Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie Directions of development of financial market after crisis

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie Directions of development of financial market after crisis"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 88 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2011 prof. dr hab. in. Tadeusz Wa ci ski Politechnika Warszawska, Wydzia Zarz dzania dr in. Gra yna Paulina Wójcik Szko a G ówna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wydzia In ynierii Produkcji Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie Directions of development of financial market after crisis Streszczenie: W pracy omówiono przyczyny wywo uj ce kryzysy tj. ekspansywn polityk pieni n prowadz c do powstania niebezpiecznie wysokiego deficytu bud etowego. Stwierdzono, e konieczne jest prowadzenie intensywnych bada nad przyczynami i natur kryzysów w celu opracowania systemu mo liwie wczesnego ostrzegania przed nimi i zapobiegania im. Abstract: The article presents causes the calling out crises such how the expansive money leading to rise of dangerously high budget deficit policy. It was affirmed, that is necessary the leadership of intensive investigations over causes and the nature of crises in aim of study of possibly early system warning before them and the prevention them. Wprowadzenie Wci niestabilna sytuacja na mi dzynarodowych rynkach kapita owych, wskazania Komisji Europejskiej dotycz ce obj cia konsumentów hipotecznych pe niejsz ochron, a w Polsce zmiany m.in. regulacji prawnych i wzrost awersji klientów do ponoszenia ryzyka inwestycyjnego sk aniaj do wnikliwej analizy czynników sukcesu i perspektyw rozwoju rynku finansowego. Polska i kraje Nowej Europy wydaj si by dobrze zabezpieczone przed skutkami zawirowa na wiatowych rynkach finansowych. Coraz wi ksze zainteresowanie rynku innowacyjnymi sposobami inwestowania i przemodelowanie struktury portfela oszcz dno ci ludno ci, to istotne przes anki do tworzenia nowych modeli biznesowych oraz silniejszej integracji instytucji bankowych i ubezpieczeniowych ze szczególnym uwzgl dnieniem zarz dzania bazami danych, szacowania ryzyka i ochrony reputacji. Proces pog biania i rozszerzania integracji europejskiej w obszarze rynkowego systemu finansowego przybra form splotu konsolidacji instytucji finansowych, liberalizacji rynków finansowych i harmonizacji regulacji nadzorczych oraz budowy nowego adu monetarnego.

2 10 T. Wa ci ski, G.P. Wójcik W ostatniej dekadzie XX wieku w ród g ównych argumentów ekonomicznych na rzecz rozszerzenia i pog bienia integracji europejskiej wymienia si 1 : stabilno cen, stabilno kursu wymiennego w ramach UE, wspóln walut, obni enie kosztów transakcyjnych, instytucjonalizacj jednoznacznie antyinflacyjnego, niemieckiego wzorca banku centralnego (Bundesbank) w formie EBC, zwi kszenie korzy ci skali, wzmocnienie konkurencyjno ci przez wzmocnienie mechanizmu rynkowego, zwi kszenie wydajno ci pracy i efektywno ci gospodarowania, zwi kszenie handlu wewn trz UE. W ród g ównych argumentów politycznych wymienia si : wzmocnienie pozycji Europy wobec reszty wiata, zreformowanie pa stwa dobrobytu, wzmocnienie suwerenno ci na poziomie UE, integracj pa stw narodowych, euro-rezerwow walut wiata. Pog bianie i rozszerzenie integracji europejskiej wymaga harmonizacji regulacji systemu finansowego mi dzy pa stwami cz onkowskimi oraz mi dzy regulacjami dotycz cymi finansów publicznych i finansów prywatnych. Kryzysy na globalnych rynkach finansowych Rozwój globalnych rynków finansowych by by niemo liwy bez otwarcia narodowych rynków finansowych. Liberalizacj i deregulacj tych rynków rozpocz y kraje wysoko rozwini te w latach 70. Od drugiej po owy lat siedemdziesi tych XX wieku globalnym problemem sta y si zaburzenia systemów finansowych, które uniemo liwiaj ich funkcjonowanie, w rezultacie prowadz c do rozpr enia obrotu gospodarczego 2. Wyst puj ce w gospodarce wiatowej w ostatnich dziesi cioleciach ubieg ego wieku za amania finansowe w formie kryzysu zad u enia lat 80., kryzysów walutowych w Europie na pocz tku lat 90. i kryzysów finansowych w Meksyku, szeregu krajów Azji, Rosji, Brazylii, Argentynie, Turcji i pe zaj cego kryzysu w Japonii nie mog by wyja nione w ten sam sposób. Dok adna analiza pozwala na identyfikacj wywo uj cych je czynników wewn trznych, tj. b dów w polityce makroekonomicznej i s abo ci strukturalnych oraz instytucjonalne poszczególnych krajów. W warunkach post puj cej globalizacji i zwi zanej z ni liberalizacji oraz deregulacji rynków 1 A. Verdun, European Responses to Globalization and Financial Market Integration, Perceptions of Economic and Monetary Union in Britain, France and Germany, Palgrave-Macmillan, Houndmills-New York 2000, s K. Rogoff, J. Zettelmeyer, Bankruptcy Procedures for Sovereigns. A history of Ideas, , IMF Working Paper nr 133, Washington, D.C Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011 ZN nr 88

3 Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie 11 finansowych polityki narodowe nie s nigdy niezale ne od czynników zewn trznych, czyli rozwoju globalnych parametrów, takich jak ceny (terms of trade), kursy walutowe i stopy procentowe. Na te parametry poszczególne kraje nie maj adnego lub tylko niewielki wp yw. W tych warunkach pozostaje im tylko ich akceptacja i dostosowanie si do zmieniaj cej si sytuacji w gospodarce wiatowej. Dla wyst pienia zjawisk kryzysowych znaczenie maj czynniki psychologiczne. Mo na tu wskaza na tzw. instynkt stadny inwestorów, czyli orientowanie si na reakcje innych, pesymistyczne i optymistyczne nastroje inwestorów oraz zjawisko samospe niaj cej si przepowiedni, czyli pod anie za prognoz (ang. self fulfiling prophency). Wed ug neoklasycznej interpretacji kryzysy finansowe powstaj wskutek makroekonomicznych zmian wywo anych post powaniem inwestorów finansowych. Mo e ono by zale ne od d ugookresowych czynników wzrostu (np. post pu technicznego), koniunkturalnych waha popytu oraz zmian w gospodarce wiatowej. Jest to proces normalny i konieczny dla rynkowej alokacji rozmiarów i struktury inwestycji. Mo e ono przecie by tak e niespodziewane i b dne, a w konsekwencji wymusi kosztowne spo ecznie dostosowania. Kryzys finansowy oznacza jednoczesne wyst pienie kryzysu kilku elementów systemu finansowego i na ogó zwi zany jest z za amaniem si waluty danego kraju. Za amanie si danej waluty, czyli kryzys walutowy oznacza spadek zaufania inwestorów finansowych do danej waluty, co powoduje jej gwa town i masow wyprzeda, czyli ucieczk kapita ów za granic, której najcz - ciej bezpo rednim efektem jest dewaluacja. Kryzys walutowy mo e istnie samoistnie lub te by zwi zany z kryzysami innych elementów systemu finansowego: kryzysem pieni nym w formie znacznego wzrostu stóp procentowych i zmniejszenia rozmiarów pieni dza w obiegu, kryzysem bankowym ograniczeniami i zawieszeniem wyp at bankowych oraz bankructwem niektórych banków, kryzysem gie dowym, czyli gwa townym i znacznym spadkiem cen gie dowych papierów warto ciowych. Klasyfikacja przyczyn wywo uj cych kryzysy Ró norodno przyczyn wywo uj cych kryzysy, a jednocze nie cechy zbie ne niektórych z nich spowodowa y, e podj to próby ich klasyfikacji oraz budowania ich modeli teoretycznych. Pierwsza grupa modeli, zwanych kanonicznymi lub pierwszej generacji, nawi zuje do kryzysów walutowych ko ca lat 70. i pocz tku lat 80., jakie mia y miejsce w Ameryce Po udniowej (Meksyk, Argentyna). Wed ug P. Krugmana, który by g ównym twórc tych modeli, kryzys wywo uj czynniki wewn trzne tj. ekspansywna polityka pieni na prowadz ca do powstania niebezpiecznie wysokiego deficytu bud e- ZN nr 88 Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011

