OCENA SZACUNKOWA NARODOWYCH STRATEGICZNYCH RAM ODNIESIENIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OCENA SZACUNKOWA NARODOWYCH STRATEGICZNYCH RAM ODNIESIENIA 2007-2013"

Transkrypt

1 INSTYTUT KONIUNKTUR I CEN HANDLU ZAGRANICZNEGO Wykonano dla Ministerstwa Rozwoju Regionalnego OCENA SZACUNKOWA NARODOWYCH STRATEGICZNYCH RAM ODNIESIENIA Raport końcowy Kierownik projektu: dr Tadeusz Smuga Autorzy: mgr Wanda Karpińska-Mizielińska dr Tadeusz Smuga dr Wojciech Burzyński dr Piotr WaŜniewski dr Krzysztof Barteczko mgr Ewa Duchnowska dr Jan Przystupa dr hab. Anna Marzec dr hab. Krzysztof Marczewski Warszawa, listopad

2 2 Instytut Koniunktur i Cen

3 Spis treści Strona 1. Uwagi wprowadzające. Przedmiot, metody ewaluacji i podstawowe rekomendacje Weryfikacja i ocena diagnozy społeczno-ekonomicznej oraz analizy SWOT Diagnoza społeczno-ekonomiczna Rekomendacje Analiza SWOT Rekomendacje Ocena uzasadnienia ekonomicznego i spójności wewnętrznej NSRO Uzasadnienie ekonomiczne Spójność wewnętrzna Struktura dokumentu Wartości, wyzwania i wizja rozwoju Spójność diagnozy Spójność celów Spójność NSRO i programów operacyjnych Wskaźniki realizacji Finansowanie i system realizacji Rekomendacje Ocena spójności zewnętrznej NSRO Spójność zewnętrzna Spójność zewnętrzna wybranych obszarów interwencji Rekomendacje Ocena oddziaływania NSRO i oczekiwanych rezultatów Ocena wskaźników realizacji NSRO Kompletność zbioru wskaźników realizacji Spójność wskaźników realizacji w skali międzynarodowej Spójność wskaźników realizacji w skali krajowej Jakość wskaźników w kontekście budowy systemu monitorowania i ewaluacji Szanse osiągnięcia docelowych wielkości wskaźników realizacji 101 3

4 5.2. Oddziaływanie Ocena prognozy podstawowych wskaźników makroekonomicznych w latach oraz skutków realizacji NSRO Symulacja wpływu zmian strukturalnych na kształtowanie się zagregowanych relacji efektywnościowych Ocena oddziaływania NSRO na wybranych obszarach Rekomendacje Ocena systemu realizacji NSRO System podmiotowy Rekomendacje ZagroŜenia i bariery realizacji NSRO Bibliografia Załącznik 1. Model teoretyczny całej gospodarki

5 1. Uwagi wprowadzające. Przedmiot, metody ewaluacji i podstawowe rekomendacje Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia (NSRO) 1 to strategiczny dokument programowy, stanowiący rozwinięcie i uszczegółowienie (przełoŝenie na działania realizacyjne) Strategii Rozwoju Kraju Dotyczą działań związanych z realizacją przez Polskę unijnej polityki spójności, współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności. NSRO określają cele, kierunki działania i instrumenty ich realizacji wraz z orientacyjną alokacją środków finansowych. Identyfikują działania, jakie rząd polski zamierza podjąć w latach w zakresie promowania trwałego wzrostu gospodarczego, wzrostu konkurencyjności i zatrudnienia oraz restrukturyzacji sektorów i obszarów problemowych, w tym udzielenia skutecznego wsparcia pomocy regionom i grupom społecznym zagroŝonym marginalizacją. Zadaniem NSRO jest zapewnienie odpowiedniej integracji głównych priorytetów Wspólnoty z priorytetami polskimi, uwzględniającymi specyfikę naszego kraju, w tym ujętymi w Krajowym Programie Reform na lata , odpowiadającym na wyzwania unijnej Strategii Lizbońskiej z 2000 r. 4, uzupełnionej o cele strategii z Goeteborga z 2001 r. Prezentują one program interwencji na lata , który obejmuje: syntetyczną diagnozę aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej, identyfikację słabych i mocnych stron oraz szans i zagroŝeń (analiza SWOT), określenie celu strategicznego oraz będących jego rozwinięciem horyzontalnych celów szczegółowych. Formułują takŝe kierunki działań, mające zapewnić skuteczną realizację celów (rozwinięte i uszczegółowione w programach operacyjnych) oraz definiują ich system realizacyjny. Zasady prowadzenia oceny szacunkowej dokumentów programowych ewaluacji exante sformułowano w art.46 Rozporządzenia Rady ustanawiającego ogólne przepisy dla 1 Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia wspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Narodowa Strategia Spójności, dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 1 sierpnia 2006 r., Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, sierpień 2006 r. 2 Strategia Rozwoju Kraju , Projekt wstępnie zaakceptowany przez Radę Ministrów w dniu 27 czerwca 2006 roku, Warszawa, dnia 27 czerwca 2006 r. 3 Rzeczpospolita Polska, Krajowy Program Reform na lata na rzecz realizacji Strategii Lizbońskiej, przyjęty przez Radę Ministrów 27 grudnia 2005 r., Warszawa, 28 grudnia 2005 r. 4 Strategia przyjęta przez szefów państw i rządów Wspólnoty (tzw. Rada Europejska) na spotkaniu w Lizbonie, stawiająca sobie za cel podniesienie konkurencyjności gospodarki europejskiej i uczynienie jej przodującą gospodarką w świecie. Została ona odnowiona w 2005 r. 5

6 Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności 5 oraz w dokumentach metodologicznych Komisji Europejskiej 6. Celem ewaluacji NSRO była optymalizacja podziału środków budŝetowych w ramach programów operacyjnych na lata oraz poprawa jakości dokumentu. Przeprowadzenie niezaleŝnej, obiektywnej oceny miało pomóc w udzieleniu odpowiedzi na pytanie, czy skala i charakter zaprojektowanej w nim interwencji właściwie odpowiada na potrzeby zidentyfikowane w części diagnostycznej oraz ocena efektów jego oddziaływania i oczekiwanych rezultatów. Ewaluacja ex-ante stanowi istotny element procesu decyzyjnego. Na jej podstawie została przeprowadzona modyfikacja projektu dokumentu. Jej celem było takŝe upowszechnienie załoŝeń NSRO i zrozumienie przesłanek dokonywanych w nich wyborów. NajwaŜniejsze kryteria oceny w ewaluacji ex-ante stanowiły: trafność strategii w stosunku do zidentyfikowanych potrzeb, skuteczność prawdopodobieństwo osiągnięcia celów programu oraz uŝyteczność oszacowanie spodziewanego oddziaływania w stosunku do szerszych społecznych, środowiskowych i gospodarczych potrzeb. Szczególnie istotne dla ewaluacji tego typu pytania dotyczyły wewnętrznej i zewnętrznej spójności oraz jakości systemu wdraŝania (projektowanych sposobów osiągania celów programu). Spójność wewnętrzną i zewnętrzną odnoszono do struktury strategii, jej finansowych alokacji oraz powiązań z innymi politykami - regionalnymi, krajowymi czy Wspólnoty Europejskiej. Istotnym elementem analizowanym w trakcie ewaluacji ex-ante były potencjalne zagroŝenia dla realizacji programu. Prezentowany raport końcowy stanowi podsumowanie prac przeprowadzonych w ramach ewaluacji ex-ante Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia Jej przedmiotem był dokument przyjęty przez Radę Ministrów 1 sierpnia 2006 r. Ewaluacja została wykonana na zamówienie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego na podstawie umowy zawartej między Ministerstwem a Instytutem Koniunktur i Cen w Warszawie w dniu 18 maja 2006 r. 5 Proposal for a Council Regulation laying down general provisions on the European Regional Development Fund, the European Social Fund and the Cohesion Fund, Council of the European Union, Brussels, Nowy okres programowania, Metodologiczny dokument roboczy. Projekt dokumentu roboczego dot. ewaluacji ex-ante, Projekt z 7 lipca 2005 r.; Indicators for monitoring and evaluation: a practical guide, The New Programing Period , Methodological Working Papers, Draft Working Paper (X),

