. BIURO ANALIZ I PROGRAMOWANIA Warszawa, 2014-09-26 Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z Norwegią w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. Norwegia jest państwem zbliŝonym pod względem

Bardziej szczegółowo

3.3.3 Py³ PM10. Tabela 3.3.3.1 Py³ PM10 - stê enia œrednioroczne i œredniookresowe

3.3.3 Py³ PM10. Tabela 3.3.3.1 Py³ PM10 - stê enia œrednioroczne i œredniookresowe Wyniki pomiarów z sieci ARMAAG Fundacja ARMAAG Raport 1999 3.3.3 Py³ PM10 Py³ PM10 mierzony by³ w stacjach ARMAAG dwiema metodami: metod¹ radiometryczn¹ analizatorem firmy Eberline i metod¹ wagow¹, py³omierzem

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Rynek i spo ycie ryb w 2014 roku. Krzysztof Hryszko

Rynek i spo ycie ryb w 2014 roku. Krzysztof Hryszko Rynek i spo ycie ryb w 2014 roku Krzysztof Hryszko ówne tendencje wyst puj ce na rynku Stabilne ceny zakupu ryb na rynkach wiatowych, a w przypadku wielu gatunków ich spadki Czynniki deflacyjne na rynku

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. Od Autora... 11. 1. Wiadomoœci wstêpne... 13. 2. ywiec rzeÿny... 23. 3. Ubój i obróbka poubojowa... 46. 4. Ocena poubojowa miêsa...

Spis treœci. Od Autora... 11. 1. Wiadomoœci wstêpne... 13. 2. ywiec rzeÿny... 23. 3. Ubój i obróbka poubojowa... 46. 4. Ocena poubojowa miêsa... Spis treœci Od Autora... 11 1. Wiadomoœci wstêpne... 13 1.1. Rozwój i znaczenie przemys³u miêsnego w Polsce... 13 1.2. Normalizacja w Polsce... 15 1.3. Struktura i sk³ad chemiczny miêsa... 17 1.3.1. Histologiczne

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. (Dz. U. Nr 75, poz. 866, z dnia 15 wrzeœnia 2000 r.) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale"

Ćwiczenie: Ruch harmoniczny i fale Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

Akademia Górniczo-Hutnicza. im.stanisława Staszica w Krakowie. Katedra Mechaniki i Wibroakustyki

Akademia Górniczo-Hutnicza. im.stanisława Staszica w Krakowie. Katedra Mechaniki i Wibroakustyki Akademia Górniczo-Hutnicza im.stanisława Staszica w Krakowie Wydział InŜynierii Mechanicznej i Robotyki Katedra Mechaniki i Wibroakustyki 30-059 KRAKÓW, Al.Mickiewicza 30, tel. (012) 617 30 64, fax (012)

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE DODATKOWE DO śywności (zmiany przepisów)

SUBSTANCJE DODATKOWE DO śywności (zmiany przepisów) SUBSTANCJE DODATKOWE DO śywności (zmiany przepisów) W Unii Europejskiej trwają prace dotyczące zmian przepisów w zakresie substancji dodatkowych w Ŝywności. Obecnie, w okresie przejściowym, obowiązują

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

STANDARD 1.3.1. Standard 1.3.4 określa zasady jednorodności i czystości dodatków do Ŝywności. Spis treści

STANDARD 1.3.1. Standard 1.3.4 określa zasady jednorodności i czystości dodatków do Ŝywności. Spis treści STANDARD 1.3.1 DODATKI DO śywności Cel Dodatki do Ŝywności to wszelkie substancje, które w normalnych warunkach nie są spoŝywane, ani dodawane jako składnik pokarmu, a które w sposób świadomy i celowy

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Data publikacji 2016-04-29 Rodzaj zamówienia Tryb zamówienia

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 (rok, za który sk ładane jest o świadczenie) DzialI Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej,

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i metody kalkulacji

Rodzaje i metody kalkulacji Opracowały: mgr Lilla Nawrocka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych w Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w Miętnem mgr Maria Rybacka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ZASTOSOWANEGO PODCIŚNIENIA W TRAKCIE PAKOWANIA NA PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE SERÓW TWAROGOWYCH KWASOWYCH