4 12 T. Wa ci ski, G.P. Wójcik towego 3. Deficyt ten finansowany jest emisj pieni dza, co oznacza wzrost inflacji. Przy sta ym kursie wymiany powoduje to spadek konkurencyjno ci eksportu i wzrost atrakcyjno ci importu. W ten sposób ro nie deficyt obrotów handlowych i zmniejszaj si rezerwy dewizowe. W celu przywrócenia równowagi zewn trznej rz d mo e podj interwencj na rynku walutowym, zaostrzy polityk fiskaln i podwy szy stopy procentowe. Je li te rodki oka si nieskuteczne, to jest zmuszony podj decyzj o dewaluacji, któr przyspiesza atak spekulantów na walut krajow. Do kryzysu pierwszej generacji mo na zaliczy tak e kryzys, który wybuch w Rosji w 1998 roku. By on wynikiem do chaotycznej polityki makroekonomicznej, jak prowadzi a Rosja w pocz tkowym okresie transformacji. Spowodowa a ona powstanie wielkiego deficytu bud etowego, nadmiernego zad u enia banków, istnienie ogromnej strefy korupcji i wycieku za granice wielu miliardów dolarów. Pozorna prywatyzacja sprzyja a funkcjonowaniu wielkich nieefektywnych konglomeratów finansowo-przemys owych, które w dodatku nie p aci y do bud etu nale nych podatków. Sygna em do wybuchu kryzysu by znaczny spadek cen surowców g ównego artyku u eksportowego Rosji w zwi zku z kryzysem w Azji 4. Je li modele pierwszej generacji wskazuj na nierozwa n polityk makroekonomiczn jako przyczyn kryzysów, to w przypadku modeli drugiej generacji dotycz krajów prowadz cych rozs dn polityk i dysponuj cych znacznymi rezerwami walutowymi. Kraje te mog utrzymywa sta y kurs walutowy jako element polityki nastawionej na stabilizacj gospodarki, a tak e ze wzgl du na zobowi zania wynikaj ce z uczestnictwa we wspólnym systemie walutowym. Mog jednak tak e zmienia priorytety swojej polityki: zdewaluowa walut i up ynni kurs 5. Celem tego przedsi wzi cia mo e by d enie do wzrostu konkurencyjno ci handlu zagranicznego i produkcji, zmniejszenie bezrobocia, d ugu publicznego i p ac realnych, czyli generalnie do o ywienia gospodarki i przyspieszenia wzrostu. Mo liwe s ró ne stany równowagi determinowane przez poziom i charakter kursu oraz cele polityki gospodarczej. Je li w danym kraju pojawi si przes anki, które uzasadniaj przej cie poprzez dewaluacj do nowego stanu równowagi, to spekulanci mog przypu ci atak na jego walut, przyspieszaj c odpowiednio tak decyzj. W adze krajowe mog wcze niej lub pó niej uzna, e obrona poziomu kursu jest dla gospodarki nieop acalna. Klasycznym przyk adem takiego rozwoju sytuacji by przyk ad Wielkiej Brytanii i gry spekulacyjnej G. Sorosa. Na podstawie kryzysu walutowego w tym i innych krajach Europejskiego Systemu Walutowego, które mia y miejsce w 1992 roku, M. Obstfeld sformu owa za o enia modeli drugiej generacji. Równie kryzys walutowy w Hongkongu w 1998 roku mo na uzna za spe niaj cy za o enia tego modelu. 3 Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld, Mi dzynarodowe stosunki gospodarcze, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, ISBN: , s J. Rymarczyk, Mi dzynarodowe stosunki gospodarcze, PWE, Warszawa 2006, s Tam e, s. 65. Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011 ZN nr 88

5 Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie 13 Analiza kryzysów finansowych, które wyst pi y na emerging markets szczególnie w Meksyku w latach 1994/95 i w Azji w latach 1997/98 pozwala rozpozna pewien schemat ich pojawiania si i przebiegu, których nie mo na w wystarczaj cym stopniu wyja ni przy pomocy wcze niej przytoczonej teorii neoklasycznej. Punktem wyj cia by powstaj cy z masowej p ynno ci w du ych centrach finansowych (Londyn, Nowy Jork, Tokio) strumie kapita- u, który poszukiwa rentownych mo liwo ci inwestycyjnych. Szczególnie atrakcyjnie, z punktu widzenia wysoko ci stopy zwrotu, przedstawia y si emerging markets, co potwierdza y oceny agencji ratingowych i innych oficjalnych instytucji finansowych. Masowy nap yw kapita u by mo liwy, poniewa kraje te, pod naciskiem mi dzynarodowych instytucji, zliberalizowa y i zderegulowa y swoje rynki finansowe. Jednocze nie nie stworzy y niezb dnych zabezpiecze przed negatywnymi skutkami tego procesu. Ponadto w wielu przypadkach w interesie po yczkodawców i inwestorów le a o obchodzenie reguluj cych przepisów w celu obni enia kosztów. Nap yw kapita ów na rynki finansowe tych krajów wkrótce przekroczy ich mo liwo ci absorpcyjne warunkowane niewielkimi ich rozmiarami i niedorozwojem ich infrastruktury instytucjonalnej. W ród inwestorów pojawi y si obawy, e ich oczekiwania co do rentowno ci inwestycji mog nie zosta spe nione lub nawet mog ponie oni straty. Reakcj na to by gwa towny zwrot strumienia kapita ów wzmocniony przez fal spekulacji w stosunku do waluty kraju inwestora. Tak jak wysoki przep yw kapita ów prowadzi do przewarto ciowania tej waluty z negatywnymi konsekwencjami dla bilansu handlowego, tak spadek zaufania i gwa towny odp yw spowodowa jej dewaluacj si gaj c 50% i wi cej. W szczególno ci banki i przedsi biorstwa w nadmiernym stopniu wykorzystywa y krótkoterminowe kredyty zagraniczne, przeznaczaj c je na finansowanie spekulacyjnych zakupów (ziemia, budynki) i ryzykownych projektów inwestycyjnych. Badania wykaza y, e w latach 90. w krajach azjatyckich stopa zwrotu z inwestycji by a ni sza ni koszt pozyskania kapita ów. Tego rodzaju dzia ania wynika y ze s abego oficjalnego nadzoru nad dzia aniem banków i powi za w adz pa stwowych i partii rz dz cych z instytucjami finansowymi i wielkimi przedsi biorstwami. Zjawisko to zosta o nazwane kapitalizmem kolesiów (ang. crony capitalism). Nieformalne i poufne gwarancje uzyskiwane w wyniku tych powi za powodowa y uprawianie moralnego hazardu (ang. moral hazard) w formie zaci gania kredytów i wydatkowania ich na cele, które by y zbyt ryzykowne i przy uwzgl dnieniu kryteriów czysto rynkowych nigdy nie by yby realizowane 6. Tendencje do odp ywu kapita ów wzmacnia o zjawisko okre lane jako instytut stadny inwestorów. Polega ono na tym, e uczestnicy rynków finansowych w swoim post powaniu orientuj si na innych, wspieraj c w ten sposób masowe ruchy kapita ów w okre lonym kierunku. Ocen tego sposobu post powania na rynkach finansowych przedstawi J.M. Keynes stwierdzaj c, e inwestorzy wol ponie konwencjonaln kl sk ni mie niekonwencjonaln racj. Wyja nienie tego zjawiska jest do proste. Suk- 6 Tam e, s. 66. ZN nr 88 Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011