7 Oceną szacunkową objęto następujące obszary NSRO: 1. Diagnozę społeczno ekonomiczną, w tym analizę SWOT, 2. Uzasadnienie ekonomiczne i spójność wewnętrzną, 3. Spójność zewnętrzną, 4. Oddziaływanie i oczekiwane rezultaty, 5. System realizacji, 6. ZagroŜenia i bariery. Wymienione wyŝej obszary analizy stanowią strukturę raportu końcowego. Zakres prowadzonej w ramach ewaluacji ex-ante analizy opisany przy pomocy pytań badawczych oraz wykorzystywane metody badawcze przedstawiono w raporcie metodologicznym, przygotowanym przez zespół ewaluacyjny w czerwcu 2006 r. 7 W pracach nad oceną szacunkową wykorzystano szeroki zbiór róŝnorodnych metod badawczych właściwych dla nauk społecznych. Przy weryfikacji diagnozy i analizy SWOT posłuŝono się analizą treści dokumentów, w tym ekspertyz opracowywanych w toku prac nad przygotowaniem NSRO oraz NPR na lata , a takŝe prac analitycznych i badań róŝnych ośrodków naukowych (w tym Instytutu Koniunktur i Cen ). Uwzględniono równieŝ porównania międzynarodowe typu benchmarking. Wykorzystano dane statystyczne i raporty, zarówno GUS, jak i EUROSTAT. Ewaluacja diagnozy a takŝe ocena oddziaływania NSRO została przeprowadzona w oparciu o zestaw narzędzi i technik ekonometrycznych, pozwalających na zbudowanie hybrydowego modelu II generacji, opisującego polską gospodarkę i uwzględniającego zarówno popytową, jak i potaŝową jej stronę 8. Ogólny schemat powiązań wykorzystywanych w modelu przedstawiono w załączniku 1. W ocenie wykorzystano takŝe wyniki analizy typu foresight, rozumianej jako usystematyzowane myślenie o pojawiających się szansach i wyzwaniach, tendencjach i punktach zwrotnych 9. 7 Ocena szacunkowa projektu Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia Raport metodologiczny, Instytut Koniunktur i Cen, Warszawa, czerwiec 2006 r. 8 Model analizy ekonometrycznej stosowany w pracach Instytutu Koniunktur i Cen jest wykorzystywany w przygotowywaniu na zlecenie Ministerstwa Gospodarki diagnoz stanu gospodarki oraz średniookresowych prognoz, zarówno podstawowych kategorii makroekonomicznych (składowe PKB), w tym eksportu i importu w ujęciu geograficznym i towarowym, kategorii z rynku finansowego (kurs złotego, inwestycje portfelowe), jak i zmiennych opisujących kategorie efektywnościowe (wydajność, koszty) oraz ceny. 9 Przydatność foresightu technologicznego do ewaluacji niektórych elementów NSRO wynika z załoŝenia wykorzystywania wszelkich dostępnych informacji oraz z celów stosowania takiego podejścia, m.in. do formułowania strategicznych wizji. 7

8 W analizie (zwłaszcza spójności wewnętrznej i zewnętrznej) posługiwano się metodą matrycy logicznej. W oparciu o nią przygotowano zestawienia tabelaryczne ilustrujące wzajemne relacje i zgodność celów, priorytetów oraz instrumentów realizacji zawartych w dokumentach strategicznych. Ocenę efektywności realizacji NSRO przedstawiono przy pomocy rachunku symulacyjnego kształtowania się struktury wartości dodanej w gospodarce w 2015 r. Dla oceny systemu realizacji oraz barier i zagroŝeń jego wdraŝania wykorzystano takŝe metodę wywiadu indywidualnego z kwestionariuszem (realizowanego przez ankieterów), prowadzonego wśród uczestników opracowania NSRO oraz osób zaangaŝowanych w tworzenie regionalnych programów operacyjnych. Proces przygotowania raportu końcowego miał interaktywny charakter i przebiegał w ścisłej współpracy z grupą roboczą powołaną do koordynacji prac nad dokumentami unijnymi na lata Zarówno raport metodologiczny, jak i projekty raportów wstępnego i końcowego dyskutowano na spotkaniach w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Zgłaszane przez uczestników uwagi wykorzystano w opracowaniu raportu końcowego. Raport końcowy z ewaluacji uwzględnia wyniki prognozy oddziaływania NSRO na środowisko oraz wyniki prognozy oddziaływania makroekonomicznego realizacji NSRO na gospodarkę kraju, przygotowanej w oparciu o model HERMIN. Dla weryfikacji prognoz makroekonomicznych w ewaluacji ex-ante wykorzystano inny (alternatywny) stosowany w opracowaniach IKCHZ empiryczny model hybrydowy. W trakcie prac sformułowano wiele wniosków i rekomendacji. Miały one zarówno merytoryczny, jak i techniczny (w tym redakcyjny) charakter. Większość tych ostatnich zawarto we wstępnej wersji raportu, zaprezentowanej w sierpniu 2006 r. 10 W raporcie końcowym zostały one pominięte. Szczegółowe wnioski i rekomendacje dotyczące analizowanych obszarów, szeroko zaprezentowano na zakończenie poszczególnych rozdziałów raportu końcowego. PoniŜej przedstawiamy tylko niektóre z nich, w ocenie zespołu ewaluacyjnego najwaŝniejsze. 10 Ocena szacunkowa projektu Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia , Raport wstępny, Instytut Koniunktur i Cen, Warszawa, sierpień