WPŁYW ZASTOSOWANEGO PODCIŚNIENIA W TRAKCIE PAKOWANIA NA PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE SERÓW TWAROGOWYCH KWASOWYCH Inżynieria Rolnicza 5(130)/2011 WPŁYW ZASTOSOWANEGO PODCIŚNIENIA W TRAKCIE PAKOWANIA NA PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE SERÓW TWAROGOWYCH KWASOWYCH Jacek Mazur, Dariusz Andrejko Katedra Inżynierii i Maszyn

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku Projekt Uchwała Nr / / Rady Miasta Nowego Sącza z dnia listopada 2011 roku w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych Na podstawie art 18 ust 2 pkt 8 i art 40 ust 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

Magurski Park Narodowy

Magurski Park Narodowy Magurski Park Narodowy Lokalizacja punktów pomiarowych i wyniki badań. Na terenie Magurskiego Parku Narodowego zlokalizowano 3 punkty pomiarowe. Pomiary prowadzono od stycznia do grudnia 2005 roku. 32.

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport ATA System: Układ paliwowy OPCJONALNY 1) Zastosowanie Aby osiągnąć zadowalające efekty, procedury zawarte w niniejszym

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY CZASU PRACY. 1. PODSTAWOWY [art. 129 KP]

SYSTEMY CZASU PRACY. 1. PODSTAWOWY [art. 129 KP] 1. PODSTAWOWY [ 129 KP] Podstawowy system czasu w typowych (standardowych) stosunkach : do 8 godzin Standardowo: do 4 miesięcy Wyjątki: do 6 m-cy w rolnictwie i hodowli oraz przy ochronie osób lub pilnowaniu

Bardziej szczegółowo

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 Najwyższy wzrost od Q2 2005 Poziom zadowolenia polskich konsumentów w Q3 15 wyniósł 80 punktów, tym samym wzrósł o 10 punktów względem

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA Załącznik do Uchwały nr XLVI/328/2014 Rady Miejskiej Gminy Dobrzyca z dnia 30 czerwca 2014r. PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA 1 Cele i formy realizacji programu 1. Tworzy się Program Stypendialny Gminy

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU Celem ćwiczenia jest zapoznanie z techniką atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją

Bardziej szczegółowo

Obowiązki informacyjne i promocyjne dla beneficjentów RPO WM 2014-2020

Obowiązki informacyjne i promocyjne dla beneficjentów RPO WM 2014-2020 Obowiązki informacyjne i promocyjne dla beneficjentów RPO WM 2014-2020 DLACZEGO NALEŻY PROMOWAĆ PROJEKTY? Podstawą dla działań informacyjnych i promocyjnych w ramach projektów unijnych jest prawo obywateli

Bardziej szczegółowo

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT 1. Zamawiający: Skarb Państwa - Urząd Komunikacji Elektronicznej ul. Kasprzaka 18/20 01-211 Warszawa 2.

Bardziej szczegółowo

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne Anna Ulrych Plan wynikowy Przedmiot: Materiały fryzjerskie Kierunek : Technikum Usług Fryzjerskich- rok szkolny 05/ 06 Liczba godzin: 76 Liczba godzin w roku szkolnym: KL.II Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Sedacja i znieczulenie ogólne w zabiegach hodowlanych u ryb Piotr Gomułka

Sedacja i znieczulenie ogólne w zabiegach hodowlanych u ryb Piotr Gomułka Warsztaty szkoleniowe : Ochrona zdrowia ryb w aspekcie jakości i bezpieczeństwa żywności Sedacja i znieczulenie ogólne w zabiegach hodowlanych u ryb Piotr Gomułka Znieczulenie ogólne regulacje prawne Zabiegi

Bardziej szczegółowo

PRZEMYSŁOWY ODTWARZACZ PLIKÓW MP3 i WAV

PRZEMYSŁOWY ODTWARZACZ PLIKÓW MP3 i WAV INDUSTRIAL MP3/WAV imp3_wav AUTOMATYKA PRZEMYSŁOWA PRZEMYSŁOWY ODTWARZACZ PLIKÓW MP3 i WAV ZASTOSOWANIE: - systemy powiadamiania głosowego w przemyśle (linie technologiczne, maszyny) - systemy ostrzegania,

Bardziej szczegółowo

Bielsko-Biała, dn. 10.02.2015 r. Numer zapytania: R36.1.089.2015. WAWRZASZEK ISS Sp. z o.o. ul. Leszczyńska 22 43-300 Bielsko-Biała ZAPYTANIE OFERTOWE