6 14 T. Wa ci ski, G.P. Wójcik ces inwestora w du ej mierze nie zale y od wyboru w a ciwej waluty lub w a ciwych papierów warto ciowych na podstawie przeprowadzonej analizy fundamentalnej, ale przede wszystkim od tego, czy inni inwestorzy podejm podobne decyzje. Tylko wtedy bowiem kurs zmieni si w oczekiwanym kierunku. W ten sposób jednak racjonalne post powanie indywidualnych inwestorów przekszta ca si w zbiorow irracjonalno z nieprzewidywalnymi ekonomicznymi, spo ecznymi, a cz sto i politycznymi konsekwencjami. Na post powanie stadne inwestorów istotny wp yw wywieraj agencje ratingowe. Ich oceny bior pod uwag inwestorzy i banki przy udzielaniu kredytów. W ten sposób staraj si zmniejszy ryzyko i podnie racjonalno swojego post powania. W konsekwencji jednak oceny agencji ratingowej przyczyniaj si do powstawania mechanizmu samospe niaj cej si przepowiedni. Orientacja na innych wynika tak e z nierównomiernego dost pu do informacji. W warunkach szybko rosn cych na wiecie alternatywnych mo liwo ci inwestowania, wyst puje permanentne zapotrzebowanie na informacje. Ich niedobór sk ania do wzorowania si na innych uczestnikach rynku, uchodz cych za lepiej poinformowanych. Podobnie jak inwestorzy, post puj równie instytucje udzielaj ce kredytu. Je li licz ce si banki udzielaj kredytów instytucjom i prywatnym przedsi biorcom w danym kraju, to wiadczy to o ich solidno ci i zwi ksza gotowo innych do post powania w ten sam sposób. Je li jednak mi dzynarodowa konkurencyjno przedsi biorstw danego kraju istotnie si pogarsza lub powstaje przekonanie, e mo e si pogorszy, jest to sygna dla kredytodawców do bardziej ostro nego post powania. Zdolno konkurencyjna mo e ulec pogorszeniu wskutek 7 : za amania si wa nych rynków eksportowych, znacznego spadku cen wa nych dóbr eksportowych, znacznego wzrostu cen dóbr importowych, wzrostu mi dzynarodowych stóp procentowych (przypadek Meksyku w 1994 roku). We wszystkich tych przypadkach zmniejszaj si dochody kredytobiorców, a tym samym ich mo liwo ci terminowej obs ugi zad u enia. Je li przybiera to szerszy zakres, to wierzyciele weryfikuj swoje linie kredytowe i wykazuj wi ksz ostro no przy udzielaniu nowych kredytów. Podobnie inwestorzy sprawdzaj swoje zaanga owanie i je li maj alternatywne mo liwo ci inwestowania, wycofuj kapita. W kilku krajach (np. w Tajlandii) przyci gni ty wysokim oprocentowaniem kapita zagraniczny przez d ugi czas finansowa po ow strukturalnego deficytu handlowego. Gdy sta o si jasne, e pomimo dop ywu kapita u do Tajlandii interwencje banku centralnego nie zdo aj utrzyma kursu bahta, nast pi odwrót od tej waluty. 7 Tam e, s. 67. Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011 ZN nr 88

7 Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie 15 Makroekonomiczne wstrz sy powoduj masowy odp yw kapita u, gdy 8 : wierzyciele dochodz do przekonania, e bie ce dochody kredytobiorcy nie wystarcz do obs ugi d ugu, rentowno inwestycji i lokat spada. W warunkach gospodarki otwartej, bez kontroli przep ywu kapita u jego odp yw mo e by gwa towny i silny. Wiele jednak zale y od struktury d ugu d ugoterminowe (bezpo rednie) inwestycje stanowi czynnik hamuj cy, podczas gdy du y udzia kapita u krótkoterminowego, przy niewystarczaj cych rezerwach walutowych, zwi ksza niebezpiecze stwo nag ego odp ywu i wybuchu kryzysu walutowego i finansowego. Wi kszo kryzysów finansowych w latach 80. i 90. zwi zana by a z wysokim, krótkoterminowym zad u eniem zagranicznym w obcej walucie. Ta kombinacja jest szczególnie kryzysogenna, je li nadmierne zad u enie banków i du ych przedsi biorstw staj si widoczne dopiero po pierwszych oznakach kryzysu jak to mia o miejsce w Azji w 1997 roku lub je li poufna wiedza o zamierzonej dewaluacji (przypadek Brazylii w 1998/99 r.) przyczynia si do ucieczki kapita u. Im wi kszy jest poziom zobowi za w obcej walucie, tym bardziej zdolno ci p atnicze danego kraju zale od jego mi dzynarodowej konkurencyjno ci. Aby móc obs ugiwa zad u enie i przekona inwestorów o atrakcyjno ci inwestowania, dany kraj musi osi ga w krótkim czasie wystarczaj ce dochody dewizowe. Przecie kraje rozwijaj ce si cz sto uzale nione s od eksportu jednego rodzaju towaru (produktów rolnych, surowców mineralnych), a zatem silnie od waha koniunktury na danym rynku, co nie sprzyja stabilnym dochodom. Swoboda mi dzynarodowych przep ywów kapita u powoduje, e kryzysy mog wybucha tak e wskutek zara enia si tj. przeniesienia si ich efektów z kraju do kraju (tzw. efekt tequili). Spadek zasobów kapita owych w kraju dotkni tym kryzysem finansowym mo e prowadzi inwestorów do przekonania, e w krajach o podobnej strukturze gospodarczej wcze niej lub pó niej mog wyst pi podobne symptomy kryzysu - co b dzie sk ania ich do ucieczki z nich. Ten proces mo e by wzmocniony wskutek dodatkowego zapotrzebowania na p ynne rodki w kraju obj tym kryzysem. Odp yw kapita u zagranicznego mo e równie spowodowa dewaluacj w tym kraju. W ten sposób spadnie popyt na produkty u jego partnerów handlowych i nast pi u nich pogorszenie koniunktury gospodarczej. Dewaluacja oraz próby zahamowania odp ywu kapita u przy pomocy restrykcyjnej polityki pieni nej i podwy szenia stóp procentowych mog wywo a w innych krajach podobne dzia ania obronne, które zmniejsz ich skuteczno w kraju je inicjuj cym. Aby wyja ni z o ono kryzysów trzeciej generacji, trzeba bra pod uwag zarówno czynniki zewn trzne, jak i wewn trzne oraz psychologiczne. W warunkach swobody przep ywu kapita u i deregulacji rynków finansowych nie wystarczy prowadzenie rozs dnej polityki makroekonomicznej. W krajach azjatyckich w okresie przez kryzysem kurs by stabilny, inflacja niska, deficyty bie cych obrotów handlowych na ogó niewielkie, utrzymywa y si 8 M. Iwanicz-Drozdowska (red.), Kryzysy bankowe. Przyczyny i rozwi zania, PWE, Warszawa 2002, s. 35. ZN nr 88 Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011

8 16 T. Wa ci ski, G.P. Wójcik nadwy ki dochodów bud etowych, a jednak nast pi o za amanie. W najwi kszej mierze przypisywane jest ono s abo ciom strukturalnym i instytucjonalnym tych gospodarek, takim jak niska efektywno inwestycji, zbyt wysokie zad u enie zagraniczne przedsi biorstw, ryzykowne kredytowanie przez pozbawione w a ciwego nadzoru banki, polityczne powi zania pomi dzy pa stwem a podmiotami gospodarczymi i wszechobecna korupcja. Wynika z tego, e we wspó czesnych globalnych warunkach gospodarowania poszczególne kraje powinny dba nie tylko o prawid owe reakcje makroekonomiczne, ale i o jako i efektywno zarz dzania mikroekonomicznego, a tak e bra pod uwag psychologiczne aspekty post powania inwestorów finansowych. Kryzysy walutowe i finansowe w gospodarce wiatowej wydaj si by zjawiskiem nieuniknionym. Mo na stwierdzi, e gospodarki poszczególnych krajów rozwijaj si od kryzysu do kryzysu. W warunkach globalizacji i wynikaj cego z niej otwarcia rynków finansowych i wzrostu powi za mi dzy nimi zjawiska kryzysowe mog by atwo przenoszone z kraju do kraju. Pomimo pewnego determinizmu wynikaj cego z powy szych stwierdze, konieczne jest prowadzenie intensywnych bada nad przyczynami i natur kryzysów w celu opracowania systemu mo liwie wczesnego ostrzegania przed nimi i zapobiegania im. Stabilizacja rynków finansowych Du a cz stotliwo i gwa towny przebieg kryzysów finansowych ogarniaj cych nie tylko poszczególne kraje, ale i destabilizuj ce ca e regiony wiata (efekt zara enia: ang. infection effect) wywo uje konieczno podj cia dzia a stabilizacyjnych wykraczaj cych poza narodowe ramy. Odpowiedzi na to wyzwanie jest koncepcja stworzenia globalnej architektury finansowej (ang. global financial architecture: GFA), która stanowi aby element globalnego sterowania (ang. global governance) gospodarkami wszystkich krajów 9. Celem jej jest przeciwstawienie si negatywnym skutkom globalizacji rynków finansowych przywrócenie adu i po czenie procesów ekonomicznych z celami spo ecznymi. Formu uje ona dla poszczególnych krajów okre- lone zadania i wskazuje na konieczno liczenia si z ograniczeniem (erozj ) ich suwerenno ci dla dobra wszystkich. GFA nie ma charakteru rz du wiatowego, poniewa nie istnieje pa stwo wiata. Jest to forma wspó pracy i koordynacji dzia a oparta na supra- i multinarodowej umowie. Globaln architektur systemu finansowego mo na sprowadzi do pi ciu grup problemowych 10 : zwi kszenie przejrzysto ci funkcjonowania systemów finansowych zarówno lokalnych, jak i globalnych przez promowanie najlepszych praktyk w tej dziedzinie, 9 J. Rymarczyk, Mi dzynarodowe stosunki gospodarcze, PWE, Warszawa 2006, s Entering the 21st Century, World Development Report 1999/2000, World Bank-Oxford University Press, New York 2000, Rozdzia 3. Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011 ZN nr 88