9 Podstawowe rekomendacje W diagnozie pominięto analizę procesów zachodzących w otoczeniu globalnym. Ocena tych procesów powinna otwierać część diagnostyczną. W NSRO brakuje oceny dylematów rozwojowych. Nie przedstawiono dylematów rozwoju, chociaŝ znalazły się one w Strategii Rozwoju Kraju na lata Warto byłoby mocniej zaznaczyć fakt, Ŝe zgodnie z wymogami polityk wspólnotowych, przede wszystkim Strategii Lizbońskiej, a takŝe z interesem Polski, zaprezentowana w NSRO wizja powinna być wizją rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Rozwój w tym kierunku powinien być uznany za strategiczny kierunek interwencji publicznej. PoŜądane jest uzupełnienie dokumentu oceną podejmowanych dotychczas działań i sprawności istniejącego w latach systemu alokacji środków unijnych oraz efektywności ich wykorzystania. Diagnoza nie w pełni była podstawą ocen zawartych w analizie SWOT. Wiele z nich nie znalazło swego odpowiednika w diagnozie. W celu pełnej identyfikacji potrzeb, a takŝe zachowania spójności dokumentu poŝądane jest uzupełnienie diagnozy o informacje, które dokumentowałyby stwierdzenia znajdujące się w analizie SWOT. Przyczyni się to do zwiększenia jego spójności wewnętrznej. Wskaźniki makroekonomiczne prezentowane w części diagnostycznej i prognostycznej powinny, w miarę moŝliwości, odnosić się do tych samych kategorii ekonomicznych i być liczone na podstawie takiej samej metodologii, zgodnej ze stosowaną przez Komisję Europejską i EUROSTAT. Dotyczy to zwłaszcza stosowania systemu ESA 95 zarówno do przeszłych, jak i prognozowanych wartości wyniku (deficytu) oraz długu sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz relacji tych kategorii do PKB. W odniesieniu do prognozy wyniku finansów sektora instytucji rządowych i samorządowych niedopuszczalne jest stosowanie załoŝenia technicznego o utrzymywaniu się relacji deficytu finansów do PKB w całym okresie na stałym i wysokim poziomie 4,8%, przekraczającym znacznie wartość progową 3%. Jest to zmienna decyzyjna, a nie wynikowa. Jej wartość powinna być zgodna z przewidywaną ścieŝką konsolidacji finansów publicznych, jak i z przyjętymi przez Polskę zewnętrznymi zobowiązaniami dotyczącymi likwidacji nadmiernego deficytu, od czego zaleŝeć moŝe dostępność środków z Funduszu Spójności w przyszłości. JeŜeli tej ścieŝki nie jesteśmy w stanie precyzyjnie określić, to 9

10 sytuacja w NSRO powinna zostać przedstawiona wariantowo. Zmiana ścieŝki ograniczania deficytu finansowego na bardziej restrykcyjną spowoduje jednak konieczność rewizji (dostosowania) innych prognozowanych wskaźników. Do tego celu posłuŝyć się moŝna modelem Hermin lub innym makroekonomicznym modelem symulacyjnym. Zbiór wskaźników realizacji NSRO, chociaŝ uporządkowany według celów strategicznego oraz horyzontalnych, nie w pełni jest dostosowany do ich zakresu i w niewielkim stopniu odnosi się do społecznych wymiarów NSRO. Konieczna jest więc jego modyfikacja. Za szczególnie waŝne uznać naleŝy dostosowanie wskaźników do zakresu poszczególnych celów, uzupełnienie o wskaźniki jakościowe, zwłaszcza odnoszące się do społecznych wymiarów NSRO, m.in. kapitału społecznego, kapitału intelektualnego, a takŝe szersze wykorzystanie wskaźników opracowywanych przez organizacje międzynarodowe i EUROSTAT. W ocenie kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego naleŝałoby zwrócić uwagę na przyczyny niewystarczających postępów w budowie instytucji społeczeństwa obywatelskiego. Uzyskiwane na tym obszarze efekty stanowią konsekwencję rozwoju systemu demokratycznego oraz utrwalenia w systemie politycznym i społecznym procedur demokratycznych. Nieuprawnione jest porównywanie sytuacji w tej dziedzinie w Polsce z krajami, w których instytucje te i procedury współdziałania kształtowały się przez wiele pokoleń. Wskazane jest sformułowanie, jako jednego z wniosków w diagnozie, iŝ poprawa dostępności Internetu warunkuje osiągnięcie kaŝdego spośród wymienionych w NSRO celów. W analizie SWOT w odniesieniu do cech sytuacji makroekonomicznej wśród mocnych stron polskiej gospodarki naleŝałoby, obok ustabilizowanej na niskim poziomie inflacji oraz rosnącej otwartości gospodarki, dodać dwie kolejne: członkostwo w UE oraz stabilność gospodarki w sferze realnej i monetarnej. Cechy te powinny zastąpić wysoką (chwilowo) dynamikę eksportu oraz trwały wzrost gospodarczy. Konieczne jest wskazanie, w jakim stopniu (o ile) wzrosną publiczne nakłady na badania i rozwój. W NSRO podano wprawdzie, Ŝe udział tych nakładów w PKB w roku docelowym wyniesie 2,35%, ale nie określono, jaką część będą stanowiły wydatki publiczne, a jaką prywatne. Potrzebne jest takŝe przedstawienie ścieŝki dojścia do tego 10

11 poziomu, a przynajmniej określenie udziału łącznych i pochodzących ze środków publicznych nakładów na B+R w kilku latach realizacji NSRO (ze względu na tempo zmian technologii oraz względnie krótkie okresy realizacji projektów). Konieczne jest uzupełnienie rozdziału 4.1. NSRO Wyzwania rozwoju o wskazanie niekorzystnych zjawisk charakteryzujących polską wieś, a w tym: jej zacofania, przestarzałej struktury agrarnej, wysokiego udziału rolnictwa w strukturze pracujących, wysokiego bezrobocia ukrytego w rolnictwie, a takŝe przedstawienie sposobów rozwiązania tych problemów. Niezbędne jest uzupełnienie rozdziału 4.2. Wizja rozwoju o zapisy podkreślające znaczenie rozwoju społeczeństwa informacyjnego dla osiągnięcia celów NSRO w harmonii z wymogami polityk wspólnotowych i zapisami Strategii Lizbońskiej oraz w zgodzie z interesami Polski. Niezbędne takŝe jest podkreślanie w całym dokumencie idei podniesienia jakości Ŝycia oraz rozwoju infrastruktury społecznej. O ile kwestie te podjęto w rozdziale dotyczącym wizji rozwoju, to część wykonawcza NSRO politykę społeczną traktuje pobieŝnie. NaleŜałoby złagodzić zbyt optymistyczne oceny sformułowane w części dokumentu dotyczącej wizji rozwoju. I tak np. efektem realizacji tej strategii (w 2013 r.) z pewnością nie będzie nawet zbliŝenie do poziomu rozwoju obecnych, najbiedniejszych starych krajów członkowskich UE. Kraje te będą przecieŝ nadal się rozwijały. Dorównanie im w 2013 r. wymagałoby w Polsce tempa wzrostu PKB osiąganego przez tygrysy azjatyckie, Chiny czy ostatnio kraje bałtyckie Litwę, Łotwę i Estonię (8-10%), a nie jak zakładane w Strategii Rozwoju Kraju 4,7% średniorocznie w latach i 5% po 2010 r. Realne jest natomiast osiągnięcie w tym roku obecnego poziomu PKB per capita Grecji i Portugalii. Warto zatem podkreślić, Ŝe efektem podejmowanych działań będzie osiągnięcie w roku docelowym obecnego poziomu PKB per capita najbiedniejszych starych krajów członkowskich UE. Prezentacja celów (strategicznego i horyzontalnych) nie powinna powielać kwestii z części diagnostycznej i wizji rozwoju, powinna natomiast koncentrować się na kierunkach działań, które zostaną podjęte w latach , aby cele te zrealizować. Niezbędne jest sprecyzowanie, jakie instrumenty programy operacyjne zapewnią realizację tych celów. Jest to istotne, gdyŝ programy operacyjne w ocenianej wersji NSRO zostały omówione w 11