Bielsko-Biała, dn. 10.02.2015 r. Numer zapytania: R36.1.089.2015. WAWRZASZEK ISS Sp. z o.o. ul. Leszczyńska 22 43-300 Bielsko-Biała ZAPYTANIE OFERTOWE Bielsko-Biała, dn. 10.02.2015 r. Numer zapytania: R36.1.089.2015 WAWRZASZEK ISS Sp. z o.o. ul. Leszczyńska 22 43-300 Bielsko-Biała ZAPYTANIE OFERTOWE W związku realizacją projektu badawczo-rozwojowego

Bardziej szczegółowo

Numer ogłoszenia: 10132-2013; data zamieszczenia: 08.01.2013 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi

Numer ogłoszenia: 10132-2013; data zamieszczenia: 08.01.2013 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi 1 z 5 2013-01-08 09:04 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.aotm.gov.pl Warszawa: Usługa rezerwacji i sprzedaży biletów lotniczych

Bardziej szczegółowo

Preferencje konsumentów w zakresie spo ycia ryb

Preferencje konsumentów w zakresie spo ycia ryb KOMUNIKATY RYBACKIE Nr 1 (138)/2014, 10 14 Joanna Tkaczewska, W³adys³aw Migda³, Piotr Kulawik Katedra Przetwórstwa Produktów Zwierzêcych, Wydzia³ Technologii ywnoœci, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Preferencje

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

Stechiometria równań reakcji chemicznych, objętość gazów w warunkach odmiennych od warunków normalnych (0 o C 273K, 273hPa)

Stechiometria równań reakcji chemicznych, objętość gazów w warunkach odmiennych od warunków normalnych (0 o C 273K, 273hPa) Karta pracy I/2a Stechiometria równań reakcji chemicznych, objętość gazów w warunkach odmiennych od warunków normalnych (0 o C 273K, 273hPa) I. Stechiometria równań reakcji chemicznych interpretacja równań

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE AKADEMIA LIDERA HANDLU. I. Informacje Podstawowe:

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE AKADEMIA LIDERA HANDLU. I. Informacje Podstawowe: Załącznik nr 1 FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE AKADEMIA LIDERA HANDLU Nazwa przedsiębiorstwa (pełna nazwa przedsiębiorstwa zgodna z dokumentem rejestrowym) Forma organizacyjna.. Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Zachowaj œwie oœæ gama Top Tray. Tacki ze spienionego polistyrenu (EPS) do wszystkich rodzajów drobiu, miêsa i ryb, serów, warzyw i owoców.

Zachowaj œwie oœæ gama Top Tray. Tacki ze spienionego polistyrenu (EPS) do wszystkich rodzajów drobiu, miêsa i ryb, serów, warzyw i owoców. Zachowaj œwie oœæ gama Top Tray Tacki ze spienionego polistyrenu (EPS) do wszystkich rodzajów drobiu, miêsa i ryb, serów, warzyw i owoców. Top Trays Miêso, drób i ryby d³u ej œwie e Huhtamaki jest jednym

Bardziej szczegółowo

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca 4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca [w] Małe i średnie w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 88-96 W publikacji zostały zaprezentowane wyniki

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Tel/FAKS 52 3322280w46 EMAIL; sekretarz@swiekatowo.pl. Ogłoszenie na stronie internetowej www.bip.swiekatowo.lo.

ZAPYTANIE OFERTOWE. Tel/FAKS 52 3322280w46 EMAIL; sekretarz@swiekatowo.pl. Ogłoszenie na stronie internetowej www.bip.swiekatowo.lo. Tel/FAKS 52 3322280w46 EMAIL; sekretarz@swiekatowo.pl GMINA ŚWIEKATOWO ul. Dworcowa 20a 86-182 Świekatowo (Nazwa i adres firmy lub pieczątka firmowa/ Imię i nazwisko, adres, tel. ) Ogłoszenie na stronie

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 21 czerwca 2016 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 21 czerwca 2016 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 21 czerwca 2016 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2016/0153 (NLE) 9707/16 UD 117 AKTY USTAWODAWCZE I INNE INSTRUMENTY Dotyczy: ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Warszawa, 10 czerwca 2016 r. Niniejsza Polityka określa zasady i zakres

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Pochłaniacz wilgoci, wkład uzupełniający

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Pochłaniacz wilgoci, wkład uzupełniający 1 Identyfikacja preparatu oraz identyfikacja dystrybutora Nazwa handlowa: Zastosowanie preparatu: Zapewnienie wilgotności powietrza w pomieszczeniach na poziomie 50 % Kraj pochodzenia: Szwecja Pojemność

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w sierpniu 2014 r.