9 Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie 17 wzmocnienie regulacji ostro no ciowych we wszystkich krajach, zdyscyplinowanie polityki makroekonomicznej w krajach o wschodz cej gospodarce rynkowej, udoskonalenie zabezpieczenia si przed kryzysami finansowymi oraz w czenie w ich przezwyci anie kapita u prywatnego, promowanie polityki spo ecznej maj cej na celu ochron biednych i najs abszych ekonomicznie. Globalna architektura finansowa zak ada konstruktywn wspó prac tradycyjnych instytucji z Bretton Woods tj. Mi dzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku wiatowego oraz takich organizacji mi dzynarodowych, jak OECD, Bank Rozrachunków Mi dzynarodowych, Mi dzynarodowa Organizacja Nadzoru nad Papierami Warto ciowymi, Mi dzynarodowa Organizacja Nadzoru nad Ubezpieczeniami i szereg innych, a tak e rz dów i parlamentów poszczególnych krajów. Uczestniczy oby w niej wiele mniej formalnych instytucji tworz cych tzw. mi kkie prawo (ang. soft law) w formie standardów, zalece, regu post powania i wskazówek (ang. quidelines, codes of conduct, gentlemen agreements). Istotn rol w tworzeniu takiej architektury spe niaj obecnie grupy krajów G3, G7, G10, G20 itd. Ich przedstawiciele spotykaj si mniej lub bardziej regularnie i formu uj potrzeby koordynacji i regulacji rynków finansowych oraz staraj si pomaga rz dom w takiej dzia alno ci. Na podkre lenie zas uguje dzia alno utworzonego w 1999 r. z inicjatywy szczytu krajów G7 Forum Stabilizacji Finansowej (Financial Stability Forum: FSF). W jego sk ad wchodz przedstawiciele ministerstw finansów, banków emisyjnych oraz nadzoru bankowego z USA, Japonii, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Francji, W och i Kanady, a tak e z MFW, Banku wiatowego, Banku Rozrachunków Mi dzynarodowych i OECD. Ponadto w jego obradach bior udzia przedstawiciele wiata finansów z Hongkongu i Singapuru. Spotykaj si oni kilka razy w roku w celu wymiany informacji i do wiadcze zwi zanych z rynkami finansowymi i sytuacj finansow poszczególnych krajów. W ramach FSF powo ane zosta y trzy grupy problemowe, które zaj y si przybrze nymi centrami finansowymi (ang. offshore financial centers: OFC), czyli oazami podatkowymi, funduszami hedgingowymi oraz problemami krótkoterminowych przep ywów kapita owych. Przedstawiona przez pierwsz z wymienionych grup ocena OFC jest bardzo krytyczna. Jej zdaniem brak odpowiednich regu post powania i efektywnej kontroli, nieprzestrzeganie mi dzynarodowych standardów powoduje, e stanowi one sta e zagro enie dla mi dzynarodowego systemu finansowego. Sprzyjaj nasilaniu i rozprzestrzenianiu si kryzysów finansowych ze wzgl du na masowy charakter przep ywaj cych przez du ich liczb (oko o 100) krótkoterminowych kapita ów. Brak przejrzysto ci ich dzia alno ci prowadzi do prania brudnych pieni dzy w ogromnych rozmiarach. Ponadto jako raje podatkowe zmniejszaj wp ywy podatkowe do bud etów poszczególnych pa stw. ZN nr 88 Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011

10 18 T. Wa ci ski, G.P. Wójcik W zwi zku z powy szym sformu owano nast puj ce zalecenia 11 : w OFC pod kierunkiem MFW powinny zosta wprowadzone mi dzynarodowe standardy i regulacje finansowe oraz stworzony efektywny nadzór instytucjonalny, poszczególne kraje powinny wprowadzi zezwolenia na dzia alno w OFC i publikowa listy osób, które j prowadz, nadzór w OFC powinien obejmowa nie tylko instytucje finansowe, ale tak e ubezpieczenia i handel papierami warto ciowymi, nale y wezwa OFCD, aby swoj dzia alno finansow zg osi y w Banku Rozrachunków Mi dzynarodowych. Jednocze nie OECD sporz dzi o list OFC, w stosunku do których powinny by podj te sankcje, poniewa nie wykaza y sk onno ci do wspó pracy w realizacji zalece Forum. Znajdowa y si na niej: Egipt, Wyspy Cooka, Dominikana, Grenada, Gwatemala, Indonezja, Izrael, Liban, Wyspy Marshalla, Myanmar, Nauru, Nigeria, Niue, Filipiny, Rosja, St. Kitts and Nevis, St. Vincent and Grenadines, Ukraina i W gry. Du y potencja ryzyka zwi zany z dzia alno ci funduszy hedgingowych i ich niekorzystny wp yw na stabilno globalnego systemu finansowego spowodowa, e tak e w stosunku do nich FSF wyda o zalecenia. A mianowicie uwa a ono, e: powinno ulec poprawie zarz dzanie ryzykiem w funduszach hedgingowych, zasady ich dzia ania powinny by okre lone poprzez dostosowanie ich do ustawodawstwa poszczególnych krajów, kieruj cych nimi powinny obowi zywa regu y dobrego zarz dzania (ang. good governance). Propozycje uregulowania krótkookresowych przep ywów kapita owych oparte zosta y o kryteria nadzoru, ostro no ci, przejrzysto ci i kooperacji. Obejmuj one 12 : popraw monitoringu przep ywów kapita owych i wska ników makroekonomicznych w poszczególnych krajach, popraw zarz dzania ryzykiem w publicznym i prywatnym sektorze bankowym; szczególnie zarz dzania p ynno ci i d ugiem, rozbudow nadzoru, w tym kontrol ryzyka i górnej granicy kredytów w obcych walutach, kontrol importu kapita u w szczególnie uzasadnionych sytuacjach, pobudzanie d ugoterminowych inwestycji poprzez emisj d ugoterminowych pa stwowych obligacji, zwi kszenie przejrzysto ci poprzez lepsze statystyki, ksi gowo i bilanse. Oprócz wy ej wymienionych grup problemowych FSF powo a o tak e grup, której celem by o opracowanie projektu wprowadzenia i przestrzegania w krajach rozwijaj cych si regu post powania i jawno ci dzia ania pa stwowych i prywatnych banków oraz publicznych instytucji (Standards and 11 J. Rymarczyk, Mi dzynarodowe stosunki gospodarcze, PWE, Warszawa 2006, s Tam e, s. 71. Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011 ZN nr 88

11 Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie 19 Codes) przy pomocy MFW i Banku wiatowego. Realizacja projektu umo liwi aby biednym krajom lepszy dost p do mi dzynarodowych rynków finansowych i uzyskanie korzystniejszych warunków kredytowania. Program strukturalnego dostosowania Od pocz tku lat 90. MFW i Bank wiatowy, a tak e wiele mi dzynarodowych gremiów politycznych i naukowych zaleca y i wymaga y od krajów zagro onych lub dotkni tych kryzysem realizacji programu strukturalnego dostosowania. Nosi on nazw Konsensus Waszyngto ski (Washington Consensus) i zawiera nast puj ce wskazania 13 : utrzymanie dyscypliny bud etowej, zniesienie w publicznych bud etach priorytetu wydatków na kszta cenie, zdrowie, infrastruktur, przeprowadzenie reformy podatkowej polegaj cej na rozszerzeniu bazy podatkowej i obni eniu stawek podatkowych, podwy szenie stóp procentowych w celu ograniczenia odp ywu kapita ów i przyci gni cia nowych, wprowadzenie korzystnych dla zdolno ci konkurencyjnej kursów walut, liberalizacj handlu, zwi kszenie wsparcia dla zagranicznych inwestycji bezpo rednich, szeroko zakrojon prywatyzacj przedsi biorstw i instytucji, deregulacj, odbiurokratyzowanie i ograniczenie pa stwowych wp ywów, wzmocnienie prawa w asno ci w drodze jednoznacznego jej prawnego zdefiniowania. Realizacja tych wskaza nie umo liwi a unikni cia kryzysów finansowych. Dzia ania MFW i Banku wiatowego poddane zosta y powszechnej krytyce. Zarzucono im jednostronn orientacj na interesy wierzycieli i brak przejrzysto ci dzia ania. Uznanie zyska pogl d, e rz dy krajów dotkni tych problemem braku p ynno ci powinny reagowa nie tylko na sygna y rynków kapita- owych, ale tak e bra pod uwag spo eczne i polityczne interesy swojej ludno ci. Nie mog one przedk ada krótkookresowych oczekiwa inwestorów kapita owych nad realizacj d ugookresowych projektów ekonomicznych. Musi istnie równowaga pomi dzy warunkami, które stawiaj MFW i Bank wiatowy przy udzielaniu kredytów, a rodkami, które spo ecze stwo kraju dotkni tego kryzysem musi ponie w celu jego przezwyci enia. Wierzyciele w wi kszym zakresie musz by w czeni w przezwyci anie kryzysu finansowego i ponosi jego ryzyka. W przesz o ci udzielane na szerok skal kredyty cz sto s u y y do zabezpieczenia interesów wierzycieli i ochron ich przed skutkami kryzysów, w mniejszym stopniu natomiast pomaga y d u nikom przezwyci y kryzys p ynno ci. Fundamentali ci rynkowi g osili opinie, e dzia ania MFW naru- 13 Tam e, s. 68. ZN nr 88 Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011