12 Załączniku 2. Brak przynajmniej ogólnej informacji na ten temat, niekorzystnie wpływa na spójność wewnętrzną dokumentu. NaleŜy rozwaŝyć wprowadzenie zmian w sformułowaniu celu strategicznego. W warunkach polskich chodzi jednak raczej o likwidację zapóźnień rozwojowych niŝ o walkę konkurencyjną na płaszczyźnie globalnej, albo inaczej to formułując, o stopniowe włączanie się do tej walki poprzez likwidację zapóźnień rozwojowych. Dlatego pojęciem centralnym dla NSRO powinien być raczej wzrost potencjału gospodarczego niŝ wzrost konkurencyjności. RównieŜ dobór wskaźników dla celu strategicznego (tempo wzrostu PKB, PKB per capita, stopa bezrobocia, stopa bezrobocia długotrwałego) przemawia za tym, Ŝe chodzi tu przede wszystkim o wzrost potencjału gospodarczego. Jest to dodatkowy argument za zastąpieniem w sformułowaniu celu strategicznego postulatu wzrostu konkurencyjności przez postulat wzrostu potencjału gospodarczego kraju. RozwaŜyć naleŝy potrzebę wyodrębnienia jako celu horyzontalnego (6) Wyrównywanie szans rozwojowych i wspomaganie zmian strukturalnych na obszarach wiejskich, gdyŝ działania podejmowane dla jego osiągnięcia zlokalizowane są poza interwencją NSRO w ramach wspólnej polityki rolnej oraz wspólnej polityki rybackiej. W konsekwencji przy pomocy NSRO moŝna wspierać zaledwie niewielką część inicjatyw dotyczących obszarów wiejskich, przede wszystkim w zakresie kapitału ludzkiego. Wydaje się, Ŝe lepszy efekt dla osiągania tego celu mógłby zostać uzyskany, gdyby działania dotyczące obszarów wiejskich znalazły się jako priorytety (lub działania), zwłaszcza w ramach celów poprawa jakości kapitału ludzkiego i zwiększenie spójności społecznej, budowa i modernizacja infrastruktury technicznej i społecznej mającej podstawowe znaczenie dla wzrostu konkurencyjności Polski oraz wzrost konkurencyjności polskich regionów i przeciwdziałanie ich marginalizacji społecznej, gospodarczej i przestrzennej. W NSRO moŝna dostrzec duŝą dbałość o to by nie pominąć Ŝadnego zalecenia UE odnośnie realizacji celów jej polityki. W kontekście analizy spójności zewnętrznej NSRO z dokumentami Wspólnoty oraz strategicznymi dokumentami krajowymi naleŝy jednak wzorem Strategii Rozwoju Kraju wzmocnić, poprzez wskazanie konkretnych działań, zagadnienia dotyczące równości szans kobiet i męŝczyzn oraz osób niepełnosprawnych na rynku pracy czy teŝ polityki migracyjnej. W ocenianym dokumencie kwestie te zostały zbyt słabo zaakcentowane. 12

13 Konieczne jest podjęcie prac, w tym uruchomienie szerokiej dyskusji z partnerami społecznymi, nad budowaniem profesjonalnych kadr urzędniczych zarówno w regionach, jak i w administracji centralnej oraz poszukiwania rozwiązań nad ustabilizowaniem ich pozycji (statusu). Bardzo waŝną sprawą jest teŝ zapewnienie odpowiedniej synchronizacji i dyscypliny działania poszczególnych ogniw realizacyjnych w czasie. Dla usprawnienia budowy i kierowania wieloetapowym procesem programowania i kontroli nad realizacją NSRO (z pewnymi powtarzającymi się cyklami rocznymi czy kilkuletnimi oraz sprzęŝeniami zwrotnymi) zalecić moŝna opracowanie, np. we współpracy z Komisją Europejską, odpowiedniej graficzno-matematycznej procedury optymalizująco-kontrolnej i określenie ścieŝki krytycznej (przy wykorzystaniu metod programowania sieciowego, typu metody PERT, algortytmu w postaci chart flow czy drzewa decyzyjnego, z elementami stochastycznymi), pozwalającej na wytyczenie i przyszłą kontrolę harmonogramu realizacyjnego NSRO. 13

14 2. Weryfikacja i ocena diagnozy społeczno-ekonomicznej oraz analizy SWOT Przeprowadzona w NSRO diagnoza społeczno-ekonomiczna i analiza SWOT ma charakter kompleksowy. Diagnoza nie daje jednak pełnego obrazu sytuacji na wybranych polach Ŝycia społeczno-gospodarczego. Analiza SWOT w znacznej części nie ma swojego źródła w przeprowadzonej diagnozie Diagnoza społeczno-ekonomiczna Diagnoza sytuacji mikroekonomicznej zaprezentowana w NSRO cechuje się pewnymi słabościami, które dotyczą wielu obszarów będących przedmiotem analizy: - Wątpliwości budzi podział diagnozy na dwie części. W części głównej dokumentu (rozdział 1) w sposób syntetyczny przedstawiono najwaŝniejsze trendy sytuacji mikroekonomicznej w kontekście celu 1. polityki spójności UE Konwergencja, natomiast w Załączniku 1 szczegółową diagnozę społeczno ekonomiczną kraju 11. Takie ujęcie powoduje, Ŝe części te nie są ze sobą spójne. Ten sposób prezentacji byłby uzasadniony, gdyby diagnoza zawarta w rozdziale 1. obejmowała syntetyczne oceny (trendy), które w Załączniku 1. zostałyby szczegółowo rozwinięte. - W diagnozie skupiono się przede wszystkim na prezentacji danych ilościowych opisujących sytuację społeczno-gospodarczą. Brakuje w niej natomiast analizy jakościowej, przedstawiającej związki przyczynowo-skutkowe. - W obu częściach diagnozy mamy do czynienia z odwołaniami do danych ilościowych dla róŝnych okresów, które z perspektywy 2006 r. nie są juŝ aktualne. W dokumencie z reguły okres analizy kończy się na 2004 r. a w niektórych przypadkach nawet na latach wcześniejszych. Wykorzystywane wskaźniki ponadto w wielu przypadkach odnoszą się do wartości absolutnych, bez podania odniesień relatywnych (np. w podziale na 1. mieszkańca). 11 Odniesienie diagnozy do celu 1. polityki spójności wynika z faktu, iŝ zarówno w latach , jak i Polska została objęta tym właśnie celem. 14