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w sierpniu 2014 r. Warszawa, 2014.09.15 Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w sierpniu 2014 r. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w sierpniu 2014 r. w stosunku do poprzedniego miesiąca obniżyły się o 0,4%. W poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Dlaczego? Jak? Finansowanie 2014-2020. Eutrofizacja. Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania

Dlaczego? Jak? Finansowanie 2014-2020. Eutrofizacja. Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania Pozna, maj 2014 Dlaczego? Eutrofizacja Jak? KPO K Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania Finansowanie 2014-2020 Eutrofizacja oznacza wzbogacenie wody sk adnikami od ywczymi, szczególnie zwi

Bardziej szczegółowo

REACH Europejski rynek substancji chemicznych pod kontrolą

REACH Europejski rynek substancji chemicznych pod kontrolą REACH Europejski rynek substancji chemicznych pod kontrolą (REACH European chemicals market under control) 1. Podstawowe pojęcia (Glossary) 2. Skróty (Acronyms) 3. Prawodawstwo (Legislation) Opracowano

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 63/2015 Wójta Gminy Janowice Wielkie z dnia 11 grudnia 2015 roku

Zarządzenie Nr 63/2015 Wójta Gminy Janowice Wielkie z dnia 11 grudnia 2015 roku Zarządzenie Nr 63/2015 Wójta Gminy Janowice Wielkie z dnia 11 grudnia 2015 roku w sprawie regulaminu wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w Urzędzie Gminy Janowice Wielkie Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII Systemy transakcyjne cz.1 Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszej publikacji

Bardziej szczegółowo

Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53

Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53 Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53 2 Zagraniczni eksporterzy mają na Białorusi do dyspozycji różne formy dystrybucji i sprzedaży towarów. Największym centrum handlowym jest stolica kraju Mińsk.

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW WEWNÊTRZNYCH Wprowadzenie (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie sposobu przeprowadzania badań na obecność alkoholu, środków odurzających lub

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr K/681/2015 Prezydenta Miasta Leszna z dnia 14 grudnia 2015 roku

Zarządzenie Nr K/681/2015 Prezydenta Miasta Leszna z dnia 14 grudnia 2015 roku Zarządzenie Nr K/681/2015 Prezydenta Miasta Leszna z dnia 14 grudnia 2015 roku w sprawie: zmiany Regulaminu naboru na wolne stanowiska urzędnicze w Urzędzie Miasta Leszna 1 Na podstawie art. 33 ust. 3

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu

Bardziej szczegółowo

Przepisy regulujące kwestię przyznawania przez Ministra Zdrowia stypendium ministra:

Przepisy regulujące kwestię przyznawania przez Ministra Zdrowia stypendium ministra: Informacja na temat składania wniosków o Stypendium Ministra Zdrowia dla studentów uczelni medycznych za osiągnięcia w nauce i wybitne osiągnięcia sportowe, w roku akademickim 2011/2012 Ministerstwo Zdrowia,

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 395/5/14 Wójta Gminy Dzierżoniów z dnia 16 stycznia 2014 r.

Zarządzenie Nr 395/5/14 Wójta Gminy Dzierżoniów z dnia 16 stycznia 2014 r. Zarządzenie Nr 395/5/14 Wójta Gminy Dzierżoniów z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie: ogłoszenia otwartego konkursu ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych Gminy Dzierżoniów Na podstawie art. 13

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Z KONTROLI PRAWIDŁOWOŚCI ETYKIETOWANIA OPON POD KĄTEM EFEKTYWNOŚCI PALIWOWEJ I INNYCH ZASADNICZYCH PARAMETRÓW

INFORMACJA Z KONTROLI PRAWIDŁOWOŚCI ETYKIETOWANIA OPON POD KĄTEM EFEKTYWNOŚCI PALIWOWEJ I INNYCH ZASADNICZYCH PARAMETRÓW DIH-83-4( 1)/16/AB INFORMACJA Z KONTROLI PRAWIDŁOWOŚCI ETYKIETOWANIA OPON POD KĄTEM EFEKTYWNOŚCI PALIWOWEJ I INNYCH ZASADNICZYCH PARAMETRÓW Warszawa, 25 luty 2016 r. I. WSTĘP Zgodnie z Planem Kontroli

Bardziej szczegółowo

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Wyniki monitorowania pomocy publicznej udzielonej spółkom motoryzacyjnym prowadzącym działalność gospodarczą na terenie specjalnych stref ekonomicznych (stan na

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Ludwik Synoradzki Jerzy Wisialski EKONOMIKA Zasada opłacalności Na początku każdego

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

Probiotyczne napoje fermentowane

Probiotyczne napoje fermentowane Probiotyczne napoje fermentowane Waldemar Gustaw Katedra Technologii Owoców, Warzyw i Grzybów UP Lublin Probiotyki probiotyk pro bios - dla życia probiotyki to pojedyncze lub mieszane kultury żywych mikroorganizmów,

Bardziej szczegółowo

Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS

Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS Autor: Bożena Wiktorowska Ze względu na to, że podwładny uległ wypadkowi przy pracy, za okres niezdolności do pracy spowodowanej tym wypadkiem nie zachowuje

Bardziej szczegółowo

Fot. Sebastian Nowaczewski Fot. 1. Gęsi podkarpackie (Pd) cechują się stosunkowo długim grzebieniem mostka i tułowiem i przeważnie białym upierzeniem

Fot. Sebastian Nowaczewski Fot. 1. Gęsi podkarpackie (Pd) cechują się stosunkowo długim grzebieniem mostka i tułowiem i przeważnie białym upierzeniem INFORMACJA z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej Tytuł zadania: Analiza zmienności cech użytkowych i reprodukcyjnych oraz jakości jaj wylęgowych hodowlanych populacji

Bardziej szczegółowo

Zmiany te polegają na:

Zmiany te polegają na: Z dniem 1 stycznia 2013 r. wejdzie w życie ustawa z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 6 czerwca 2012

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA MONTAśU / OBSŁUGI ZESTAW VIDEODOMOFONOWY MT 200B-K1 / SAC5B-K1

INSTRUKCJA MONTAśU / OBSŁUGI ZESTAW VIDEODOMOFONOWY MT 200B-K1 / SAC5B-K1 INSTRUKCJA MONTAśU / OBSŁUGI ZESTAW VIDEODOMOFONOWY MT 200B-K1 / SAC5B-K1 Importer: GDE POLSKA Ul. Koniecznego 46 32-040 Świątniki Górne tel. +48 12 256 50 25(35) GSM: +48 697 777 519 biuro@gde.pl www.gde.pl

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA USŁUGI PRZYZNANIE DODATKU AKTYWIZACYJNEGO

KARTA INFORMACYJNA USŁUGI PRZYZNANIE DODATKU AKTYWIZACYJNEGO URZĄD PRACY Węgierska 146, 33-300 Nowy Sącz, Tel. 0048 18 442-91-08, 442-91-10, 442-91-13, Fax.0048 18 442-99-84, e-mail: krno@praca.gov.pl http://www.sup.nowysacz.pl, NIP 734-102-42-70, REGON 492025071,

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ I) INFORMACJE OGÓLNE W ostatnich latach stosowanie licznych, szeroko rozpowszechnionych substancji syntetycznych napotkało na nowe ograniczenie, którym jest ochrona

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 1/6 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:107085-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 Przewozy

Bardziej szczegółowo

I. Dane wnioskodawcy: 1. Imię i nazwisko. 2. PESEL... 3. Adres zamieszkania... 4. Numer telefonu..

I. Dane wnioskodawcy: 1. Imię i nazwisko. 2. PESEL... 3. Adres zamieszkania... 4. Numer telefonu.. Wniosek o dofinansowanie zakupu podręczników w roku szkolnym 2011/2012 druk nr 1 (nie dotyczy uczniów słabo widzących, niesłyszących, z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim) I. Dane wnioskodawcy: 1.

Bardziej szczegółowo

POIG Działanie 8.1 nabór 2010

POIG Działanie 8.1 nabór 2010 POIG Działanie 8.1 nabór 2010 Gdańsk, 29 lipca 2010 r. Co to jest e-usługa? Przez e-usługę rozumie się usługę: - świadczoną w sposób zautomatyzowany - przez uŝycie technologii informacyjnych, - za pomocą

Bardziej szczegółowo

Środowiskowe Laboratorium Ciężkich Jonów Uniwersytet Warszawski

Środowiskowe Laboratorium Ciężkich Jonów Uniwersytet Warszawski Środowiskowe Laboratorium Ciężkich Jonów Uniwersytet Warszawski, tel: +(48 22) 8222123, fax: +(48 22) 6592714 e-mail: slcj@slcj.uw.edu.pl http://www.slcj.uw.edu.pl Warszawa,24.02.2016 r. OGŁOSZENIE O WSZCZĘCIU

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie. dla ucznia klasy (nazwa szkoły) I. Dane wnioskodawcy: 1. Imię i nazwisko. 3. Adres zamieszkania. 3.

Wniosek o dofinansowanie. dla ucznia klasy (nazwa szkoły) I. Dane wnioskodawcy: 1. Imię i nazwisko. 3. Adres zamieszkania. 3. Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 56/2012 Wójta Gminy Mrozy z dnia 13 lipca 2012r. Wniosek o dofinansowanie zakupu podręczników w roku szkolnym 2012/2013 Do Dyrektora...... dla ucznia klasy (nazwa szkoły)

Bardziej szczegółowo

WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r.

WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r. Do uczestników postępowania o udzielenie zamówienia publicznego WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r. ZP/PO/45/2011/WED/8 Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: Przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

Ha³as maszyn znormalizowane metody wyznaczania poziomu ciœnienia akustycznego emisji

Ha³as maszyn znormalizowane metody wyznaczania poziomu ciœnienia akustycznego emisji dr in. DARIUSZ PLEBAN doc. dr in. DANUTA AUGUSTYÑSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy Ha³as maszyn znormalizowane metody wyznaczania poziomu ciœnienia akustycznego emisji Praca wykonana w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

ZP/6/2015 WYKONAWCA NR 1 Pytanie 1 Odpowiedź: Pytanie 2 Odpowiedź: Pytanie 3 Odpowiedź: Pytanie 4 Odpowiedź: Pytanie 5 Odpowiedź:

ZP/6/2015 WYKONAWCA NR 1 Pytanie 1 Odpowiedź: Pytanie 2 Odpowiedź: Pytanie 3 Odpowiedź: Pytanie 4 Odpowiedź: Pytanie 5 Odpowiedź: 30.04.2015 r. Działając zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 i 2 Pzp, Zamawiający informuje, że w postępowaniu prowadzonym pod numerem ZP/6/2015, w dniu 29 kwietnia 2015 r., Wykonawcy złożyli pytania do treści

Bardziej szczegółowo

ZASADY REPRODUKCJI SYMBOLI GRAFICZNYCH PRZEDMOWA

ZASADY REPRODUKCJI SYMBOLI GRAFICZNYCH PRZEDMOWA Poprzez połączenie symbolu graficznego Unii Europejskiej oraz części tekstowej oznaczającej jeden z jej programów operacyjnych powstaje symbol graficzny, który zgodnie z obowiązującymi dyrektywami ma być

Bardziej szczegółowo

Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego przez nauczycieli szkół i placówek

Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego przez nauczycieli szkół i placówek Data publikacji : 10.01.2011 Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego przez nauczycieli szkół i placówek Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela

Bardziej szczegółowo

A. Informacje dotyczące podmiotu, któremu ma A1) Informacje dotyczące wspólnika spółki cywilnej być udzielona pomoc de minimis 1)

A. Informacje dotyczące podmiotu, któremu ma A1) Informacje dotyczące wspólnika spółki cywilnej być udzielona pomoc de minimis 1) FORMULARZ INFORMACJI PRZEDSTAWIANYCH PRZY UBIEGANIU SIĘ O POMOC DE MINIMIS Stosuje się do de minimis udzielanej na warunkach określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013

Bardziej szczegółowo

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE ANALOGOWE UKŁADY SCALONE Ćwiczenie to ma na celu zapoznanie z przedstawicielami najważniejszych typów analogowych układów scalonych. Będą to: wzmacniacz operacyjny µa 741, obecnie chyba najbardziej rozpowszechniony

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php? 1 z 6 2013-10-03 14:58 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?id=221 Szczecin: Usługa zorganizowania szkolenia specjalistycznego

Bardziej szczegółowo