12 20 T. Wa ci ski, G.P. Wójcik szy y zasady rynkowej alokacji inwestycji i przyczyni y si do powstania kryzysów, poniewa prywatne instytucje finansowe udziela y ryzykownych i nadmiernych kredytów licz c, e w przypadku wyst pienia trudno ci z ich sp at MFW udzieli pomocy d u nikom i nie pozwoli im zbankrutowa. W zwi zku z t krytyk, MFW wyst pi z propozycj, aby w celu ograniczenia moralnego hazardu wierzyciele byli w czani w przezwyci enie kryzysu finansowego i w wi kszym zakresie ponosili jego ryzyko. W szczególno ci, aby uzgadniali z w adzami kraju d u niczego, jakie podejm wspólne dzia ania w przypadku wybuchu kryzysu walutowego; np. z góry wyrazili zgod na zamian po yczek krótkoterminowych na d ugoterminowe.nale y zaznaczy, e pomimo opinii fundamentalistów domagaj cych si ograniczenia roli (m.in. raport Komisji Meltzera w USA) lub nawet likwidacji MFW, rozszerza on swoj dzia alno jako po yczkodawca ostatniej instancji. wiadczy o o tym utworzenie nowych linii kredytowych (Contingent Credit Line Facility: CLL) dla krajów prowadz cych rozs dn polityk gospodarcz, a nara onych na niebezpiecze stwo wybuchu kryzysu walutowego z przyczyn zewn trznych niezawinionych przez nie 14. Oznacza to, e MFW zamierza dokona reorientacji swojej roli z instytucji uzdrawiaj cej na zapobiegaj c kryzysom, co bardziej sprzyja oby zrównowa onemu wzrostowi w skali globalnej. Postulowano tak e zmian pierwotnych pe nomocnictw MFW i Banku wiatowego, jasnego podzia u ich kompetencji i odamerykanizowania, czego symbolem by oby przeniesienie MFW z Waszyngtonu do Pary a. Nowe zasady ich dzia ania zosta y okre lone jako Konsensus Postwaszyngto ski (Post-Washington Consensus). Stabilno globalnych rynków finansowych Na stabilno globalnych rynków finansowych istotny wp yw wywieraj wahania kursów walut. Ich ywio owy charakter poprzez wp yw na ceny importu i eksportu, poziom stóp procentowych, dochodów i wp ywów bud etowych pa stwa dzia a destabilizuj co na ekonomiki poszczególnych krajów i prowadzi do kryzysów. Przy mniejszych wahaniach kursowych znacznie atwiej jest realnie planowa efekty dochodowe i bud etowe. Je li uczestnicy rynków z wysoko rozwini tych krajów w znacznej mierze s w stanie zabezpieczy si przed wysokimi wahaniami kursowymi, a nawet wykorzysta je do celów spekulacyjnych, pog biaj c w ten sposób zjawiska kryzysowe, to dla ich partnerów w krajach rozwijaj cych si jest to o wiele trudniejsze. Z regu y poza ich zasi giem pozostaj ró norodne zabezpieczaj ce instrumenty finansowe oferowane przez wyspecjalizowane instytucje finansowe. Nale y wzi tak e pod uwag zale no rynków finansowych w ogóle, a waha kursów s abszych walut w szczególno ci od polityki pieni nej i walutowej instytucji finansowych w krajach kluczowych walut. Wynika z tego wysoka ich odpowiedzialno za stabilizacj sytuacji na g ównych rynkach 14 Tam e, s Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011 ZN nr 88

13 Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie 21 finansowych i konieczno kooperacji przede wszystkim pomi dzy najwa niejszymi instytucjami triady tj. Bankiem Rezerw Federalnych USA, Bankiem Japonii i Europejskim Bankiem Centralnym. O tym, e taka kooperacja mo e by skuteczna, wiadczy interwencja, jak te instytucje podj y na rynkach walutowych po ataku terrorystycznym 11 wrze nia 2001 r. Abstrahuj c od polityki pieni nej i fiskalnej w celu stabilizacji kursów mo na bra pod uwag nast puj ce rozwi zania 15 : 1. Integracja obszarów walutowych. 2. System izby walutowej. 3. Segmentacja rynków walutowych. Integracja walutowa mo e by niepe na lub pe na. Istniej cy w latach Europejski System Walutowy by niepe n integracj walutow. Uczestnicz ce w nim kraje zobowi za y si utrzyma wahania swoich walut w okre lonych granicach pocz tkowo +/- 2,25%, pó niej +/- 15% i podejmowa w zwi zku z tym konieczne interwencje na rynkach dewizowych. Próba utworzenia podobnego systemu Azjatyckiego Funduszu Walutowego przed wybuchem kryzysu azjatyckiego w 1997 r. nie powiod a si. Modelowym przyk adem wielostronnej i pe nej integracji walutowej jest Unia Gospodarcza i Walutowa. Wraz z jej powstaniem w 1999 r. i wprowadzeniem jednej wspólnej waluty euro znikn y wahania kursów i ryzyko kursowe oraz koszty transakcyjne przy wymianie walut. Wyst pienie euro w fizycznej postaci od 1 stycznia 2002 r. zwi kszy o przejrzysto cenow i umo liwi o porównywanie ofert w krajach Unii. Przyczyni o si to do o ywienia handlu, wzmocni o mi dzynarodow konkurencyjno przemys u tego ugrupowania i u atwi o transgraniczne inwestycje i handel. Spekulacyjne ataki na poszczególne waluty krajów Unii, jakie mia y miejsce jeszcze w pierwszej po owie lat 90. nale obecnie ju do przesz o- ci. Wi ca si z wprowadzeniem wspólnej waluty wi ksza stabilno gospodarcza zwi kszy a odporno Eurolandu na kryzysy globalnych rynków finansowych. Roli euro nie nale y przy tym rozumie jako instrumentu, przy pomocy którego UE odgrodzi a si od problemów finansowych innych regionów, ale jako walut, która obecnie stanowi jedyn licz c si alternatyw dla tworzenia globalnych rezerw walutowych w stosunku do USD. Zwi zanie w asnej waluty mo e polega albo na wprowadzeniu zamiast w asnej, obcej kluczowej waluty, albo na jej cis ym zwi zaniu z tak walut (currency board: zarz d walut, tzw. system izby walutowej). W zwi zku z tym mo emy, podobnie jak przy wielostronnej integracji walutowej, mówi o pe nym lub niepe nym zwi zaniu. Najcz ciej w roli takiej waluty wyst puje dolar, a tak e, w mniejszym stopniu, euro. USD zamiast swojej waluty, czyli pe n dolaryzacj wprowadzi o kilka krajów Ameryki Po udniowej tj. Panama, Ekwador, Gwatemala, Salwador. Niepe na dolaryzacja (currency board) mia- a miejsce w 1984 roku w Hongkongu i Argentynie do ko ca 2001 r. Natomiast pe na euroizacja ma miejsce w kilku krajach po udniowej i wschodniej Europy. 15 Tam e, s ZN nr 88 Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011

14 22 T. Wa ci ski, G.P. Wójcik Jednostronne zwi zanie w asnej waluty mo e stabilizowa rynek finansowy danego kraju zmniejszaj c wahania kursowe, którym kluczowe waluty ulegaj w mniejszym stopniu ni s abe, i zwi kszy jego przejrzysto, a tym samym przyczynia si do rozwoju handlu i inwestycji zagranicznych 16. Z drugiej jednak strony oznacza ono utrat suwerenno ci pieni nej, walutowej i gospodarczej. Nie ma przy tym adnej gwarancji, e kraj kluczowej waluty b dzie prowadzi korzystn dla dolaryzowanego czy eurozowanego kraju polityk pieni n. W szczególno ci konsekwencje mog by fatalne, je li na skutek wysokiego kursu przyj tej waluty obcej nast pi spadek eksportu i wzrost importu. Powsta y deficyt bilansu handlowego mo e by sfinansowany tylko przez nap yw bezpo rednich inwestycji zagranicznych lub przez wzrost zewn trznego zad u enia. Do wiadczenia Argentyny potwierdzaj zastrze enia w stosunku do jednostronnego zwi zania w asnej waluty. cis e zwi zanie peso z dolarem tj. uzale nienie jego ilo ci w obiegu od rozmiarów rezerw dolarowych w stosunku 1:1, spowodowa o przewarto ciowanie peso, z dalszymi negatywnymi skutkami dla konkurencyjno ci gospodarki. Powsta wysoki deficyt handlowy szczególnie z najwa niejszymi partnerami tj. krajami Mercosuru i Brazyli. Pomimo wysokiej rentowno ci argenty skich papierów warto ciowych nie wyrównywa go nap yw zagranicznego kapita u inwestycyjnego. Po odmowie udzielania kredytu przez MFW i Bank wiatowy z ko cem 2001 r., ze wzgl du na niemo liwo spe nienia ich kryteriów, odst piono od zarz du walut. Peso zosta o zdewaluowane, kryzys walutowy przeszed w finansowy i bankowy, a w ko cu w gospodarczy i polityczny. MFW zdecydowa si na udzielenie Argentynie pomocy finansowej na sp at jej zobowi za wobec mi dzynarodowych organizacji finansowych, pomimo e nie wyrazi a zgody na wprowadzenie szeregu zalecanych restrykcji gospodarczych i finansowych. By o to dzia anie wed ug starego schematu tj. maj ce na celu zabezpieczenie przede wszystkim interesów wierzycieli, w tym równie MFW. Innym sposobem proponowanym w celu przeciwdzia ania kryzysom finansowym jest podwy szenie kosztów transakcyjnych na rynkach walutowych, czyli ich segmentacja. Wy sze koszty ograniczy yby p ynno i ywio- owo przede wszystkim kapita u krótkoterminowego dokonuj cego najwi kszej ilo ci obrotów ( gor cy pieni dz : hot money). Przy d ugoterminowych inwestycjach mia by on niewielkie znaczenie, poniewa wymiana jednej waluty na inn nast puje rzadko. Nawet niewielkie stawki takiego podatku powodowa yby znaczne obci enia ze wzgl du na to, e gor cy pieni dz nawet kilka razy dziennie zmienia swoj walutow posta. Propozycja opodatkowania transakcji walutowych w literaturze znana jest od do dawna pod nazw podatek Tobina (Tobin Tax) od nazwiska jej twórcy. Ameryka ski ekonomista, laureat nagrody Nobla James Tobin przedstawi koncepcj, zgodnie z któr transakcje walutowe by yby opodatkowane w wysoko ci 1% w kraju, z którego waluta wyp ywa i w tej samej wysoko ci w kraju przyp ywu waluty. 16 Tam e, s. 70. Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011 ZN nr 88

15 Kierunki rozwoju rynku finansowego po kryzysie 23 W stosunku do podatku Tobina podnoszone s jednak zarzuty. Przede wszystkim dotycz one konsekwencji dla funkcjonowania rynków dewizowych. Istnieje obawa, e spadnie ich efektywno. Z drugiej jednak strony nie mo na twierdzi, e przed wprowadzeniem tego podatku tj. obecnie, rynki s efektywne. Wr cz przeciwnie, cz stotliwo kryzysów finansowych w latach 90. dowodzi czego innego. Wyst puje tak e obawa, e g ówni aktorzy gry na rynkach dewizowych mog zastosowa strategie pozwalaj ce im unikn takiego podatku. Ponadto, praktycznie niemo liwe jest oddzielenie czysto spekulacyjnych transakcji dewizowych od zwi zanych z handlem czy inwestycjami bezpo rednimi. Z kolei, je li nie wszystkie kraje wyra zgod na podatek Tobina, to wprowadzenie jego nie b dzie mo liwe, poniewa transakcje finansowe zosta yby przeniesione do tych krajów. Mimo e generalnie podkre la si korzy ci opodatkowania transakcji dewizowych, to nie wydaje si, aby w g ównych krajach by a polityczna wola jego wprowadzenia ze wzgl du na interesy sektora bankowego. Segmentacja obszarów walutowych mo e tak e by realizowana poprzez kontrol przep ywów krótkoterminowych kapita ów spekulowanych 17. W szczególno ci bardzo elastycznym instrumentem jest wprowadzenie obowi zku nieoprocentowanego deponowania cz ci wprowadzanego na dany rynek kapita u w banku centralnym. Wysoko depozytu mo e waha si od zera do 100% w zale no ci od okresu i sfery inwestowania. Pozytywne efekty zastosowania takiego instrumentu odnotowa y w ostatnim okresie Chile i S owenia, natomiast kontroli przep ywów kapita u - Malezja i Chiny. Podsumowanie Globalizacja rynków finansowych przynosi szereg korzy ci, ale i zagro- e. Poprzez wzrost efektywno ci i zasi gu rynki finansowe przyczyniaj si w wi kszym stopniu ni wcze niej do gospodarczego i spo ecznego rozwoju. Skala finansowania prywatnych i publicznych inwestycji oraz wzrost maj tku osób prywatnych, przedsi biorstw i krajów bez ich udzia u by aby du o mniejsza. Deregulacja systemów finansowych i liberalizacja przep ywów kapita owych wzmacnia niestabilno i tendencje kryzysowe w ró nych krajach i regionach wiata. Dotykaj one przede wszystkim mniej rozwini te kraje prowadz c do pog bienia si ró nic w podziale korzy ci i dysproporcji pomi dzy biednymi i bogatymi. Próby reform rynków finansowych nale y aprobowa i wspiera. Trzeba poszukiwa i rozwija instrumentarium ich regulacji i rozwija niezb dn kontrol i interwencj na ywio owych rynkach. Wydarzenia z 11 wrze nia 2001 r. udowodni y, e zliberalizowane i zderegulowane rynki atwo mog by wykorzystane przez zorganizowane grupy przest pcze i terrorystyczne. Urzeczywistnienie koncepcji globalnego sterowania i globalnej architektury finansowej stanowi jedno z najwa niejszych wyzwa, jakie stoi przed spo ecze stwem XXI wieku. 17 Tam e, s. 69. ZN nr 88 Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011

16 24 T. Wa ci ski, G.P. Wójcik Polska po rozpadzie bloku wschodniego w czona zosta a w procesy globalizacji. Obecnie polski rynek finansowy i walutowy jest w wysokim stopniu otwarty i zderegulowany. Jako cz onek Unii Europejskiej zosta a w czona do systemu ERM 2, czyli ograniczonej unii walutowej. Swoboda kursu waha poddana zostanie kontroli i ograniczona w przedziale +/- 15% od kursu parytetowego, co zmniejszy odporno z otego na spekulacje walutowe. Strategia wchodzenia Polski do strefy euro wymaga pogodzenia stabilizacji monetarnej z wymogiem utrzymania konkurencyjno ci gospodarki: Polska powinna aktywnie w czy si w inicjatywy mi dzynarodowe maj ce na celu tworzenie globalnej architektury finansowej. Bibliografia Verdun A., European Responses to Globalization and Financial Market Integration, Perceptions of Economic and Monetary Union in Britain, France and Germany, Palgrave-Macmillan, Houndmills-New York Rogoff K., Zettelmeyer J., Bankruptcy Procedures for Sovereigns. A history of Ideas, , IMF Working Paper nr 133, Washington, D.C Krugman Paul R., Obstfeld Maurice, Mi dzynarodowe stosunki gospodarcze, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, ISBN: Rymarczyk J., Mi dzynarodowe stosunki gospodarcze, PWE, Warszawa 2006, ISBN: Iwanicz-Drozdowska M. (red.), Kryzysy bankowe. Przyczyny i rozwi zania, PWE, Warszawa Entering the 21st Century, World Development Report 1999/2000, World Bank-Oxford University Press, New York Seria: Administracja i Zarz dzanie (15)2011 ZN nr 88

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Tekst jednolity -Załącznik do Zarządzenia Członka Zarządu nr 53/2002 z dnia 04.03.2002 B a n k Z a c h o d n i W B K S A REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Poznań, 22

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej Eugeniusz Gostomski Ryzyko stopy procentowej 1 Stopa procentowa Stopa procentowa jest ceną pieniądza i wyznacznikiem wartości pieniądza w czasie. Wpływa ona z jednej strony na koszt pozyskiwania przez

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300?

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Zadania powtórzeniowe I Adam Narkiewicz Makroekonomia I Zadanie 1 (5 punktów) Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Przypominamy

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

Inflacja zjada wartość pieniądza.