15 Sytuacja makroekonomiczna Przedstawiona w NSRO diagnoza sytuacji makroekonomicznej choć ogólnie trafna charakteryzuje się pewnymi słabościami. Przede wszystkim powinna ona więcej miejsca poświęcić aktualnej sytuacji i czynnikom ją wyjaśniającym. ZastrzeŜenia budzi ocena 2005 r. akcentująca stwierdzenie o obniŝeniu tempa wzrostu gospodarczego. Mimo, Ŝe ewidencyjnie słuszna, teza taka budzi wątpliwości merytoryczne. Nie uwzględniono w analizie następujących zjawisk: w roku 2004 silne oddziaływanie na tempo wzrostu wywarł jednorazowy impuls integracja z Unią Europejską; impuls integracji skutkował wyraźnym przyspieszeniem wzrostu w pierwszej połowie 2004 r. (przed majem wynikało ono m.in. z wyprzedzających reakcji producentów i konsumentów wyraŝających się w bezprecedensowym przyroście zapasów i zwiększonych zakupach niektórych towarów konsumpcyjnych); w istocie więc słabszego wzrostu w pierwszych kwartałach 2005 r. nie naleŝy traktować jako spowolnienia, ale jako naturalną implikację tej incydentalnej sytuacji, czwarty kwartał 2005 r. wykazywał znaczące przyspieszenie wzrostu, które juŝ w lutym 2006 r. (np. na podstawie badań koniunktury) moŝna było oceniać jako początek wyraźnej tendencji wzrostowej; naleŝałoby takŝe odnotować utrzymywanie się wysokiego tempa wzrostu w pierwszym kwartale 2006 r. Zawarta w diagnozie analiza popytowych czynników wzrostu jest powierzchowna. Brakuje w niej analizy czynników popytotwórczych. Od strony konsumpcji indywidualnej czynnikami dynamizującymi wzrost w końcu 2005 r. i w pierwszej połowie 2006 r. były płace, zatrudnienie i kredytowanie gospodarstw domowych. Bardzo wyraźny wzrost płac realnych oraz zatrudnienia stanowi waŝną zmianę w dotychczasowych tendencjach. Jest ona niedostrzeŝona w części diagnostycznej. RównieŜ część prognostyczna pomija te elementy. W tym kontekście bardzo ciekawym, waŝnym, a brakującym w omawianym dokumencie nurtem analizy mogłaby być ocena wpływu otwarcia rynków pracy UE i migracji zarobkowej Polaków, w szczególności na poziom płac. Przy omówieniu wzrostu inwestycji nie przedstawiono analizy czynników popytotwórczych. Jest to istotne, gdyŝ inwestycje w Polsce wciąŝ charakteryzują się pewną słabością i ich intensyfikacja moŝe napotykać ograniczenia. Istotnie, zdolności akumulacyjne przedsiębiorstw w roku 2005 i na początku 2006 r. nie wzrosły w wyraźny sposób, gdyŝ: 15

16 sytuacja finansowa firm nie poprawiła się w stopniu analogicznym do wzrostu gospodarczego, stopień wykorzystania środków zewnętrznych (kredytów inwestycyjnych, funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności) przez przedsiębiorstwa był nieznaczny. W tej sytuacji źródeł oŝywienia inwestycyjnego przełomu lat 2005/2006 poszukiwać naleŝy w: proeksportowym zaangaŝowaniu kapitału zagranicznego, który przy swobodzie przepływów i niewraŝliwości na kurs walutowy zwiększa skłonność do inwestowania, rozwijających się perspektywach zbytu, antycypowanych przez firmy. Ranking w/w czynników (ocena, które z nich są trudnymi barierami, a które dają szanse dynamizacji procesów inwestycyjnych) powinien znaleźć się w diagnozie, po to przede wszystkim, aby umoŝliwić prowadzenie odpowiedniej polityki osłabienia barier i wykorzystania szans. Przedstawiona w diagnozie analiza sfery handlu zagranicznego nie jest pełna. Na jej podstawie formułowana jest w części prognostycznej waŝna teza o przewidywanym przyszłym pogarszaniu się bilansu handlowego. Aby taką tezę uzasadnić naleŝałoby dokonać analizy czynników wpływających na eksport i import oraz zmian siły ich oddziaływania na przestrzeni ostatnich lat. Z estymacji ekonometrycznych wykonanych przez Instytut Koniunktur i Cen wynika np., Ŝe w ostatnich latach w znaczący sposób zmniejszył się wpływ czynnika kursowego na eksport 12. Główną przyczyną jest tu rosnąca rola proeksportowych inwestycji zagranicznych, charakteryzujących się niską wraŝliwością na kurs. Zatem, nawet w sytuacji przewidywanej aprecjacji złotego przy odpowiednim napływie proeksportowego kapitału zagranicznego i sprzyjającej koniunkturze zewnętrznej wielce prawdopodobne jest utrzymywanie pozytywnego wkładu eksportu netto we wzrost gospodarczy. Prognoza makroekonomiczna Przedstawiona w dokumencie prognoza na lata nie docenia faktycznego wpływu eksportu netto na wzrost PKB. Warto byłoby wymienić go jako element szansy rozwojowej, pozwalający na przyspieszenie wzrostu. Prognozy nie poprzedzono przedstawieniem ogólnej filozofii, koncepcji. Nie wystarcza powiedzieć, Ŝe wzrost będzie generowany przez popyt wewnętrzny. Oprócz elementu wykorzystania funduszy unijnych nie wymieniono Ŝadnych innych czynników, które mogłyby wpływać na wzrost inwestycji i konsumpcji. 12 Gospodarka i handel zagraniczny Polski w 2005 roku, Raport roczny, Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa

17 Nie udzielono odpowiedzi na pytania: co będzie się działo z płacami (enigmatycznie zaznaczony słaby wzrost plac realnych, to zbyt mało, gdyŝ jest to wielce niepewna, kontrowersyjna przesłanka), jak mogą kształtować się środki na inwestycje w dyspozycji przedsiębiorstw (kredyty inwestycyjne, sytuacja finansowa firm)? Jeśli uznać, Ŝe przedstawiony w prognozie wariant jest realistyczny (a więc taki, z którego wyeliminowano jakieś szczególne (wyjątkowe) sytuacje zagroŝeń, czy realizacji wyjątkowych szans), to naleŝy zauwaŝyć, Ŝe: - konsumpcja indywidualna w latach jest niedoszacowana, - inwestycje mogą okazać się przeszacowane dla lat , - wpływ eksportu netto na przyrost PKB moŝe okazać się bardziej pozytywny niŝ zakłada to prognoza. Wskazują na to np. wyniki I kwartału 2006 r., a takŝe wykonana w IKCHZ analiza cyklu koniunkturalnego, w której stosując analizę częstości (Fouriera), dla podstawowych składowych PKB (inwestycji oraz konsumpcji indywidualnej) wyodrębniono częstotliwość odpowiadającą cyklowi koniunkturalnemu o długości 7. lat. Zgodnie z wynikami tej analizy przez dwa najbliŝsze lata będziemy mieli do czynienia ze wznoszącą składową cyklu konsumpcji, natomiast inwestycje powinny wejść w obszar spadkowy znacznie wcześniej. I jeśli przedłuŝyć dotychczasowe tendencje po stronie konsumpcji dodatkowo pozytywnie winny oddziaływać niemal wszystkie czynniki (płace, świadczenia, kredyty), a po stronie inwestycji tylko ewentualne wykorzystanie funduszy unijnych. RóŜnice w prognozach są oczywiście naturalne i dyskusja na temat czy PKB będzie rósł w tempie 4,3 czy 4,9% nie jest zbyt istotna, ani twórcza. Zamieszczonej w projekcie NSRO prognozie makroekonomicznej na lata moŝna jednak (i naleŝy) postawić powaŝniejszy zarzut. Brakuje w niej identyfikacji ewentualnych zagroŝeń wzrostu i ewentualnych szans na jego przyspieszenie. Do zagroŝeń moŝna zaliczyć np.: bardzo prawdopodobne nie wywiązanie się z ustaleń dotyczących kryterium budŝetowego z Maastricht dlatego teŝ naleŝałoby wykazać, jakie mogą być tego konsekwencje, np. dla dostępu do funduszy unijnych? powstanie presji inflacyjnej i przyspieszenie inflacji (na skutek ogólnie nadmiernego wzrostu dochodów, m.in. po stronie płac z tytułu efektu migracji i po stronie wypłat świadczeń efekt polityczny), ingerowanie polityki w rynki finansowe, zniechęcające inwestorów zagranicznych, 17

18 wynikający z sytuacji politycznej bałagan oraz konflikty ambicjonalne w administracji, m.in. utrudniające wykorzystanie funduszy strukturalnych. Największych szans na przyspieszenie naleŝy natomiast upatrywać w dobrym wykorzystaniu funduszy unijnych i intensyfikacji napływu inwestycji zagranicznych (o charakterze proeksportowym, a szczególnie ze sfery B+R). To jednak wymaga uniknięcia w/w zagroŝeń. Zrozumiałe jest, Ŝe w dokumencie rządowym, skierowanym na zewnątrz, o tego typu zagroŝeniach się nie mówi. Jednak waŝne byłoby stanowcze (pozytywne) podkreślenie kursu polityki akcentującego przywiązanie do wartości europejskich, wykluczającego polityczne ingerencje w rynki i instytucje finansowe oraz populistyczne mnoŝenie wydatków budŝetowych. Taka deklaracja (wydawałoby się oczywista i niejako domyślnie obecna w konwencji dokumentów unijnych) byłaby jednak ze wszech miar wskazana. Stosując model ekonometryczny opracowany w IKCHZ, którego koncepcja i podstawowe zaleŝności zostały opisane w Raporcie metodologicznym 13 oraz Załączniku 1. oceny szacunkowej NSRO, otrzymano zamieszczoną poniŝej prognozę podstawowych kategorii makroekonomicznych, charakteryzujących gospodarkę Polski do 2008 r. Prognoza uwzględnia 70% wykorzystanie środków finansowych UE, przeznaczonych dla Polski w latach (zgodnie z zasadą n+2). Prognoza podstawowych wskaźników makroekonomicznych w latach Tablica 1 Wyszczególnienie wartość (mld zł) zmiany roczne w % Produkt krajowy brutto (PKB) Popyt krajowy Konsumpcja prywatna Konsumpcja publiczna Nakłady brutto na środki trwałe Eksport towarów i usług Import towarów i usług 980,9 983,9 606,7 190,4 178,3 362,6 365,7 3,4 2,2 2,0 4,8 6,5 8,1 4,9 4,9 4,7 3,8 2,4 10,1 9,0 8,6 5,2 4,7 3,7 2,5 10,8 9,8 9,4 4,3 4,0 3,1 1,9 6,9 7,8 7,6 Ceny konsumpcyjne. 2,1 1,5 2,1 2,4 Źródło: GUS. Prognoza własna. Nadspodziewanie wysoki wzrost popytu gospodarstw domowych danych w I półroczu 2006 r. moŝe spowodować wyŝsze od prognozowanego tempo wzrostu PKB (5,2-5,3%). 13 Ocena szacunkowa projektu Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia , Raport metodologiczny, op. cit. 18

19 Sytuacja mikroekonomiczna Administracja publiczna i społeczeństwo obywatelskie W NSRO budowa nowoczesnej i sprawnej administracji traktowana jest jako szczególnie istotna, gdyŝ warunkuje efektywne wykorzystanie środków z funduszy strukturalnych. W zasadzie prawidłowo zidentyfikowano główne problemy funkcjonowania administracji publicznej. DostrzeŜono zasadniczą zmianę, jaka dokonuje się w warunkach transformacji systemowej w zakresie realizowanych przez nią funkcji (chociaŝ proces ten nie jest jeszcze zakończony). Polega ona na zastąpieniu funkcji zarządczych (bezpośredniego podejmowania decyzji) funkcjami programowania, kreowania standardów i procedur oraz tworzenia warunków dla społecznego i gospodarczego rozwoju kraju. W diagnozie uwzględniono takŝe takie problemy, jak: nadmierne upolitycznienie, niską sprawność organizacyjną, brak przejrzystego podziału kompetencji, niski poziom standaryzacji instrumentów zarządzania kadrami, wąski zakres wykorzystania koncepcji organizacji procesowej oraz zagroŝenie korupcją. Zwrócono szczególną uwagę na zagadnienia wymiaru sprawiedliwości. Podkreślono równieŝ problemy dotyczące rozwoju społeczeństwa obywatelskiego a takŝe niekorzystne zjawiska występujące w systemie zarządzania i wdraŝania polityki spójności (przeregulowanie, skomplikowane procedury, słaba koordynacja, niestabilność kadr oraz słabe wyposaŝenie w sprzęt). Za kluczową barierę funkcjonowania administracji publicznej uznać naleŝy (niedocenioną w wystarczającym stopniu w NSRO) niestabilność struktur instytucjonalnych administracji centralnej i samorządowej oraz wysoki poziom ich upolitycznienia. Wątpliwości budzą ponadto następujące, zbyt ogólnikowe (w niektórych przypadkach bez wcześniejszego zdefiniowania wykorzystywanych pojęć) sformułowania: - Zawarta w NSRO teza o nieprzeprowadzeniu w okresie transformacji systemowej jednolitej reformy administracji publicznej (s. 110) jest tylko w części prawdziwa. NaleŜy pamiętać, Ŝe reforma na tym polu nie była zadaniem podstawowym (ze względu na skalę reform gospodarczych i społecznych). Nie jest takŝe zgodne z prawdą stwierdzenie, Ŝe nie podejmowano działań na tym obszarze. Wśród nich uwzględnić naleŝy np. decentralizację, budowanie korpusu słuŝby cywilnej, zmniejszanie obciąŝeń administracyjnych podmiotów gospodarczych, czy teŝ reformy centrum gospodarczego i stopniowe przezwycięŝanie sektorowości. Wydaje się, Ŝe bardziej rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym byłoby 19

20 zastąpienie zawartych w NSRO ocen tej kwestii, stwierdzeniem o braku kompleksowej, spójnej wewnętrznie reformy administracji publicznej. - Problemy funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości nie są identyczne z opisanymi w diagnozie problemami administracji publicznej. Scharakteryzowano je prawidłowo w Krajowym Programie Reform (KPR) wskazano na dysproporcję (dysonans) pomiędzy rozszerzeniem właściwości sądów powszechnych w sprawach gospodarczych i wzrastającą liczbą spraw rozpatrywanych przez sądy a stanem kadrowym i organizacyjnym sądownictwa oraz jego wyposaŝeniem technicznym. Ocenę tą warto byłoby przytoczyć w NSRO. - Pominięto ogromnie waŝną kwestię przyczyn, utrwalonego w opinii społecznej negatywnego wizerunku, administracji w społeczeństwie. Łączy się go jednostronnie ze zjawiskiem korupcji (s. 111). Korupcja jednak nie wyjaśnia w pełni przyczyn negatywnego wizerunku administracji. WiąŜe się on równieŝ z przewlekłością i biurokratyzacją procedur, poziomem kultury urzędniczej, przejawiającej się zwłaszcza w kontaktach z klientem, niewystarczającą jawnością procesu decyzyjnego a takŝe pomijaniem partnerów społecznych w procesach decyzyjnych. Zjawiska te powinny znaleźć swoje odbicie w diagnozie. - Zgodzić się naleŝy z oceną kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego (s. 111). Formułując na ten temat opinie pamiętać jednak naleŝy, Ŝe rozwój instytucji tego społeczeństwa stanowi konsekwencję rozwoju systemu demokratycznego i utrwalenia procedur demokratycznych. W tej sytuacji nie w pełni uprawnione są porównania Polski z krajami, w których instytucje te i procedury współdziałania kształtowały się przez wiele pokoleń. - Ocena aktywności obywatelskiej i poziomu rozwoju społeczeństwa obywatelskiego przedstawiona w diagnozie jest trafna. Nie zawiera jednak Ŝadnych wskaźników opisujących sytuację w tym zakresie. Kluczowe pytanie dotyczy przyczyn niskiego zaangaŝowania Polaków w działalność społeczną. Z pewnością naleŝałoby wymienić wśród nich niski poziom identyfikacji obywateli z instytucjami państwa oraz ciągle funkcjonujący w opinii społecznej podział my-oni. PoŜądane jednak byłoby przynajmniej podjęcie próby odpowiedzi na to pytanie. - W diagnozie uwzględniono problemy administracji zaangaŝowanej w realizację polityki spójności (s. 111). ZauwaŜyć naleŝy, Ŝe zwiększenie liczby zatrudnionych przy obsłudze funduszy strukturalnych (do osób na koniec grudnia 2005 r.) nie spowodowało (w wystarczającym stopniu) likwidacji barier na tym obszarze. W kontekście społecznego postrzegania administracji i systematycznie ponawianych w kolejnych wyborach 20

OCENA SZACUNKOWA NARODOWYCH STRATEGICZNYCH RAM ODNIESIENIA 2007-2013. Streszczenie

OCENA SZACUNKOWA NARODOWYCH STRATEGICZNYCH RAM ODNIESIENIA 2007-2013. Streszczenie INSTYTUT KONIUNKTUR I CEN HANDLU ZAGRANICZNEGO Wykonano dla Ministerstwa Rozwoju Regionalnego OCENA SZACUNKOWA NARODOWYCH STRATEGICZNYCH RAM ODNIESIENIA 2007-2013 Streszczenie Warszawa, listopad 2006 Uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów społecznych Beata Bujak Szwaczka Proregio Consulting Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Planowanie

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności UE na lata 2014 2020

Polityka spójności UE na lata 2014 2020 UE na lata 2014 2020 Propozycje Komisji Europejskiej Unii Europejskiej Struktura prezentacji 1. Jakie konsekwencje będzie miała polityka spójności UE? 2. Dlaczego Komisja proponuje zmiany w latach 2014

Bardziej szczegółowo

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Marek Orszewski Dyrektor Wydziału Rozwoju Regionalnego UMWZ Europa 2020 Unia Europejska wyznaczyła wizję społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004 KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA POLITYKI ENERGETYCZNEJ NA POZIOMIE WOJEWÓDZTWA STAN OBECNY, PRIORYTETY NA PRZYSZŁOŚĆ W KONTEKŚCIE PROWADZONEJ AKTUALIZACJI STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA. Wydział Programowania

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców 1 Autor: Aneta Para PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców Informacje ogólne o PO KL 29 listopada br. Rada Ministrów przyjęła projekt Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL), który jest

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

ąŝy Dyrektor Departamentu Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym Ministerstwo Rozwoju Regionalnego

ąŝy Dyrektor Departamentu Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Paweł ChorąŜ ąŝy Dyrektor Departamentu Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Podstawy prawne Projekt rozporządzenia Rady ustanawiającego ogólne zasady dla Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Ocena ex ante projektu Strategii Rozwoju Województwa 2011-2020

Ocena ex ante projektu Strategii Rozwoju Województwa 2011-2020 Ocena ex ante projektu Strategii Rozwoju Województwa 2011-2020 Zakres, metodologia i wyniki ewaluacji Jakub Szymański Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM 10modułów oceny ex ante 1. Ocena Strategii

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Warszawa, 27 maja 2009 r.

Działalność badawcza Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Warszawa, 27 maja 2009 r. 2009 Działalność badawcza Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Warszawa, 27 maja 2009 r. Warszawa, 27 maja 2009 r. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości PARP jest rządową agencją podległą Ministrowi

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA WYKONANIE EKSPERTYZY: Wpływ wdroŝenia Inicjatywy JEREMIE na terenie województwa kujawsko-pomorskiego na sytuację gospodarczą regionu ze szczególnym uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Raport Przedsiębiorczość w Polsce Edycja 2014

Raport Przedsiębiorczość w Polsce Edycja 2014 Raport Edycja 2014 2 CHARAKTER I CELE RAPORTU Raport ma charakter informacyjny i dotyczy szeroko rozumianej przedsiębiorczości. Cele raportu: Ukazanie aktualnej sytuacji ekonomiczno finansowej przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Konferencja pt. Innowacyjność i e-rozwój Województwa Mazowieckiego jako kluczowe czynniki wdrażania polityki strukturalnej w latach 2007-2013 26

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Narodowej Strategii Spójności (NSRO) 2007 2013

Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Narodowej Strategii Spójności (NSRO) 2007 2013 Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Narodowej Strategii Spójności (NSRO) 2007 2013 GraŜyna Gęsicka Minister Rozwoju Regionalnego Dokumenty programowe UE Kapitał Ludzki Odnowiona Strategia Lizbońska Zintegrowany

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Warszawa, czerwiec 2014 r. Dotychczas podjęte inicjatywy Szefa Służby Cywilnej W latach

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa funduszy unijnych na lata 2014-2020. Słubice, 23 listopada 2012 r.

Nowa perspektywa finansowa funduszy unijnych na lata 2014-2020. Słubice, 23 listopada 2012 r. Nowa perspektywa finansowa funduszy unijnych na lata 2014-2020 Słubice, 23 listopada 2012 r. Plan prezentacji dotychczasowa wiedza nt. programowania funduszy 2014-2020 w Polsce, 12 postulatów organizacji

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu współfinansowanego ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2007-203 W ramach 4 Osi Rozwój infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Pytanie: Jak wykorzystać praktyczną wiedzę z zakresu wydawania decyzji środowiskowych w celu prawidłowej identyfikacji obszarów

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 Streszczenie

Załącznik nr 5 Streszczenie Załącznik nr 5 Streszczenie Raport jest podsumowaniem badania pn. Ewaluacja ex-ante Projektu Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 zrealizowanego przez ASM Centrum Badań i Analiz Rynku Sp. z

Bardziej szczegółowo

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej?

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej? Artur Prażniewski Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego 1. Definicja Spójność terytorialna przynosi coraz to nowe zagadnienia oraz stawia istniejące problemy w nowym świetle.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 5. System monitorowania i oceny realizacji LPR i komunikacji społecznej

Rozdział 5. System monitorowania i oceny realizacji LPR i komunikacji społecznej Rozdział 5 System monitorowania i oceny realizacji LPR i komunikacji społecznej 5.1 Zestaw wskaźników do oceny wdroŝenia programu Jednym z celów monitoringu jest dostarczanie informacji o postępie realizacji

Bardziej szczegółowo

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Robocze wyniki analizy SWOT w ramach procesu przygotowania Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Opiekun naukowy procesu przygotowania SRWO: prof. dr hab. Krystian Heffner Analiza SWOT nasze podejście

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Czym jest foresight?

Czym jest foresight? Foresight technologiczny rozwoju sektora usług ug publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Czym jest foresight? Konferencja Otwierająca Politechnika Śląska, Zabrze 17.06.20009 Foresight: Badanie

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU maj-czerwiec, 2013 ul. Hoża 20 \ ul. Wspólna 1/3 \ 00-529 Warszawa \ tel. +48 (22) 529 27 18 \ fax +48 (22) 628 09 22 ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 BIBLIOTEKA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH Agnieszka Pogorzelska ekspert ds. funduszy europejskich w Centralnym Punkcie Informacyjnym Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 Strona 2 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa dokumentu: Projekt Rządowego Programu Przeciwdziałania Korupcji na lata 2014-2019

1. Nazwa dokumentu: Projekt Rządowego Programu Przeciwdziałania Korupcji na lata 2014-2019 Załącznik nr 2 KARTA ZGODNOŚCI PROJEKTU PROGRAMU ROZWOJU ZE STRATEGIĄ ROZWOJU KRAJU 2020. AKTYWNE SPOŁECZEŃSTWO, KONKURENCYJNA GOSPODARKA, SPRAWNE PAŃSTWO z uwzględnieniem wymogów ustawy z dnia 6 grudnia

Bardziej szczegółowo

III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA PRZYKŁADOWY

III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA PRZYKŁADOWY III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA PRZYKŁADOWY Zakres studium wykonalności dla przedsięwzięć inwestycyjnych w sektorze wodnym 1. Wnioskodawcy i promotorzy

Bardziej szczegółowo

Programy unijne dla Jednostek Samorządu Terytorialnego

Programy unijne dla Jednostek Samorządu Terytorialnego e u r o k o n t a k t Programy unijne dla Jednostek Samorządu Terytorialnego Brzeg Opolski 05.04.2006 1 Wartość pomocy dla Polski w latach 2004-2006 Nazwa programu Kwota w TMEUR Programy Operacyjne (7

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN dr Instytut Wiedzy i Innowacji 2 września 2009 r. Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Podstawowa dokumentacja konkursowa Podstawowa dokumentacja konkursowa Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013 Szczegółowy opis priorytetów RPO WZ Przewodnik do

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć zintegrowany rozwój filary zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju miast

Zrozumieć zintegrowany rozwój filary zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju miast Zrozumieć zintegrowany rozwój filary zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju miast Integracja systemu zarzadzania rozwojem Integracja : Od wizji rozwoju, planów zagospodarowania, przez sredniookresowe

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO Rozwój Polski Wschodniej ROLA KOMITETU MONITORUJĄCEGO 1 PLAN PREZENTACJI 1. Monitoring definicja i rodzaje 2. System sprawozdawczości - jako narzędzie monitoringu 3.

Bardziej szczegółowo

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Wnioski z badania IBnGR Perspektywa finansowa 2007-2013 przyniosła nowe instrumenty finansowania.

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Strategia Energetyki Województwa Lubuskiego

Strategia Energetyki Województwa Lubuskiego Strategia Energetyki Województwa Lubuskiego Podsumowanie procedury strategicznej oceny oddziaływania na środowisko www.energoekspert.com.pl Wrzesień, 2013 Spis treści 1. Podstawa prawna i przebieg procedury...

Bardziej szczegółowo

Roman Ciepiela i Wicemarszałek Województwa. Kraków, 17 czerwca 2011 r.

Roman Ciepiela i Wicemarszałek Województwa. Kraków, 17 czerwca 2011 r. Roman Ciepiela i Wicemarszałek Województwa Małopolskiegoł lk Kraków, 17 czerwca 2011 r. Sieć Małopolskich Obserwatoriów Rozwoju Regionalnego polityka rozwoju Małopolskie Obserwatorium Polityki Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia)

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Szczegółowe nakłady na realizację Programu Rozwoju Innowacji województwa lubuskiego. Dokument przedstawia

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa 10 41,7 % 3. Strona rządowa 4 16,6 % 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy,

1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa 10 41,7 % 3. Strona rządowa 4 16,6 % 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy, Ad. 1 Skład liczbowy i procentowy Komitetu Monitorującego WRPO Lp. Strona reprezentowana Liczba Członków KM WRPO % udział danej Strony w składzie KM WRPO 1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 Książki Małgorzata Sikora- Gaca, Urszula Kosowska (Fundusze Europejskie w teorii i praktyce, Warszawa 2014 Magdalena Krasuska, Fundusze Unijne w

Bardziej szczegółowo

Założenia Umowy Partnerstwa 2014-2020. Warszawa, 24 stycznia 2013 r.

Założenia Umowy Partnerstwa 2014-2020. Warszawa, 24 stycznia 2013 r. Założenia Umowy Partnerstwa 2014-2020 Warszawa, 24 stycznia 2013 r. Dokumenty strategiczne na lata 2014-2020 Założenia Umowy Partnerstwa, zaakceptowane przez Radę Ministrów 15 stycznia 2013 r. stanowią

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT 80 Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Możliwość rozwoju produkcji żywności wysokiej jakości. 2. Korzystna struktura wielkości gospodarstw. 3. Korzystne warunki przyrodnicze

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wsparcie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Tomasz Napiórkowski Departamentu Społeczeństwa Informacyjnego

Bardziej szczegółowo

WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010

WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010 WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010 Czego dotyczyła uwaga? Treść uwagi Kto zgłosił? Komentarz 7.2.2, nowe kryterium jako nr 4 7.2.2, nowe kryterium

Bardziej szczegółowo

Środowisko dla Rozwoju

Środowisko dla Rozwoju ENEA Krajowa sieć partnerstwa Środowisko dla Rozwoju na rzecz promowania zasad zrównowaŝonego rozwoju i jej rola we wdraŝaniu POIiŚ 27 maja 2010 r. Zamość Spis treści 1. Europejska Sieć Organów Środowiskowych

Bardziej szczegółowo

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 Załącznik 4 - Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 NR WNIOSKU KSI: INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Plan prezentacji System finansowy a sfera realna Rozwój w ujęciu krajowym,

Bardziej szczegółowo

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 12.08.2014, Łódź Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 12.08.2014, Łódź PLAN PREZENTACJI 1. Opis Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo