Jak dbać. Jak zadbać, Gdy gra. Szpital zbiera wspomnienia s. 14. o stopy swojego dziecka? s. 6. by dziecko chodziło prawidłowo s.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jak dbać. Jak zadbać, Gdy gra. Szpital zbiera wspomnienia s. 14. o stopy swojego dziecka? s. 6. by dziecko chodziło prawidłowo s."

Transkrypt

1 ISSN MIESIĘCZNIK GRUDZIEŃ 2012 (40) Szpital zbiera wspomnienia s. 14 Gdy gra zaczyna rządzić... s. 16 Jak dbać o stopy swojego dziecka? s. 6 Jak zadbać, by dziecko chodziło prawidłowo s. 9

2 Krakowskie organizacje działające na rzecz osób z autyzmem zapraszają na TYDZIEŃ AUTYZMU 1-7 grudnia 2012 Wydarzenia w Tygodniu Autyzmu: 4 grudnia Dzień otwarty w Zespole Szkół Specjalnych nr 13 dla dzieci i z autyzmem, Kraków, ul. Szopkarzy 8 godz Organizator: Zespół Szkół Specjalnych nr 13 dla Dzieci i Młodzieży z Autyzmem w Krakowie. Spotkanie z przedstawicielami władz państwowych i samorządowych, firm, placówek i organizacji pozarządowych na Farmie Życia, Więckowice, ul. Ogrodowa 17, godz Organizator: Fundacja Wspólnota Nadziei 7 grudnia Dzień otwarty na Farmie Życia. Więckowice, ul. Ogrodowa 17, godz Organizator: Fundacja Wspólnota Nadziei 8 grudnia Szkolenie podstawowe dla wolontariuszy pracujących z dziećmi i młodzieżą z autyzmem Kraków, ul. Szopkarzy 8, godz Organizator: Zespół Szkół Specjalnych nr 13 dla Dzieci i Młodzieży z Autyzmem w Krakowie. reklama Szkolenie dla profesjonalistów i rodziców dzieci z autyzmem na temat zachowań trudnych u osób z autyzmem. Kraków, ul. Szopkarzy 8 godz Organizator: Zespół Szkół Specjalnych nr 13 dla Dzieci i Młodzieży z Autyzmem Wystawa Wspinaczkowe ABC na terenie Zespół Szkół Specjalnych nr 13 dla Dzieci i Młodzieży z Autyzmem Będziemy organizować warsztaty i kiermasze w krakowskich szkołach. A od do r. znajdziecie nas też w tramwajach! Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

3 Bezpłatny informator zdrowie uroda sport relaks ISSN ul. Romanowicza 4, Kraków Redakcja: tel. /fax: tel Dział reklamy - zgłoszenia: tel Druk: Drukarnia Kraków, ul. Romanowicza 4, Kraków. Wydawca: ABW Graf Group s.c. ul. Romanowicza 4, Kraków. Redaktor naczelny: Tomasz Stępień Rozpowszechnianie materiałów redakcyjnych bez zgody wydawcy jest zabronione. Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych, oraz zastrzega prawo do ich przeredagowania i skracania. w grudniu 1 grudnia Światowy Dzień Walki z AIDS 3 grudnia Międzynarodowy Dzień Niepełnosprawnych. Celem obchodów jest przybliżenie społeczeństwu problemów osób niepełnosprawnych, czyli tych u których występują ograniczenia w prawidłowym funkcjonowaniu spowodowane obniżeniem sprawności fizycznej lub psychicznej, albo nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu organizmu, oraz pomoc we włączeniu tej grupy społecznej w społeczne życie. Obchody Dnia są również okazją do zwiększenia świadomości publicznej o korzyściach płynących z integracji osób niepełnosprawnych w każdym aspekcie życia politycznego, społecznego, gospodarczego i kulturalnego. Ważną tematyką obchodów są bariery architektoniczne. 5 grudnia Międzynarodowy Dzień Wolontariusza - Dzień Pomocy Cierpiącym 28 grudnia Dzień Pocałunku lokalne 5 grudnia XV Małopolskie Forum Organizacji Pozarządowych, godz. 10 kino Kijów (ul. Krasińskiego 34). W czasie uroczystej gali, na zakończenie konferencji, rozdane zostaną Nagrody: Samorządu Województwa Małopolskiego Amicus Hominum i Marszałka Województwa Małopolskiego Kryształy Soli. do 14 listopada Czas na staż- czas na pracę! - szansa na płatny staż dla niepełnosprawnych osób z Krakowa. Rekrutacja na płatne staże dla osób z niepełnosprawnością, które mieszkają w Krakowie. W projekcie weźmie udział 130 osób. 60 procent miejsc zarezerwowanych jest dla kobiet, 15 procent miejsc zarezerwowanych jest dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Rekrutacja trwa do piątku, 14 grudnia. Redakcja nie odpowiada za treść zamieszczanych ogłoszeń. Zdrowie w Krakowie Grudzień 2012

4 Jak pomóc dziecku w walce z kilogramami? Problem nadwagi oraz otyłości jest coraz bardziej powszechny wśród dzieci i młodzieży. Brak profilaktyki oraz odpowiedniej reakcji ze strony rodziców prowadzą do zaburzeń zdrowotnych. W wielu przypadkach pomocna okazuję się dopiero konsultacja u dietetyka. Statystki pokazują, że z roku na rok rośnie liczba uczniów zmagających się z nadmiernymi kilogramami. Rodzice dzieci, u których pojawia się nadwaga, często bagatelizują problem, zrzucają winę na okres dojrzewania lub w ogóle nie dostrzegają niepokojących symptomów. Przyczyną kłopotów są przede wszystkim nieprawidłowe nawyki żywieniowe, jak również brak kontroli nad tym, co dziecko zjada w ciągu dnia, a także przekarmianie młodego organizmu jeszcze w okresie niemowlęcym. W konsekwencji otyłe dzieci mają niższą samoocenę, narażone są na krytykę i wyśmiewanie przez rówieśników. Najlepszym rozwiązaniem powinna być jak najszybsza reakcja ze strony rodziców. Dopasowanie odpowiedniej diety, pomocnej w unormowaniu wagi, nie jest jednak łatwym zadaniem. Kuracja odchudzająca musi bowiem uwzględniać dynamiczny proces wzrostu i rozwoju, który wymaga dostarczania wszystkich niezbędnych składników odżywczych, aby mógł on przebiegać prawidłowo. O poradę warto zatem poprosić dietetyka. Specjalista ustali dokładne przyczyny nadwagi, wskaże niewłaściwe przyzwyczajania i skomponuje jadłospis dopasowany do indywidualnych potrzeb. Dietetycy z sieci Centrów Naturhouse w ramach ogólnopolskiego Indywidualnego Programu Odchudzania Naturhouse w okresie od 20 lutego do 20 kwietnia udzielać będą bezpłatnych konsultacji dietetycznych, na które można zgłosić się wraz z dzieckiem. Nie warto czekać, aż dziecko wyrośnie ze zbędnych kilogramów, gdyż do tej pory może spotkać się z wieloma nieprzyjemnościami ze strony otoczenia. Lepiej zadbać o jego zdrowie i dobre samopoczucie jak najszybciej. Walka z niezdrowymi nawykami Największym problemem w walce z kilogramami u dzieci i młodzieży jest wyeliminowanie z diety kalorycznych produktów, takich jak słodycze, słone przekąski, wysokotłuszczowe fast foody oraz słodkie napoje gazowane. Młode osoby spożywają coraz więcej dań zawierających puste kalorie, a niekiedy nawet zastępują nimi podstawowe posiłki. - Przysmaki zawierające zbyt dużą ilość tłuszczów nasyconych (np. pizza, smażone mięso, chipsy), a także słodycze i napoje gazowane powodują zakwaszenie organizmu, przyczyniają się tym samym do problemów z układem trawienia, pogorszenia stanu skóry i włosów, a nawet apatii i nadciśnienia mówi Anna Marciniec, dietetyczka z Centrum Naturhouse. Dieta dopasowana do potrzeb młodego organizmu Ogromną rolę, w utrzymaniu prawidłowej wagi dziecka, odgrywają regularne posiłki. Całodniowe menu powinno się składać z pięciu lekkostrawnych dań, spoży- Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

5 wany o ustalonych porach. Co więcej, dieta musi zawierać wszystkie składniki odżywcze, takie jak witaminy, węglowodany, białko, tłuszcze czy minerały, potrzebne do prawidłowego rozwoju organizmu. Niezwykle ważnym elementem jest mleko oraz mleczne produkty fermentowane, które dostarczają wapń i witaminę D, niezbędne dla właściwej budowy kości (ich niedobór może powodować krzywicę). W codziennym jadłospisie powinny się również znaleźć węglowodany złożone, w postaci razowego pieczywa, makaronów czy płatków owsianych, stanowiące nieocenione źródło energii. - Nie można także zapomnieć o dostarczeniu dziecku odpowiedniej ilości białka, czyli produktów bogatych w aminokwasy chudego mięsa, ryb (min. 3 razy w tygodniu) oraz warzyw strączkowych. W diecie ucznia należy uwzględnić składniki zawierające magnez oraz witaminę E, wspomagające pracę mózgu i redukujące skutki zmęczenia, takie jak orzechy, migdały oraz gorzka czekolada. Nieodzownym elementem są oczywiście owoce i warzywa, dostarczające witamin oraz minerałów potrzebnych do prawidłowego rozwoju dodaje dietetyczka z Naturhouse. Pomoc rodziców Zadaniem rodziców jest dbanie zarówno o prawidłowe nawyki żywieniowe dziecka, jak i o sposób spędzania wolnego czasu. Młody organizm potrzebuje dużo ruchu, zwłaszcza na świeżym powietrzu. Wspólne uprawianie sportów czy wycieczki za miasto są dobrą metodą na odciągniecie pociechy od telewizora i komputera. Duże znaczenie dla jego zdrowia ma także odpowiednia dawka snu, niezbędna do regeneracji oraz prawidłowego rozwoju. Dbając o odpowiednią profilaktykę, możemy być spokojni o zdrowie i bezpieczeństwo naszego dziecka. Zdrowie w Krakowie Grudzień Wrzesień

6 porady dla rodziców Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

7 Zdrowie w Krakowie Grudzień 2012

8 Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

9 Jak zadbać, by dziecko chodziło prawidłowo O wadach narządu ruchu u najmłodszych pacjentów rozmawiamy z lek. med. Ewą Zalewską, specjalistą w zakresie ortopedii dzieci i młodzieży z Centrum Leczenia Chorób Serca i Naczyń Unicardia. Jaka jest najczęstsza wada układu ruchu u niemowląt? Zaraz po urodzeniu dziecka najczęstszą wadą układu ruchu jest dysplazja stawów biodrowych, często będąca skutkiem złego ułożenia płodu. Jest to wada wrodzona, która niejednokrotnie wiąże się też z innymi schorzeniami - stąd mówimy o zespole przykurczów, obejmującym szyję, biodro, stopę. Dysplazji towarzyszy bowiem często m. in. kręcz szyi, czyli ułożenie główki dziecka na bok z jednoczesnym przykurczem mięśnia, który może być wywołany złym ułożeniem płodu, lub zbyt agresywnym postępowaniem przy porodzie, przez co główka układa się nieprawidłowo. Wraz z dysplazją mogą się też pojawić wady stóp, n. p. koślawe ustawienie stóp. Zaraz po porodzie należy więc dziecko zbadać pod kątem tych wad. W pierwszym miesiącu życia każde dziecko powinno mieć wykonane badanie ultrasonograficzne, pozwalające wykryć ewentualną dysplazję stawów biodrowych. Kiedy niemowlę skończy czwarty miesiąc, warto to badanie powtórzyć. Obecnie w Krakowie realizowany jest pro- gram, mający na celu wykrycie dysplazji, którym objęte są dzieci do 4 miesiąca życia, zamieszkałe na terenie miasta. Jest to badanie bezpłatne. Które dzieci wymagają szczególnej kontroli? Szczególnie wymagające kontroli i skierowania na badanie USG są dzieci mające jakieś dodatkowe obciążenia, n. p. zaburzenia napięcia mięśniowego albo uwarunkowania dziedziczne (w rodzinie była dysplazja). W grupie ryzyka są też dzieci z porodu pośladkowego, wcześniaki i dzieci z ciąży mnogiej. Te dzieci częściej mogą mieć predyspozycje do występowania wad. O jakiej profilaktyce wad narządu ruchu u niemowląt możemy mówić? Warto zwrócić uwagę rodzicom, by odpowiednio układali nóżki dziecka. Absolutnie nie wolno ich ściskać, jak to dawniej było w zwyczaju, przy zawijaniu dziecka w pieluszkę składaną w trójkąt. Nóżki muszą WIEDZA Zdrowie w Krakowie Grudzień 2012

10 być nie ściśnięte i w pełni swobodne. Można powiedzieć, że w tej profilaktyce, pomagają pieluchy jednorazowe, które mają odpowiednią grubość, szerokość i przy ich stosowaniu nie da się ścisnąć nóg dziecka. Nóżki ułożone prawidłowo są rozłożone i zgięte. Już sama taka pozycja leczy stawy biodrowe. Poza tym do szóstego tygodnia życia maleństwo powinno być często wykładane na brzuszek, ale oczywiście nie musi tak leżeć cały czas. Małe dziecko jest jeszcze całe skulone w kłębuszek, prostuje się dopiero kończąc około dwa miesiące. W tym pierwszym okresie leży więc jak mała żabka na brzuszku z nóżkami podciągniętymi - to też jest pozycja lecząca. Jedynie stały nacisk w takiej pozycji może pomóc w leczeniu dysplazji. W tym przypadku ćwiczenia są mało przydatne. Rehabilitacja konieczna jest natomiast w leczeniu wad stóp i kręczów szyi. Ostatnia kontrola jeśli chodzi o dysplazję, to okres gdy dziecko zaczyna chodzić. Co jest najczęstszym błędem rodziców, skutkującym rozwojem wad narządu ruchu u dziecka? Chodziki. Są one zdecydowanie niewskazane, ponieważ wymuszają na dziecku zbyt wczesne chodzenie i to w nieprawidłowych pozycjach. Dziecko w chodziku często nie dosięga przecież nóżkami do podłoża. Dotyka podłogi jedynie paluszkami i przez to ustawia nie tylko stopy, ale całe nogi nieprawidłowo. 10 Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

11 Zwykle rodzice dają dziecku chodzik wtedy, kiedy ono jeszcze nie zaczęło chodzić. Chcą je po prostu uziemić, żeby nie musieć go nieustannie pilnować. Tymczasem dla zdrowia dziecka lepiej jest, jeśli będzie ono raczkowało dotąd, dopóki samo nie zacznie chodzić. Nie powinno się przerywać tego naturalnego toku rozwoju dziecka. Poza tym raczkowanie jest bardzo zdrowe - wzmacnia mięśnie, przygotowując nogi do stania i do chodzenia. Czy odpowiedni dobór obuwia też jest ważny? W tym przypadku zdania ortopedów są podzielone. Osobiście jestem zwolennikiem noszenia przez małe dzieci w domu tzw. bucików zdrowotnych. Są to lekkie trzewiki z wyciętymi paluszkami, szerokie w palcach, dziurkowane, więc przewiewne. Na pewno muszą mieć też elastyczną, zginającą się podeszwę i dobrze trzymać nóżkę w kostce. Jeśli u dziecka występuje duża koślawość kolan, to mogą się wówczas też pojawić wady stóp, które również zaczynają się koślawić. Jeżeli natomiast kostka będzie trzymana przez odpowiedni but, to do tego nie dojdzie. Trzymanie w kostce stawu skokowego moim zdaniem jest bardzo istotne. A co Pani Doktor myśli o pozwalaniu dzieciom chodzić boso? Jest wskazane, ale tylko po nierównym podłożu, w plenerze, n. p. po piasku, po trawie. Nie jest natomiast dobre chodzenie boso po gładkim i równym podłożu, ponieważ pod ciężarem ciała stopa na tej twardej powierzchni się rozpłaszcza. Chodzenie po nierównym natomiast zmusza stopę do pracy, wszystkie - nawet najmniejsze mięśnie - muszą się napinać i dzięki temu stopa się wzmacnia. Odwrotnie, podczas chodzenia po twardym i płaskim podłożu, stopa się osłabia. Na co natomiast rodzice powinni zwrócić uwagę, gdy dziecko siedzi na podłodze? Jaka pozycja, ułożenie nóg jest niewskazane? Dzieci, szczególnie te, które miały coś z biodrami, kochają siadać z nogami do tyłu, tzn. nogi na zewnątrz, a pupa między nogi. To jest pozycja niezdrowa i na to rodzice powinni zwracać szczególną uwagę. Niestety jest to bardzo trudne, ponieważ tym dzieciom jest tak wygodnie siedzieć. Tymczasem takie siedzenie powoduje potem nieprawidłowy chód i dzieci te chodzą skręcając nóżki do wewnątrz. Na okresie niemowlęcym wady narządu ruchu się jednak nie kończą. Na ogół rodzice zgłaszają się do lekarza z dzieckiem około 3 roku życia z powodu kolan koślawych i stóp płaskich. Jest to nagminne. Dlaczego akurat w tym wieku? Mniej więcej do 3,5 roku życia dziecko ma prawo mieć kolana koślawe i stopy płaskie, oczywiście w pewnych rozsądnych granicach - ta koślawość nie może przekraczać n. p. 5 cm rozstawu między kostkami, w momencie gdy kolanka są złączone. Taka jest fizjologia. Kiedy jednak dziecko skończy już 3 latka, powinno powoli łączyć nogi, a stopa powinna się prawidłowo wykształcać. Warto więc skontrolować, czy wszystko jest w porządku. W tym okresie zdarzają się też tzw. kolana szpotawe, które pojawiają się u dzieci z niedoborem witaminy D3 i są następstwem krzywicy. Te wady są najczęstsze. W zależności od sytuacji, zaleca się dziecku albo gimnastykę, albo n. p. odpowiednie wkładki do butów. Dziecko powinno być już jednak pod nadzorem lekarskim. A u nieco starszych dzieci o jakich wadach narządu ruchu możemy mówić? Niebezpieczny dla młodych nastolatków, około 9-11 roku życia, jest okres pokwitania, szybkiego wzrostu i zaburzeń hormonalnych, co powoduje, że są one bardziej podatne na występowanie wad układu ruchu. Można tu mówić o specyfice płci, ponieważ w przypadku dziewczynek częstsze są skoliozy, natomiast u chłopców częściej występują jałowe martwice kości, pojawiające się najczęściej pod kolanami lub na piętach, będące źródłem dolegliwości bólowych, Zdrowie w Krakowie Grudzień

12 tym wozyń, ra. laki łęzi żyltóra wej sza oże zas nyych w dolwa, gna wene tają wesze zne. zas, erzniu ład wej ych pozez reklama lecz ustępujące najczęściej samoistnie. W tym czasie wady postawy są bardzo częste, ponieważ dzieci długie godziny spędzają przed komputerem, przyjmując nieprawidłowe pozycje. Poza tym noszą do szkoły bardzo ciężkie plecaki, często na jednym ramieniu lub - jak to jest teraz w modzie - ciągną za sobą plecaki wyposażone w kółka, nie tylko po płaskim podłożu, ale i po schodach. Niestety w tym okresie mamy też do czynienia z krzywicą. W Polsce prowadzi się profilaktykę krzywicy u niemowląt, aplikując im witaminę D3. Dzieciom w wieku pokwitania witaminy D3 już się nie przepisuje, a jest to przecież czas intensywnego wzrostu, co zwiększa ryzyko wystąpienia tzw. krzywicy młodzieńczej. Okres dojrzewania jest zatem czasem, kiedy zapotrzebowanie na wapń i witaminę D3 jest większe. Ten okres wymaga nadzoru lekarza pod kątem profilaktyki krzywicy. Czy łatwo jest wykryć wady postawy jeszcze w ich początkowym stadium? Niestety nasza rzeczywistość nie sprzyja wykrywaniu tego. Gdy dziecko przychodzi do pediatry z chorym gardłem, lekarz najczęściej nie ma czasu oglądać jego pleców, nie patrzy jak wyglądają jego nogi. Koncentruje się jedynie na chorym gardle. Tymczasem w okresach szczególnego narażenia na wystąpienie wad postawy, warto byłoby przebadać dziecko pod tym kątem przynajmniej raz w roku. Poza tym nie ma zbyt wiele miejsc, gdzie dzieci z rozpoznanymi wadami narządu ruchu mogłyby być rehabilitowane. W Polsce rehabilitacja dzieci jest dziedziną bardzo zaniedbaną. Oczywiście nie wszystkie wady da się całkowicie wyleczyć samą tylko rehabilitacją, jednak można nią naprawdę wiele zdziałać, jeśli się odpowiednio wcześnie pewne rzeczy wychwyci. I druga sprawa to regularne ćwiczenia w domu - rehabilitacja raz w tygodniu nic nie da, jeśli w domu nie będzie się codziennie ćwiczyć. Rozmawiała Anna Piątkowska-Borek 12 Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

13 Masz problemy w realnym życiu? Nie radzisz sobie? Zacznij od uporządkowania kontaktów z bliskimi osobami. Zadbaj o satysfakcjonujące z nimi relacje. Ważna jest jakość kontaktów ze znaczącymi dla Ciebie osobami. Nie żyjemy w odosobnieniu, potrzebujemy ludzi, a oni potrzebują nas jakość wzajemnych kontaktów jest sprawą kluczową. W sytuacjach kryzysowych, posiadanie prawdziwych przyjaciół, dobre relacje w rodzinie, w szkole, w pracy stanowią dla Ciebie - grupę wsparcia. Żeby to osiągnąć, zacznij od niezbędnej podstawowej psychologicznej wiedzy. Konieczna jest konfrontacja dotychczasowego nie właściwego postępowania z ludźmi, z psychologiczną wiedzą, dzięki której możemy zmienić nasze zachowania. Kiedy czujesz dyskomfort w stosunkach z bliskimi, nie radzisz sobie z problemem, a jednocześnie nie decydujesz się na kontakt z psychologiem, pomocna może być właściwie dobrana lektura. Wartościowe pozycje autorstwa znakomitych psychologów mogą odmienić dotychczasowy punkt widzenia na zmiany w Twoim życiu. Sięgnij do sieci po te pozycje: Brian Triacy Psychologia osiągnięć Lillian Glass Toksyczni ludzie Carnegie Dale Jak zdobyć przyjaciół i zjednać sobie ludzi Mam sporo doświadczeń z osobami zgłaszającymi się do mnie. Na pierwszym spotkaniu przedstawiają swoją sytuację. W treści opisywanych zdarzeń jest wiele oskarżeń, zarówno swojej osoby jak i osób biorących udział w tych kontaktach. Przeważnie dotyczą one negatywnych myśli, emocji, i zachowań. Kiedy odnoszę się do wypowiedzi klienta/pacjenta - przedstawiając moją interpretację przekazując tzw. informacje zwrotne, rozpoczyna się proces terapii. Pacjent spostrzega, że może zmienić punkt widzenia na swój problem, dokonuje konfrontacji z interpretacją psychologa, odkrywa swoje błędy i uczy się zmieniać swoje myśli, emocje i zachowania z negatywnych na pozytywne. mgr Janina Nowakowska psycholog specjalista 2-go stopnia w zakresie psychologii klinicznej KLINIKA KRAKOWSKA tel , Zdrowie w Krakowie Grudzień

14 SZPITAL JANA PAWŁA II ZBIERA WSPOMNIENIA Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II w Krakowie, który niedawno obchodził Jubileusz 95-lecia, już przygotowuje się do obchodów setnej rocznicy powstania. Z tej okazji zamierza wydać okolicznościową publikację - książkę, prezentującą historię Szpitala. Aby napisać i wydać książkę, konieczne jest zebranie odpowiedniej ilości materiałów. Dyrekcji Szpitala zależy, by zgromadzić nie tylko materiały już istniejące i dostępne, ale też historie nieznane. Z tego względu zwraca się więc z prośbą do wszystkich osób, które w jakikolwiek sposób miały kontakt ze Szpitalem, o nadsyłanie swoich wspomnień z nim związanych - nawet tych najkrótszych i ulotnych oraz o udostępnienie zdjęć znajdujących się w zbiorach prywatnych. Jednocześnie Dyrekcja Szpitala im. Jana Pawła II zobowiązuje się do zwrotu nadesłanych zdjęć. Na autorów najciekawszych wspomnień czekają natomiast upominki. AB Wspomnienia można nadsyłać em: lub na adres Szpitala: Szpital im. Jana Pawła II w Krakowie ul. Prądnicka Kraków Kancelaria Dyrektora 14 Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

15 Czapki na głowę! Kto w dzieciństwie pokonywał w czapce na głowę całą drogę z domu do szkoły? Chyba niewielu z nas... Zwykle czapka ubrana na polecenie mamy, lądowała w kieszeni lub plecaku tuż po wyjściu z domu. Kojarzyły się bowiem z czymś niemodnym, nieładnym, nawet obciachowym... Na szczęście w ostatnich latach czapki są w modzie, przez co zwłaszcza dla młodych ludzi stały się obowiązkowym elementem jesienno-zimowych strojów. Należy jednak pamiętać, że tu nie tylko o modę chodzi. Najważniejsze jest dbanie o zdrowie. Nosząc nakrycie głowy w chłodne dni, ochronimy nasz organizm przed wychłodzeniem. Wiadomo przecież, że najwięcej ciepła ucieka przez gołą głowę, co skutkuje różnymi infekcjami. Mogą pojawić się bóle głowy, bóle zatok, ból gardła i wiele innych dolegliwości. Kolejnym powodem, dla którego warto ubierać czapkę, jest dbałość o włosy. Mróz osłabia bowiem cebulki, przez co nasze włosy stają się słabe i matowe. Ponadto, kiedy w mroźny dzień wchodzimy do ciepłego pomieszczenia, nasza głowa nie jest już tak bardzo narażona na szok termiczny, dzięki czemu praca gruczołów łojowych nie zostaje zaburzona. Przy wyborze czapki należy jednak pamiętać, by była wykonana z naturalnych materiałów - najlepiej z wełny lub bawełny. Poza tym nie może być zbyt ciasna, by nie uciskała głowy - inaczej będzie ograniczać swobodny przepływ krwi, a także zbytnio ocierać się o włosy, które zaczną się elektryzować. Odpowiedni wybór czapki jest zatem bardzo istotny. Zima tuż, tuż. Jeśli ktoś jeszcze nie zaopatrzył się w nakrycie głowy, nie ma na co czekać! PRZY WYBORZE CZAPKI NALEŻY JEDNAK PAMIĘTAĆ, BY BYŁA WYKONANA Z NATURALNYCH MATERIAŁÓW - NAJLEPIEJ Z WEŁNY LUB BAWEŁNY. AB ZDROWIE Zdrowie w Krakowie Grudzień

16 Gdy gra zaczyna rządzić... ZDROWIE Gry hazardowe znane są ludzkości od ponad czterech tysięcy lat. Ich kolebką jest Azja, gdzie po raz pierwszy zagrano w kości. Sama nazwa hazard pochodzi właśnie od arabskiego słowa oznaczającego kostkę, grę w kości. Gry hazardowe, w których o wygranej decyduje przypadek, a zwycięzca w szybki i łatwy sposób się wzbogaca, w krótkim czasie rozprzestrzeniły się na inne kontynenty. Hazard często traktowany jest jako rozrywka, a niewielka wygrana lub przegrana, jak element zabawy. Niebezpieczeństwo rodzi się jednak w momencie, gdy przypadek - szczęście lub nieszczęście w grze - zaczyna decydować o losie grającego... O osobach uzależnionych od hazardu rozmawiamy z Lidią Godzwon i Jarosławem Bugajem z Małopolskiego Centrum Terapii Uzależnień i Pomocy Psychologicznej - Neovita. Jakie są najczęściej spotykane sposoby uprawiania hazardu? Czy każda z tych gier w równym stopniu 16 Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

17 może wpłynąć na rozwój uzależnienia? Rozpatrując hazardowanie ogólnie, nie tylko w odniesieniu do osób uzależnionych, jego najczęściej uprawiane formy to zakłady Lotto, loterie zdrapki, tele- czy radioloterie, smsowe, gry na automatach oraz zakłady bukmacherskie. Rzadziej uprawiany jest hazard w kasynach, na przykład gra w ruletkę. Ta statystyka w dużym stopniu wiąże się z ogólną dostępnością owych form hazardu. W Polsce, w ciągu kilku ostatnich lat, znacznie wzrosła liczba punktów przyjmujących zakłady bukmacherskie, a jeszcze bardziej liczba automatów. Nie odnotowuje się natomiast znaczącego wzrostu kasyn, które na ogół znajdują się w dużych miastach. Nie każda z gier hazardowych w równym stopniu wpłynąć może na rozwój uzależnienia. Największy potencjał uzależniający mają te gry, w których o wygranych lub przegranych dowiedzieć się można w sposób natychmiastowy, co zwiększa poziom ekscytacji grającego. Inny istotny czynnik to, na przykład, wysokość stawek. Przykładowo, rezultaty szybko poznać można w przypadku gier na automatach, inaczej jest w Lotto, czy zakładach bukmacherskich. Kto i dlaczego najczęściej wpada w sidła nałogu? Co sprzyja rozwojowi uzależnienia? Jakie czynniki mogą do niego predysponować? Tak, jak w przypadku innych uzależnień, zarówno od substancji psychoaktywnych, jak i pozostałych uzależnień behawioralnych, nie ma jednej drogi prowadzącej do uzależnienia. Ogólnie, przyjąć można, iż powstanie uzależnienia od gier hazardowych zawsze wynikać będzie z zaistnienia przewagi czynników ryzyka nad czynnikami ochronnymi. W każdym przypadku jednak oznaczać to może coś innego, może to być układ czynników różnego rodzaju. Ważna jest zarówno osobowość gracza, w tym istniejące już ewentualnie inne problemy natury psychicznej, historia jego hazardowego grania, dostępność miejsc, w których można grać, czy specyfika gier, w które gra. Przykładowo, część przyszłych, nałogowych hazardzistów, to osoby depresyjne jeszcze przed rozwojem uzależnienia i jego konsekwencji. Dla nich granie będzie sposobem na wydobycie się z depresyjnego nastroju i osiągniecie euforii. Inna grupa osób doświadcza trudności w radzeniu sobie ze złością, w jej wyrażaniu albo w powściąganiu agresywnych chęci. Dla tych osób granie stanie się sposobem ekspresji złości, jako że wiąże się ono z rywalizacją, z symboliczną walką z losem, grą czy z innymi graczami. Osoby z problemem niskiego poczucia własnej wartości odnajdą w hazardowaniu sposób na jego podwyższenie np. dzięki zwycięstwom, grze na wysokie stawki, ekskluzywności miejsca, w którym grają, czy wyjątkowemu traktowaniu przez personel salonu gier lub kasyna. Jeśli w historii grania mniej jest przegranych niż wygranych, a ich wartości są niskie, zwiększy to także ryzyko uzależnienia. Podobnie wpływa na nie dostępność miejsc, w których można grać - im większa ich liczba, im bardziej lokalizacja, godziny otwarcia, czy zasady członkostwa są dostępne dla gracza, tym bardziej prawdopodobne jest, że będzie on chciał tam powrócić. Ważny jest również wspomniany wcześniej potencjał uzależniający danej gry. Czy łatwo przekroczyć granicę, gdy kończy się zabawa (tzw. hazard rekreacyjny), a zaczyna uzależnienie? Kiedy trzeba się zacząć niepokoić? Przyjmując (nie ma dokładnych statystyk), że podobnie jak w innych krajach UE, osoby grające problemowo stanowią około 3-4% populacji, w tym osoby uzależnione od hazardu około 1,5-2%, stwierdzić można, że przekroczenie takiej granicy nie jest łatwe i zdecydowana większość graczy gra w sposób zabawowy, bezproblemowy. Tym, co powinno budzić niepokój, jest postępujące zaangażowanie w grę, uszczuplające własny budżet, czy pogarszające relacje z najbliższymi. Silne obawy powinna wywoływać sytuacja, w której osobie trudno jest powstrzymywać się od grania, regularnie gra dłużej i za kwoty większe, niż planowała, często przegrywa wszystkie pieniądze, zadłuża się, a najważniejsze obszary jej życia osobistego zeszły przez granie na dalszy plan i są przez nie konsekwentnie niszczone. Jakie elementy hazardu są czynnikami uzależniającymi? Czy tylko myśl o wygranej, czy też sam moment napięcia, oczekiwania itd.? Podobnie, jak w innych uzależ- Zdrowie w Krakowie Grudzień

18 nieniach, czymś, co uzależnia w hazardzie, są stany emocjonalne osiągane w tym przypadku poprzez grę. Będą to, mówiąc ogólnie, bardzo silna, przyjemna ekscytacja, porównywalna z tą, jaką daje zażycie kokainy oraz ulga od przykrych stanów emocjonalnych. Badania pokazują, iż ekscytacja taka wywoływana jest już samym spodziewaniem się wygranej. Jak postępuje uzależnienie od hazardu? W jakich etapach się rozwija? Uzależnienie od hazardu, podobnie jak inne uzależnienia, jest zaburzeniem o charakterze postępującym. Obserwuje się progres srogości objawów oraz ich rozmaitych konsekwencji. Istnieje kilka modeli opisujących fazy rozwoju tego uzależnienia. Przykładowo, pionier w dziedzinie profesjonalnej psychoterapii hazardzistów, dr Robert Custer, wyróżnił cztery takie fazy (faza zwycięstw, strat, desperacji, utraty nadziei). W fazie zwycięstw granie jest okazjonalne, a gracz fantazjuje o wielkich wygranych. Duże wygrane powodują u gracza coraz silniejsze pobudzenie, ekscytację. Cechuje go nieuzasadniony optymizm zaczyna wierzyć, że zawsze będzie wygrywać. W przypadku wielkiej wygranej dąży do jej powtórzenia, coraz częściej ryzykując większe kwoty. W fazie strat, regularnie gra już za coraz to większe kwoty, narażając się na wysokie straty. Gdy przegrywa, chce się odegrać, próbuje odzyskać pieniądze, grając ponownie. W przypadku powodzenia w grze wygrane przeznacza na spłatę długów związanych z graniem. Zdobywa pieniądze z różnych źródeł, czasami nielegalnych i unika wierzycieli. Wierzy, że wkrótce nastąpi kolejna wielka wygrana. Koncentracja na grach powoduje pojawienie się trudności związanych z funkcjonowaniem w rolach zawodowych i rodzinnych. Ukrywa swoje problemy z hazardem. W fazie desperacji zaczyna doświadczać negatywnych konsekwencji grania izolacji od rodziny i przyjaciół, utraty pracy. Presja wierzycieli w przypadku części graczy sprzyja zachowaniom przestępczym, takim jak fałszerstwo, oszustwo, kradzież, malwersacja, w celu zdobycia pieniędzy na oddanie długów lub na grę, aby się odegrać i oddać pieniądze. Chroniczny stres doprowadza do wyczerpania psychicznego, pojawiają się wyrzuty sumienia, poczucie winy, bezradności i depresja. W fazie utraty nadziei hazardzista traci wiarę w możliwość wyjścia z tej sytuacji. Mogą pojawić się myśli i próby samobójcze oraz nadużywanie alkoholu i innych substancji psychoaktywnych (leki, narkotyki). Według Custera, próby poradzenia sobie z chronicznym stresem związanym z kryzysową sytuacją życiową, jakie stosują osoby uzależnione od gier hazardowych na etapie zaawansowanego uzależnienia, to samobójstwo, przestępczość, ucieczka w inne uzależnienia oraz zwrócenie się o pomoc do specjalistycznej poradni. Czy zaniedbywanie rodziny, obowiązków domowych i pracy pojawia się dopiero w tej drugiej fazie? Tak, w fazie drugiej, czyli w fazie strat, choć przyjąć można, że coraz większe zaangażowanie w grę, pojawiające się już w fazie pierwszej, odbywa się w jakimś stopniu kosztem tych obszarów. Z czego hazardzista jest w stanie zrezygnować, by tylko mieć pieniądze na granie? Trudno mówić ogólnie, jednak nałóg hazardowy to miłość potężna, destrukcyjnie podporządkowująca sobie gracza, kosztem wszystkich innych jego związków ze światem i troski o siebie samego. Posiadanie pieniędzy na granie staje się sprawą priorytetową, na ogół pozostającą w konflikcie z jego systemem wartości. Dylematy zjeść czy zagrać?, dać na dom czy zagrać? itp., nie należą do rzadkości. Część hazardzistów, aby zdobyć pieniądze, posuwa się do działań nielegalnych, takich jak fałszerstwo, oszustwo, kradzież czy malwersacja. Czy usprawiedliwiając się przed innymi lub ukrywając przed otoczeniem fakt, że gra, hazardzista okłamuje też samego siebie? Ukrywanie rozmiarów problemu, czy problemu w ogóle, poprzez niemówienie o nim i mówienie nieprawdy, jest czymś powszechnym. W stosunku do bliskich, hazardzista częściowo świadomie przedstawia nieprawdziwą wersję wydarzeń. Można zatem powiedzieć, że ich okłamuje. Nieadekwatnego postrzegania swojej sytuacji życiowej i problemu z hazardem przez samego gracza nie można natomiast nazwać kłamstwem, ponieważ on w tę wersję wierzy. 18 Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

19 Świadomość konsekwencji grania wywołuje w nim lęk samozachowawczy, często także wstyd i poczucie winy, czyli emocje, które skłaniają do zaprzestania robienia czegoś, co je wywołuje. Mamy zatem do czynienia z konfliktem wewnętrznym pomiędzy silną chęcią grania, a emocjami, które tę chęć hamują. Aby kontynuować granie, hazardzista zaczyna nieświadomie zaprzeczać jego negatywnym konsekwencjom, minimalizować ich powagę, usprawiedliwiać itp. Usuwa w ten sposób ów lęk, wstyd i poczucie winy, a dzięki temu nic go wewnętrznie nie powstrzymuje. Nie jest świadomy tego, że jego ogląd sytuacji jest nieadekwatny i działa na rzecz chęci grania. w końcu rozwód i rozpad rodziny, czy utrata pracy. Poza tym, rośnie na ogół liczba wierzycieli, a osoba uzależniona zaczyna ich unikać, niszcząc w ten sposób więzi i dr n. hum. Lidia Godzwon reklama uszczuplając swoją sieć wsparcia społecznego. Staje się niewiarygodna w oczach innych. Rozmawiała Anna Piątkowska-Borek mgr Jarosław Bugaj Czy hazardzista będzie też bardziej podatny na inne uzależnienia (np. alkoholizm, palenie tytoniu itd.)? Liczne badania wykazały, że uzależnienie od hazardu bardzo często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi, w tym z uzależnieniami od substancji psychoaktywnych. Często rozpoznawane jest uzależnienie od alkoholu, a także od marihuany. To współwystępowanie uzależnień może mieć różne przyczyny, nie mniej jednak obecność jednego uzależnienia i związanej z nim skłonności do szybkiego, nałogowego regulowania swojego samopoczucia, zwiększać może podatność na inne uzależnienia. Jakie konsekwencje społeczne ma uzależnienie od hazardu? Często bardzo dotkliwe i dramatyczne, takie jak pogorszenie relacji rodzinnych, separacja, a Zdrowie w Krakowie Grudzień

20 Dzień Edukacji dla Zdrowia 15 listopada 2012 roku Dyrekcja Szpitala im. Jana Pawła II w Krakowie w porozumieniu ze Stowarzyszeniem Gmin i Powiatów Małopolski oraz Kolegium Lekarzy Rodzinnych zorganizowała Dzień Edukacji dla Zdrowia. Tematyka wykładów obejmowała zagadnienia związane z promocją zdrowia i nowymi możliwościami diagnostyczno-terapeutycznymi Szpitala skierowanymi do przedstawicieli gmin i powiatów Małopolski oraz do lekarzy POZ-ów. Dyrektor Szpitala, dr Anna Prokop-Staszecka zaproponowała, aby 15 listopada stał się dniem każdego roku poświęconym propagowaniu edukacji zdrowotnej w Małopolsce. reklama Prof. dr hab. med. Piotr Podolec przybliżył słuchaczom założenia i realizację pierwszego w Polsce kompleksowego programu prewencyjnego chorób układu krążenia realizowanego w całym województwie małopolskim pt. Program zdrowotny w zakresie prewencji i wykrywania chorób układu krążenia w populacji mieszkańców województwa małopolskiego. Celem takich programów jest przede wszystkim wydłużenie życia i poprawa jego jakości, a to - pośrednio - poprzez poprawę wiedzy o czynnikach największego ryzyka, jakim w przypadku chorób serca są: nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, stres, mała aktywność fizyczna, wysokie stężenie cholesterolu, otyłość, nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Przykłady państw Europy Zachodniej (np. Danii), w których wprowadzono skuteczne i długofalowe programy profilaktyczne, pokazują, że pacjenci którzy aktywnie wdrożyli zachowania prozdrowotne, żyją prawie 10 lat dłużej niż grupa nie objęta programem. W Małopolsce rocznie wydaje się na programy profilaktyczne 4-6 mln zł. Ostatnio Zarząd Województwa Małopolskiego, po uzyskaniu pozytywnej oceny Agencji Oceny Technologii Medycznych, rozpoczął finansowanie w/w Programu. Rozpoczęła się kampanię medialna - spoty Lepiej zapobiegać, niż leczyć oraz emisja Magazynów Medycznych, poświęconych problemom prewencji, diagnostyki i terapii chorób układu krążenia i udarów mózgu. Do akcji bezinteresownie włączyła się mistrzyni olimpijska - Justyna Kowalczyk, zaś Telewizja Kraków bezpłatnie emituje przygotowane materiały prewencyjne. Niezwykle ważnym, finansowanym również przez Zarząd Województwa Małopolskiego, jest badanie pilotażowe interwencji prewencyjnej u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi, realizowane w oddziałach kardiologicznych oraz u pacjentów lekarzy rodzinnych, u których nie stwierdzono chorób układu krążenia. Wdrożenie badań pilotażowych poprzedzone zostało wyszkoleniem ponad 100 nauczycieli prewencji. Podczas Dnia Edukacji dla Zdrowia dr hab. med. Grzegorz Gajos mówił z kolei o możliwości współpracy gmin, powiatów i lokalnej służby zdrowia ze Szpitalem w zakresie edukacji, prewencji i promocji zdrowia. Zwrócił uwagę na to, że kwestia dbałości o zdrowie pacjenta jest nie tylko rolą lekarza, ale przede wszystkim samego pacjenta, który musi dbać o realizację zaleceń oraz pamiętać o monitorowaniu stanu swojego zdrowia. Niestety, badania pokazują, że wiedza na temat czynników ryzyka nadal jest bardzo niska, potrafimy wskazać przeciętnie 20 Grudzień 2012 Zdrowie w Krakowie

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością dr n. hum. Izabela Tabak Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka Dlaczego warto zajmować się

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC DROGI RODZICU! Buduj solidny fundament jakim jest dla dziecka Rodzina. Tylko bliski kontakt z dzieckiem może uchronić je od problemu uzależnienia.

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl

tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl ZDROWIE jest jedną z najważniejszych wartości w Życiu człowieka. TROSKA O NIE to najlepsza inwestycja na jaką możemy i powinniśmy sobie pozwolić.

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego:

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego: DANE OSOBOWE........................ data*.................................................. Imię i nazwisko: *............................................... Telefon: *..................................................

Bardziej szczegółowo

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci.

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. ZDROWIE definicja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to stan cechujący się uzyskaniem dobrego samopoczucia na poziomie fizycznym, psychicznym i

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ!

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! Witaj! W tym krótkim PDFie chcę Ci wytłumaczyć dlaczego według mnie jeżeli chcesz wyglądać świetnie i utrzymać świetną sylwetkę powinieneś

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

ZACHOWANIA DZIECI I MŁODZIEŻY

ZACHOWANIA DZIECI I MŁODZIEŻY ZACHOWANIA DZIECI I MŁODZIEŻY ZWIĄZANE Z HAZARDEM - PROFILAKTYKA I TERAPIA. Agnieszka Duda HAZARD to: ryzykowane przedsięwzięcie, którego wynik zależy wyłącznie od przypadku; HAZARDZISTA to: osoba, która

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

Hazard i uzależnienia behawioralne w opinii społecznej

Hazard i uzależnienia behawioralne w opinii społecznej Krajowe Biuro ds. Przeciwdziała nia Narkomanii Hazard i uzależnienia behawioralne w opinii społecznej Projekt badawczy zrealizowany przez Fundację Centrum Badania Opinii Społecznej, współfinansowany ze

Bardziej szczegółowo

ZDROWIE Zasady zdrowego stylu życia NA TALERZU Poradnik dla

ZDROWIE Zasady zdrowego stylu życia NA TALERZU Poradnik dla ZDROWIE Zasady zdrowego stylu życia NA TALERZU Poradnik dla Ucznia Rodzica Nauczyciela Zdrowie człowieka to fundament, na którym opiera się całe jego szczęście i wszystkie umiejętności. Benjamin Disraeli

Bardziej szczegółowo

HAZARD w szczególności od przypadku

HAZARD w szczególności od przypadku HAZARD Rynek gier hazardowych rozwija się w Polsce od zaledwie kilku lat. Jest jednak nieprawdopodobnie dynamiczny. Ilość gier wzrasta tak szybko, że czasem sami jesteśmy zaskoczeni swoją niewiedzą: czy

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia Masa ciała Wzrost.

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Program Owoce w szkole i jego ocena

Program Owoce w szkole i jego ocena Program Owoce w szkole i jego ocena Warszawa, marzec 2012 Od roku szkolnego 2009/2010 Agencja Rynku Rolnego administruje programem Wspólnej Polityki Rolnej Owoce w szkole Obecnie trwa trzeci rok szkolny

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie dzieci i młodzieży od hazardu jako nowe wyzwanie wychowawcze

Uzależnienie dzieci i młodzieży od hazardu jako nowe wyzwanie wychowawcze Izba Celna w Rzepinie Uzależnienie dzieci i młodzieży od hazardu jako nowe wyzwanie wychowawcze Drezdenko, dnia 25 marca 2015 r. ul. Dworcowa 5 69-110 Rzepin tel.: +48 95 750 93 00 www.icrzepin.asi.pl

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT Joanna Sowińska-Szkocka Zespół Poradni Okulistycznych SPS ZOZ ZDROJE Cele programu

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Zdrowo jem - więcej wiem

Zdrowo jem - więcej wiem Zdrowo jem - więcej wiem Co to znaczy być zdrowym??? Być zdrowym: 1. nie chorować, 2. czuć się dobrze, 3. być radosnym, 4. być sprawnym fizycznie. Prawidłowe odżywianie! Jeśli właściwie się odżywiamy,

Bardziej szczegółowo

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Opracowali uczestnicy/uczestniczki koła dziennikarskiego Numer poświęcony programowi Owoce i warzywa w szkole 1 Program

Bardziej szczegółowo

także innych schorzeń o podłożu psychologicznym.

także innych schorzeń o podłożu psychologicznym. Witam Państwa na stronie Centrum Konsultacyjnego AKMED i serdecznie zapraszam do skorzystania z pomocy naszych specjalistów oraz z naszej oferty terapeutycznej. O sukcesach, jakie odnosimy w leczeniu uzależnień

Bardziej szczegółowo

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód PURE DIET Joanna Flis Os. Wichrowe Wzgórze 33C 61-699 Poznań tel. 511 02 99 44 Imię i nazwisko Rok urodzenia Nr telefonu E-mail Dane kontaktowe Grupa krwi Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją.

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. mgr Irena Ewa Rozmanowska specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego fot. Vedran Vidovic shutterstock.com Depresja ma w psychiatrii pozycję podobną

Bardziej szczegółowo

potrafi wybrać produkty spożywcze odpowiednie na śniadanie, obiad, podwieczorek, czy kolację;

potrafi wybrać produkty spożywcze odpowiednie na śniadanie, obiad, podwieczorek, czy kolację; ZADANIE I Aktywny przedszkolak to zdrowy przedszkolak. Zdrowie to ruch i zdrowe nawyki żywieniowe. Oczekiwane efekty i umiejętności dzieci. 1. Orientuje się w zasadach zdrowego żywienia. dziecko wie jakie

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU

PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU Gimnazjum nr 1 im. gen broni St. Maczka w Jaworzu Innowacja pedagogiczna EDUKACJA PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU 1. Wstęp Inspiracją do opracowania innowacji stało się

Bardziej szczegółowo

Trzymaj się prosto! program profilaktyki wad postawy

Trzymaj się prosto! program profilaktyki wad postawy Trzymaj się prosto! program profilaktyki wad postawy Przesłanki do realizacji programu: Wady postawy to coraz większy problem zdrowotny naszego społeczeństwa. W ostatnich latach znacząco wzrosła ilość

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU SZKOLENIOWEGO DLA NAUCZYCIELI W ZAWODZIE DIETETYK

PROGRAM STAŻU SZKOLENIOWEGO DLA NAUCZYCIELI W ZAWODZIE DIETETYK PROGRAM STAŻU SZKOLENIOWEGO DLA NAUCZYCIELI W ZAWODZIE DIETETYK Symbol cyfrowy 321 [11] Spis treści Wprowadzenie I. Założenia programowo-organizacyjne stażu. 1. Charakterystyka zawodu - DIETETYK. 2. Organizacja

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk Robert Niedźwiedź Gdańsk 2012/2013 rok Nadwaga i otyłość z roku na rok w coraz większym stopniu dotykają dzieci

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 9

Szkoła Podstawowa nr 9 Szkoła Podstawowa nr 9 im. Jana Pawła II w Ostrowie Wielkopolskim w drodze do uzyskania statusu SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE ZDROWIE to stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20]

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20] Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH w zawodzie: Dietetyk 322[20] ETAP PRAKTYCZNY SESJA LETNIA 2012 Łomża, lipiec 2012 r. Strona 1 z 35 1. Treść zadania z załącznikami:

Bardziej szczegółowo

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH Rozmawiaj ze swoim dzieckiem o paleniu papierosów, piciu alkoholu i zażywaniu

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy

ANKIETA. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu. Podpis: ... Rodzaj wykonywanej pracy ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia.. Tel. Kontaktowy

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Chrupmy zdrowo warzywnie i owocowo".

Chrupmy zdrowo warzywnie i owocowo. Burmistrz Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy, już po raz szósty zaprasza wszystkich, którzy chcieliby pochwalić się swoją kulinarną pasją i odsłonić tajemnice rodzinnych przepisów, do udziału w konkursie

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf Załącznik nr 1 Opis programu zdrowotnego pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych 1. Opis problemu zdrowotnego Pomimo zaznaczającego

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

Publikacje: 2013 2012

Publikacje: 2013 2012 Publikacje: 2013 1. Lelonek-Kuleta, B. (2013). Wiara w szczęśliwy los drogą do cierpienia? Patologiczny hazard w podejściu poznawczym. Horyzonty Psychologii, nr 3. 2. Lelonek-Kuleta, B. (2013). Terapia

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM NA ROK SZKOLNY 2014/2015

HARMONOGRAM NA ROK SZKOLNY 2014/2015 HARMONOGRAM NA ROK SZKOLNY 2014/2015 Treści Metody Efekty Odpowiedzialni Termin Umiejętność rozwiązywania konfliktów, komunikowani a się i współpracy z rówieśnikami Profilaktyka uzależnienia (przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul.

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Lidia Popek Warszawa, 01.02.2015 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Sobieskiego 9 tel. 22 4582806; fax22 6421272 ; email. lpopek@ipi.edu.pl Raport

Bardziej szczegółowo

ANOREKSJA. Quod me nutrit me destruit" - co mnie żywi niszczy mnie

ANOREKSJA. Quod me nutrit me destruit - co mnie żywi niszczy mnie ANOREKSJA Quod me nutrit me destruit" - co mnie żywi niszczy mnie Najbardziej charakterystyczne dla anoreksji jest pragnienie posiadania skrajnej szczupłości ciała, usilne dążenie do zrealizowania założonych

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE CELE: 1. Uczenie dzieci odpowiedzialności za własne zdrowie. 2. Uświadomienie dzieciom roli właściwego stylu życia w trosce o zdrowie i dobre samopoczucie.

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

UWAGA! Ponad 90% dzieci rodzi się ze zdrowymi stopami, a co 4 starsze dziecko ma wady stóp i kolan!

UWAGA! Ponad 90% dzieci rodzi się ze zdrowymi stopami, a co 4 starsze dziecko ma wady stóp i kolan! UWAGA! Ponad 90% dzieci rodzi się ze zdrowymi stopami, a co 4 starsze dziecko ma wady stóp i kolan! 2015-03-16 09:12:42 Firma BARTEK to ekspert w dziedzinie obuwia dziecięcego. Już od 1991 roku produkuje

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE

WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE www.profilaktyka-przasnysz.pl Profilaktyka chorób układu krążenia szansą na poprawę sytuacji zdrowotnej mieszkańców powiatu przasnyskiego w ramach Programu PL13 Ograniczanie społecznych

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

PLECY OKRĄGŁE choroba kręgosłupa

PLECY OKRĄGŁE choroba kręgosłupa PLECY OKRĄGŁE To choroba kręgosłupa, której cechą charakterystyczną jest nadmierne wygięcie kręgosłupa ku tyłowi w odcinku piersiowym i krzyżowym. Nieleczona kifoza może nie tylko się pogłębić i doprowadzić

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ STOPY CUKRZYCOWEJ SPOJRZENIE PIELĘGNIARKI SABINA TĘCZA

ZESPÓŁ STOPY CUKRZYCOWEJ SPOJRZENIE PIELĘGNIARKI SABINA TĘCZA ZESPÓŁ STOPY CUKRZYCOWEJ SPOJRZENIE PIELĘGNIARKI SABINA TĘCZA GABINET STOPY CUKRZYCOWEJ MODEL ZESPOŁOWEJ OPIEKI NAD CHORYM NA CUKRZYCĘ EDUKATOR PODIATRA DIABETOLOG PACJENT ORTOPEDA CHIRURG SZEWC REHABILITANT

Bardziej szczegółowo