Inflacja zjada wartość pieniądza. Inflacja, deflacja Inflacja oznacza wzrost cen. Inflacja jest wysoka, gdy ceny kupowanych dóbr i towarów rosną szybko; gdy ceny rosną powoli, wówczas inflacja jest niska. Inflacja jest to trwały wzrost

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Polityka pienięŝna NBP kamienie milowe

Polityka pienięŝna NBP kamienie milowe Polityka pienięŝna NBP kamienie milowe Kamień 1: stłumienie hiperinflacji Warunki początkowe: hiperinflacja ponad 250% średniorocznie w 1989 r. niedobory na rynku załamanie produkcji niskie zaufanie do

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji.

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Na rynku odmienia się słowo kryzys przez wszystkie przypadki. Zapewne z tego względu banki, przynajmniej

Bardziej szczegółowo

Zasady wyboru promotorów, tematów prac i ustalania oceny końcowej ze studiów:

Zasady wyboru promotorów, tematów prac i ustalania oceny końcowej ze studiów: STUDIA PODYPLOMOWE MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Zasady wyboru promotorów,

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Część I Anatomia kryzysu w strefie euro

Spis treści: Wprowadzenie. Część I Anatomia kryzysu w strefie euro Spis treści: Wprowadzenie Część I Anatomia kryzysu w strefie euro 1.Rosnące nierównowagi i dezintegracja strefy euro - Tomasz Gruszecki 1.1.Euro jako produkt sztucznie przyśpieszonej integracji 1.2.U podstaw

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK SŁOWNICZEK Konto w (I filar) Każdy ubezpieczony w posiada swoje indywidualne konto, na którym znajdują się wszystkie informacje dotyczące ubezpieczonego (m. in. okres ubezpieczenia, suma wpłaconych składek).

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 2

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 2 Wykład 2. Wolność gospodarcza ( Economic Freedom) Koncepcja instytucjonalnego definiowania pojęcia wolności gospodarczej została opracowana przez M. Friedmana, laureata nagrody Nobla w 1986 roku. Seria

Bardziej szczegółowo

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V Inflacja (CPI, PPI) Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszej publikacji w

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 (wybrane artykuły regulujące przepisy o cenach transferowych) Dział IIa Porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Gdańsk, dnia 03 listopada 2010 r. LGD-4101-019-003/2010 P/10/129 Pan Jacek Karnowski Prezydent Miasta Sopotu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust.

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do wieloletniej prognozy finansowej Gminy Udanin na lata 2013-2025

Opis przyjętych wartości do wieloletniej prognozy finansowej Gminy Udanin na lata 2013-2025 Załącznik Nr 3 do uchwały w sprawie przyjęcia wieloletniej prognozy finansowej Gminy Udanin Opis przyjętych wartości do wieloletniej prognozy finansowej Gminy Udanin na lata 2013-2025 1. Założenia wstępne

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 1 / 7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:161398-2016:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

Kasy oszczędnościowo-budowlane filarem Narodowego Programu Budowy Mieszkań

Kasy oszczędnościowo-budowlane filarem Narodowego Programu Budowy Mieszkań Kasy oszczędnościowo-budowlane filarem Narodowego Programu Budowy Mieszkań Jak zachęcić polskie rodziny do oszczędzania? dr Jacek Furga Przewodniczący Komitetu ds. Finansowania Nieruchomości Związku Banków

Bardziej szczegółowo

NADZÓR I REGULACJE BANKOWE. Finanse 110630-1165

NADZÓR I REGULACJE BANKOWE. Finanse 110630-1165 NADZÓR I REGULACJE BANKOWE Plan wykładu Obszary regulacji bankowych Komitet Bazylejski Regulacje UE Regulacje bankowości amerykańskiej Wyzwania dla regulacji bankowych Obszary regulacji bankowych Regulacja

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Zagregowany popyt i wielkość produktu

Zagregowany popyt i wielkość produktu Zagregowany popyt i wielkość produktu Realny PKB Burda & Wyplosz MACROECONOMICS 4/e Fluktuacje cykliczne Rys.4.01 (+) odchylenie Trend długookresowy Faktyczny PKB (-) odchylenie 0 Czas Oxford University

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ

ZASADY UDZIELANIA DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ Uchwała Rady Nadzorczej nr 161/08 z dnia 20.11.2008r. Uchwała Rady Nadzorczej nr 197/08 z dnia 18.12.2008r. Uchwała Rady Nadzorczej nr 23/09 z dnia 29.01.2009r. Uchwała Rady Nadzorczej nr 99/09 z dnia

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XVII/501/15 Rady Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 2015r.

Uchwała Nr XVII/501/15 Rady Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 2015r. Uchwała Nr XVII/501/15 Rady Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 2015r. w sprawie przyjęcia Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Miasta Gdańska. Na podstawie art.226, art. 227, art. 228, art. 230 ust. 6

Bardziej szczegółowo

Warszawska Giełda Towarowa S.A.

Warszawska Giełda Towarowa S.A. KONTRAKT FUTURES Poprzez kontrakt futures rozumiemy umowę zawartą pomiędzy dwoma stronami transakcji. Jedna z nich zobowiązuje się do kupna, a przeciwna do sprzedaży, w ściśle określonym terminie w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

Założenia prognostyczne Wieloletniej Prognozy Finansowej

Założenia prognostyczne Wieloletniej Prognozy Finansowej Załącznik nr 3 do uchwały o Wieloletniej Prognozie Finansowej Założenia prognostyczne Wieloletniej Prognozy Finansowej Uwagi ogólne Przewidywana w nowej ustawie o finansach publicznych wieloletnia prognoza

Bardziej szczegółowo

System p atno ci rodków europejskich

System p atno ci rodków europejskich System p atno ci rodków europejskich w ustawie o finansach publicznych rodki europejskie art. 5 rodki europejskie - rozumie si przez to rodki, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1, 2 i 4; 1) rodki pochodz

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia:

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia: Załącznik nr Raportu bieżącego nr 78/2014 z 10.10.2014 r. UCHWAŁA NR /X/2014 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia WIKANA Spółka Akcyjna z siedzibą w Lublinie (dalej: Spółka ) z dnia 31 października 2014

Bardziej szczegółowo

RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA. Spis Treści ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R.

RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA. Spis Treści ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R. RAPORT ROCZNY GO TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH SA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2015 R. DO 31 GRUDNIA 2015 R. Spis Treści I. List Prezesa Zarządu GO Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna II.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Co ma najwyższy potencjał zysku w średnim terminie? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy Subfundusz UniStrategie Dynamiczny UniKorona Pieniężny

Bardziej szczegółowo

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej.

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 676 Warszawa, 9 czerwca 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

ZMNIEJSZANIE BARIER NA DRODZE DO WZROSTU I DOBROBYTU EMILIA SKROK EKONOMISTA

ZMNIEJSZANIE BARIER NA DRODZE DO WZROSTU I DOBROBYTU EMILIA SKROK EKONOMISTA ZMNIEJSZANIE BARIER NA DRODZE DO WZROSTU I DOBROBYTU EMILIA SKROK EKONOMISTA KONTEKST EKONOMICZNY W POLSCE IMPONUJĄCE WYNIKI W ZAKRESIE WZROSTU Wzrost PKB per capita w Polsce w ciągu ostatnich 15 lat wyniósł

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Załącznik Nr 3 do Uchwały nr 106/XIII/15 Rady Gminy Nowa Ruda z dnia 29 grudnia 2015 roku Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA I. Pierwsza grupa informacji INFORMACJA DODATKOWA Załącznik do bilansu na dzień 31.12.2011r. 1. Omówienie stosownych metod wyceny( w tym amortyzacji, walut obcych) aktywów i pasywów oraz przychodów i kosztów

Bardziej szczegółowo

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym sporządzony na podstawie reprezentatywnego przykładu

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym sporządzony na podstawie reprezentatywnego przykładu Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym sporządzony na podstawie reprezentatywnego przykładu Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy

Bardziej szczegółowo

Materiał na posiedzenie Kierownictwa MI w dniu 25 listopada 2009 r.

Materiał na posiedzenie Kierownictwa MI w dniu 25 listopada 2009 r. MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY Departament Strategii Budownictwa i Mieszkalnictwa Akceptuję: Materiał na posiedzenie Kierownictwa MI w dniu 25 listopada 2009 r. Kierunki reformy systemu budownictwa społecznego

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

RYZYKO WALUTOWE - NARZĘDZIA MINIMALIZACJI. Wysoka konkurencyjność. Produkty dostosowywane do indywidualnych potrzeb Klienta

RYZYKO WALUTOWE - NARZĘDZIA MINIMALIZACJI. Wysoka konkurencyjność. Produkty dostosowywane do indywidualnych potrzeb Klienta RYZYKO WALUTOWE - NARZĘDZIA MINIMALIZACJI str. 1 Wysoka konkurencyjność Produkty dostosowywane do indywidualnych potrzeb Klienta Oferta cenowa negocjowana indywidualnie dla każdego Klienta Elektroniczne

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZARZĄDU Stowarzyszenia Dolina Karpia

REGULAMIN ZARZĄDU Stowarzyszenia Dolina Karpia REGULAMIN ZARZĄDU Stowarzyszenia Dolina Karpia l. 1. Zarząd Stowarzyszenia jest organem wykonawczo zarządzającym Stowarzyszenia i działa na podstawie statutu, uchwał Walnego Zebrania Członków oraz niniejszego

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE Zacznik INFORMACJA ZARZ DU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO O PRZEBIEGU WYKONANIA BUD ETU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO ZA I PÓ ROCZE 200 r. r. str. 1. 4 16 2.1. 39 2.2. 40 2.3. Dotacje

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Garbów z organizacjami pozarządowymi

Program Współpracy Gminy Garbów z organizacjami pozarządowymi PROJEKT Załącznik do uchwały nr.. Rady Gminy Garbów z dnia. Program Współpracy Gminy Garbów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach

Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach Wnioski i rekomendacje Warszawa, listopad 2015 r. Wprowadzenie Głównym celem przeglądu wydatków publicznych w obszarze wsparcia

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Regulamin programu "Kredyt Hipoteczny Banku BPH. Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r.

Regulamin programu Kredyt Hipoteczny Banku BPH. Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r. Regulamin programu "Kredyt Hipoteczny Banku BPH Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r. 1 Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Zakres Przedmiotowy Niniejszy Regulamin określa zasady ustalania warunków cenowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa. O Autorach. Wstęp. Część I. Finanse i system finansowy

Spis treści. Przedmowa. O Autorach. Wstęp. Część I. Finanse i system finansowy Spis treści Przedmowa O Autorach Wstęp Część I. Finanse i system finansowy Rozdział 1. Co to są finanse? 1.1. Definicja pojęcia finanse 1.2. Dlaczego należy studiować finanse? 1.3. Decyzje finansowe gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Prognoza 2015. Prognoza 2016. Prognoza 2017. Prognoza 2018

Prognoza 2015. Prognoza 2016. Prognoza 2017. Prognoza 2018 WIELOLETNIA PROGNOZA FINANSOWA GMINY MIASTA CHEŁMŻY NA LATA 2015-2025 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr VII/53/15 Rady Miejskiej Chełmży z dnia 17 września 2015r. L.p. Formuła Wyszczególnienie Wykonanie 2012

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Braniewo: Pełnienie funkcji Koordynatora Projektu Priorytet: IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Wpływ taryf celnych na handel

Wpływ taryf celnych na handel Teoria unii celnej TEORIA UNII CELNEJ podstawowe zasady teorii handlu międzynarodowego, efekty krótkookresowe (statyczne) efekty długookresowe (dynamiczne) dr Adam A. Ambroziak dr hab. Adam A. Ambroziak,

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym

Sytuacja na rynku kredytowym Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych II kwartał 2013 Warszawa, kwiecień 2013 r. Podsumowanie wyników ankiety Kredyty dla przedsiębiorstw Polityka kredytowa:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR podjęta przez Zwyczajne Walne Zgromadzenie spółki pod firmą Europejski Fundusz Energii Spółka Akcyjna z siedzibą w Bydgoszczy w dniu roku

UCHWAŁA NR podjęta przez Zwyczajne Walne Zgromadzenie spółki pod firmą Europejski Fundusz Energii Spółka Akcyjna z siedzibą w Bydgoszczy w dniu roku w sprawie wyboru Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Działając na podstawie art. 409 Kodeksu spółek handlowych Zwyczajne Walne Zgromadzenie uchwala, co następuje: Zwyczajne Walne Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

W mieście Konin nie było potrzeby wprowadzania programu naprawczego w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

W mieście Konin nie było potrzeby wprowadzania programu naprawczego w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. URZĄD MIEJSKI W KONINIE 62-500 Konin, plac Wolności 1, tel.(0-63) 240-11-11, fax (0-63) 240-11-35, e-mail: um_konin@konet.pl, http://www.konin.pl WP.271.17.2013 Konin, dnia 20.05.2013r W y j a ś n i e

Bardziej szczegółowo

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Dr. Michał Gradzewicz Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Ćwiczenia 3 i 4 Wzrost gospodarczy w długim okresie. Oszczędności, inwestycje i wybrane zagadnienia finansów. Wzrost gospodarczy

Bardziej szczegółowo

REGIONALNA IZBA OBRACHUNKOWA

REGIONALNA IZBA OBRACHUNKOWA REGIONALNA IZBA OBRACHUNKOWA W KRAKOWIE ul. Kraszewskiego 36 tel/fax (0-12) 427-32-61 30-110 Kraków (0-12) 427-38-19 e-mail: krakow@rio.gov.pl (0-12) 422-59-73 WK-613-102/13 Kraków, 2014-01-29 Pan Karol

Bardziej szczegółowo

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE Zamawiający: Rudniki, dnia 10.02.2016 r. PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z planowaną realizacją projektu pn. Rozwój działalności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą P r z e t a r g n i e o g r a n i c z o n y (do 60 000 EURO) Zawartość: Informacja ogólna Instrukcja

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Na podstawie art. 95a ustawy

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG Realokacja rodków w ramach 4. osi priorytetowej PO IG dr Anna Kacprzyk Dyrektor Departamentu Funduszy Europejskich w Ministerstwie Gospodarki Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja I. Postanowienia ogólne: 1. Konkurs pod nazwą Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja (zwany dalej: Konkursem ), organizowany jest przez spółkę pod firmą: Grupa

Bardziej szczegółowo

Grupa robocza Artykułu 29 06/EN

Grupa robocza Artykułu 29 06/EN Grupa robocza Artykułu 29 06/EN Oświadczenie prasowe w sprawie SWIFT wydane po przyjęciu opinii Grupy roboczej Artykułu 29 w sprawie przetwarzania danych osobowych przez SWIFT (Society for Worldwide Interbank

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku.

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. REGULAMIN PROGRAMU OPCJI MENEDŻERSKICH W SPÓŁCE POD FIRMĄ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE W LATACH 2016-2018 1. Ilekroć w niniejszym Regulaminie mowa o: 1) Akcjach rozumie się przez to

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na WIBOR

Kontrakty terminowe na WIBOR Kontrakty terminowe na WIBOR W Polsce podstawowym wskaźnikiem odzwierciedlającym koszt pieniądza na rynku międzybankowym jest WIBOR (ang. Warsaw Interbank Offered Rate). Jest to średnia stopa procentowa

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

6.4. Długookresowe koszty błędów w bieżącej polityce antycyklicznej 191

6.4. Długookresowe koszty błędów w bieżącej polityce antycyklicznej 191 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Rola państwa w gospodarce (Beata Skubiak) 1.1. Rola państwa w najpowszechniejszych systemach gospodarczych analiza porównawcza 11 1.2. Rola państwa w ujęciu szkół ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity)

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity) Załącznik do Uchwały Nr 1226/2015 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 grudnia 2015 r. Szczegółowe zasady obliczania wysokości i pobierania opłat giełdowych (tekst jednolity)

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2012 DO 31.12.2012

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2012 DO 31.12.2012 Ul. Kazimierza Wielkiego 9, 47-232 Kędzierzyn-Koźle INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2012 DO 31.12.2012 Kędzierzyn-Koźle dnia 31.03.2013 r. Stosownie do postanowień art.

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 1. Działając na podstawie art. 409 1 Kodeksu spółek handlowych Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie uchwala, co następuje:

UCHWAŁA NR 1. Działając na podstawie art. 409 1 Kodeksu spółek handlowych Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie uchwala, co następuje: UCHWAŁA NR 1 Spółka Akcyjna w Tarnowcu w dniu 2 kwietnia 2014 roku w sprawie wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Działając na podstawie art. 409 Kodeksu spółek handlowych Nadzwyczajne

Bardziej szczegółowo

FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Wystąpienie pokontrolne

FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Wystąpienie pokontrolne WOJEWODA ZACHODNIOPOMORSKI FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Pan Jan Owsiak Burmistrz Świdwina Wystąpienie pokontrolne Na podstawie art. 36 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie

Bardziej szczegółowo

Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY. obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r.

Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY. obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Piaseczno, 12 sierpnia 2013 1. Informacje podstawowe Cyfrowe Centrum Serwisowe

Bardziej szczegółowo

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Warszawa, 11 kwietnia 2016 roku Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie przyjmuje następujący porządek obrad: 1. Otwarcie Zgromadzenia,

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo