Narodowy Bank Polski. Departament Integracji ze Strefą Euro (DISE) Międzynarodowa rola euro III

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Narodowy Bank Polski. Departament Integracji ze Strefą Euro (DISE) Międzynarodowa rola euro III"

Transkrypt

1 Narodowy Bank Polski Departament Integracji ze Strefą Euro (DISE) Międzynarodowa rola euro III Lipiec 2011

2 Spis treści Wstęp, cele i struktura dokumentu Euro w roli waluty międzynarodowej Funkcje pieniądza międzynarodowego i warunki jego kreacji Wykorzystanie euro w sferze oficjalnej Wykorzystanie euro w sferze prywatnej Podsumowanie. Doświadczenia i perspektywy euro Znaczenie euro w sferze finansowej w Polsce, Czechach oraz na Węgrzech Rynki walutowe Rezerwy dewizowe Aktywa i pasywa bankowe Podsumowanie Wykorzystanie euro w roli waluty fakturowania Czynniki determinujące wybór waluty w rozliczeniach handlowych w świetle literatury Euro jako waluta fakturowania w handlu poza unią walutową Wykorzystanie euro w handlu zagranicznym w Polsce, Czechach i na Węgrzech Zastosowanie euro w handlu zagranicznym przez polskie przedsiębiorstwa według badao ankiety rocznej NBP Podsumowanie Zakooczenie...97 Bibliografia

3 Wstęp, cele i struktura dokumentu W dokumencie została przedstawiona analiza trzech zagadnieo związanych z międzynarodową rolą euro. Pierwsze dotyczy oceny wykorzystania euro w perspektywie globalnej. Wspólna europejska waluta relatywnie szybko zyskała status drugiej waluty międzynarodowej. Pozostaje jednak pieniądzem regionalnym. Wynika to z dominującej pozycji dolara amerykaoskiego w międzynarodowym systemie walutowym oraz braku dostatecznie zunifikowanego, płynnego i jednocześnie zdywersyfikowanego rynku finansowego w strefie euro. Warto zauważyd, że problemy fiskalne krajów peryferyjnych strefy euro nie podważyły statusu euro jako drugiej waluty światowej. Drugie zagadnienie jest związane z poszukiwaniem odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu oraz w jakich funkcjach pieniądza międzynarodowego euro jest wykorzystywane w obrocie gospodarczym w trzech krajach UE niebędących w strefie euro (w Polsce, Czechach i na Węgrzech dalej UE-3). Wśród podstawowych czynników determinujących substytucję walutową w krajach UE będących poza strefą euro wymienia się na ogół dysparytet stóp procentowych, silne powiązania kapitałowe, handlowe i inwestycyjne z gospodarkami strefy euro oraz perspektywę przyjęcia wspólnej waluty. Trzeci wymiar analizy dotyczy wykorzystania euro jako waluty fakturowania handlu krajów strefy euro poza unię walutową oraz w krajach UE-3. Na podstawie danych liczbowych opisujących kierunki handlu oraz badao ankietowych polskich przedsiębiorstw można wnioskowad, że użycie euro w tych krajach wykracza poza relacje handlowe z gospodarkami unii walutowej. Oznacza to, że podmioty działające w krajach UE-3 korzystają z euro jako pieniądza międzynarodowego do rozliczania transakcji w relacjach z podmiotami spoza strefy euro. Struktura analizy odzwierciedla przedstawioną ocenę wykorzystania euro w roli pieniądza międzynarodowego w dwóch aspektach, globalnym i regionalnym. W pierwszej części ocenie poddano globalne zastosowanie euro w roli waluty międzynarodowej oraz zmiany, jakie zaszły w tym obszarze w wyniku kryzysu. W drugiej części zaprezentowano zastosowanie euro jako pieniądza międzynarodowego w krajach UE-3. W trzeciej części podjęto próbę oceny czynników determinujących użycie euro jako waluty fakturowania w krajach strefy euro oraz w Polsce i Czechach. Na podstawie wyników ankiety rocznej NBP 3

4 dokonano wstępnej oceny motywów zastosowania euro przez polskie przedsiębiorstwa w handlu zagranicznym i w wewnętrznym obrocie gospodarczym. 1. Euro w roli waluty międzynarodowej 1.1. Funkcje pieniądza międzynarodowego i warunki jego kreacji Waluta międzynarodowa pełni funkcje pieniądza w wymiarze ponadnarodowym w sferze oficjalnej oraz prywatnej. W pierwszym przypadku oznacza to wykorzystanie waluty w polityce monetarnej (pieniężnej i kursowej) paostw trzecich jako waluty referencyjnej, interwencyjnej i rezerwowej. W drugim przypadku oznacza to zastosowanie jednostki pieniężnej w roli waluty fakturowania, przejścia oraz inwestycyjnej (por. tabela 1.1.1). Tabela Funkcje waluty międzynarodowej FUNKCJA SFERA PRYWATNA SFERA OFICJALNA Miernik wartości Waluta fakturowania Waluta referencyjna Środek płatniczy Waluta przejścia Waluta interwencyjna Środek akumulacji/ tezauryzacji Waluta inwestycyjna Waluta rezerwowa Źródło: opracowanie własne na podstawie: Kenen, 1983, s. 16. Czynniki strukturalne Międzynarodowy status waluty warunkują czynniki strukturalne oraz polityka ekonomiczna kraju emitenta waluty (por. de Grauwe, 2009, s ). Głównymi czynnikami o charakterze strukturalnym są wielkośd produkcji i handlu oraz wielkośd rynku finansowego kraju emitenta waluty. Im wyższy jest udział paostwa emitującego daną walutę w produkcji światowej i handlu międzynarodowym, tym większe są możliwości używania jego waluty przez podmioty z innych krajów do fakturowania, rozliczania handlu, a przez władze monetarne paostw trzecich jako waluty odniesienia, rezerwowej i interwencyjnej. Im większy jest rynek finansowy paostwa emitującego daną walutę, tym większe są możliwości używania jej przez podmioty z innych krajów jako waluty przejścia oraz inwestycyjnej, a przez władze monetarne paostw trzecich jako waluty rezerwowej i interwencyjnej. 4

5 Według danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) w 2010 r. udział strefy euro (16) w światowym PKB (PPP) wynosił 14,6%, natomiast Stanów Zjednoczonych 19,7%. Według danych AMECO (po wyłączeniu eksportu wewnątrz UE) w 2010 r. udział eksportu strefy euro (16) w eksporcie światowym wynosił 12,1%, a udział eksportu Stanów Zjednoczonych w eksporcie globalnym był równy 11,1% (por. wykres 1.1.1) 1. Wykres Udział w światowym PKB, eksporcie dóbr (z wyłączeniem obrotu wewnątrz UE) oraz populacji największych krajów uprzemysłowionych *Strefa euro bez Estonii. Źródło: IMF (2011b), s. 171, IMF (2008), s. 235, AMECO. Oprócz wielkości gospodarki realnej o możliwości kreacji pieniądza międzynarodowego decyduje wielkośd, płynnośd oraz stopieo liberalizacji rynku finansowego (w tym zakres ograniczeo w przepływie kapitału). Wielkośd rynku finansowego rozumianego jako suma kapitalizacji rynku akcji, wartości rynku dłużnych papierów wartościowych oraz aktywów bankowych w strefie euro jest większa niż w Stanach Zjednoczonych zarówno w wartościach bezwzględnych (por. wykres 1.1.2), jak i w relacji do PKB (por. wykres 1.1.3). Na ten obraz decydujący wpływ ma wartośd aktywów bankowych, która w 2009 r. w strefie euro była ponad dwukrotnie wyższa, a w 2007 r. ponad trzykrotnie wyższa niż w Stanach 1 Zgodnie z danymi Europejskiego Banku Centralnego (EBC) udział eksportu towarów w światowym eksporcie towarów strefy euro wynosił 15,8%, Stanów Zjednoczonych 9,9%, Japonii 6% (z wyłączeniem handlu wewnątrz strefy euro). W ostatnich latach wyraźnie spada udział głównych gospodarek rozwiniętych (strefy euro, Stanów Zjednoczonych oraz Japonii) w światowym PKB, wzrasta natomiast udział paostw rozwijających się, przede wszystkim tworzących grupę BRIC (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny). Według danych MFW udział krajów BRIC w światowym PKB (PPP) wzrósł z 21,4% w 2007 r. do 24,9% w 2010 r., w tym Chin z 10,8% do 13,6%. W analogicznym okresie udział w światowym PKB (PPP) spadł z 21,4% do 19,7% dla Stanów Zjednoczonych, z 16,1% do 14,6% dla strefy euro (16 paostw), z 6,6% do 5,8% dla Japonii. Na wzrost znaczenia gospodarek rozwijających się w gospodarce globalnej wskazuje poza potencjałem gospodarczym ich potencjał ludnościowy. W 2010 r. w krajach BRIC zamieszkiwało 42,4% ludności świata, w tym 19,7% w Chinach oraz 17,8% w Indiach. 5

6 Zjednoczonych (por. wykres 1.1.2). Z punktu widzenia możliwości kreacji pieniądza międzynarodowego ważniejsza jest jednak wielkośd rynku papierów dłużnych i udziałowych. To ona decyduje bowiem o możliwości pełnienia przez daną jednostkę pieniężną funkcji środka akumulacji. W 2009 r. wartośd kapitalizacji rynku akcji strefy euro stanowiła 44% wartości kapitalizacji rynku akcji Stanów Zjednoczonych i spadła z 50% w 2007 r. (por. wykres 1.1.2). W 2009 r. wartośd rynku dłużnych papierów wartościowych strefy euro stanowiła 84% wartości rynku dłużnych papierów wartościowych Stanów Zjednoczonych i wzrosła z 76% w 2007 r. (por. wykres 1.1.2). Dolar amerykaoski ma zatem większe od euro możliwości pełnienia funkcji waluty akumulacji. Mimo postępującej integracji rynków finansowych strefy euro od momentu powołania wspólnej waluty charakteryzują się one znaczną fragmentaryzacją. Jednym z powodów są odmienne systemy prawne w poszczególnych krajach unii walutowej. Przykładem jest rynek korporacyjnych papierów dłużnych, gdzie występują różnice dotyczące zasad rachunkowości, opodatkowania przedsiębiorstw, praw udziałowców, zasad przejęd, wpływające na rozbieżności między cenami korporacyjnych dłużnych papierów wartościowych. Innym przykładem jest rynek papierów udziałowych, gdzie wciąż istnieje tendencja do notowania akcji na krajowych giełdach papierów wartościowych. Wiąże się ona z barierami wynikającymi z regulacyjnych rozbieżności pomiędzy krajami w zakresie zasad rachunkowości, opodatkowania, ładu korporacyjnego (corporate governance) (de Grauwe, 2009, s ). Ponadto rynki dłużnych papierów wartościowych krajów strefy euro znacznie różnią się wielkością (por. wykres 1.1.4), a od 2008 r., a zwłaszcza w 2010 r., rośnie zróżnicowanie rentowności emitowanych na nich obligacji (por. wykres 1.1.5). Jest to związane ze wzrostem zróżnicowania ryzyka poszczególnych emitentów oraz rożną płynnością emitowanych przez nich instrumentów. W okresie kryzysu zadłużenia aktywa emitowane przez poszczególne kraje strefy euro przestały byd postrzegane jako bliskie substytuty. 6

7 Wykres Wybrane mierniki wielkości rynku finansowego, bln USD *Strefa euro. Źródło: IMF (2009), s. 177, IMF (2011a), s. 11. Wykres Suma kapitalizacji rynku akcji, wartości rynku dłużnych papierów wartościowych oraz aktywów bankowych jako % PKB * Strefa euro. Źródło: IMF (2009), s. 177, IMF (2011a), s

8 Wykres Wartośd emisji dłużnych papierów wartościowych, dane na koniec okresu, bln EUR Źródło: EBC. Wykres Rentowności 10-letnich obligacji rządowych, % Źródło: Bloomberg. Polityka ekonomiczna Czynnikiem sprzyjającym kreacji waluty międzynarodowej jest stabilna polityka pieniężna i fiskalna. Wyznacznikiem stabilnej polityki pieniężnej jest stopa inflacji. Według danych Eurostat, w latach roczna średnia stopa inflacji wynosiła 1,8% w strefie euro, 2,1% w Stanach Zjednoczonych, 2,9% w Wielkiej Brytanii oraz 0% w Japonii. 2 (por. 2 Dla Stanów Zjednoczonych oraz Japonii średnia z lat

9 wykres 1.1.6). W obliczu ryzyka bardzo niskiej inflacji (deflacji), będącego następstwem ostatniego kryzysu, pomimo zbliżania się stóp procentowych do zera, banki centralne podejmowały niekonwencjonalne działania w ramach polityki monetarnej. 3 Działania te mogą wywoład inflację. Wykres HICP, roczna średnia stopa inflacji, % *Strefa euro. Źródło: Eurostat. Czynnikiem sprzyjającym kreacji pieniądza międzynarodowego jest, oprócz stabilnej polityki monetarnej, stabilna polityka fiskalna. Dług brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych (general government gross debt) w 2010 r. według szacunków MFW stanowił 220% PKB w Japonii, 92% PKB w Stanach Zjednoczonych oraz według danych Eurostat 85% PKB w strefie euro (por. wykres 1.1.7). Emisji długu publicznego w Japonii sprzyja niska rentownośd obligacji, która ogranicza możliwośd pełnienia przez jena japooskiego funkcji środka akumulacji. Z drugiej strony relatywnie niska rentownośd dłużnych papierów wartościowych emitowanych na głównych rynkach, będąca następstwem kryzysu (por. wykres 1.1.8), ogranicza koszt alternatywny inwestycji na rynku japooskim, 3 Niekonwencjonalna polityka monetarna ma na celu bezpośredni wpływ na koszt i dostępnośd zewnętrznego finansowania dla banków, gospodarstw domowych, firm niefinansowych (L. B. Smaghi, 2009, s. 3). Z definicji nie jest działaniem standardowym. Fed określa swoją politykę jako credit easing, EBC jako enhanced credit support policy, Bank Anglii jako quantitative easing. 9

10 prowadząc do umocnienia japooskiej waluty, która odgrywa rolę aktywa safe haven (por. wykres 1.1.9, ramka 1.1.1). 4 Wykres Dług brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych, % PKB *Strefa euro. **Dane szacunkowe dla Japonii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych po 2009 r. Dane dla strefy euro dla 2010 r. z Eurostat. Źródło: IMF (2011b). Wykres Rentowności 10-letnich obligacji rządowych, % Źródło: Bloomberg. 4 Aktywo typu safe haven zachowuje lub zwiększa swoją wartośd względem portfela rynkowego w czasie turbulencji (wojny, okresy hiperinflacji, kryzysy finansowe). Może byd również rozumiane jako aktywo zabezpieczające przed globalnymi szokami finansowymi (por. McCauley, McGuire, 2009, s. 86; ECB, 2011a, s. 37). 10

11 Wykres Kurs USD/JPY, średnia w miesiącu Źródło: Bank Japonii. Przeszkodą na drodze do detronizacji dolara amerykaoskiego przez euro w roli waluty międzynarodowej jest, poza względami ekonomicznymi, czynnik polityczno-militarny, wynikający z braku spójnego zarządzania politycznego, odpowiedniej siły militarnej i koordynacji polityki zagranicznej paostw strefy euro. Likwidacja tej bariery wymaga jednak wejścia na wyższy szczebel integracji i przekształcenia obecnej unii walutowej w unię gospodarczą, a następnie polityczną. 11

12 Ramka Waluta międzynarodowa a status safe haven Od 15 września do 31 października 2008 r. dolar amerykaoski umocnił się względem euro o 10% (por. wykres I). Aprecjacja amerykaoskiej waluty może zaskakiwad, ponieważ Stany Zjednoczone stanowiły epicentrum turbulencji finansowych po upadku banku inwestycyjnego Lehman Brothers. Ponadto do ostatniego globalnego kryzysu finansowego, wbrew powszechnej opinii, dolar amerykaoski nie zawsze pełnił rolę safe haven. Z badania Ranalda i Söderlinda wynika, że w latach frank szwajcarski, euro, jen japooski oraz funt brytyjski miały tendencję do aprecjacji względem dolara amerykaoskiego w sytuacji spadków na amerykaoskim rynku papierów wartościowych, wzrostu cen obligacji Stanów Zjednoczonych i wzrostu zmienności na rynku walutowym (Ranaldo, Söderlind, 2010 w: ECB, 2011, s. 45). Euro (indeks syntetyczny przed 1999 r.) zachowywało się jak aktywo typu safe haven podczas większości kryzysowych wydarzeo przed 2008 r. (zapaśd na amerykaoskim rynku papierów wartościowych (1987/1988), pierwsza wojna w Zatoce Perskiej (1990), kryzys azjatycki (1997), kryzys rosyjski (1998), pęknięcie baoki internetowej i druga wojna w Zatoce Perskiej (2002/2003)); jego nominalny efektywny kurs aprecjonował (ECB, 2011, s. 45). Status euro jako safe haven został podważony podczas ostatniego globalnego kryzysu finansowego. Zgodnie z danymi EBC między 15 września 2008 a 24 października 2008 r. nominalny efektywny kurs euro deprecjonował o 6% (por. wykres I). Po pojawieniu się symptomów kooca kryzysu kurs euro aprecjonował. Między 24 października 2008 a 12 października 2009 r. nominalny efektywny kurs euro umocnił się o 9% (por. wykres I). Z analizy EBC obejmującej okresy kryzysowe w ciągu ostatnich 25 lat wynika, że typowymi walutami safe haven są jen japooski (osłabił się wyłącznie w następstwie kryzysu azjatyckiego) oraz frank szwajcarski (ECB, 2011, s. 45). Aprecjacja nominalnego efektywnego kursu jena japooskiego przekroczyła 10% w przypadku załamania na amerykaoskim rynku papierów wartościowych (1987/1988), inwazji na Kuwejt (1990), kryzysu rosyjskiego (1998) oraz 20% w następstwie upadku Lehman Brothers (ECB, 2011, s ). Podsumowując, z reguły jen japooski oraz frank szwajcarski umacniają się w następstwie globalnych turbulencji finansowych. Międzynarodowe znaczenie waluty nie wydaje się byd wyznacznikiem statusu safe haven. Wykres I. Bilateralny i efektywny kurs euro Źródło: EBC. 12

13 1.2. Wykorzystanie euro w sferze oficjalnej Waluta referencyjna Euro pełni funkcję waluty referencyjnej w kierowanych mechanizmach kursowych około 40 krajów (EC, 2008, s. 121). Wykorzystanie euro w tej funkcji jest determinowane przez czynniki geograficzne i instytucjonalne. Jest ono używane głównie w regionach sąsiadujących z UE oraz w krajach, które zawarły specjalne instytucjonalne porozumienia z UE lub jej krajami członkowskimi. Do paostw o systemach walutowych opartych na euro należą kraje UE nie będące członkami strefy euro, takie jak Dania, Łotwa, Litwa, uczestniczące w ERM II, Bułgaria, w której obowiązuje izba walutowa oparta na euro oraz Rumunia, stosująca kurs płynny kierowany z euro jako walutą referencyjną. Drugą grupę stanowią kraje kandydujące oraz potencjalni kandydaci do członkostwa w UE, takie jak Kosowo i Czarnogóra, które dokonały jednostronnej euroizacji, Bośnia i Hercegowina, gdzie obowiązuje oparta na euro izba walutowa oraz kraje z kursem stałym lub płynnym kierowanym z euro w roli waluty referencyjnej (Chorwacja, była Jugosłowiaoska Republika Macedonii). Warto zwrócid uwagę, że zgodnie z rewizją koszyka walutowego SDR (Special Drawing Rights, SDR) w listopadzie 2010 r. udział euro wzrósł z 34% w 2005 r. do 37,4% w 2010 r. por. ramka Dolar amerykaoski pozostaje często używaną walutą kotwicą w Ameryce Środkowej i Południowej oraz w Azji. Przykładem jest powstała w 1981 r. Rada Współpracy Zatoki Perskiej (Cooperation Council For The Arab States of The Gulf) 5. Jej kraje mają waluty powiązane kursem stałym z dolarem amerykaoskim, w którym rozliczana jest większośd transakcji handlowych ugrupowania (eksport ropy naftowej i gazu ziemnego). Inny przykład to powstała również w 1981 r. Organizacja Paostw Wschodnich Karaibów (Organization of Eastern Caribbean States) 6, której członkowie mają wspólną walutę, dolara wschodniokaraibskiego (ang. Eastern Caribbean dollar), powiązaną z dolarem amerykaoskim. 5 Radę Współpracy Zatoki Perskiej tworzą: Zjednoczone Emiraty Arabskie, Bahrajn, Arabia Saudyjska, Oman, Katar i Kuwejt. 6 Organizację Paostw Wschodnich Karaibów tworzą: Antigua i Barbuda, Dominika, Grenada, Montserrat, St Kitts i Nevis, Saint Lucia i St Vincent oraz Grenadyny. Członkami stowarzyszonymi są: Anguilla i Brytyjskie Wyspy Dziewicze. 13

14 Ramka Koszyk walutowy SDR Udział euro w koszyku walutowym SDR wzrósł z 34% w 2005 r. do 37,4% w 2010 r. (ostatnia rewizja koszyka miała miejsce w listopadzie 2010 r.* **), czemu towarzyszył spadek udziału jena japooskiego (z 11% do 9,4%), dolara amerykaoskiego (z 44% do 41,9%) oraz marginalny wzrost udziału funta szterlinga (z 11% do 11,3%); por. tabela I. Wzrost udziału euro jest głównie wynikiem zwiększenia rezerw nominowanych w euro (utrzymywanych poza strefą euro) w ciągu pięciu lat podlegających analizie, w mniejszym zaś stopniu rezultatem wzrostu udziału eksportu strefy euro w eksporcie czterech gospodarek (strefa euro, Japonia, Stany Zjednoczone oraz Wielka Brytania). Od usztywnienia udziałów walut w koszyku SDR w listopadzie 2010 r. udział euro powiększył się do 38,1% na koniec maja 2011 r. Obecnie toczy się debata na temat przyjęcia większej liczby walut do koszyka SDR.*** Kolejna rewizja koszyka SDR jest zaplanowana na 2015 r. Tabela I. Wyjściowe wagi walut w koszyku SDR, % Rewizja koszyka walutowego Zmiana USD EUR GBP JPY Źródło: ECB (2011), s ,9 37,4 11,3 9,4 *Zgodnie z raportem EBC co pięd lat MFW oblicza wagi walut w koszyku SDR według dwóch kryteriów: wartości eksportu gospodarki w ciągu pięcioletniego okresu kooczącego się 12 miesięcy przed rewizją oraz wartości oficjalnych rezerw utrzymywanych w danej walucie (utrzymywanych poza krajem, obszarem walutowym) na koniec analogicznego okresu (ECB, 2011, s. 17). **Udział rezerw nominowanych w poszczególnych walutach jest wyliczany na podstawie bazy danych MFW COFER (Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves). ***Por. Communiqué G20 z kwietnia 2011 r. 44,0 34,0 11,0 11,0-2,1 3,4 0,3-1,6 Waluta rezerwowa Głównym wyznacznikiem międzynarodowego znaczenia waluty jest jej udział w oficjalnych rezerwach dewizowych. Wybór waluty, w której utrzymywane są rezerwy banku centralnego zależy m.in. od stosowanego mechanizmu kursowego, waluty kotwicy, kierunku przepływów handlowych, waluty fakturowania i zadłużenia oraz przyjętej strategii dywersyfikacji ryzyka (EC, 2008, s. 122). Istotnymi determinantami struktury walutowej rezerw są także wielkośd i płynnośd rynku dłużnych papierów wartościowych nominowanych w danej walucie oraz zmiany kursów walutowych. Na koniec 2010 r. globalne rezerwy walutowe osiągnęły 9,3 bln USD. Według stałych kursów walutowych 7 w latach w rezerwach banków centralnych ujawniających strukturę walutową swoich rezerw 8 udział euro wzrósł z 25,6% do 26,3%, udział dolara 7 Okres bazowy przyjęty w części opracowania dotyczącej waluty rezerwowej, waluty interwencyjnej, pożyczek i depozytów międzynarodowych to koniec 2010 r. 8 Dane dotyczące struktury walutowej obejmują zaledwie około 55% globalnych rezerw dewizowych. 14

15 amerykaoskiego zmniejszył się z 63,1% do 61,4%, udział jena japooskiego spadł z 7,2% do 3,8%, a udział walut klasyfikowanych jako inne wzrósł z 4,1% do 8,4% (por. wykres 1.2.1). Według bieżących kursów walutowych w latach w bankach centralnych ujawniających strukturę walutową swoich rezerw udział euro zwiększył się z 19,2% do 26,3%, udział dolara amerykaoskiego spadł z 71,5% do 61,4%, udział jena japooskiego spadł z 5% do 3,8%, a udział walut klasyfikowanych jako inne wzrósł z 4,3% do 8,4% (por. wykres 1.2.2). Relatywna stabilnośd udziału głównych walut w rezerwach poszczególnych krajów jest rezultatem kombinacji czynników, w tym stosowanego mechanizmu kursowego (waluty kotwicy), ich płynności oraz własności zabezpieczających. W szczególności inercja pozycji dolara amerykaoskiego w światowych rezerwach jest związana z faktem, że ograniczenie udziału dominującego w nich aktywa musi następowad powoli, jeśli sprzedający chce uniknąd spadku wartości swego portfela. W 2010 r. w porównaniu z 2009 r. w rezerwach banków centralnych ujawniających strukturę walutową swoich rezerw, według stałych kursów walutowych, udział euro wzrósł o 0,3 pkt proc., udział dolara amerykaoskiego spadł o 1,8 pkt proc., udział jena japooskiego wzrósł o 0,4 pkt proc., a udział walut klasyfikowanych jako inne wzrósł o 1 pkt proc. Według bieżących kursów walutowych udział euro spadł o 1,3 pkt proc., prawdopodobnie m.in. z powodu negatywnych efektów wyceny, wynikających z deprecjacji euro względem dolara amerykaoskiego. Według bieżących kursów walutowych udział dolara amerykaoskiego w rezerwach banków centralnych spadł w 2010 r. o 0,7 pkt proc., udział jena japooskiego wzrósł o 0,9 pkt proc., a udział walut klasyfikowanych jako inne wzrósł o 1 pkt proc. 15

16 Wykres Udziały walut w rezerwach dewizowych o ujawnionej strukturze walutowej, stałe kursy walutowe Źródło: EBC (2011), Statistical annex, s. 2. Wykres Struktura walutowa ujawnionych rezerw dewizowych, bieżące kursy walutowe, bln USD Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 2. Podsumowując, w 2010 r. euro utrzymało status drugiej rezerwowej waluty globalnej. Równocześnie w badaniu Royal Bank of Scotland, przeprowadzonym wśród zarządzających rezerwami z 39 banków centralnych, utrzymujących 35% globalnych rezerw walutowych, ponad 80% respondentów wskazało, że kryzys zadłużeniowy w strefie euro wpłynął na ich strategię zarządzania rezerwami walutowymi. Prawdopodobne zmiany w portfelach w ramach segmentu nominowanego w euro polegały na zwiększeniu udziału papierów emitentów ze strefy euro o zdrowych pozycjach fiskalnych oraz emitentów z UE o ratingu AAA (np. European Financial Stability Facility zaczął emitowad nominowane w euro 16

17 obligacje, które wydają się cieszyd zainteresowaniem banków centralnych oraz paostwowych funduszy majątkowych (sovereign wealth funds)) (Royal Bank of Scotland (2011) za: ECB, 2011, s. 15). Przesunięcia w portfelach rezerwowych banków centralnych byłyby zbieżne z dostosowaniami w portfelach obligacji rządowych paostw strefy euro należących do inwestorów prywatnych, odzwierciedlając pogarszającą się sytuację fiskalną wielu paostw strefy euro, połączoną ze zwiększonym ryzykiem kredytowym licznych instytucji finansowych strefy euro (EBC, 2011, s. 15). Od początku kryzysu zadłużenia w strefie euro widoczna jest tendencja do zwiększania zaangażowania w jena japooskiego oraz w waluty inne. Do tych ostatnich należą m.in. waluty surowcowe, takie jak dolar australijski, nowozelandzki i kanadyjski, których emitenci charakteryzują się wyższymi stopami procentowymi i relatywnie korzystniejszymi perspektywami fiskalnymi. Kontynuacja realokacji środków z rynku dolarowego w waluty inne może napotkad ograniczenia płynnościowe, szczególnie w przypadku rynku australijskiego i nowozelandzkiego. Potencjał wzrostu udziału w rezerwach grupy inne jest ograniczony przez rozmiary lokalnych rynków obligacji. Ponieważ motyw ostrożnościowy jest obok inwestycyjnego jednym z głównych powodów utrzymywania rezerw, znaczne zwiększenie inwestycji na mniej płynnych rynkach wydaje się mało prawdopodobne. Ograniczenia dywersyfikacji walutowej i instrumentalnej mogą się nasilid szczególnie w przypadku dalszego wzrostu rezerw. Potencjalnym beneficjentem dywersyfikacji mógłby byd jen japooski, który w sytuacji wątpliwości wokół dolara amerykaoskiego i euro mógłby zwiększyd swój udział w rezerwach jako jedna z trzech najbardziej płynnych walut światowych. Według stałych kursów walutowych w 2010 r. udział jena japooskiego w rezerwach walutowych krajów ujawniających strukturę walutową swoich rezerw był najwyższy od 2008 r. Szanse na wzrost udziału jena japooskiego w rezerwach ogranicza jednak prawie zerowy poziom podstawowych stóp procentowych. Z drugiej strony relatywnie niskie oprocentowanie na głównych rynkach powoduje zmniejszenie kosztu alternatywnego inwestycji na rynku japooskim. Wzrost posiadanych przez banki centralne aktywów nominowanych w jenie japooskim w 2010 r. był prawdopodobnie jednym z głównych czynników, które determinowały umocnienie japooskiej waluty wobec wszystkich pozostałych walut G-10 w 2010 r. Niektóre kraje podejmują kroki zmierzające do zwiększenia poziomu swoich rezerw. Brytyjskie ministerstwo skarbu zapowiedziało akumulację 6 mld GBP dewiz rocznie do

18 r. Według danych Ministerstwa Skarbu Wielkiej Brytanii w lutym 2011 r. rezerwy Wielkiej Brytanii wynosiły 23,9 mld GBP. Akumulacja rezerw będzie finansowana przez emisję brytyjskich obligacji rządowych (gilts). Szczegóły dotyczące struktury walutowej akumulacji dewiz nie są znane. Ponieważ jednak strefa euro jest ważnym partnerem handlowym Wielkiej Brytanii, prawdopodobne jest kupno euro. Nabywanie dewiz przez Bank Anglii może wpływad w krótkim okresie na osłabienie funta szterlinga. Działania Wielkiej Brytanii mogą sygnalizowad, że bogatsze kraje obawiają się nagłej deprecjacji swoich walut, tak jak to miało miejsce z krajami rozwijającymi się w wyniku kryzysu w Azji, Rosji i Brazylii pod koniec lat 90. XX w. Waluta interwencyjna W gospodarkach rozwiniętych przyrost rezerw następuje wolniej niż w krajach rozwijających się. Po kryzysie na rynkach finansowych w 2008 r. główne banki centralne zaczęły jednak aktywniej oddziaływad na kursy walutowe. Udział euro w rezerwach gospodarek rozwiniętych wzrósł z 23,8% w 2009 r. do 24,6% w 2010 r. (stałe kursy walutowe). Zmiennośd tego udziału (na poziomie danych kwartalnych) w 2010 r. może byd w znacznej mierze rezultatem interwencji banku centralnego Szwajcarii (The Swiss National Bank, SNB). W drugim kwartale 2010 r. SNB interweniował głównie w euro w celu tłumienia presji aprecjacyjnej na franka szwajcarskiego. Nominowane w euro rezerwy były następnie wymieniane na inne waluty (takie jak jen japooski oraz dolar kanadyjski) w trzecim i czwartym kwartale 2010 r. Z porównania zmian rezerw SNB nominowanych w euro oraz rezerw banków centralnych gospodarek rozwiniętych nominowanych w euro można wnioskowad, że silnie oddziaływały na nie interwencje SNB (por. wykres 1.2.3). 18

19 Wykres Struktura walutowa rezerw SNB, mld CHF (lewy wykres) oraz zmiana rezerw nominowanych w euro, mld EUR (prawy wykres) Źródło: ECB (2011), s. 14. We wrześniu 2010 r. Bank Japonii sprzedawał jena, aby zahamowad spadek kursu USD/JPY poniżej poziomu 80,00. 9 W marcu 2011 r., po trzęsieniu ziemi w Japonii, kraje G-7 dokonały pierwszej od ponad 10 lat 10 koordynowanej interwencji walutowej. Jej celem było osłabienie jena, który umacniał się m.in. w wyniku repatriacji środków przez japooskie podmioty na rynek krajowy. Ramka Wykorzystanie euro w sferze oficjalnej w krajach, których waluty w 2010 r. były w ERM II Znaczenie euro jako waluty referencyjnej, rezerwowej oraz interwencyjnej jest najbardziej widoczne w krajach sąsiadujących ze strefą euro oraz w paostwach mających powiązania instytucjonalne z UE. Ich przykładem są paostwa, których waluty uczestniczą w ERM II (w 2010 r. były to Dania, Estonia*, Łotwa oraz Litwa). Dla duoskiej korony obowiązywało dwustronnie uzgodnione pasmo wahao +/-2,25%, natomiast pozostałe trzy waluty uczestniczyły w ERM II ze standardową marżą wahao w wysokości +/-15% (Estonia i Litwa podjęły jednostronne zobowiązania do utrzymania kursów swoich walut w mechanizmie izby walutowej, natomiast Łotwa jednostronne zobowiązanie do utrzymania kursu łata w paśmie wahao +/-1% w stosunku do euro). Fluktuacje nominalnego kursu walutowego walut uczestniczących w ERM II były ograniczone w 2010 r., co odzwierciedlało stopniową normalizację sytuacji na rynku finansowym. W 2010 r. kurs duoskiej korony znajdował się po mocnej stronie parytetu, kurs łotewskiego łata po słabej stronie parytetu, natomiast kursy estooskiej korony oraz litewskiego lita kształtowały się na poziomie parytetu. Interwencje w ERM II co do zasady są dokonywane w euro i w walutach uczestniczących w mechanizmie. EBC oraz narodowe banki centralne paostw, których waluty biorą udział w ERM II, informują się wzajemnie o wszystkich interwencjach walutowych: na kraocach i w ramach dopuszczalnego pasma wahao. Nigdy dotąd nie wystąpiły interwencje na kraocach dopuszczalnego pasma wahao. * 1 stycznia 2011 r. Estonia przyjęła euro. 9 Bank Japonii, który w trzecim kwartale pojawił się na rynku walutowym po sześciu latach przerwy, nie interweniował w czwartym kwartale 2010 r. 10 Ostatnia koordynowana interwencja miała miejsce w 2000 r. EBC, władze monetarne USA, Japonii, Kanady i Wielkiej Brytanii 22 września interweniowały przeciw dalszej deprecjacji euro względem dolara amerykaoskiego, a 3, 6, i 9 listopada miały miejsce jednostronne interwencje EBC, będące kontynuacją koordynowanej interwencji z 22 września. 19

20 1.3. Wykorzystanie euro w sferze prywatnej Waluta przejścia obroty na rynku walutowym 11 Raport Banku Rozrachunków Międzynarodowych (Bank for International Settlements, BIS) Triennial Central Bank Survey z 2010 r. wskazuje na kontynuację wzrostu obrotów na rynkach walutowych. Średni dzienny wolumen handlu wzrósł o 19,8%, z 3,3 bln USD w kwietniu 2007 r. do niemal 4 bln USD w kwietniu 2010 r. Udział dolara amerykaoskiego w średnich dziennych obrotach na globalnym rynku walutowym pozostał relatywnie stabilny, co potwierdza jego status waluty przejścia (spadek z 42,8% w kwietniu 2007 r. do 42,4% w kwietniu 2010 r. 12 ). Udział euro w średnich dziennych obrotach na globalnym rynku walutowym wzrósł z 18,5% w kwietniu 2007 r. do 19,5% w kwietniu 2010 r., najwyższego poziomu odnotowanego w badaniach BIS. Udział jena japooskiego w średnich dziennych obrotach na globalnym rynku walutowym zwiększył się z 8,6% do 9,5% w analogicznym okresie, wzrastając po raz pierwszy od badania z 2001 r. Rośnie znaczenie walut gospodarek wschodzących i rozwijających się, których udział w średnich dziennych obrotach na globalnym rynku walutowym zwiększył się z 6,2% w kwietniu 2007 r. do 7,3% w kwietniu 2010 r (por. tabela ). W tej grupie największy wzrost udziału w obrotach dotyczył tureckiej liry (+0,3 pkt proc.), chioskiego renminbi (+0,2 pkt proc.), koreaoskiego wona (+0,2 pkt proc.), brazylijskiego reala (+0,2 pkt proc.). Obserwowany w ciągu ostatniej dekady wzrost znaczenia walut innych gospodarek rozwiniętych zakooczył się w 2010 r., gdy ich udział w średnich dziennych obrotach spadł o 1,2 pkt proc. do 18,9% (por. tabela 1.3.1). Główną tego przyczyną był spadek handlu funtem szterlingiem (-1,0 pkt proc.) oraz walutami skandynawskimi (-0,8 pkt proc.). Z kolei, udział handlu walutami surowcowymi: dolarem australijskim i dolarem kanadyjskim zwiększył się o 0,5 pkt proc. każdy. 11 Transakcje spot, outright forwards, foreign exchange swaps, currency swaps, opcje i inne instrumenty. 12 Bieżące kursy walutowe. 13 J.w. 14 Częśd tego wzrostu wynika z udoskonalenia procesu zbierania danych w badaniu z kwietnia 2010 r. W jego wyniku zmniejszył się udział transakcji o nierozpoznanej strukturze walutowej (non-attributable transactions) znacznie na korzyśd walut krajów rozwijających się. 20

21 Tabela Obroty na globalnym rynku walutowym, struktura walutowa (%, średnie dzienne w kwietniu, bieżące kursy walutowe)* USD 44, ,8 42,4 EUR 19 18,7 18,5 19,5 JPY 11,8 10,4 8,6 9,5 Waluty innych gospodarek rozwiniętych** 16,8 19,1 20,1 18,9 Waluty gospodarek wschodzących i rozwijających się*** 4,3 4,5 6,2 7,3 Transakcje z nierozpoznaną strukturą walutową 3,3 3,3 3,8 2,4 * Transakcje spot, outright forwards, foreign exchange swaps, currency swaps, opcje i inne produkty. ** AUD, CAD, CHF, DKK, GBP, NOK, NZD, SEK. *** BRL, CLP, CNY, COP, CZK, HKD, HUF, IDR, ILS, INR, KRW, MXN, MYR, PHP, PLN, RUB, SAR, SGD, SKK (przed badaniem w 2010 r.), SIT (przed badaniem w 2010 r.), THB, TRY, TWD, ZAR. Źródło: ECB (2011, s. 26). Największa częśd handlu walutą euro (31,2%) odbywa się w strefie euro. Niemniej jednak, od kwietnia 2001 do kwietnia 2010 r. udział handlu euro spadł o 2,6 pkt proc. w strefie euro, natomiast wzrósł w większości pozostałych regionów świata (do 18,6% w innych gospodarkach rozwiniętych oraz do 10,2% w gospodarkach rozwijających się). Waluta inwestycyjna Wąska miara międzynarodowych dłużnych papierów wartościowych Odzwierciedleniem międzynarodowego charakteru rynku dłużnych papierów wartościowych jest tzw. wąska koncepcja międzynarodowej emisji tych instrumentów, obejmująca wyłącznie emisje w walucie innej niż waluta kraju, w którym rezyduje pożyczkobiorca. Na koniec 2010 r., według bieżących kursów walutowych, wartośd dłużnych papierów wartościowych (wąska miara) wyniosła 10,6 bln USD, z czego 27,4% (2,9 bln USD) było nominowane w euro, 48,7% (5,1 bln USD) w dolarze amerykaoskim, a 6,3% (666 mld USD) w jenie japooskim (por. rysunki: i 1.3.2). 21

22 Wykres Struktura walutowa dłużnych papierów wartościowych, wąska miara, bieżące kursy walutowe, bln USD Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 5. Wykres Struktura walutowa dłużnych papierów wartościowych, wąska miara, bieżące kursy walutowe, udziały % Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 5. Od 1999 do 2010 r. udział dłużnych papierów wartościowych nominowanych w euro, mierzony według stałych kursów walutowych 15, wzrósł z 24,2% do 27,4%, przy czym najwyższy poziom (32,9%) osiągnął na koniec 2004 r. Od 1999 do 2010 r. udział dłużnych papierów wartościowych, mierzony według stałych kursów walutowych 16, nominowanych w 15 Okres bazowy to koniec 2010 r. 16 J.w. 22

23 dolarze amerykaoskim wzrósł z 43% do 48,7%, a udział dłużnych papierów wartościowych nominowanych w jenie japooskim spadł z 17,6% do 6,3% (por. wykres 1.3.3). Od 2009 do 2010 r. według stałych kursów walutowych udział dłużnych papierów wartościowych (wąska miara) nominowanych w euro spadł z 29,5% do 27,4%, nominowanych w dolarze amerykaoskim wzrósł z 46,5% do 48,7%, a nominowanych w jenie japooskim spadł z 6,7% do 6,3% (por. wykres 1.3.3). Wykres Struktura walutowa dłużnych papierów wartościowych, wąska miara, stałe kursy walutowe, udziały % Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 5. Według wąskiej miary emisji międzynarodowych obligacji i bonów instytucje finansowe są największym emitentem tych papierów wartościowych nominowanych w euro (68% stanu na koniec 2010 r.; por. ECB, 2011, Statistical annex, s. 6). Instytucje finansowe zlokalizowane w Wielkiej Brytanii oraz w Europie Północnej (Norwegii, Szwecji i Danii) dokonały w 2010 r. większości nowych emisji obligacji nominowanych w euro na międzynarodowym rynku dłużnych papierów wartościowych. W 2010 r. Polska znalazła się wśród największych emitentów obligacji nominowanych w euro spoza strefy euro. Dla porównania, lista głównych emitentów obligacji spoza Stanów Zjednoczonych nominowanych w dolarze amerykaoskim jest bardziej zróżnicowana geograficznie. Są wśród nich europejskie, australijskie i kanadyjskie banki oraz organizacje międzynarodowe (ECB, 2011, s ; por. tabela 1.3.2). 23

24 Tabela Najwięksi emitenci obligacji nominowanych w euro spoza strefy euro oraz emitenci obligacji nominowanych w dolarze amerykaoskim spoza Stanów Zjednoczonych w 2010 r. wartośd wartośd Emitenci spoza USA obligacji Emitenci spoza strefy euro obligacji emisji emisji Lp. nominowanych w dolarze nominowanych w euro (mln (mln amerykaoskim EUR) EUR) 1 Lloyds TSB Bank plc KfW Bankengruppe KfW Royal Bank of Scotland plc European Investment Bank EIB International Bank for Reconstruction & 3 Barclays Bank plc Development World Bank Nordea Bank AB Westpac Banking Corp DnB NOR Boligkreditt AS Bank of Nova Scotia Republic of Poland Rabobank Nederland Abbey National Treasury Services plc Province of Ontario UBS AG (London) National Australia Bank Ltd Credit Agricole SA (London) Barclays Bank plc HSBC Bank plc Royal Bank of Canada Swedbank Mortgage AB Royal Bank of Scotland plc Credit Suisse (London) NRW. Bank Bank of America Corp Asian Development Bank Inter-American Development Bank 14 Danske Bank A/S IADB Nationwide Building Society Australia & New Zealand Banking Group Ltd ANZ National Australia Bank Ltd Bank Nederlandse Gemeenten NV BNG Swedish Covered Bond Corp ING Bank NV Credit Suisse (Guernsey) Ltd Lloyds TSB Bank plc Skandinaviska Enskilda Banken AB SEB Shell International Finance BV Caisse d'amortissement de la Dette 20 BES Finance Ltd Sociale CADES Źródło: ECB, 2011, s. 23. Dłużne papiery wartościowe Z międzynarodowym wykorzystaniem euro na rynkach dłużnych papierów wartościowych mamy do czynienia, gdy instrument nominowany w euro jest emitowany przez rezydenta spoza strefy euro, utrzymywany przez nierezydenta lub jest zarówno emitowany, jak i utrzymywany przez nierezydenta. Jeśli chodzi o strukturę emisji dłużnych papierów wartościowych, w podziale na rezydentów i nierezydentów strefy euro, to na koniec czerwca 2010 r. 86% dłużnych papierów wartościowych nominowanych w euro było wyemitowanych przez rezydentów. Wartośd dłużnych papierów wartościowych nominowanych w euro, które zostały wyemitowane przez nierezydentów wyniosła mld EUR (14% nominowanych w euro 24

25 dłużnych papierów wartościowych) na koniec czerwca 2010 r. Papiery z tych emisji były utrzymywane głównie przez inwestorów ze strefy euro (por. tabela 1.3.2). Pod względem struktury podmiotowej posiadaczy dłużnych papierów wartościowych nominowanych w euro na koniec czerwca 2010 r. 77% utrzymywali rezydenci strefy euro, 23% nierezydenci. Spośród dłużnych papierów wartościowych nominowanych w euro utrzymywanych przez nierezydentów 18% wyemitowali rezydenci strefy euro. Zaledwie 5% dłuznych papierów wartościowych nominowanych w euro wyemitowali i utrzymywali nierezydenci (por. tabela 1.3.3). Tabela Międzynarodowy charakter nominowanych w euro dłużnych papierów wartościowych, stan na koniec czerwca 2010r., mld EUR (%). Utrzymywane przez Utrzymywane przez nierezydentów strefy Całośd rezydentów strefy euro euro Emitowane przez rezydentów strefy euro Emitowane przez nierezydentów strefy euro (68%) (18%) (86%) (9%) 830 (5%) (14%) Całośd (77%) (23%) (100%) Źródło: ECB (2011), s. 18. Pożyczki międzynarodowe 18 Euro jest ważną walutą pożyczek międzynarodowych. Na koniec 2010 r. w strukturze walutowej (stałe kursy walutowe) wszystkich pożyczek transgranicznych 19 udział euro wynosił 19,1%, dolara amerykaoskiego 54,1%, a jena japooskiego 2,3% (por. wykres 1.3.4). 17 Wartośd ta, przeliczona po kursach z kooca czerwca 2010 r., odpowiada mld USD. Zgodnie z globalną miarą międzynarodowych dłużnych papierów wartościowych BIS wartośd dłużnych papierów wartościowych nominowanych w euro wynosiła mld USD na koniec drugiego kwartału 2010 r. Takie przeszacowanie zawarte w danych BIS może wynikad na przykład z podwójnego liczenia. 18 Z wyłączeniem pożyczek międzybankowych. 19 Włączając pożyczki do/z Japonii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych w ich walutach krajowych. 25

26 Wykres Pożyczki transgraniczne Uwagi: Włączając pożyczki do/z Japonii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych w ich walutach krajowych. Stałe kursy walutowe. Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 12. Na koniec 2010 r. w strukturze walutowej (stałe kursy walutowe) pożyczek udzielanych przez banki spoza strefy euro pożyczkobiorcom spoza strefy euro 20 udział euro wynosił 14,4%, dolara amerykaoskiego 52,9%, a jena japooskiego 3,8% (por. wykres 1.3.5). Wykres Pożyczki banków spoza strefy euro udzielane pożyczkobiorcom spoza strefy euro Uwagi: Z wyłączeniem pożyczek do/z Japonii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych w ich walutach krajowych. Stałe kursy walutowe. Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s Z wyłączeniem pożyczek do/z Japonii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych w ich walutach krajowych. 26

27 Depozyty międzynarodowe 21 Euro jest również ważną walutą depozytów międzynarodowych. Na koniec 2010 r. w strukturze walutowej (stałe kursy walutowe) depozytów transgranicznych 22 udział euro wynosił 21,6%, dolara amerykaoskiego 60,5%, a jena japooskiego 1,4% (por. wykres 1.3.6). Wykres Wszystkie depozyty transgraniczne *Włączając depozyty w Japonii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych w ich walutach krajowych oraz analogiczne depozyty z tych krajów. Stałe kursy walutowe. Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 13. Na koniec 2010 r. w strukturze walutowej (stałe kursy walutowe) depozytów podmiotów spoza strefy euro w bankach spoza strefy euro 23 udział euro wynosił 20,4%, dolara amerykaoskiego 52,4%, a jena japooskiego 2,0% (por. wykres 1.3.7). 21 Z wyłączeniem depozytów międzybankowych. 22 Włączając depozyty w Japonii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych w ich walutach krajowych oraz analogiczne depozyty z tych krajów. 23 Z wyłączeniem depozytów w Japonii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych w ich walutach krajowych oraz analogicznych depozytów z tych krajów. 27

28 Wykres Depozyty deponentów spoza strefy euro w bankach spoza strefy euro Uwagi: Z wyłączeniem depozytów w Japonii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych w ich walutach krajowych oraz analogicznych depozytów z tych krajów. Stałe kursy walutowe. Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 13. Ramka Waluta globalna versus waluta powszechnie akceptowalna Warunkiem koniecznym pełnienia funkcji waluty międzynarodowej jest wymienialnośd. Współczesna praktyka międzynarodowa rozróżnia trzy podstawowe standardy wymienialności finansowej, uszeregowane według zakresu dopuszczalnych ograniczeo dewizowych: wymienialnośd zewnętrzną*, wymienialnośd według wymagao art. VIII statutu MFW** oraz wymienialnośd całkowitą*** (Pietrzak, 1996, s ). Głównymi walutami współczesnego międzynarodowego systemu walutowego, a także międzynarodowego rynku walutowego i finansowego są waluty całkowicie wymienialne paostw o największym potencjale gospodarczym: dolar amerykaoski i euro. Według danych MFW z bazy COFER (stan na 30 czerwca 2011) ich udział w rezerwach dewizowych paostw ujawniających strukturę walutową swoich rezerw, według bieżących kursów walutowych, w pierwszym kwartale 2011 r. wyniósł, odpowiednio, 60,7% i 26,6%. Oprócz walut mających status walut międzynarodowych występują waluty, które można określid mianem powszechnie akceptowalnych. Są one całkowicie wymienialne, charakteryzują się stabilną siłą nabywczą, a ich emitenci mają relatywnie niski udział w światowym PKB i handlu i (lub) nie wykazują zainteresowania umiędzynarodowieniem kreowanego przez siebie pieniądza. Do takich walut można obecnie zaliczyd japooskiego jena, australijskiego, kanadyjskiego oraz nowozelandzkiego dolara, szwedzką i norweską koronę, a dawniej - markę niemiecką. Przyczyną braku zainteresowania umiędzynarodowieniem waluty są związane z tym zagrożenia. Międzynarodowy charakter waluty wiąże się z ryzykiem dla stabilności gospodarki jej emitenta, związanym z wystawieniem jej na znaczne przepływy kapitału międzynarodowego. Przepływy te mogą powodowad duże wahania kursu waluty międzynarodowej, wpływając w ten sposób na konkurencyjnośd eksportu, a zatem na terms of trade kraju kreującego pieniądz światowy. * Polega na zapewnieniu nierezydentom przez władze monetarne danego kraju swobody w płatnościach z tytułu transakcji bieżących z rezydentami tego kraju. Należności nierezydentów z tytułu transakcji bieżących z danym krajem są jedyną grupą płatności między nim a zagranicą, które nie podlegają restrykcjom dewizowym. Pozostałe rodzaje płatności między danym krajem a zagranicą, a więc związane z transakcjami bieżącymi rezydentów oraz transakcjami kapitałowymi rezydentów i nierezydentów, są poddane reglamentacji. ** Polega na niestosowaniu ograniczeo dewizowych w zakresie transakcji bieżących z zagranicą bez względu na to, czy chodzi o rezydentów, czy nierezydentów; nieuczestniczeniu w dyskryminujących inne kraje porozumieniach walutowych; posługiwaniu się polityką jednolitego kursu walutowego; wykupywaniu własnej waluty przedstawianej przez władze monetarne innego kraju członkowskiego MFW przy założeniu, że pochodzi ona z transakcji bieżących. Zobowiązania art. VIII zaakceptowało 167 członków MFW (stan na 29 lipca 2011 r.). *** Polega na niestosowaniu praktycznie żadnych ograniczeo dewizowych bez względu na to, kto (rezydent lub nierezydent) dokonuje zamiany danej waluty na inną, oraz bez względu na to, jakiej transakcji (bieżąca lub kapitałowa) zamiana dotyczy. 28

29 1.4. Podsumowanie. Doświadczenia i perspektywy euro Przedstawione dane dotyczące zastosowania głównych walut międzynarodowych w funkcjach pieniądza wskazują, że kryzys gospodarczy nie zmienił hierarchii ich ważności w międzynarodowym, dwubiegunowym systemie walutowym, opartym na dolarze amerykaoskim i euro. Wobec braku realnej alternatywy dla euro oraz dzięki efektom sieci związanym z zastosowaniem euro w Europie co najmniej w krótkim okresie pozostanie ono drugą walutą międzynarodową, pieniądzem o charakterze regionalnym. Ewolucję pełnienia przez euro poszczególnych funkcji pieniądza międzynarodowego przedstawia tabela Znaczenie euro jako środka akumulacji zmniejszyło się. W latach udział dłużnych papierów wartościowych nominowanych w euro w całości rynku międzynarodowych dłużnych papierów wartościowych (wąska miara) 24 spadł z 29,9% do 27,4%, natomiast udział euro w rezerwach wzrósł z 24,4% do 26,3% 25. Jako środek płatniczy euro zwiększyło swój udział w średnich dziennych obrotach na globalnym rynku walutowym z 18,5% w kwietniu 2007 r. do 19,5% w kwietniu 2010 r. 26. Ze względu na zwiększoną aktywnośd banków centralnych na rynkach walutowych w okresie kryzysu euro odegrało również istotną rolę jako waluta interwencyjna (interwencja SNB w drugim kwartale 2010 r., interwencja koordynowana G-7 w marcu 2011 r.). Jako miernik wartości euro pełni funkcję waluty referencyjnej w kierowanych mechanizmach kursowych około 40 krajów. Jest używane głównie w regionach sąsiadujących z UE oraz w krajach, które zawarły specjalne porozumienia z UE lub jej paostwami członkowskimi. Warto zwrócid uwagę, że po rewizji koszyka walutowego SDR w listopadzie 2010 r. udział euro wzrósł do 37,4% w 2010 r. (z 34% w 2005 r.). Towarzyszył temu spadek udziału jena japooskiego (z 11% do 9,4%), dolara amerykaoskiego (z 44% do 41,9%) oraz wzrost udziału funta szterlinga (z 11% do 11,3%). 24 Stałe kursy walutowe. Okres bazowy to koniec 2010 r. 25 J. w. 26 Bieżące kursy walutowe. 29

30 Tabela Wykorzystanie euro w funkcjach waluty międzynarodowej SFERA PRYWATNA Waluta inwestycyjna Waluta przejścia Waluta rozliczania/ fakturowania handlu Waluta rezerwowa Waluta interwencyjna Spadek udziału dłużnych papierów wartościowych nominowanych w euro w całości rynku międzynarodowych dłużnych papierów wartościowych (wąska miara, stałe kursy walutowe) z 29,9% na koniec 2007 r. do 27,4% na koniec 2010 r. Wzrost udziału euro w średnich dziennych obrotach na globalnym rynku walutowym z 18,5% w kwietniu 2007 r. do 19,5% w kwietniu 2010 r. (bieżące kursy walutowe). Wzrost udziału euro jako waluty fakturowania eksportu towarów ze strefy euro do krajów poza strefę euro z 67,4% w 2009 r. do 68% w 2010 r. (bieżące kursy walutowe). Wzrost udziału euro jako waluty fakturowania importu towarów do strefy euro z krajów spoza strefy euro z 48,6% w 2009 r. do 53,5% w 2010 r. (bieżące kursy walutowe). SFERA OFICJALNA Wzrost udziału euro w rezerwach z 24,4% w 2007 r. do 26,3% w 2010 r. (stałe kursy walutowe z kooca 2010 r.). Interwencje SNB w euro w celu tłumienia presji aprecjacyjnej na franka szwajcarskiego w drugim kwartale 2010 r. Interwencja koordynowana G-7 w marcu 2011 r. w celu osłabienia jena japooskiego. Wzrost udziału w koszyku SDR. Waluta referencyjna + wzrost znaczenia, - spadek znaczenia Źródło: opracowanie własne. ZMIANA Trudno ocenid + Mimo wzrostu popytu na waluty surowcowe, jena japooskiego oraz franka szwajcarskiego w 2010 r. brak realnej alternatywy wobec dolara amerykaoskiego i euro będzie sprzyjał utrzymaniu status quo w dwubiegunowym systemie walutowym por. ramka

31 Ramka Status dolara amerykaoskiego jako głównej waluty międzynarodowej Zapoczątkowany w 2007 r. w Stanach Zjednoczonych kryzys finansowy jest źródłem licznych wątpliwości co do zmiany znaczenia głównych gospodarek światowych oraz emitowanych przez nie walut. Ponieważ niepewnośd występuje po obu stronach Atlantyku, trudno przewidzied, jaki będzie jej wpływ na współczesny dwubiegunowy system walutowy oparty na dolarze amerykaoskim i euro. Historia gospodarcza pokazuje, że substytucja waluty jest procesem powolnym. Funt szterling pozostał główną walutą międzynarodową do drugiej wojny światowej, chod Wielka Brytania utraciła swą dominującą pozycję ekonomiczną i finansową po pierwszej wojnie światowej. Można wyróżnid trzy poglądy na temat waluty Stanów Zjednoczonych (por. Dorrucci, McKay, 2011, s ): 1. Status dolara amerykaoskiego jako głównej waluty międzynarodowej jest niepodważalny. Zwolennicy tego poglądu zwracają uwagę na aprecjację dolara amerykaoskiego po upadku banku Lehman Brothers oraz jego relatywną odpornośd na kryzys finansowy zapoczątkowany w kraju jego emitenta. W sytuacji wzrostu awersji do ryzyka oraz rozpoczęcia procesu delewarowania ucieczka do płynnych i bezpiecznych aktywów doprowadziła do aprecjacji dolara amerykaoskiego, a deficyt na rachunku obrotów bieżących Stanów Zjednoczonych zaczął się kurczyd. Nie było to jednak rezultatem spadku przepływów kapitałowych, lecz spadku zagregowanego popytu, spowodowanego krajowymi problemami finansowymi. Powodami międzynarodowej dominacji dolara amerykaoskiego są m.in. efekt inercji, efekty sieci związane z wykorzystaniem waluty, płynnośd rynku finansowego oraz fakt, że większośd gospodarek rozwijających się, obecnie głównych aktorów światowego handlu, oraz gospodarek mających podstawowe znaczenie w globalnym wzroście gospodarczym, wciąż ma słabiej rozwinięte sektory finansowe. 2. Współczesny międzynarodowy system walutowy nie jest z natury wadliwy i może byd utrzymywany tak długo, jak długo emitenci oraz posiadacze walut rezerwowych prowadzą rozsądną, zorientowaną na średni okres politykę na rzecz zrównoważonego wzrostu. Globalne rynki finansowe umożliwiają krajom emitującym waluty rezerwowe z jednej strony dostarczanie bezpiecznych i płynnych aktywów reszcie świata, z drugiej strony inwestowanie w aktywa za granicą, a zatem utrzymywanie podtrzymywalnego salda na rachunku obrotów bieżących (sustainable current account positions). Akumulacja globalnych nierównowag w ostatnich latach nie jest więc powodem do szukania substytutu dla dolara amerykaoskiego jako dominującej waluty rezerwowej. Dzięki wysokiej stopie zwrotu z aktywów zagranicznych netto oraz korzystnym efektom wyceny międzynarodowa pozycja inwestycyjna netto Stanów Zjednoczonych jest bardziej stabilna niż to wynika z akumulacji deficytów na rachunku obrotów bieżących. 3. Gospodarka globalna nie może opierad się na walucie emitowanej przez jedno paostwo (dylemat Triffina). Warunkiem zaspokojenia globalnego popytu na płynnośd przez emitenta głównej waluty międzynarodowej jest nadmierne stymulowanie popytu wewnętrznego, czego prawdopodobnym skutkiem jest akumulacja długu, prowadząca do podważenia wiarygodności waluty międzynarodowej i co za tym idzie - jej statusu waluty rezerwowej. Zjawisko to jest określane mianem dylematu Triffina. Zdaniem zwolenników tego poglądu emitent waluty rezerwowej generuje nadmierną płynnośd globalną, co w dłuższym okresie prowadzi do deprecjacji waluty międzynarodowej. Deficyt na rachunku obrotów bieżących w Stanach Zjednoczonych, będący głównym źródłem płynności międzynarodowej, stopniowo prowadzi do erozji zaufania do dolara amerykaoskiego jako waluty międzynarodowej. Globalna gospodarka nie powinna dłużej opierad się na walucie emitowanej przez jedno paostwo. Potrzebna jest więc waluta międzynarodowa niebędąca walutą jednego kraju. 31

32 2. Znaczenie euro w sferze finansowej w Polsce, Czechach oraz na Węgrzech Celem tej części opracowania jest przedstawienie, jak euro spełnia wybrane funkcje waluty międzynarodowej w Polsce, Czechach oraz na Węgrzech. W szczególności analiza obejmuje udział euro w strukturze walutowej obrotów na rynku walutowym, rezerw dewizowych oraz aktywów i pasywów sektora bankowego Rynki walutowe Z danych Banku Rozrachunków Międzynarodowych wynika, że średni dzienny obrót polską walutą zarówno w kwietniu 2007 r., jak i w kwietniu 2010 r. był wyższy niż walutą Węgier oraz walutą Czech. Suma średnich dziennych obrotów forintem oraz czeską koroną stanowiła, odpowiednio, 64% oraz 77% średnich dziennych obrotów złotym w kwietniu 2007 r. oraz kwietniu 2010 r. Średnie dzienne obroty w kwietniu 2010 r. w relacji do kwietnia 2007 r. wzrosły o 98% dla forinta, o 32% dla złotego oraz o 11% dla czeskiej korony (por. tabela 2.1.1). Tabela Średnie dzienne obroty z kwietnia, według waluty, mln USD* Kwiecieo 2007 Kwiecieo 2010 Zmiana GBP % SEK % PLN % HUF % CZK % * Ponieważ w każdej transakcji uczestniczą dwie waluty, suma transakcji poszczególnymi walutami jest równa dwukrotnemu obrotowi. Szerzej uwagi metodologiczne por. BIS (2007), BIS (2010). Źródło: opracowano na podstawie: BIS (2007, s ), BIS (2010, s ). W kwietniu 2010 r. średnie dzienne obroty netto na rynku walutowym w Polsce były o 100% wyższe niż na Węgrzech oraz o 60% wyższe niż w Czechach (por. tabela 2.1.2). Na polskim rynku walutowym najczęściej zawierano transakcje z udziałem złotego. Ich średnia dzienna wartośd w kwietniu 2010 r. wynosiła mln USD. Średnia dzienna wartośd transakcji z udziałem forinta na węgierskim rynku walutowym wynosiła mln USD, natomiast transakcji z udziałem czeskiej korony na rynku walutowym Czech wynosiła mln USD (por. BIS, 2010, s. 72). 32

33 Tabela Średnie dzienne obroty walutowe z kwietnia, według kraju, mld USD* BG CZ HU LV PL SE UK * Szerzej uwagi metodologiczne por. BIS (2010). Źródło: opracowano na podstawie: BIS (2010), s. 82. Warto zwrócid uwagę, że udziały złotego, forinta oraz czeskiej korony w obrotach na globalnym rynku walutowym są marginalne i w żadnym przypadku nie przekroczyły 1% w 2010 r. (por. tabela 2.1.3). Tabela Struktura walutowa obrotów na globalnym rynku walutowym, udział średnich dziennych obrotów w kwietniu, %* GBP ,5 14,9 12,9 SEK 0,3 2,5 2,2 2,7 2,2 PLN 0,1 0,5 0,4 0,8 0,8 HUF 0 0 0,2 0,3 0,4 CZK 0,3 0,2 0,2 0,2 0,2 RON ,1 LTL Całośd rynku walutowego * Suma udziałów procentowych poszczególnych walut wynosi 200%, ponieważ w każdej transakcji biorą udział dwie waluty. Szerzej uwagi metodologiczne por. BIS (2010). Źródło: opracowano na podstawie: BIS (2010), s. 12. W latach udział euro w średnich dziennych obrotach walutowych w Polsce wzrósł z 36% do 50%, natomiast udział dolara amerykaoskiego spadł z 75% do 62% (por. tabela 2.1.4). Utrzymująca się dominacja dolara amerykaoskiego w średnich dziennych obrotach walutowych wynika z jego statusu głównej waluty międzynarodowej. Oprócz inercji cechującej międzynarodowy system walutowy (np. dotyczącej zwyczajów w fakturowaniu i rozliczaniu handlu surowcami i masowymi produktami rolnymi, wykorzystywania dolara amerykaoskiego jako głównej waluty przejścia na rynku dewizowym), do wysokiego udziału dolara amerykaoskiego w obrotach walutowych w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w najbliższych latach może przyczynid się obecny kryzys zadłużeniowy w strefie euro. 33

34 Tabela Średnie dzienne obroty walutowe z kwietnia 2010 r., udziały %* USD EUR JPY GBP CHF BG CZ HU LV LT PL RO SE UK * Ponieważ w każdej transakcji uczestniczą dwie waluty, suma transakcji poszczególnymi walutami jest równa dwukrotnemu obrotowi. Szerzej uwagi metodologiczne por. BIS (2007), BIS (2010). Źródło: opracowano na podstawie: BIS (2007), s. 66, BIS (2010), s. 64. Według danych BIS 37% (1 854 mld USD) średnich dziennych globalnych obrotów na rynku walutowym w kwietniu 2010 r. było realizowanych w Wielkiej Brytanii (BIS, 2010, s. 19); por. ramka Ramka Obroty polskim złotym w Wielkiej Brytanii Według danych The London Foreign Exchange Joint Standing Committee średnie dzienne obroty na rynku walutowym w Wielkiej Brytanii w kwietniu 2011 r. wyniosły mld USD, o 30% więcej niż rok wcześniej. W porównaniu z kwietniem 2010 r. udział dolara amerykaoskiego w obrotach wzrósł do 85,3% (z 84,9%), euro spadł do 44,7% (z 45,2%), funta szterlinga spadł do 17,5% (z 17,7%), jena japooskiego spadł do 16,1% (z 17,4%). Udział franka szwajcarskiego wyniósł 7,1%, australijskiego dolara 7%, kanadyjskiego dolara 3,9%, szwedzkiej korony 2,3%, nowozelandzkiego dolara 1,6%, tureckiej liry 1,5%, norweskiej korony 1,3%, polskiego złotego 1,1%. Średni dzienny wolumen obrotów na rynku brytyjskim na parze walutowej USD/PLN wyniósł w kwietniu 2011 r. 14,2 mld USD (wzrost z 9,8 mld USD w kwietniu 2010 r.). Średnie dzienne obroty na parze walutowej USD/PLN na rynku swapów walutowych osiągnęły 10,6 mld USD (75% obrotów ogółem), na rynku kasowym 2,5 mld USD (17% obrotów ogółem), na rynku transakcji outright-forward 0,8 mld USD (6% obrotów ogółem), a na rynku opcji walutowych 290 mln USD (2% obrotów ogółem) (por. wykresy I i III). Wykres I. Średni dzienny wolumen obrotów w Wielkiej Brytanii na parze USD/PLN, mld USD Źródło: The London Foreign Exchange Joint Standing Committee. 34

35 Średni dzienny wolumen obrotów na rynku brytyjskim na parze walutowej EUR/PLN wyniósł 8,5 mld USD w kwietniu 2011 r. (wzrost z 6,9 mld USD w kwietniu 2010 r.). Średnie dzienne obroty na parze walutowej EUR/PLN na rynku kasowym wyniosły 4,3 mld USD (50% obrotów ogółem), na rynku swapów walutowych 1,7 mld USD (20% obrotów ogółem), a na rynku transakcji outright-forward oraz opcji walutowych po 1,2 mld USD (czyli po 14% obrotów)(por. wykres II i III). Wykres II. Średni dzienny wolumen obrotów w Wielkiej Brytanii na parze EUR/PLN, mld USD Źródło: The London Foreign Exchange Joint Standing Committee. Wykres III. Średni dzienny wolumen obrotów w Wielkiej Brytanii, udziały w % Źródło: The London Foreign Exchange Joint Standing Committee Rezerwy dewizowe Ważnym czynnikiem determinującym udział waluty w strukturze rezerw dewizowych jest stosowany mechanizm kursowy. Stały, ale dostosowywalny kurs walutowy (fixed but adjustable band) związany z uczestnictwem w ERM II na Łotwie i Litwie oraz kurs płynny kierowany z euro jako walutą referencyjną w Rumunii są czynnikami, które mogą 35

36 zadecydowad o wysokim udziale euro w rezerwach dewizowych tych krajów (według danych EBC odpowiednio 58,3%, 92,1%, 59,1% w 2010 r.). W 2010 r. udział euro w rezerwach dewizowych Czech wynosił 54,5% i był wyższy niż w Polsce (35,4%) por. wykres Dane dla Węgier nie są dostępne. Wykres Udział euro w rezerwach dewizowych, % Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s Aktywa i pasywa bankowe W latach wykorzystanie obcej waluty do nominowania krajowych aktywów i pasywów w Europie Środkowej i Wschodniej miało charakter trwały. Wpływały na to: oczekiwanie wejścia do UE i przyjęcia euro, mogące zachęcad do zaciągania pożyczek w euro ze względu na mniejsze postrzegane ryzyko kursowe; doświadczenia z okresów makroekonomicznej niestabilności, potencjalnie stymulujące gospodarstwa domowe do utrzymywania depozytów w obcej walucie oraz dążenie banków do utrzymywania ograniczonych otwartych pozycji walutowych (por. ECB, 2010a, s. 43). Na wykorzystanie obcej waluty do nominowania krajowych aktywów i pasywów mają wpływ także powiązania kapitałowe i zarządcze krajowych i europejskich systemów finansowych, w szczególności bankowych (por. wykres ). 36

37 Wykres Udział aktywów zależnych i niezależnych jednostek prawnych z UE w całości aktywów sektora bankowego, % Źródło: ECB (2010b), s. 35, 44, 46. Aktywa bankowe Zgodnie z analizą Oesterreichische Nationalbank przeprowadzoną dla grupy paostw CESEE relacja pożyczek w walucie zagranicznej dla niebankowego sektora prywatnego (nonbank private sector) 28 w ujęciu nominalnym do PKB wzrosła z 6% w 1995 r. do 31% w 2009 r. Wzrost pożyczek w walutach zagranicznych, w ujęciu nominalnym, był większy w przypadku sektora gospodarstw domowych niż sektora przedsiębiorstw. Udział pożyczek dla gospodarstw domowych w całości pożyczek w walucie zagranicznej dla niebankowego sektora prywatnego zwiększył się z 8% w 1995 r. do 51% w 2009 r. Pożyczki hipoteczne stanowią na ogół większośd pożyczek dla gospodarstw domowych, co wiąże się z podwójnym ryzykiem dla tych podmiotów: niekorzystnymi zmianami kursów walutowych oraz cen mieszkao. Udział pożyczek w walucie zagranicznej w całości pożyczek dla gospodarstw domowych, w ujęciu nominalnym, wzrósł z 4% w 1995 r. do 60% w 2009 r. Wzrost ten jest związany zarówno z przyznawaniem nowych pożyczek, jak i ze zmianami kursów walutowych (Oesterreichische Nationalbank, 2011, s. 8-9). Istnieje silna substytucja pomiędzy pożyczkami nominowanymi w walucie krajowej i w walutach zagranicznych w Czechach, Polsce, Słowacji oraz na Węgrzech. Różnice między stopami procentowymi, integracja finansowa i handlowa ze strefą euro oraz perspektywa przyjęcia euro prowadzą do zmniejszenia pożyczek w walucie krajowej i zwiększenia pożyczek w walutach zagranicznych (por. Brzoza-Brzezina, Chmielewski, Niedźwiedzioska, 2010, s. 4). 27 CZ, EE, HU, LV, LT, PL, SK, SI, BG, RO, CR. 28 Sektor ten obejmuje gospodarstwa domowe, instytucje non-profit obsługujące gospodarstwa domowe oraz firmy niefinansowe. 37

38 W latach w Polsce i Czechach zwiększyła się wartośd pożyczek bankowych nominowanych w euro (por. tabela 2.3.1). W 2010 r. ich udział w całości pożyczek bankowych nominowanych w walutach zagranicznych w Polsce i na Węgrzech był niższy niż w pozostałych paostwach UE poza strefą euro (por. wykres 2.3.3). Może to wynikad z ograniczonego ryzyka kursowego w krajach, których kursy walutowe są ściśle powiązane z euro (np. Litwa, Łotwa, Bułgaria). W większości krajów regionu CESEE-11 pożyczki w walutach zagranicznych są na ogół nominowane w euro, z wyjątkiem Węgier i Polski, gdzie istotną rolę odgrywa frank szwajcarski (Beckmann, Stix, 2010 za: Oesterreichische Nationalbank, 2011, s. 7). Tabela Pożyczki bankowe nominowane w euro, mln EUR BG CZ DK LV LT HU PL RO SE UK Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 17. Wykres Udział pożyczek nominowanych w euro w całości pożyczek, % Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s

39 Wykres Udział pożyczek nominowanych w euro w całości pożyczek nominowanych w walutach zagranicznych, % Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 17. Pasywa bankowe W latach widoczny był wzrost wartości depozytów bankowych nominowanych w euro w Czechach i Polsce (por. tabela 2.3.2). Udział depozytów bankowych nominowanych w euro w całości depozytów bankowych w Polsce, Czechach i na Węgrzech nie przekracza 20% (por. wykres 2.3.4). W krajach tych euro jest główną walutą zagraniczną, w której nominowane są depozyty bankowe (por. wykres 2.3.5). Tabela Depozyty bankowe nominowane w euro, mln EUR BG CZ DK LV LT HU PL RO SE UK Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s

40 Wykres Udział depozytów bankowych nominowanych w euro w całości depozytów bankowych, % Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s. 18. Wykres Udział depozytów bankowych nominowanych w euro w całości depozytów bankowych nominowanych w walutach zagranicznych, % Źródło: ECB (2011), Statistical annex, s Podsumowanie Mimo niekompletności danych analiza wykorzystania euro w krajach UE-3 pozwala na wyciągnięcie kilku wniosków. Po pierwsze, w latach udział euro w średnich dziennych obrotach walutowych w Polsce wzrósł z 36% do 50%, natomiast udział dolara amerykaoskiego spadł z 75% do 62%. W tym samym czasie, udział euro w średnich dziennych obrotach walutowych 40

41 w Czechach wzrósł z 38% do 62%, natomiast na Węgrzech spadł z 46% do 45%. Może to oznaczad transformację systemów finansowych Czech i Polski w kierunku wykorzystania euro na rynkach walutowych, zdominowanych dotąd przez dolara amerykaoskiego. Relatywnie duży udział waluty Stanów Zjednoczonych w średnich dziennych obrotach na rynkach walutowych może wynikad z istotnej roli amerykaoskich inwestorów portfelowych w Europie Środkowej i Wschodniej. Według danych EBC udział euro w rezerwach dewizowych Czech w 2010 r. wyniósł 54,5% i był wyższy niż w Polsce 35,4% (brak danych dla Węgier). Po drugie, różnice między stopami procentowymi, integracja finansowa i handlowa ze strefą euro oraz perspektywa przyjęcia euro prowadzą do silnej substytucji walutowej w krajach UE-3. W 2010 r. udział pożyczek bankowych nominowanych w euro w całości pożyczek bankowych nominowanych w walutach zagranicznych w Czechach wynosił 92,8%; był zatem zbliżony do poziomu w krajach o sztywnych kursach walutowych względem euro, takich jak Łotwa (96,9%), Litwa (96,6%) i Bułgaria (96,8%). W Polsce i na Węgrzech relacja ta w 2010 r. była niższa niż w paostwach UE poza strefą euro i wynosiła odpowiednio 26,8% dla Polski oraz 37,2% dla Węgier, co wynikało z dużej roli franka szwajcarskiego jako waluty finansowania. Udział depozytów bankowych nominowanych w euro w depozytach nominowanych w walutach zagranicznych w 2010 r. wynosił 66,6% w Polsce, 80,1% w Czechach oraz 82,2% na Węgrzech. Warto jednak pamiętad, że udział depozytów i kredytów w euro w całości depozytów i kredytów nie przekracza 10% w Polsce i Czechach, a na Węgrzech oscyluje wokół 20%. Po trzecie, ocena pełnienia przez euro poszczególnych funkcji w krajach UE-3 wskazuje, że euro dominuje w gospodarce czeskiej. Brak porównywalnych danych dla Węgier utrudnia ustalenie pozycji euro w tym kraju. Niemniej dostępne statystyki oraz silne powiązania gospodarcze i finansowe z krajami strefy euro również sugerują dużą popularnośd tej waluty. Z powodu relatywnie mniejszej otwartości polskiej gospodarki rola euro jest istotna i rośnie, aczkolwiek jest wciąż najmniejsza w grupie UE-3. Różnice w zastosowaniu euro w dużej mierze mogą wynikad z obecności kapitału zagranicznego z UE w systemach bankowych badanych krajów. Przyczynił się on do zwiększenia efektywności krajowych instytucji finansowych i finansował transformację gospodarczą omawianych gospodarek. 41

42 3. Wykorzystanie euro w roli waluty fakturowania 3.1. Czynniki determinujące wybór waluty w rozliczeniach handlowych w świetle literatury 29 Literatura przedmiotu nie rozstrzyga jednoznacznie, jakie czynniki mają największe znaczenie w wyborze waluty fakturowania międzynarodowych transakcji handlowych i które z nich są najistotniejsze dla poszczególnych walut. W przypadku każdego kraju kombinacja poszczególnych czynników (których znaczenie może zależed od indywidualnych preferencji) będzie wpływad na wybór do wspólnych rozliczeo odpowiednio: waluty eksportera, waluty importera bądź tzw. waluty przejścia, będącej walutą kraju trzeciego 30. Poniżej przedstawiono najczęściej wymieniane w literaturze przedmiotu czynniki mogące wpływad na wybór konkretnej waluty do rozliczania eksportu czy importu. Stabilnośd makroekonomiczna i stabilnośd kursu walutowego Stabilnośd makroekonomiczna, rozumiana jako stabilnośd cen kraju emitującego daną walutę, może byd czynnikiem decydującym o jej wyborze w rozliczeniach handlu międzynarodowego. Jak wskazują Goldberg i Tille (2009), im bardziej zmienne są czynniki makroekonomiczne w danym kraju, tym rzadziej jego waluta jest wykorzystywana w rozliczeniach międzynarodowych i tym częściej stosuje się waluty krajów o bardziej stabilnych podstawach gospodarczych. Ze względu na pełnioną przez walutę międzynarodową funkcję przechowywania wartości stabilna siła nabywcza zwiększa jej szanse na wykorzystanie w rozliczeniach międzynarodowych (Tavlas, 1997) za (Kamps, 2006) 31. Przy wyborze waluty fakturowania i rozliczeo handlu międzynarodowego równie istotną rolę jak stabilnośd cen odgrywa mała zmiennośd kursu walutowego. Stabilnośd kursu sprawia, że eksporterzy wolą korzystad z jego waluty, a wahania kursu walutowego nie 29 Podrozdziały 3.1 i 3.2 stanowią skróconą i zmodyfikowaną częśd wewnętrznego opracowania NBP Euro jako pieniądz międzynarodowy (NBP, 2010). Jego przywołanie jest uzasadnione komplementarnością analiz względem całego trzeciego rozdziału niniejszego opracowania. 30 Waluta przejścia to taka jednostka pieniężna, za której pośrednictwem możliwa jest wymiana jednej relatywnie mało płynnej waluty na drugą. 31 Badania Kamps (2006) wskazują, że duże zróżnicowanie poziomów cen w strefie euro wpływa na ograniczenie wykorzystania euro w roli waluty fakturowania. 42

43 wpływają się na ceny wewnętrzne (Devereux, Engel, Storegaard, 2003). Dlatego jeśli kurs waluty przejścia jest mniej zmienny od kursu waluty lokalnej, to eksporter wybierze walutę przejścia. Kamps (2006) zauważa, że jeśli kurs waluty eksportera jest bardzo zmienny, to będzie on dążył do fakturowania w walucie kraju importera. Z kolei Ligthart i Silva (2007) dowodzą, że zmiennośd kursu walutowego i związane z nią oczekiwania nie decydują o wyborze waluty fakturowania, liczą się zaś siła danej waluty, stopieo rozwoju jej rynku finansowego oraz brak tendencji do wysokiej inflacji. Ugrupowania integracyjne i lokalne strefy walutowe Kolejnym czynnikiem wpływającym na wybór waluty fakturowania może byd bliskośd geograficzna kraju eksportera bądź importera i obszaru o silnym oddziaływaniu gospodarczym (np. strefa walutowa). Sprzyja to wykorzystaniu w rozliczeniach waluty dominującej w sąsiadującym ugrupowaniu, a często nawet powiązaniu z nią waluty narodowej. Potwierdzeniem powyższej tezy mogą byd badania Goldberg i Tille a (2009), które wykazały, że wielu eksporterów pochodzących z paostw, których waluty narodowe są powiązane z dolarem, często wybiera tę walutę przejścia do rozliczeo międzynarodowych. Podobnie wśród eksporterów z krajów, których waluty są powiązane z euro, dominuje tendencja do wykorzystywania euro jako waluty fakturowania. Badania Kamps (2006) pozwoliły potwierdzid, że członkostwo lub przyszłe członkostwo w Unii Europejskiej, które prowadzi do przyjęcia wspólnej waluty, oraz fakt przywiązania kursu waluty narodowej do euro odgrywają istotną rolę w wyborze waluty fakturowania handlu międzynarodowego takiego kraju. Stopieo rozwoju gospodarczego i konkurencyjnośd Niektórzy badacze zwracają uwagę na stopieo rozwoju gospodarczego paostw biorących udział w międzynarodowej wymianie handlowej jako czynnika decydującego o wyborze waluty rozliczeo. Przykładem takiego podejścia jest prawo Grassmana (1973), mówiące, że: handel towarami przemysłowymi między paostwami uprzemysłowionymi w większości fakturowany jest w walucie eksportera, a kontrakty w walucie trzeciej (nie będącej walutą eksportera ani walutą importera) występują bardzo rzadko; 43

44 handel między paostwami uprzemysłowionymi a paostwami rozwijającymi się jest na ogół fakturowany w walucie paostwa uprzemysłowionego lub w walucie trzeciej (zwykle w dolarach); małe wykorzystanie walut paostw rozwijających się wynika głównie z ich ograniczonej wymienialności; handel surowcami jest w większości przypadków fakturowany w dolarach, co wynika z faktu, że notowania cen surowców na światowych giełdach podawane są z reguły w dolarach. Podobne opinie wyrażają również: Swoboda (1968), McKinnon (1979), Magee i Rao (1980) czy Page (1981), podkreślając, że eksporterzy chcąc uniknąd ryzyka kursowego wolą używad własną walutę (cyt. za Kamps, 2006). Z tego powodu eksporterzy z krajów uprzemysłowionych mogą relatywnie łatwiej ograniczad ryzyko kursowe. Handel dobrami podstawowymi jest głównie nominowany w dolarach amerykaoskich. Można to tłumaczyd efektami sieci, związanymi z wykorzystaniem dolara, jego popularnością, jak również czynnikami zwyczajowymi, wynikającymi z tradycji posługiwania się tą walutą przy fakturowaniu. Częśd badaczy dopuszcza jednak możliwośd ustalania przez eksportera cen pod rynek, czyli w walucie lokalnej (Betts, Devereux, 2000). Rozwój rynków finansowych W celu zabezpieczenia przed ryzykiem kursowym producenci stosują transakcje hedgingowe, które mają za zadanie neutralizowad negatywne skutki zmian kursów (Goldberg, 2005). Również w badaniu z 2009 r. Goldberg i Tille znajdują potwierdzenie większego wykorzystania w fakturowaniu walut, w przypadku których możliwe jest zabezpieczenie kursowe. Kamps (2006) wskazuje na pozytywny wpływ wykorzystania euro w fakturowaniu handlu międzynarodowego, kiedy dany kraj nie ma dobrze rozwiniętego własnego rynku finansowego. Stopieo organizacji rynków Zagadnienie charakteru dóbr podlegających międzynarodowej wymianie handlowej jest powiązane z warunkami, w jakich odbywa się ta wymiana. Jak wskazuje Goldberg (2005), zorganizowane rynki towarowe są postrzegane jako wysoce substytucyjne i obecni na nich producenci będą mieli podobne potrzeby w zakresie wyboru waluty fakturowania. Na skutek potencjalnie dużej konkurencji eksporter dóbr jednorodnych jest biorcą ceny, dlatego 44

45 wybranie przez niego własnej waluty jest mało prawdopodobne (McKinnon, 1979). Z kolei Kamps (2006) podkreśla, że w operacjach na rynkach zorganizowanych bardzo ważna jest możliwośd porównywania cen, którą zapewnia waluta przejścia. Od czasów drugiej wojny światowej najczęściej wybieraną walutą rozliczeo na takich rynkach pozostaje dolar amerykaoski (Goldberg, 2005). Siła przetargowa producentów i konkurencja między firmami Dla zapewnienia stabilności cen produktów wobec artykułów konkurencyjnych podmioty mogą wybrad do ustalania cen walutę przejścia lub nawet walutę konkurenta. W celu zmniejszenia ryzyka zmienności popytu firmy będą fakturowały swój eksport w walucie, która jest najczęściej wybierana na danym rynku przez konkurentów. Zwiększa to prawdopodobieostwo, że eksport i import unii monetarnej będą fakturowane jej walucie. Z kolei badania Bacchetty i van Wincoopa (2002) wykazały, że istotnym czynnikiem w wyborze waluty fakturowania jest również wielkośd udziału eksportera w danym rynku zagranicznym. Wyniki analizy Goldberg i Tille a (2009) potwierdzają, że eksporterzy z kraju, który ma dominujący udział w imporcie danej branży, do rozliczeo częściej wybierają własną walutę niż walutę kraju importera. Z kolei badania rynku koreaoskiego przeprowadzone przez Fukudę i Ono (2004) pokazują, że w sytuacji gdy firmy krajowe mają mały udział w rynku, a najważniejsi konkurenci to firmy zagraniczne, najlepszym rozwiązaniem może byd fakturowanie w walucie przejścia, która pozwala zachowad stabilnośd relatywnych cen. Homogenicznośd dóbr Istotnym czynnikiem w wyborze faktury rozliczania handlu międzynarodowego jest rodzaj produktu, będącego przedmiotem transakcji. Goldberg (2005) wykazuje, że eksporter, który współpracuje z dwoma odrębnymi partnerami handlowymi, jest bardziej skłonny do używania w rozliczeniach z nimi dwóch odrębnych walut, jeśli jego produkty są dobrami niejednorodnymi, wytwarzanymi przy niższych malejących korzyściach skali produkcji. Z kolei Kamps (2006) zaznacza, że małe zróżnicowanie produktów sprzyja fakturowaniu w walucie przejścia (najczęściej w dolarze). Szczególnie w przypadku handlu dobrami podstawowymi i jednorodnymi eksporterzy biorą pod uwagę ceny swoich konkurentów i chętniej wybiorą do rozliczeo walutę, która pozwoli na łatwe porównanie cen. Natomiast, im większe zróżnicowanie produktów, im wyższe zaawansowanie technologiczne oraz innowacyjnośd 45

46 towarów, tym mniejsza wrażliwośd popytu na zmiany cen, co może skłaniad eksporterów do ustalania cen we własnej walucie. W branżach, gdzie popyt jest bardziej wrażliwy na zmiany cen, eksporter może preferowad ustalanie ceny w walucie konkurenta (Kamps, 2006). Na istotnośd cenowej elastyczności popytu przy wyborze waluty fakturowania wskazują również Donnefeld i Zilcha (1991). Waluta zakupu i wielkośd jednorazowej dostawy Dla wyboru waluty fakturowania w branżach wykorzystujących do produkcji surowce, części i półprodukty z importu duże znaczenie może mied waluta ich zakupu. W zależności od branży wskazana zależnośd może odgrywad mniejszą lub większą rolę, jednak jak podkreślają Goldberg i Tille (2009), duże wykorzystanie w produkcji surowców skłania producentów do fakturowania eksportu w dolarze amerykaoskim, ponieważ jest on standardową walutą fakturowania towarów jednorodnych i podstawowych. Goldberg i Tille (2009) na przykładzie kanadyjskiego importu przedstawili również inne spojrzenie na kwestię fakturowania handlu zagranicznego, wskazując na znaczenie wielkości jednorazowej dostawy. Jeśli jednorazowe zamówienie jest duże, to prawdopodobieostwo fakturowania w walucie importera jest większe niż w przypadku mniejszych dostaw. Efekt sieci czynnik decydujący? Trudno uchwycid jeden wzorzec postępowania podmiotów wybierających walutę fakturowania handlu międzynarodowego. Niemniej jednak, jednym z dominujących motywów są bez wątpienia efekty sieci, wynikające z powszechności zastosowania walut globalnych (Bacchetta, van Wincoop, 2002). Goldberg i Tille (2005) wskazują, że efekty sieci mogą mied nawet większe znaczenie w wyborze waluty fakturowania niż aspekty związane z niestabilnością makroekonomiczną czy zabezpieczeniem transakcji przed ryzykiem kursowym. Efekty sieci najczęściej występują w branżach, gdzie produkty są jednorodne, a producenci dbają o to, by ich ceny w relacji do cen konkurentów były stałe. Mileva i Siegfried (2007), podsumowując dotychczasowe wyniki badao nad efektami sieci i wyborem waluty do rozliczeo międzynarodowych, wskazują następujące aspekty: - efekty sieci pojawiają się, gdy użytecznośd, jaką eksporter uzyskuje z wykorzystania danej waluty, zależy od skali jej wykorzystania przez inne podmioty; 46

47 - aby pojawiły się korzyści ze stosowania danej waluty, potrzebna jest minimalna liczba podmiotów stosujących tę walutę (masa krytyczna), por. Farrelli, Saloner (1986); im więcej jednostek stosuje daną walutę, tym większy jest na nią popyt; - z sieciowym charakterem waluty wiąże się problem zakłócania funkcjonowania rynku na skutek oporu przed używaniem innych walut Euro jako waluta fakturowania w handlu poza unią walutową Pierwsze dostępne dane o udziale euro w fakturowaniu handlu międzynarodowego poszczególnych krajów Unii Europejskiej gromadzone przez Europejski Bank Centralny dotyczą 2001 r. Od tego czasu rola euro w fakturowaniu i rozliczaniu handlu międzynarodowego systematycznie rosła. Dane dla całej strefy euro wskazują, że blisko 70% eksportu kierowanego poza strefę i ponad połowa importu pochodzącego spoza strefy w 2010 r. fakturowano we wspólnej walucie (ECB, 2011). Na poziomie poszczególnych krajów udział euro w fakturowaniu eksportu i importu jest jednak zróżnicowany. W 2010 r. w krajach strefy euro wspólna waluta była wykorzystywania do rozliczania od 25,9% do 94,4% eksportu towarów poza strefę euro oraz od 15,6% do 76,5% importu spoza strefy euro por. wykresy i (ECB, 2011). W pozostałych paostwach Unii Europejskiej objętych badaniem EBC, udział euro w rozliczaniu całkowitego eksportu wahał się od 53,8% do 76,4%, importu zaś w granicach 51,5-68,5%. W najmniejszym stopniu z przywileju waluty międzynarodowej w handlu z krajami spoza wspólnego obszaru walutowego korzystał Cypr, który rozliczał we wspólnej walucie jedynie 25,9% eksportu i 15,6% importu towarowego. Natomiast największy udział euro w rozliczaniu transakcji międzynarodowych odnotowano na Słowacji i w Słowenii. Zakres wykorzystania euro w rozliczeniach Cypru z krajami spoza strefy euro można tłumaczyd specyfiką tej gospodarki, m.in. dużym udziałem ropy i produktów ropopochodnych w wymianie handlowej tego kraju. W przypadku Słowacji i Słowenii może to wynikad z relatywnie dużej roli inwestorów zagranicznych w obydwu krajach, a w Słowenii dodatkowo z tranzytowej roli kraju, przywiązania do marki niemieckiej oraz wysokiego stopnia euroizacji przed formalnym przyjęciem euro. Poniżej przedstawiono próbę objaśnienia źródeł niejednorodności wykorzystania euro w handlu poza unię walutową. Czynniki decydujące o wyborze waluty rozliczania i fakturowania handlu międzynarodowego poszczególnych krajów określono na podstawie 47

48 analizy geograficznej i rodzajowej ich handlu. Ze względu na dostępnośd i porównywalnośd danych ocenie poddano pięd krajów strefy euro: Grecję, Belgię, Francję, Włochy i Niemcy 32. Wykres Udział euro w fakturowaniu i rozliczaniu obrotów towarowych krajów strefy euro z resztą świata z wyłączeniem krajów strefy euro, % Źródło: ECB (2011), dane dla Niemiec pochodzą z ECB (2009). Wykres Udział euro w fakturowaniu i rozliczaniu obrotów towarowych krajów strefy euro z resztą świata z wyłączeniem krajów należących do Unii Europejskiej, % Źródło: ECB (2011). Grecja W 2007 r. spośród paostw poddanych analizie najniższy poziom wykorzystania euro w fakturowaniu handlu poza unię walutową miała Grecja (eksport: 39,2%, import: 34,9%). Warto podkreślid, że spośród członków unii walutowej Grecja - oprócz Irlandii i Finlandii - 32 Dane wykorzystane w analizie pochodzą z bazy Source OECD i dotyczą eksportu i importu wybranych krajów w nomenklaturze SITC (Standard International Trade Classification) w latach /2007. Ponieważ celem badania była identyfikacja handlowych relacji dwustronnych pomiędzy krajami, z analizy zostały wyłączone grupy produktów niewyszczególnionych oraz poufnych, w przypadku których nie można przypisad strumieni handlu konkretnym paostwom. Przeprowadzona analiza nie uwzględniała wpływu, jaki na ustalanie cen w handlu międzynarodowym mają korporacje międzynarodowe i waluty rozliczeo pomiędzy poszczególnymi oddziałami, rozmieszonymi w wielu paostwach. Przedstawione wnioski stanowią aktualizację analizy przeprowadzonej w opracowaniu wewnętrznym NBP Euro jako pieniądz międzynarodowy (NBP, 2010). 48

49 kieruje najmniejszą częśd swojego eksportu do strefy euro (w 2006 r. było to 36%). W przypadku eksportu niski udział wspólnej waluty w rozliczeniach wynikał z przeważającego udziału surowców i produktów pochodnych (około 60% w całym eksporcie poza strefę euro), które jako dobra jednorodne, będące przedmiotem obrotu na zorganizowanych rynkach są rozliczane w dominującym na tych rynkach dolarze amerykaoskim. Dobra surowcowe stanowiły również ponad połowę sprowadzanych do Grecji towarów, co wpłynęło na mniejsze wykorzystanie euro w rozliczeniach importu. Według danych Eurostat w 2010 r. grecki handel surowcami i produktami pokrewnymi poza strefę euro wynosił dla Grecji około 60% zarówno w eksporcie, jak i w imporcie, co może tłumaczyd utrzymanie fakturowania w euro na podobnym poziomie jak w 2007 r. (eksport: 38,9%, import: 36,1%). Prawdopodobnie z powyższych względów Grecja w najrzadziej spośród krajów strefy euro korzystała z możliwości fakturowania we wspólnej walucie handlu usługami oraz obrotu towarowego z krajami spoza UE por. tabela Tabela Fakturowanie eksportu i importu dóbr oraz usług poza strefę euro we wspólnej walucie Grecja, % Eksport dóbr 23,5 39,3 47,3 44,3 39,1 38,8 39,2 32,6 36,3 38,9 Import dóbr 29,3 35,8 39,6 40,6 34,1 33,6 34,9 37,3 37,9 36,1 Eksport usług 11,3 13,3 16,3 14,1 15,6 14,6 14,9 15,6 19,1 19,9 Import usług 15,3 16,8 20,1 22,7 24,0 26,2 29,5 29,0 34,5 31,2 Eksport poza UE ,3 20,9 27,2 34,1 Źródło: ECB (2011). Belgia Ani struktura geograficzna, ani towarowa eksportu i importu Belgii nie ukazują w pełni specyfiki tego kraju, pełniącego funkcję wrót Europy. Port w Antwerpii jest drugim w Europie i czwartym na świecie portem przeładunkowym, a zyskujący na znaczeniu port w Zeebrugge może również obsługiwad statki z ciekłym gazem ziemnym. Biorąc pod uwagę rolę Belgii jako pośrednika w handlu pomiędzy Europą a resztą świata, można przyjąd, że dane dotyczące eksportu i importu odzwierciedlają nie tylko zapotrzebowanie Belgii, lecz także całej Europy i tłumaczą wysokie udziały paostw strefy euro oraz pozostałych paostw Unii Europejskiej w belgijskim eksporcie. W 2006 r. poza strefę euro kierowano około 37% belgijskiego eksportu, z czego pozostałe kraje Unii Europejskiej stanowiły jedną trzecią odbiorców. Na fakt wykorzystania euro w połowie transakcji poza strefę euro musiały więc 49

50 wpłynąd również inne czynniki niż położenie geograficzne i przynależnośd do Wspólnoty Europejskiej. Wykorzystanie euro w fakturowaniu belgijskiego handlu zagranicznego przedstawia tabela Wynika z niej, że znaczenie euro w obrocie towarami jest o wiele mniejsze niż w rozliczaniu handlu usługami, co może byd skutkiem tego, że Belgia odgrywa rolę węzła logistycznego Europy. Ponad połowę eksportu Belgii stanowią produkty zaawansowane technologicznie oraz o charakterze innowacyjnym, co sprzyja fakturowaniu w walucie eksportera, czyli euro. Z drugiej strony wykorzystaniu dolara sprzyja fakt, że jedną piątą belgijskiego eksportu stanowią wyroby przemysłowe oparte na surowcach; w tym około 50% to wyroby z minerałów niemetalicznych, głównie diamentów, których Antwerpia jest światowym centrum obróbki i handlu, rozliczanego przede wszystkim w dolarze. Za wykorzystaniem innych walut niż euro, najczęściej dolara, mogą również przemawiad efekty sieci, ujawniające się w Belgii jako jednym ze światowych centrów przeładunku towarów. Blisko połowa importu spoza strefy euro jest rozliczana i fakturowana we wspólnej walucie. Prawdopodobnie wynika to z dużego udziału w imporcie produktów zaawansowanych technologicznie. Ponieważ większośd ich dostawców pochodzi ze strefy euro, również eksporterzy spoza strefy euro mogą akceptowad rozliczanie we wspólnej walucie. Z drugiej strony rosnąca rola produktów surowcowych rozliczanych najczęściej w dolarze oraz efekty sieci, które ujawniają się w światowym centrum przeładunkowym, mogą wyjaśniad silną pozycję dolara w rozliczeniach handlowych por. tabela Tabela Fakturowanie eksportu i importu dóbr oraz usług poza strefę euro we wspólnej walucie Belgia, % Eksport dóbr 46,7 53,6 56,6 57,7 54,8 58,5 52,8 56,2 57,4. Import dóbr 47,2 53,7 57,8 55,7 51,2 58,3 56,1 56,4 57,7. Eksport usług. 64,1 70,6 72,2 73,0 73,7 74,1 73,8 75,0. Import usług. 60,1 65,8 68,3 71,2 73,9 71,7 73,3 70,3. Źródło: ECB (2011). 33 Dane dla lat w tabelach 3.2.2, i zostały zrewidowane przez Europejski Bank Centralny (ECB, 2011). 50

51 Francja W 2007 r. wykorzystanie euro do rozliczeo handlu zagranicznego Francji było relatywnie małe (eksport: 51,5%, import: 44,9%) por. tabela Analiza struktury eksportu, gdzie około 70% produktów należało do zróżnicowanych i zaawansowanych technologicznie, wskazuje na większy potencjał wykorzystania euro w rozliczeniach, jednak ze względu na istotną rolę odbiorców dolarowych (Stany Zjednoczone, Chiny i Japonię) znaczenie wspólnej waluty było ograniczone. Przyczyniły się do tego efekty sieci i silna pozycja przetargowa odbiorców. Mniejsze wykorzystanie euro w imporcie było wynikiem zawierania transakcji z partnerami z kręgu dolarowego oraz dużego (ponad 20%) znaczenia grupy paliw mineralnych. Dane Europejskiego Banku Centralnego (ECB, 2011) wskazują na nieznaczny wzrost udziału euro w rozliczeniach w 2010 r. (eksport: 53,7%, import: 46,7%), a dane Eurostat potwierdzają, że towarowa oraz geograficzna struktura eksportu i importu poza strefę euro nie zmieniły się istotnie. Warto zwrócid uwagę, że mimo specjalizowania się w usługach podmioty francuskie relatywnie mało korzystały z możliwości fakturowania handlu usługami we wspólnej walucie. Tabela Fakturowanie eksportu i importu dóbr oraz usług poza strefę euro we wspólnej walucie Francja, % Eksport dóbr 50,8 50,5 49,0 49,2 49,8 50,8 51,5 49,3 52,5 53,7 Import dóbr 42,6 40,8 44,1 45,7 46,3 44,7 44,8 44,2 44,3 46,7 Eksport usług 40,0 40,3 42,4 42,4 43,6 47,2 49,0 39,9 36,5 41,4 Import usług 43,3 44,0 46,6 49,2 50,3 54,6 54,8 54,9 49,1 54,0 Eksport poza UE ,5 49,3 43,8 44,7 Źródło: ECB (2011). Włochy W przypadku Włoch udział wspólnej waluty w fakturowaniu handlu zagranicznego należał do najwyższych wśród analizowanych paostw (eksport: 64,3%, import: 44,3%) por. tabela Struktura rozliczeo eksportu mogła byd pochodną ponad 60-procentowego udziału dóbr zróżnicowanych i zaawansowanych technologicznie (sekcje 7, 8 i 5 SITC). Z kolei istotnie mniejsza rola euro w rozliczeniach importu wynikała ze znacznych udziałów surowców i produktów pokrewnych (sekcji 3 i 6 SITC) oraz faktu, że około 25% dostaw z sekcji 7 SITC pochodziło z krajów kręgu dolarowego (Stanów Zjednoczonych, Chin, Japonii i Korei). W 2010 r. udział euro w rozliczaniu handlu zagranicznego wzrósł o około 3 punkty 51

52 proc. (eksport: 67,6%, import: 47,6%) przy nieznacznych przesunięciach udziałów poszczególnych grup towarowych. Tabela Fakturowanie eksportu i importu dóbr oraz usług poza strefę euro we wspólnej walucie Włochy, % Eksport dóbr 52,7 54,1 58,2 59,0 58,3 59,4 64,3 68,7 69,2 67,6 Import dóbr 40,8 44,2 44,5 41,2 39,4 43,0 44,3 47,8 49,7 47,6 Eksport usług 39,7 43,1 47,0 48,9 56,5 53,9 59,3 66,6 67,0 65,5 Import usług 45,2 53,2 54,4 52,3 55,5 56,0 59,1 63,8 62,2 65,6 Eksport poza UE ,5 64,1 64,3 62,7 Źródło: ECB (2011). Niemcy Jako kraj o najwyższym wskaźniku wykorzystania euro w rozliczeniach międzynarodowych w 2007 r. (eksport: 65,2%, import: 56,9%) spośród krajów poddanych analizie Niemcy charakteryzowały się wysokim udziałem towarów zaawansowanych technologicznie w handlu (najwyższe udziały w obu strumieniach handlu miała sekcja 7 SITC). Na większe wykorzystanie wspólnej waluty mógł również wpływad fakt, że Niemcy są jednym z głównych światowych eksporterów, a ich duże udziały w rynkach partnerów handlowych zwiększały siłę przetargową niemieckich firm i zdolnośd do nakłonienia parterów handlowych do rozliczeo we wspólnej walucie. Według danych Eurostat w 2010 r. struktura eksportu Niemiec nie zmieniła się znacznie; warto odnotowad fakt, że sekcja 5 SITC (chemikalia i produkty pokrewne) stała się drugą najważniejszą sekcją eksportową wyprzedzając sekcję 6 SITC (towary przemysłowe sklasyfikowane wg surowca). Z kolei struktura importu pozostała bez zmian. W statystykach EBC brak danych dla lat , dotyczących udziału euro w rozliczeniach handlu Niemiec z paostwami spoza strefy euro. Ramka Bezpośrednie inwestycje zagraniczne wybranych paostw strefy euro Skala bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) może wpływad na kierunki i intensywnośd handlu, jak również walutę jego fakturowania. Poniżej ocenie poddano strukturę rodzajową i geograficzną bezpośrednich inwestycji zagranicznych wychodzących z Grecji, Włoch, Belgii, Niemiec i Francji. Wśród badanych krajów największą wartośd zakumulowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych ulokowanych na świecie odnotowuje Francja (por. wykres I). Podobne znaczenie w generowaniu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na świecie mają Niemcy (około 7% w 2010 r.). W latach zakumulowane belgijskie inwestycje stanowiły 3,5% inwestycji globalnych, w przypadku Włoch wartośd ta wyniosła 2,4%. Najmniejsze znaczenie spośród analizowanych krajów miały inwestycje Grecji (0,2% globalnych inwestycji). 52

53 Wykres I. Zakumulowane wychodzące inwestycje bezpośrednie poszczególnych krajów jako: procent inwestycji zakumulowanych na świecie procent PKB Źródło: UNCTAD, OECD. Spośród analizowanych krajów Grecja odznaczała się najmniejszym zaangażowaniem inwestycji w krajach strefy euro, co może byd przyczyną małego wykorzystania wspólnej waluty w handlu poza strefę euro, chodby na skutek słabych efektów sieci. Udział inwestycji w paostwach należących do strefy euro zmniejszył się z około 50% w 2003 r. do 40% w 2007 r. (por. wykres II). Było to wynikiem zwiększenia roli paostw nienależących do Unii Europejskiej, szczególnie Turcji. Ponad połowa inwestycji Grecji poza Unię Europejską dotyczyła sektora pośrednictwa finansowego. Z kolei około 25% środków inwestowano w telekomunikację. Dla francuskich inwestycji wychodzących najważniejszym sektorem były usługi. W inwestycjach kierowanych do paostw Unii Europejskiej sektor ten absorbował ponad 80% środków; w przypadku pozostałych paostw - ponad 75%. W obydwu przypadkach większośd środków angażowana była w usługi związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, takie jak działalnośd prawnicza, usługi rachunkowo-księgowe, doradztwo i zarządzanie. W sektorze produkcyjnym najwięcej inwestycji poza Unią Europejską dotyczyło branży motoryzacyjnej. Większa skala francuskich inwestycji w branże przemysłowe poza UE niż w UE mogła przyczyniad się do częstszego wykorzystania wspólnej waluty w rozliczeniach handlu zagranicznego produktów wytworzonych w tych branżach. W przypadku Włoch i Niemiec dużą rolę euro w rozliczeniach handlu z krajami spoza strefy euro może tłumaczyd fakt, że nieco ponad połowa inwestycji zagranicznych dotyczyła sektora pośrednictwa finansowego. Włoskie inwestycje w sektor usług, szczególnie w pośrednictwo finansowe, miały nieco większe znaczenie niż w sektor produkcyjny zarówno w przypadku inwestycji w paostwach UE, jak i poza Unię. W inwestycjach w sektor produkcyjny poza Unią Europejską najwięcej środków przyciągnęły branże produkujące maszyny i urządzenia. Struktura geograficzna BIZ wychodzących z Niemiec wskazuje na wzrost roli strefy euro i spadek znaczenia paostw spoza Unii Europejskiej. Niemieckie inwestycje w krajach Unii Europejskiej, jak też poza nią w ponad połowie przypadków dotyczyły sektora usług, szczególnie pośrednictwa finansowego. Inwestycje w sektor produkcyjny poza UE były największe w branżach produkujących maszyny i urządzenia, a w paostwach UE - w przemyśle wydobywczym. Biorąc pod uwagę fakt, że około 65% niemieckiego eksportu i ponad 50% importu fakturowano w euro, można sądzid, że wykorzystanie wspólnej waluty jest częściowo skutkiem znacznej skali inwestycji bezpośrednich w sektor produkcyjny, którego produkty są przedmiotem handlu międzynarodowego. Wykres II. Struktura geograficzna bezpośrednich inwestycji zagranicznych wybranych paostw 53

54 Źródło: Eurostat. Reasumując, analiza struktur handlu i rozliczeo omawianych paostw z krajami spoza strefy euro pozwala zauważyd, że wybór waluty fakturowania może byd przede wszystkim wypadkową struktur towarowej i geograficznej handlu danego paostwa. W przypadku dóbr jednorodnych, których wymiana odbywa się na rynkach zorganizowanych, większe znaczenie mogą mied efekty sieci, a struktura towarowa może decydowad o wyborze waluty transakcji. Z kolei aspekt geograficzny przeważa w przypadku paostw sąsiadujących z silnymi centrami gospodarczymi, których waluty mają status międzynarodowych. W analizowanych paostwach strefy euro wspólna waluta jest prawdopodobnie najczęściej wybierana do rozliczania eksportu dóbr różnorodnych, zwłaszcza innowacyjnych i zaawansowanych technologicznie, w przypadku których zgodnie z teorią eksporter ma większą siłę narzucid do rozliczeo własną walutę (jakkolwiek Francja w niewielkim stopniu korzystała z tego przywileju, co może wynikad z faktu, że 20% jej eksportu kierowane jest do Stanów Zjednoczonych i Chin). W przypadku importu, wybór euro można tłumaczyd efektami sieci związanymi z przynależnością do jednego obszaru gospodarczego i walutowego. Decyzja o rozliczaniu handlu zagranicznego w dolarze amerykaoskim w omawianych paostwach strefy euro wynika ze statusu dolara jako najważniejszej waluty międzynarodowego systemu walutowego, w której odbywa się kwotowanie i rozliczanie transakcji na zorganizowanych rynkach towarowych, a istniejąca infrastruktura dostosowana do rozliczeo w dolarze uwypukla efekty sieci związane z wykorzystaniem tej waluty. Najważniejsze czynniki skłaniające analizowane paostwa strefy euro do wyboru danej waluty rozliczeo handlu międzynarodowego zostały przedstawione w tabeli

55 Tabela Czynniki wpływające na wybór waluty fakturowania i rozliczania handlu międzynarodowego w wybranych paostwach strefy euro Paostwo EUR USD Eksport Import Eksport Import Czynniki wpływające na wybór waluty Grecja Produkty zaawansowane technologicznie w wymianie z sąsiedzkimi paostwami UE i kandydatami do UE Dominująca pozycja towarów surowcowych w handlu Duża waga paostw z kręgu dolarowego w dostawach produktów zaawansowanych technologicznie Belgia Francja Włochy Niemcy Produkty zróżnicowane, zaawansowane technologicznie Produkty zróżnicowane, zaawansowane technologicznie Efekty sieci związane z przynależnością do strefy euro i UE Efekty sieci związane z przynależnością strefy euro i UE Duża rola inwestycji bezpośrednich w nowych krajach członkowskich UE Produkty zróżnicowane, zaawansowane technologicznie Produkty zróżnicowane, zaawansowane technologicznie, udział w rynku importera Efekty sieci związane z przynależnością do strefy euro i UE Udział w rynku eksportowym partnera handlowego, efekty sieci związane z przynależnością do strefy euro UE Premia wiarygodności i zaufania, którymi cieszą się niemieccy producenci na rynkach zagranicznych Duża rola inwestycji bezpośrednich w nowych krajach członkowskich UE i na rynkach międzynarodowych Duża rola korporacji transnarodowych Zdywersyfikowany portfel eksportu i importu Źródło: NBP (2010). Produkty surowcowe, szczególnie diamenty Surowce i produkty pochodne Efekty sieci dolara związane z pozycją w światowym handlu międzynarodowym Tranzytowy charakter gospodarki i wysoki stopieo jej umiędzynarodowienia Efekty sieci Produkty różnorodne z krajów kręgu dolarowego Surowce i produkty oparte na surowcach Surowce i produkty pochodne; produkty zaawansowane technologicznie z paostw kręgu dolarowego Produkty zaawansowane technologicznie z paostw kręgu dolarowego Efekty sieci dolara Pozycją Niemiec jako głównego światowego eksportera Surowce i produkty pochodne 3.3. Wykorzystanie euro w handlu zagranicznym w Polsce, Czechach i na Węgrzech 34 Polska Fakturowanie handlu Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wymiana handlowa ze strefą euro stanowiła średnio blisko 54% eksportu i 57% importu (por. tabela i wykres 3.3.1). Udział wspólnej waluty w rozliczeniach handlu zagranicznego Polski wynosił w 2009 r. 66% w eksporcie i 55% w imporcie. Może to byd skutkiem silnej pozycji paostw strefy euro oraz UE w polskim handlu (średni udział w ostatnich czterech latach wynosił w eksporcie 79%, w imporcie zaś 34 Analiza danych Eurostat w niniejszym punkcie została przeprowadzona wg schematu analizy danych Source OECD wykorzystanego w opracowaniu wewnętrznym NBP Euro jako pieniądz międzynarodowy (NBP, 2010). 55

56 72% - por. tabela 3.3.1) oraz pełnienia przez polskie przedsiębiorstwa funkcji zaplecza produkcyjnego, szczególnie dla firm niemieckich. Z drugiej strony warto zauważyd, że począwszy od 1999 r. udział strefy euro jako partnera handlowego stopniowo się zmniejszał zarówno po stronie eksportu, jak i importu. Ze względu na brak danych dotyczących fakturowania i rozliczeo handlu zagranicznego Polski w 2010 r. analiza obu strumieni handlu została przeprowadzona do 2009 r. Tabela Udział paostw Unii Europejskiej w polskim handlu zagranicznym, % Eksport Polski Strefa euro 60,6 59,7 58,9 57,6 57,8 56,2 54,2 52,8 52,2 51,2 56,2 55,1 UE-15 70,5 69,3 69,2 68,8 68,8 67,3 65,0 63,7 62,9 61,5 64,3 62,8 UE ,2 77,5 77,0 75,8 77,9 76,9 UE ,9 77,8 79,6 78,6 Import Polski Strefa euro 55,2 52,0 52,8 53,4 53,3 57,7 58,1 56,1 56,7 56,1 58,4 56,1 UE-15 64,9 61,1 61,4 61,7 61,1 65,6 65,4 63,2 63,3 61,9 62,2 59,5 UE ,8 72,4 72,7 71,3 71,9 69,3 UE ,3 71,9 72,6 70,1 Źródło: opracowano na podstawie danych Eurostat. Wykres Handel zagraniczny Polski ze strefą euro, udział euro w fakturowaniu całego polskiego handlu zagranicznego, % Źródło: opracowano na podstawie danych EBC i Eurostat. 56

57 Wykres Udział euro w rozliczaniu eksportu towarów wybranych paostw UE, % Źródło: opracowano na podstawie danych EBC. Struktura geograficzna i rodzajowa eksportu W 2010 r. do najważnejszych partnerów eksportowych Polski należały Niemcy (26,1%), Francja (6,9%), Włochy (6,8%), Wielka Brytania (6,4%), Czechy (5,8%), Holandia (4,2%) i Rosja (3,7%). Od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej (pełne dane od 2005 r.) do 2009 r. znaczenie Niemiec nieznacznie spadło (-2,1 pkt proc.), natomiast zwiększył się eksport do Czech (+1,2 pkt proc.), Wielkiej Brytanii (+0,8 pkt proc.), Słowacji (+0,4 pkt proc.) i Chin (+0,4 pkt proc.). Tabela Struktura eksportu Polski wg klasyfikacji SITC (kolejnośd wg 2009 r.), % Eksport Polski Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 30,3 34,2 36,2 37,6 37,7 38,8 39,1 40,3 40,9 41,4 43,2 41,5 6. Towary przemysłowe sklasyfikowane wg surowca 25,5 24,8 23,9 23,8 23,8 23,4 22,6 23,1 23,2 21,8 19,5 20,3 8. Różne wyroby przemysłowe 20,9 18,3 17,6 17,3 17,1 15,1 14,5 13,4 13,0 12,8 13,2 12,6 0. Żywnośd i zwierzęta żywe 8,5 7,5 7,4 7,2 7,6 7,7 8,8 8,4 8,4 8,5 9,6 9,3 5. Chemikalia i produkty pokrewne 6,2 6,8 6,3 6,3 6,5 6,4 6,8 7,1 7,3 7,9 7,8 8,6 3. Paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 5,0 5,1 5,7 5,0 4,3 5,5 5,3 4,5 3,8 4,3 3,1 3,9 2. Surowce niejadalne z wyjątkiem paliw 3,1 2,8 2,5 2,5 2,6 2,6 2,2 2,3 2,3 2,2 1,9 2,2 1. Napoje i tytoo 0,4 0,4 0,4 0,3 0,3 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 1,4 1,4 4. Oleje, tłuszcze i woski zwierzęce i roślinne 0,2 0,1 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 9. Towary i transakcje niesklasyfikowane w SITC 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0 0,0 0,0 0,1 Źródło: opracowano na podstawie danych Eurostat. Najważniejszą grupą towarów eksportowych Polski były maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy (sekcja 7 SITC), których znaczenie w ostatniej dekadzie rosło, by w 2009 r. osiągnąd najwyższy udział w całości eksportu (43,2%) por. tabela Ponad połowę odbiorców takich towarów stanowiły paostwa należące do strefy euro, co mogło pozytywnie wpływad na wybór euro do wspólnych rozliczeo. Jednocześnie zmniejszała się rola towarów 57

58 surowcowych i samych surowców (w sumie między 2005 a 2009 r. udziały sekcji 2, 5 i 6 SITC zmniejszyły się o 5,6 pkt. proc.). Nieznacznie wzrosło znaczenie chemikaliów i produktów pokrewnych. Jak wskazują dane z tabeli głównym odbiorcą polskich towarów w większości kategorii były Niemcy. W sekcji 7 SITC największe znaczenie (34%) miały pojazdy drogowe (łącznie z poduszkowcami). Sprzedaż działu aparatura, maszyny i urządzenia elektryczne stanowiła kolejne 16% tej sekcji; podobny udział (15%) osiągnął dział sprzętu i urządzeo telekomunikacyjnych, którego znaczenie istotnie wzrosło (o 6,1 pkt proc.). Zaawansowany charakter produktów należących do tej sekcji SITC zgodnie z teorią powinien zwiększad siłę przetargową eksportera w wyborze waluty rozliczeo. Jednak ze względu na dominującą pozycję odbiorców z unii walutowej (prawie 80% eksportu tej sekcji towarowej kierowane było do Unii Europejskiej, z czego 74% do strefy euro, a 26% do pozostałych krajów Wspólnoty) oraz fakt, że większośd inwestorów w tych branżach pochodzi z paostw strefy euro, bardziej prawdopodobne wydaje się użycie do rozliczeo wspólnej waluty. Z tego względu również handel z pozostałymi 20% odbiorców spoza Unii Europejskiej mógł byd fakturowany w tej samej walucie na zasadzie efektu sieci. Drugą najważniejszą kategorią eksportową były w 2009 r. towary przemysłowe sklasyfikowane wg surowca (sekcja 6 SITC). Do najważniejszych działów w tej sekcji należały wyroby z metali gdzie indziej niesklasyfikowane (22%) i metale nieżelazne (19%). Mniejsze znaczenie miały działy żelaza i stali oraz papieru, tektury i wyrobów pokrewnych (około 12% każdy). Ze względu na surowcowy charakter tej grupy towarowej można oczekiwad, że większośd transakcji rozliczano w walucie przejścia dolarze, mimo że najważniejszymi nabywcami były kraje Unii Europejskiej. W sekcji 8 SITC w polskim eksporcie przeważały w 2009 r. meble i ich części (39%) oraz różne towary przemysłowe (29%), z czego prawie 75% stanowiły wyroby z tworzyw i żywic sztucznych. Ze względu na duży udział odbiorców ze strefy euro w tej sekcji oraz znaczny odsetek pozostałych paostw Unii Europejskiej (w sumie 80% odbiorców) w rozliczeniach tej kategorii może dominowad euro. 58

59 Tabela Udziały głównych odbiorców w eksporcie Polski w 2009 r. wg sekcji SITC, % Sekcja SITC Główni odbiorcy 7 SITC Niemcy (25,5), Włochy (10,1), Francja (8,7), Wielka Brytania (7,6), Holandia (4,4), Czechy (4,0), Hiszpania (3,7), Szwecja (3,1), Norwegia (3,0) 6 SITC Niemcy (27,6), Czechy (6,4), Francja (6,0), Wielka Brytania (5,6), Włochy (4,4), Rosja (4,3), Ukraina (4,0), Słowacja (3,4) 8 SITC Niemcy (34,9), Francja (6,4), Czechy (6,2), Holandia (5,3), Wielka Brytania (5,1), Rosja (3,8), Włochy (3,7), Szwecja (3,3), Belgia (3,1) 0 SITC Niemcy (23,9), Wielka Brytania (7,8), Czechy (6,9), Holandia (6,2), Rosja (5,7), Włochy (5,3), Francja (3,9), Węgry (3,1), Słowacja (3,1), Ukraina (3) 5 SITC Niemcy(18,0), Rosja (9,1), Czechy (6,1), Ukraina (5,9), Wielka Brytania (5,7), Francja (4,8), Włochy (4,4), Węgry (3,0), Litwa (2,9) 3 SITC Czechy (22,1), Niemcy (18,2), Słowacja (7,6), Austria (7,4), Dania (4,2), Rumunia (3,6), Francja (3,5), Szwecja (3,2) 2 SITC Niemcy (37,9), Czechy (6,1), Francja (5,7), Włochy (4,6), Chiny (4,3), Słowacja (3,9) 1 SITC Francja (14,6), Włochy (11,8), Węgry (9,7), Niemcy (6,2), Czechy (5,5), Holandia (5,4), Belgia (4,7), Stany Zjednoczone (4,1) 4 SITC Niemcy (29,3), Czechy (18,3), Ukraina (10,6), Austria (7,6), Wielka Brytania (6,2), Słowacja (5,4), Holandia (4,1) 9 SITC Szwajcaria (36,3), Niemcy (25,8), zapasy i zaopatrzenie w ramach handlu wewnątrzwspólnotowego (12,9), Białoruś (7,3) Uwaga: czcionka pogrubiona oznacza paostwo spoza strefy euro w 2009 r. Źródło: opracowano na podstawie danych Eurostat. Struktura geograficzna i rodzajowa importu Najważniejszymi partnerami importowymi Polski w 2009 r. były Niemcy (28,1%), Rosja (8,5%), Włochy (6,6%), Holandia (5,7%), Chiny (5,2%), Francja (4,6%) i Czechy (4,0%). Udziały poszczególnych paostw w latach nie zmieniły się istotnie. Na znaczeniu zyskały Chiny (+2 pkt proc.) i Korea Płd. (+1,4 pkt proc.), straciły zaś Niemcy (-1,5 pkt proc.) i Francja (- 1,1 pkt proc.). Tabela Struktura towarowa importu Polski wg klasyfikacji SITC, % Import Polski Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 38,2 37,0 36,4 37,6 38,0 38,6 35,9 35,9 35,6 35,4 35,5 34,1 6. Towary przemysłowe sklasyfikowane wg surowca 20,7 20,0 20,6 20,6 21,0 20,8 20,7 20,8 21,2 18,8 17,4 17,8 5. Chemikalia i produkty pokrewne 14,3 14,0 14,6 14,9 14,8 14,1 14,2 13,5 13,0 13,0 14,0 14,3 8. Różne wyroby przemysłowe 9,5 8,6 8,8 8,8 8,7 8,2 8,5 8,0 8,6 9,1 10,7 10,3 3. Paliwa mineralne, smary i materiały pochodne 7,2 10,8 10,1 9,1 9,1 9,2 11,5 10,4 9,9 11,3 9,4 10,9 0. Żywnośd i zwierzęta żywe 5,5 5,2 5,4 5,0 4,6 4,8 5,3 5,0 5,3 5,7 6,9 6,5 2. Surowce niejadalne z wyjątkiem paliw 3,1 3,4 3,1 3,0 3,0 3,4 3,0 3,0 3,0 3,1 2,7 3,0 9. Towary i transakcje niesklasyfikowane w SITC 0,2 0,2 0,1 0,1 0,1 0,0 0,0 2,5 2,5 2,7 2,4 2,2 1. Napoje i tytoo 0,8 0,4 0,5 0,6 0,3 0,4 0,5 0,5 0,6 0,5 0,6 0,6 4. Oleje, tłuszcze i woski zwierzęce i roślinne 0,4 0,3 0,3 0,4 0,4 0,4 0,3 0,4 0,3 0,4 0,3 0,3 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. Tak jak w eksporcie, najważniejszą grupę towarów w polskim imporcie stanowiły maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy (sekcja 7 SITC), których udział w ciągu ostatnich 59

60 pięciu lat wynosił około 35% - por. tabela Świadczy to o wysokim udziale Polski w handlu wewnątrzgałęziowym, co może byd oznaką upodabniania się struktur gospodarczych Polski i jej partnerów handlowych. Malało znaczenie kolejnej grupy produktów towarów przemysłowych sklasyfikowanych według surowca (6 SITC) o 3,3 pkt proc. Nieznacznie wzrósł udział sekcji różnych wyrobów przemysłowych (8 SITC) o 2,2 pkt proc., spadły zaś udziały paliw mineralnych, smarów i materiałów pochodnych (o 0,6 pkt proc.). Malejące znaczenie towarów surowcowych i pochodnych surowców powinno wpływad na zmniejszenie wykorzystania dolara amerykaoskiego w rozliczeniach handlu Polski oraz zwiększenie roli euro. W sekcji 7 SITC dominowała import pojazdów drogowych łącznie z poduszkowcami (22,4%) oraz dział aparatury, maszyn i urządzeo elektrycznych (18%). Od 2005 r. o prawie 3 pkt proc. wzrosło znaczenie działu sprzętu i urządzeo telekomunikacyjnych (do 14,2%). Głównymi dostawcami (udział około 60%) zaawansowanych technologicznie produktów z sekcji 7 SITC na polski rynek były kraje strefy euro (por. tabela 3.3.5), w związku z czym większośd transakcji mogła odbywad się w euro. W sekcji 6 SITC kolejnej pod względem wielkości dostaw na rynek Polski, największe znaczenie miał dział żelaza i stali (22,4%) oraz wyroby z metali gdzie indziej niesklasyfikowane (20,3%). O blisko 4 pkt proc. (do 14%) spadły udziały takich produktów jak przędza włókiennicza, tkaniny, artykuły przemysłowe, wzrosły zaś (o 1,5 pkt proc.) udziały tektury, papieru i wyrobów pochodnych (do 13,4%). Ze względu na surowcowy charakter tej sekcji towarowej rozliczenia handlu prawdopodobnie odbywały się w walucie przejścia (dolarze) dla blisko 70% transakcji zawieranych z paostwami strefy euro. Trzecią najważniejszą grupę towarów sprowadzanych do Polski stanowiły w latach chemikalia i produkty pokrewne (5 SITC), wśród których 25% to produkty lecznicze i farmaceutyczne, a prawie 20% tworzywa sztuczne w formach podstawowych. Głównymi dostawcami na ten rynek były kraje strefy euro, a import spoza Unii Europejskiej stanowił w 2009 r. około 12% całości dostaw. Produkty surowcowe (6, 3 i 2 sekcja SITC) oraz żywnośd i zwierzęta żywe (0 SITC), których dostawy ze względu na charakter dóbr i rynków prawdopodobnie rozliczane były w dolarze amerykaoskim, stanowiły w 2009 r. ponad 36% polskiego importu. Również silna pozycja dostawców z kręgu dolarowego (Chiny, Korea Płd.) w dostawach sekcji 7 i 8 SITC 60

61 mogła wpływad na zwiększone wykorzystanie dolara, a nie euro w rozliczeniach polskiego importu por. tabela Tabela Udziały główni dostawców w imporcie Polski w 2009 r. wg sekcji SITC, % Sekcja SITC Główni dostawcy 7 SITC Niemcy (30,0), Włochy (9,3), Chiny (8, 0), Holandia (6,2), Czechy (4,1), Francja (3,9) 6 SITC Niemcy (34,3), Włochy (7,9), Czechy (5,7), Francja (5,3), Chiny (4,2), Słowacja (3,9) 5 SITC Niemcy (31,3), Francja (9,9), Belgia (8,0), Holandia (7,5), Wielka Brytania (6,1), Włochy (4,7), Czechy (3,5) 8 SITC Niemcy (30,6), Chiny (11,4), Korea Płd. (8,5), Włochy (7,7), Holandia (5,9), Francja (4,3), Czechy (3,3) 3 SITC Rosja (63,5), Niemcy (9,8), Finlandia (3,7), Białoruś (3,7) 0 SITC Niemcy (26,7), Holandia (10,2), Dania (6,4), Hiszpania (6,3), Argentyna (4,6), Włochy (4,4), Francja (4,2) 2 SITC Niemcy (21,4), Holandia (9,1), Ukraina (8,3), Czechy (7,6), Rosja (4,7), Wielka Brytania (4,0), Stany Zjednoczone (3,6), Chiny (3,5) 9 SITC Rosja (79,6), Niemcy (11,8) 1 SITC Belgia (13,2), Niemcy (11,9), Francja (7,2), Wielka Brytania (7,1), Brazylia (6,8), Włochy (6,0), Hiszpania (4,7), Holandia (3,9) 4 SITC Niemcy (28,9), Holandia (19,3), Ukraina (8,9), Włochy (6,9), Szwecja (4,6), Belgia (4,2) Uwaga: czcionka pogrubiona oznacza paostwo spoza strefy euro w 2009 r. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. Przeprowadzona analiza strumieni polskiego eksportu i importu pozwala stwierdzid, że w latach nie nastąpiły takie zmiany struktury towarowej handlu, by mogły tłumaczyd spadek wykorzystania wspólnej waluty w rozliczeniach handlu międzynarodowego w 2008 i 2009 r. W związku z tym można sądzid, że na strukturę walutową rozliczeo polskich przedsiębiorców z partnerami z zagranicy mogły wpłynąd zawirowania na światowych rynkach finansowych. Interesująca jest może występująca w polskim eksporcie między 2008 a 2009 r. tendencja polegająca na jednoczesnym wzroście eksportu do strefy euro i spadku fakturowania w euro. Warto jednak zauważyd, że wzrost udziału strefy euro wynika ze spadku całkowitego wolumenu polskiego eksportu w tym okresie, a opisywane zmiany nie przekraczają 2 pkt proc. (zarówno wzrost udziału strefy euro, jak i spadek fakturowania w euro). Wydaje się więc, że nie należy wysuwad z tego faktu daleko idących wniosków. Brak danych dotyczących fakturowania w euro polskiego handlu w 2010 r. (ECB, 2011) nie pozwala stwierdzid, czy zjawisko to ma charakter trwały. Analizowane wahania mogą wynikad zarówno z nieścisłości danych 35, jak i światowych zawirowao związanych z kryzysem gospodarczym i jego konsekwencjami w strefie euro, często powodujących ucieczkę do aktywów dolarowych. Również w przypadku importu w Polsce można zaobserwowad tendencję do jednoczesnego wzrostu udziału strefy euro i spadku fakturowania w euro. Tak 35 Weryfikacje wcześniejszych danych dokonywane w kolejnych edycjach opracowania EBC International role of the euro mogą prowadzid do rewizji nawet o 10 pkt proc. (jak w przypadku Belgii pomiędzy edycjami Internarnational role of the euro z 2009 i 2010 r.). 61

62 jak w przypadku eksportu jest to zmiana rzędu 2 pkt proc., którą można tłumaczyd podobnie jak sytuację w eksporcie. Czechy Fakturowanie handlu Wykorzystanie euro jako waluty rozliczania i fakturowania handlu zagranicznego w Czechach w latach zaprezentowano na wykresie Jak wskazują dane, na tle krajów strefy euro zastosowanie wspólnej waluty jest relatywnie duże w rozliczaniu handlu usługami, zarówno jeśli chodzi o ich import, jak i eksport. Eksport dóbr jest także w większości (odpowiednio 68,2% i 76,4% w latach 2001 i 2010) fakturowany we wspólnej walucie. Wykorzystanie euro w roli waluty fakturowania zwiększyło się istotnie w czasie kryzysu Jedynie udział euro w rozliczaniu importu nieznacznie się zmniejszył (odpowiednio o 0,4 i 1,5 pkt proc. w przypadku dóbr i usług). Wykres Wykorzystanie euro jako waluty rozliczeo i fakturowania czeskiego eksportu i importu, jako % całkowitego eksportu i importu Źródło: opracowano na podstawie ECB (2011). Struktura geograficzna handlu Niewielki spadek wykorzystania wspólnej waluty do fakturowania importu może byd tłumaczony ogólnym spadkiem udziału zarówno strefy euro, jak i UE-27 w czeskim imporcie (odpowiednio o 0,9 pkt proc. i 0,8 pkt proc.). Wykres wskazuje, że udział zarówno strefy euro, jak i Unii Europejskiej w czeskim eksporcie i imporcie wykazuje tendencję malejącą w ostatnich latach. Pomiędzy 2004 a 2010 r., udział krajów strefy euro w eksporcie Czech zmalał o ponad 5 pkt proc. Również eksport wewnątrzwspólnotowy Czech zmniejszył 62

63 się o ponad 3 pkt proc. Rośnie natomiast handel z partnerami spoza UE. Pomiędzy 2004 a 2010 r. najbardziej zwiększył się udział Rosji w eksporcie Czech o 1,3 pkt proc. (por. wykres 3.3.5). Wzrosty udziałów odnotowały również Polska (o 1 pkt proc.), Francja (blisko 1 pkt proc.) i Chiny (o 0,5 pkt proc.). Najważniejszym partnerem Czech pozostają Niemcy, które w 2010 r. były odbiorcą ponad 32% czeskiego eksportu. Ich udział jednak systematycznie maleje pomiędzy 2004 a 2010 r. spadł o blisko 5 pkt proc., a między 1999 a 2010 r. o 10 pkt proc. Tabela Udział strefy euro i UE-27 w eksporcie i imporcie Czech, % Eksport Strefa euro 73,7 71,0 70,8 69,4 71,5 71,4 68,5 67,4 66,1 65,7 67,2 66,3 UE-27 87,5 85,9 86,5 85,7 87,3 87,1 85,5 85,7 85,3 84,9 84,8 84,0 Import Strefa euro 65,4 63,3 62,9 61,3 60,4 68,2 68,2 66,3 65,4 62,1 63,1 60,0 UE-27 76,5 75,2 74,6 72,5 71,4 80,3 81,4 80,5 80,1 76,9 78,1 74,8 Źródło: opracowano na podstawie danych Eurostat. Wykres Udział strefy euro i UE-27 w eksporcie i imporcie Czech, % Źródło: opracowano na podstawie danych Eurostat. 63

64 Wykres Udział wybranych paostw w eksporcie i imporcie Czech, % Uwaga: paostwa uporządkowane malejąco wg zmiany udziałów między 2004 a 2010 r. na dolnych wykresach Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. Udział strefy euro oraz pozostałych krajów UE w imporcie Czech podlegał tendencji spadkowej (por. wykres 3.3.4). W latach zarówno eksport Czech do krajów strefy euro, jak i import z tych paostw podlegały wahaniom wynoszącym do 10 pkt proc., jednak ich charakter wydaje się byd odmienny. W przypadku eksportu widoczna jest stała tendencja spadkowa, występująca już do 1999 r. i złagodzona tymczasowo przez bodźce handlowe związane ze wstąpieniem do Unii Europejskiej. Skala zmian importu jest natomiast o wiele większa. Wejście Czech do UE spowodowało silny wzrost importu ze strefy euro oraz UE (o blisko 10 pkt proc.). Jednak już od 2005 r. następował stały spadek importu z paostw strefy euro, na skutek czego w 2010 r. udział tego partnera handlowego wynosił tyle, co w 2003 r. (około 60%). Do znacznego wzrostu importu ze strefy euro w 2004 r. przyczyniło się zwiększenie importu z Niemiec (o blisko 4 pkt proc.). Jednak w ogólnym rozrachunku pomiędzy 2004 a 2010 r. udział tego kraju zmniejszył się o prawie 7 pkt proc. Zmalały także udziały Włoch, Francji i Japonii odpowiednio o 1,6 pkt proc., 1,4 pkt proc. i 1 pkt proc. Największy wzrost udziału w czeskim imporcie odnotowały natomiast Chiny (4 pkt proc. w latach i ponad 5 pkt proc. w latach ), Polska (2,1 pkt proc. od 2004 r.) i Rosja (1,3 pkt proc. od 2004 r.). Mimo zmniejszenia importu i eksportu Czech w relacjach z UE i strefą euro wzrósł udział eksportu i importu fakturowanego we wspólnej walucie por. wykres Można więc postawid tezę, że na wybór euro jako waluty fakturowania w Czechach mają wpływ inne 64

65 czynniki niż struktura geograficzna. Dodatkowo, dane EBC wskazują, że istotna częśd czeskiego handlu z krajami spoza strefy euro oraz spoza Unii Europejskiej jest fakturowana w euro. Udział euro w rozliczaniu importu spoza UE wyniósł 25% w 2009 r. i 23,6% w 2010 r., a w eksporcie do tego samego kręgu odbiorców 50,1% w 2009 r. i 50,8% w 2010 r. Na dużą rolę euro w fakturowaniu w znacznej mierze wpływają bezpośrednie inwestycje zagraniczne z krajów UE (szerzej w dalszej części) i związany z tym relatywnie duży udział wymiany wewnątrzgałęziowej w handlu z UE. Poniżej dokonano oceny struktury towarowej handlu. Wskazuje ona na duże znaczenie handlu wewnątrzgałęziowego zarówno po stronie importu, jak i eksportu, co może wpływad na wybór waluty fakturowania handlu. Wykres Udział strefy euro w handlu zagranicznym Czech a udział euro w fakturowaniu całości czeskiego handlu, % Źródło: Opracowano na podstawie danych EBC i Eurostat. Struktura rodzajowa handlu Jak wskazują dane zamieszczone w tabeli 3.3.7, w strukturze towarowej eksportu Czech dominują produkty znajdujące się w sekcji 7 według klasyfikacji SITC (maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy). Ich udział rośnie - w 1999 r. stanowiły 43,2% eksportu Czech, a 11 lat później już 54,5%. W 2010 r. 82,9% eksportu produktów z analizowanej grupy trafiło do innych paostw UE-27. Mimo nadal dominującej pozycji handlu wewnątrzwspólnotowego jego rola maleje od 2004 r. zmniejszyła się o 4,5 pkt proc. Udział strefy euro także spadł: z 75,4% w 1999 r. do 66,5% w 2010 r. Zmiany w strukturze geograficznej eksportu produktów z sekcji 7 SITC są zgodne z prawidłowościami zaobserwowanymi dla całego czeskiego eksportu. Niemcy, do których w 1999 r. Czechy kierowały prawie połowę (46,7%) eksportowanych maszyn, urządzeo i sprzętu 65

66 transportowego, w 2010 r. były odbiorcą już tylko niecałych 34% czeskiego eksportu sekcji 7 SITC. W znacznym stopniu zmalało również znaczenie takich partnerów handlowych, jak Holandia (-1,8 pkt proc. między 2004 a 2010 r.), Austria (-1,7 pkt proc.) czy Stany Zjednoczone (0,7 pkt proc.). Od 2004 r. najbardziej wzrósł czeski eksport maszyn, urządzeo i sprzętu transportowego do Rosji (+4,5 pkt proc.), Francji (+1,3 pkt proc.), Wielkiej Brytanii (+1,0 pkt proc.) i Szwajcarii (+0,7 pkt proc.). W przypadku towarów przemysłowych sklasyfikowanych według surowca (6 SITC), stanowiących drugą najliczniejszą kategorię produktową w eksporcie Czech (chociaż ich rola systematycznie maleje), głównym odbiorcą nadal były kraje UE-27 (83,7% w 2010 r., spadek o 1,3 pkt proc. od 2004 r.). Strefa euro przyjmowała niecałe 65% towarów z tej sekcji (spadek o 2,7 pkt proc. od 2004 r.). Od 1999 r. udział Niemiec zmniejszył się o 8,3 pkt proc., z czego największy spadek nastąpił zanim Czechy wstapiły do UE od 2004 r. spadek znaczenia Niemiec wyniósł tylko 1,5 pkt. proc. W eksporcie sekcji 6 SITC najbardziej zwiększyła się rola Polski do 8,6% (wzrost o 1,9 pkt proc. między 2004 a 2010 r.). Przyrosty udziału pozostałych paostw były mniejsze dla Chin i Turcji nie wyniosły nawet 0,5 pkt proc. W sekcji 8 SITC, podobnie jak w sekcjach 7 i 6 SITC dominował handel wewnątrzwspólnotowy, chociaż jego znaczenie spadło o prawie 5 pkt proc. od 2004 r., kiedy Czechy kierowały do UE 90% swojego eksportu. W 2010 r. strefa euro przyjęła 69,3% eksportowanych z Czech wyrobów przemysłowych (spadek z 78,9% w 1999 r.). Najbardziej zmniejszyło się znaczenie Niemiec między 1999 a 2010 r. udział tego kraju spadł o 15,7 pkt proc. Z ponad 35-procentowym udziałem pozostają one jednak nadal głównym partnerem handlowym Czech. W najwiekszym stopniu wzrosła natomiast rola Słowacji (+9,3 pkt proc. od 2004 r.), Polski (+4,6 pkt proc.) i Francji (4,9 pkt proc). W strukturze geograficznej eksportu sekcji 3 SITC (paliwa mineralne, smary i materiały pochodne) największą rolę odgrywał handel wewnątrzwspólnotowy, podobnie jak w przypadku wcześniej omawianych sekcji towarowych. Do paostw UE-27 kierowano 96,5% czeskiego eksportu paliw, smarów i materiałów pochodnych. W 2010 r. udział Niemiec wyniósł 29% (spadek o 3,7 pkt proc. od 2004 r.), a Słowacji 27,2% (wzrost o 1,5 pkt proc. od 2004 r.). Relatywnie dużą rolę w handlu towarami z sekcji 3 SITC odgrywała także Austria (15,9%). 66

67 Tabela Struktura eksportu Czech wg klasyfikacji SITC, % SITC Maszyny, urządzenia i sprzęt 43,2 44,5 47,3 49,7 50,1 51,6 50,7 53,0 54,2 53,8 53,5 54,5 transportowy Główni odbiorcy (2010) 6. Towary przemysłowe wg surowca Niemcy (33,8), Francja (7,1), Wielka Brytania (6,3), Słowacja (5,1), Holandia (5,0), Włochy (4,1), Polska (4,0), Austria (3,3), Hiszpania i Rosja (po 3,1) 25,7 25,4 24,4 23,4 23,1 22,2 21,7 20,9 20,2 19,5 17,5 17,2 Główni odbiorcy (2010) Niemcy (32,4), Słowacja (9,1), Polska (8,6), Włochy (5,5), Austria (4,5), Francja (3,7), Wielka Brytania (3,3), Stany Zjednoczone (2,7) 8. Różne wyroby przemysłowe 13,2 12,4 12,2 11,9 11,8 11,2 11,5 10,9 10,8 10,7 11,6 11,0 Główni odbiorcy (2010) Niemcy (35,8), Słowacja (9,3), Austria (5,6), Francja (4,9), Wielka Brytania (4,8), Polska (4,6), Włochy (4,1), Holandia (3,2), Belgia (2,8) 5. Chemikalia i produkty pokrewne 7,3 7,1 6,4 5,9 5,9 5,6 6,0 5,8 5,6 6,0 6,2 6,3 3. Paliwa mineralne, smary i materiały 2,9 3,1 3,0 2,9 2,9 2,8 3,1 2,9 2,7 3,4 3,6 3,7 pochodne 0. Żywnośd i zwierzęta żywe 2,9 2,9 2,7 2,5 2,7 2,7 3,3 2,9 2,9 3,1 3,5 3,1 Źródło: opracowano na podstawie danych Eurostat. W imporcie Czech główną sekcję towarową stanowiły maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy (7 SITC), podobnie jak w przypadku eksportu. W 2010 r. towary sprowadzane z UE-27 stanowiły 71% całego importu maszyn i urządzeo (spadek o blisko 10 pkt proc. w porównaniu z 2004 r.). Niemcy, z których w 2010 r. pochodziło 30,8% importu sekcji 7 SITC, od 2004 r. straciły 10,5 pkt proc. udziału. Nieco ponad 2-punktowe spadki udziałów w porównaniu z 2004 r. odnotowały też: Włochy (-2,3 pkt proc.), Japonia (-2,3 pkt proc.) i Francja (-2,2 pkt. proc.). W tym samym okresie o 8,3 pkt proc. wzrosło znaczenie Chin, które w 2010 r. dostarczyły 13,2% maszyn, urządzeo i sprzętu transportowego na rynek czeski. W porówaniu z 2004 r. wzrost udziałów odnotowały także Polska (+2,8 pkt proc.), Holandia (+1,8 pkt proc.), Słowacja (+1,6 pkt proc.), Hongkong (+1,6 pkt proc.), Tajlandia (+1,1 pkt proc.) i Singapur (+1,1 pkt proc.). Powyższe dane wskazują na wzrost roli dostawców z krajów azjatyckich - tylko w 2010 r. Chiny, Hongkong, Tajlandia, Singapur, Korea Płd. i Tajwan łącznie dostarczyły na rynek czeski 21,4% towarów z sekcji 7 SITC. W sekcji 6 SITC (towary przemysłowe sklasyfikowane według surowca) udział produktów pochodzących z UE-27, nawet po spadku o 1,2 pkt. proc. od 2004 r., wyniósł 88%. Podobnie jak w przypadku innych grup produktowych duży spadek w tej sekcji odnotowały Niemcy ( 4,6 pkt proc. w porównaniu z 2004 r.), co dało im w 2010 r. udział w imporcie Czech na poziomie 33,6%. Spadał także udział Wielkiej Brytanii (-1,4 pkt proc.) i Włoch (-1,2 pkt proc.). Pomiędzy 2004 a 2010 r. w największym stopniu wzrósł udział importu towarów 67

68 przemysłowych z Polski (+3,7 pkt proc. do 10,4%). O 1,1 pkt proc. zwiększył się także udział Chin. W tej grupie towarowej nie było więc tak wyraźnego wzrostu roli paostw rozwijających się jak w sekcji 7 SITC. Struktura importu sekcji 5 SITC (chemikalia i produkty pokrewne) przedstawia się nieco inaczej niż wszystkie poprzednie. Między 2004 a 2010 r. odnotowano największy wzrost importu pochodzącego z UE-27: jego udział w 2010 r. wyniósł 91,5%. Najbardziej zwiekszyła się rola Belgii (+1,9 pkt proc.), Polski (+1,8 pkt proc.) i Węgier (+0,8 pkt proc.). Spadł natomiast udział Niemiec (-2,7 pkt proc.), Francji (-1,5 pkt proc.) i Stanów Zjednoczonych (-1,3 pkt proc.). Tabela Struktura importu Czech wg klasyfikacji SITC, % SITC Maszyny, urządzenia 40,0 39,7 42,1 42,3 42,4 43,4 40,2 41,2 43,0 41,3 41,3 43,3 i sprzęt transportowy Główni dostawcy (2010) Niemcy (30,8), Chiny (13,2), Holandia (8,6), Polska (4,5), Słowacja (4,2), Austria (4,2), Wielka Brytania (3,3) 6. Towary przemysłowe sklas. wg 20,7 20,8 20,2 20,6 20,1 20,2 20,4 20,4 20,8 19,7 17,6 17,9 surowca Główni dostawcy (2010) Niemcy (33,6), Polska (10,4), Słowacja (9,5), Austria (5,8), Włochy (5,5), Francja (4,2), Belgia (3,4), Holandia (3,3), Chiny (2,5) 5. Chemikalia i produkty pokrewne 12,1 11,3 10,9 11,2 11,4 10,8 10,9 10,4 10,3 10,3 11,1 10,5 Główni dostawcy (2010) Niemcy (31,3), Belgia (7,9), Holandia (6,8), Polska (6,1), Austria (5,9), Francja (5,8), Słowacja (5,4), Włochy (4,5), Wielka Brytania (4,4), Węgry (3,2). 8. Różne wyroby przemysłowe 11,7 10,3 10,1 10,6 10,5 10,6 10,9 10,5 10,1 10,4 11,8 10,2 3. Paliwa mineralne, smary i materiały 6,6 9,7 9,1 7,6 7,7 5,7 9,2 9,6 8,0 10,4 9,2 9,6 pochodne 0. Żywnośd i zwierzęta żywe 4,6 4,1 3,9 4,1 4,1 4,1 4,5 4,2 4,3 4,4 5,4 4,7 Źródło: opracowano na podstawie danych Eurostat. Porównanie Polski i Czech Analiza struktury towarowej i geograficznej handlu Polski i Czech pozwala na wskazanie pewnych prawidłowości uzasadniających różne wykorzystanie euro w tych paostwach. Porównując trzy sekcje SITC, dominujące w eksporcie i imporcie Czech oraz Polski, a także głównych odbiorców i dostawców zagranicznych w tych grupach towarowych, można dojśd do wniosku, że struktura geograficzna polskiego handlu w mniejszym stopniu sprzyja wykorzystaniu euro jako waluty rozliczeo. W sekcji 7 SITC, która dominuje w eksporcie Polski (41,5% eksportu w 2010 r.), wśród najważniejszych odbiorców znajdują się 68

69 paostwa spoza strefy euro, absorbujące 17,7% eksportu tej sekcji. Do paostw spoza UE-27 kierowano 3% eksportu tej grupy towarowej. W Czechach w sekcji 7 SITC (54,5% eksportu w 2010 r.) kraje spoza strefy euro stanowiły 13,5% odbiorców, a spoza UE 3%. W drugiej najistotniejszej sekcji: 6 SITC (20,3% eksportu Polski i 17,2% Czech w 2010 r.) paostwa spoza strefy euro stanowiły 20,3% odbiorców polskich towarów (spoza UE 8,3%), podczas gdy w przypadku Czech 14,6% (spoza UE tylko 2,7%). W sekcji 8 SITC, trzeciej co do ważności (12,6% eksportu Polski, 11% eksportu Czech), 18,4% polskiego eksportu dostarczano do paostw spoza strefy euro, a 3,8% - do paostw spoza UE-27. W Czechach 9,4% eksportu z tej sekcji było kierowane do paostw spoza strefy euro, lecz paostwa spoza UE nie należały do głównych odbiorców. Analiza struktury geograficznej trzech najważniejszych sekcji eksportowych Polski i Czech wskazuje, że w czeskim eksporcie ważniejszą grupę odbiorców stanowiły paostwa UE, a w polskim - wschodni sąsiedzi, głównie Rosja. Te różnice mogą tłumaczyd większe wykorzystanie euro w rozliczeniach handlu zagranicznego Czech niż Polski. W przypadku importu wykorzystanie euro do fakturowania zmniejsza się Polsce, podczas gdy w Czechach udział wspólnej waluty w rozliczeniach rośnie. Znaczenie strefy euro jako partnera handlowego było, podobnie jak w eksporcie, nieco mniejsze w Polsce niż w Czechach (o około 4 pkt proc.). Podobna różnica występowała w odniesieniu do importu z UE-27. W dominującej sekcji 7 SITC wśród głównych dostawców w Czechach większy udział miały paostwa spoza UE niż w Polsce, co wynikało głównie z większego (o 5 pkt proc.) udziału Chin. W pozostałych istotnych sekcjach SITC udział paostw spoza UE w imporcie Czech był bardzo mały (żadne nie przekroczyło 3% ani w sekcji 5, ani 6 SITC), podczas gdy w Polsce w sekcji 6 SITC ponad 4% towarów dostarczały Chiny. Paostwa spoza strefy euro były ważniejsze dla importu Polski niż Czech. Dodatkowo, mniejsze wykorzystanie euro jako waluty fakturowania w polskim imporcie może byd także wynikiem nieco większej roli sekcji 3 SITC (różnica rzędu 1,5 pkt proc. w porównaniu z Czechami). 69

70 Węgry 36 Struktura geograficzna handlu Aktualne dane dotyczące fakturowania handlu zagranicznego w walutach obcych przez Węgry nie są dostępne. Opierając się na jednostkowych danych za 2002 r. Goldberg (2008) wskazuje, że 83,1% węgierskiego eksportu było fakturowane w euro, a 12,2% w dolarze. Wykorzystanie euro jako waluty fakturowania było więc większe niż w przypadku Czech. Głównym czynnikiem decydującym o dużym wykorzystaniu euro może byd fakt, że handel ze strefą euro odgrywał istotną rolę w wymianie zagranicznej Węgier (w 1999 r. blisko 73% eksportu i ponad 62% importu). Niemiej w ostatnich latach rola strefy euro jako partnera handlowego spada (do 56,4 % w 2010 r.w eksporcie i 53,9% w imporcie). Podobnie jak w przypadku Czech, aczkolwiek w znacznie mniejszym stopniu, na Węgrzech wystąpiła tendencja do zwiększania importu dóbr ze strefy euro oraz UE w okresie akcesyjnym i poakcesyjnym. Poziom importu pochodzącego z UE i strefy euro oscyluje, odpowiednio, wokół 55% i 68%. Eksport do UE i strefy euro wykazuje wyraźną tendencję spadkową, pomimo niewielkiej zwyżki w 2004 r. w związku z wejściem Węgier do UE. Szczególnie widoczny jest spadek węgierskiego eksportu do strefy euro od 1999 do 2010 r. jej znaczenie zmalało o ponad 16 pkt proc. por. tabela i wykres Tabela Udział strefy euro i UE-27 w eksporcie i imporcie Węgier, % Eksport Strefa euro 72,7 71,7 71,0 68,0 68,0 65,3 62,6 60,4 58,8 57,1 58,1 56,4 UE-27 84,5 83,6 83,8 84,5 84,2 83,1 80,9 79,2 79,0 78,2 78,7 77,1 Import Strefa euro 62,1 56,1 55,7 54,1 53,3 56,3 56,7 55,4 55,1 54,6 55,1 53,9 UE-27 71,7 66,1 65,9 65,0 64,5 68,5 69,9 70,2 69,5 68,2 68,6 67,7 Źródło: Opracowano na podstawie Eurostat. 36 Z powodu niedostępności danych na temat fakturowania w euro na Węgrzech poniższa analiza zostanie ograniczona do przedstawienia struktury handlu zagranicznego Węgier. 70

71 Wykres Zmiany poziomu eksportu i importu Węgier w handlu z Unią Europejską i strefą euro w latach , % Źródło: opracowano na podstawie Eurostat. Rola największego partnera eksportowego (Niemiec) w latach zmniejszyła się o 13,4 pkt proc., a od 2004 r. o 6,5 pkt proc. O niecałe 6 pkt proc. zmniejszył się eksport do paostw UE-27 pomiędzy 2004 a 2010 r. Od 1999 do 2010 r. eksport do Austrii zmalał o 4,8 pkt proc., do Belgii o 1,4 pkt proc., a do Holandii o 1,9 pkt proc. Od akcesji Węgier do UE o blisko 1,5 pkt proc. spadł eksport do Szwecji. Wśród odbiorców węgierskiego eksportu, których rola wzrosła po 2004 r., trzeba wymienid Słowację (+3,2 pkt proc.), Rumunię (+2,2 pkt proc.), Rosję (+1,9 pkt proc.) i Czechy (+1,1 pkt proc.). W ciągu ostatnich 11 lat o ponad 1 pkt proc. wzrósł eksport do Chin (+1,4 pkt proc.), Polski (+1,6 pkt proc.) i Hiszpanii (+1,5 pkt proc.). W imporcie Węgier 67% stanowiły dobra sprowadzane z UE-27 (w 2010 r.), jednak ich rola spada (o 4 pkt proc. od 1999 r.). Maleje także znaczenie strefy euro od 1999 r. spadło o 8,1 pkt proc. Udział Niemiec zmniejszył się o 3,8 pkt proc. od 1999 r.; podobny spadek (-3,5 pkt proc.) odnotowały Włochy. Rośnie natomiast rola Chin. Ich udział w węgierskim imporcie wyniósł w 2010 r. 9,9%. Stanowi to wzrost o blisko 8 pkt proc. w ciągu ostatnich 11 lat. Pomiędzy 2004 a 2010 r. o prawie 2 pkt proc. zwiększył się także udział Rosji i Słowacji, a o około 1 pkt proc. udział Korei Płd. i Polski. 71

72 Wykres Eksport i import Węgier w handlu z wybranymi paostwami, % Uwaga: paostwa uporządkowane malejąco wg zmiany udziałów między 2004 a 2010 r. na dolnych wykresach Źródło: opracowano na podstawie Eurostat. Struktura rodzajowa handlu W eksporcie Węgier, podobnie jak w przypadku Czech, główną rolę odgrywała sekcja 7 SITC, czyli maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy - 60% węgierskiego eksportu. Największe znaczenie miał handel wewnątrzunijny (75,8% w 2010 r.), jednak od 2004 r. spadło ono o 9,7 pkt proc. W jeszcze większym stopniu o 12,1 pkt proc. zmniejszył się udział strefy euro (do 56,7% w 2010 r.). Od momentu akcesji do UE o 9,3 pkt proc. spadł eksport węgierskich maszyn, urządzeo i sprzętu transportowego na rynek niemiecki (w 2010 r. udział Niemiec wyniósł 27,1%). Zmniejszył się także udział Austrii (-3,2 pkt proc.), Finlandii (-2,6 pkt proc.), Szwecji (-1,9 pkt proc.) i Belgii (-1,1 pkt proc.). Wzrosło natomiast znaczenie Słowacji (+3,5 pkt proc.), Rosji (+3,2 pkt proc.), Włoch i Rumunii (po 1,4 pkt proc.), Ukrainy i Chin (po 1,3 pkt proc.) oraz Turcji (+1,1 pkt proc.). Na tej podstawie można stwierdzid, że rośnie dywersyfikacja geograficzna eksportu maszyn i urządzeo z rynku węgierskiego. Kraj ten bardziej orientuje się na rynki nowych paostw UE (Słowacja, Rumunia) i paostwa nienależące do UE, w tym z grupy BRICS (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny i RPA). W sekcji 6 SITC (towary przemysłowe sklasyfikowane według surowca) spadek wymiany wewnątrzwspólnotowej od 2004 r. wyniósł 5,7 pkt proc. (do 56,7% w 2010 r.). Udziały Niemiec i strefy euro spadły, odpowiednio, o 2,9 pkt proc. (do 26,9% w 2010 r.) i 2,4 pkt proc. (do 56,8% w 2010 r.). Wzrosło natomiast znaczenie Słowacji (+2,2 pkt proc.), Czech 72

73 (+2,1 pkt proc. do 5,8% w 2010 r.), Polski (+1,9 pkt proc. do 5,9% w 2010 r.) i Rosji (+1 pkt proc. do 2,7% w 2010 r.). Sekcja 5 SITC (chemikalia i produkty pokrewne) charakteryzuje się odmienną strukturą niż pozostałe kategorie towarowe. W przeciwieostwie do wyżej omówionych sekcji wzrosło znaczenie handlu wewnątrzwspólnotowego (+4,3 pkt proc. do 69,3% w 2010 r.), szczególnie z Niemcami (+3,5 pkt proc. do 11,5% w 2010 r.). Spośród krajów należących do UE pomiędzy 2004 a 2010 r. odnotowano również wzrost eksportu do Rumunii (+4,6 pkt proc. do 10,4% w 2010 r.), Słowacji (+2,3 pkt proc.) i Francji (+0,8 pkt proc.). Najbardziej spadły natomiast udziały Stanów Zjednoczonych (-3 pkt proc.), Wielkiej Brytanii (-2,8 pkt proc.) oraz (o ponad 1 pkt proc.) Izraela, Szwajcarii, Polski i Włoch. Tabela Struktura eksportu Węgier wg klasyfikacji SITC, % SITC Maszyny, urządzenia i sprzęt 57,2 59,1 57,1 58, ,5 58,7 62,3 61,9 60,2 59,8 60,2 transportowy Główni odbiorcy (2010) 6. Towary przemysłowe sklas. wg surowca Główni odbiorcy (2010) 5. Chemikalia i produkty pokrewne Główni odbiorcy (2010) 8. Różne wyroby przemysłowe 0. Żywnośd i zwierzęta żywe 3. Paliwa mineralne, smary i materiały pochodne Niemcy (27,1), Wielka Brytania (7,1), Francja (5,4), Słowacja (4,8), Włochy (4,6), Hiszpania (4,2), Holandia (3,9), Rosja (3,6), Rumunia (3,1) 11,4 10,7 10,6 10,3 10,3 10,1 9,8 9,9 9,6 9,8 9,4 9,8 Niemcy (26,9), Austria (7,0), Włochy (6,4), Rumunia (6,3), Polska (5,9), Czechy (5,8), Słowacja (5,2), Francja (5,0), Wielka Brytania (3,3) 6 6,5 6,5 6,6 6,9 7,5 7,3 8,2 8 8,3 9 9,4 Niemcy (11,5), Rumunia (10,4), Rosja (8,0), Polska (7,8), Węgry (6,1), Francja (6,1), Słowacja (5,7), Czechy (4,7), Ukraina (4,4) Źródło: Opracowano na podstawie Eurostat. 12,9 11,5 12, ,6 9,6 7,8 8,4 8 7,5 8,3 8,1 7,4 6,5 7,2 6,5 6,2 5,7 5,3 5 5,8 6,1 6,7 6,5 1,6 1,7 1,6 1,6 1,6 1,9 1,7 1,8 2,8 3,6 2,5 2,9 W imporcie Węgier dominującą grupę stanowiły również maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy (ponad 50% całego importu). Spadek roli dostaw z UE-27, który nastąpił od 2004 r., nie był znaczny wyniósł 3,4 pkt proc., do 62,1% w 2010 r. Zmniejszenie udziałów odnotowano również w przypadku: Japonii (-2,1 pkt proc. do 3,6% w 2010 r.), Niemiec (-1,9 pkt proc. do 29,9% w 2010 r.), Francji (-1,3 pkt proc. do 3,1% w 2010 r.) oraz Austrii (-1,1 pkt proc. do 4% w 2010 r.). Podobnie jak w Czechach od 2004 r. najbardziej wzrósł import z Chin (+5,6 pkt proc. do 18% w 2010 r.). Zwiększyły się także udziały Korei Płd. (+2 pkt proc. do 73

74 5,2% w 2010 r.), Polski (+1,5 pkt proc. do 3,4%), Słowacji (+1,5 pkt proc. do 2,2%), Rumunii (+1 pkt proc. do 1,8%) i Ukrainy (+1 pkt proc. do 1,2%). Tabela Struktura importu Węgier wg klasyfikacji SITC, % SITC Maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy Główni dostawcy (2010) 50,2 51,4 51, , ,7 51,4 52,4 48,9 49,1 50,3 Niemcy (29,9), Chiny (18,0), Korea Południowa (5,2), Holandia (4,5), Austria (4,0), Japonia (3,6), Polska (3,4), Francja (3,1) 6. Towary przemysłowe sklas. wg 17,7 16,5 16,3 16,4 16, , ,5 surowca Główni dostawcy (2010) Niemcy (29,4), Włochy (9,0), Austria (8,8), Słowacja (7,5), Polska (6,6), Czechy (5,0), Holandia (4,1), Rumunia (3,9), Francja (3,3) 5. Chemikalia i produkty pokrewne 9,5 8,8 9 9,2 9,7 9,5 9,3 9,5 9,2 9,8 10,9 11,1 Główni dostawcy (2010) Niemcy (22,9), Francja (10,2), Belgia (9,8), Włochy (6,1), Austria (6,0), Holandia (5,4), Czechy (4,8), Wielka Brytania (4,2), Polska (3,4) 3. Paliwa mineralne, smary i materiały 5,4 7,1 8 5,7 5,6 5,3 6,6 10,8 9,5 12,7 10,9 11 pochodne 8. Różne wyroby przemysłowe 11,1 9,8 9,5 9,4 9,4 8,4 8,3 7,1 7,2 6,8 7,6 6,7 0. Żywnośd i zwierzęta żywe 2,6 2,5 2,7 2,8 2,8 3,3 3,6 3,4 3,5 4 4,7 4,5 Źródło: opracowano na podstawie Eurostat. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne Jak wynika z analizy przeprowadzonej w poprzedniej części opracowania, wykorzystanie euro jako waluty fakturowania w Polsce i Czechach nie do kooca może zostad wytłumaczone strukturą geograficzną bądź towarową ich handlu zagranicznego. Skala wykorzystania euro wykracza bowiem poza geograficzne strumienie handlu z krajami strefy euro. Wydaje się, że przynajmniej w części można to wyjaśnid obecnością bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) z paostw należących do strefy euro. Powiązania kapitałowe z krajami strefy euro mogą sprzyjad wykorzystaniu wspólnej waluty w paostwach przyjmujących bezpośrednie inwestycje zagraniczne, szczególnie w korporacjach transnarodowych i przemysłach sieciowych, jak np. motoryzacja. Dane dotyczące zakumulowanych inwestycji zagranicznych napływających do analizowanych paostw oraz wpływ zagranicznych przedsiębiorstw na zatrudnienie przedstawia wykres

75 Wykres Struktura geograficzna zakumulowanego napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz udział zatrudnienia w przedsiębiorstwach kontrolowanych przez kapitał zagraniczny, % Źródło: Opracowano na podstawie danych Eurostat oraz OECD Factbook. Jak wskazuje wykres 3.3.9, większośd inwestycji napływających do analizowanej grupy nowych członków UE pochodzi z paostw strefy euro. Do najważniejszych inwestorów należą Niemcy (odgrywają dużą rolę we wszystkich trzech gospodarkach), Holandia (nieco mniejsza rola na Węgrzech), Austria (w mniejszym stopniu w Polsce) i Luksemburg. Udział inwestorów spoza UE jest niewielki. Inwestycje zagraniczne pochodzące z krajów strefy euro mogą stymulowad handel, a więc prawdopodobnie przyczyniad się do wykorzystania euro jako waluty fakturowania. Inwestycje bezpośrednie w krajach Europy Środkowej i Wschodniej (EŚW) oddziałują na gospodarki poprzez co najmniej dwa kanały. Po pierwsze, mają znaczny wpływ na strumienie handlu. Na podstawie analizy struktury napływających inwestycji bezpośrednich 75

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Internacjonalizacja waluty Chin jako wyzwanie dla międzynarodowej roli euro

Internacjonalizacja waluty Chin jako wyzwanie dla międzynarodowej roli euro Internacjonalizacja waluty Chin jako wyzwanie dla międzynarodowej roli euro dr Dominik Skopiec Instytut Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Determinanty międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa rola euro na rynku pożyczkowym

Międzynarodowa rola euro na rynku pożyczkowym Międzynarodowa rola euro na rynku pożyczkowym Rola euro jako waluty służącej do zaciągania zobowiązań Euro jest popularną walutą zaciągania zobowiązań. Świadczy o tym wysoki udział dłużnych papierów wartościowych

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Listopad 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarze MF... 8 ul.

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES

ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES Katedra Rynków Kapitałowych Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Jacek Tomaszewski ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES Rynek kapitałowy, a koniunktura gospodarcza Łódź, 3 4 grudnia

Bardziej szczegółowo

RYZYKO KURSOWE W BANKU CENTRALNYM

RYZYKO KURSOWE W BANKU CENTRALNYM N a r o d o w y B a n k P o l s k i Warszawa, 31 stycznia 2007 r. RYZYKO KURSOWE W BANKU CENTRALNYM 1. W bilansach banków centralnych, z racji pełnionych przez nie funkcji, po stronie aktywów dominują

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa 213 Struktura systemu finansowego (1) 2 Struktura aktywów systemu finansowego w Polsce w latach 25-VI 213 1 % 8 6 4 2 25 26

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R.

BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R. N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki Warszawa, dnia 12 września 2011 r. BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2013 r.

Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2013 r. Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2013 r. Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2013 r. Warszawa, 2014 Skład: Departament Edukacji i Wydawnictw Druk: Drukarnia NBP Wydał: Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ EKONOMICZNY. Studium Podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro

UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ EKONOMICZNY. Studium Podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ EKONOMICZNY Studium Podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Agata Burek MIĘDZYNARODOWE ZNACZENIE EURO. SZANSE NA POZYSKANIE STATUSU WALUTY ŚWIATOWEJ Praca dyplomowa

Bardziej szczegółowo

EUR / USD 1,3615 / 1,3620

EUR / USD 1,3615 / 1,3620 EUR / USD 1,3615 / 1,3620 waluta kupno / sprzedaŝ bazowa / notowana BID / OFFER (ASK) Zadanie 1 Bank kwotuje następujący kurs walutowy: USD/SEK = 7,3020/40 Wyznacz: 1. walutę bazową.. 4. kurs sprzedaŝy

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego Pieniądz jako waluta Waluta to pieniądz w rozliczeniach międzynarodowych Platon Prawa : Prywatny człowiek,

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2012 r.

Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2012 r. Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2012 r. Międzynarodowa pozycja inwestycyjna Polski w 2012 r. Warszawa, 2013 Skład i druk: Drukarnia NBP Wydał: Narodowy Bank Polski Departament Edukacji i Wydawnictw

Bardziej szczegółowo

Zadłużenie Skarbu Państwa 3/2015 Biuletyn miesięczny

Zadłużenie Skarbu Państwa 3/2015 Biuletyn miesięczny Warszawa, 2 maja 215 r. Zadłużenie Skarbu Państwa 3/215 Biuletyn miesięczny Zadłużenie Skarbu Państwa (SP) na koniec marca 215 r. wyniosło 86.423,2 mln zł, co oznaczało: wzrost o 3.62, mln zł (,5%) w marcu

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Informacja o nowych funkcjach oraz o poszerzeniu zakresu danych dostępnych za pośrednictwem programu

Informacja o nowych funkcjach oraz o poszerzeniu zakresu danych dostępnych za pośrednictwem programu Informacja o nowych funkcjach oraz o poszerzeniu zakresu danych dostępnych za pośrednictwem programu Copyright Analizy Online Sp. z o.o. 2009 Szersze dane Do zbioru już dostępnych danych dodaliśmy: 15

Bardziej szczegółowo

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku 25 kwietnia 2016 roku Bieżąca sytuacja gospodarcza Grzegorz Warzocha - AVANTA Auditors & Advisors www.avanta-audit.pl Międzynarodowa sytuacja gospodarcza 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% Globalne tendencje gospodarcze

Bardziej szczegółowo

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ 1 Wpływ polityki pieniężnej na obszar makro i wyceny funduszy obligacji Polityka pieniężna kluczowym narzędziem w walce z recesją Utrzymująca się duża podaż taniego

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

JPMorgan Funds - Emerging Markets Local Currency Debt Fund Zestawienie inwestycji na dzieñ 30 czerwca 2015r.

JPMorgan Funds - Emerging Markets Local Currency Debt Fund Zestawienie inwestycji na dzieñ 30 czerwca 2015r. Inwestycje Waluta Inwestycje Waluta Zbywalne papiery wartoœciowe i instrumenty rynku pieniê nego dopuszczone do obrotu na oficjalnej gie³dzie Obligacje Brazylia Brazil Federative Rep 10 01/01/2021 BRL

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO GOSPODARKI Warszawa, 16 lipca 2008 r. Departament Analiz i Prognoz DAP-II-079/RS/inf_NBP_05/2008

MINISTERSTWO GOSPODARKI Warszawa, 16 lipca 2008 r. Departament Analiz i Prognoz DAP-II-079/RS/inf_NBP_05/2008 MINISTERSTWO GOSPODARKI Warszawa, 16 lipca 2008 r. Departament Analiz i Prognoz DAP-II-079/RS/inf_NBP_05/2008 INFORMACJA o sytuacji w handlu zagranicznym w maju 2008 roku i po 5 miesiącach b.r. (na podstawie

Bardziej szczegółowo

USDPLN to analogicznie poziom 3,26 i wsparcie 3,20-3,22.

USDPLN to analogicznie poziom 3,26 i wsparcie 3,20-3,22. 09:00 Okazuje się, że wczorajsze dane o wykorzystanie deficytu budżetowego w Polsce nie były tragiczne i dodatkowo EURUSD znów zaczyna rosnąć więc występują naturalne czynniki sprzyjające umocnieniu PLN.

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE ALTERNATYWNE NA GPW. Łukasz Porębski Dyrektor ds. Analiz Giełdowych

INWESTYCJE ALTERNATYWNE NA GPW. Łukasz Porębski Dyrektor ds. Analiz Giełdowych INWESTYCJE ALTERNATYWNE NA GPW Łukasz Porębski Dyrektor ds. Analiz Giełdowych Inwestycje alternatywne - cechy rozszerzają katalog możliwości inwestycyjnych dostępnych na GPW dla przeciętnego inwestora

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r.

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Trendy i możliwości Perspektywa makroekonomiczna - wysoki potencjał wzrostu w Polsce Popyt na kapitał - Wzrost zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Stabilności Finansowej Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa, 214 r. Ewolucja i struktura systemu finansowego (1) 2 Aktywa systemu finansowego w relacji do PKB w wybranych krajach Europy

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Zmiany struktury sektora bankowego w Europie rola konkurencji Małgorzata Pawłowska, Instytut Ekonomiczny NBP* Niniejsza prezentacja

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A.

Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A. Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A. 21.08.2014 1. KDPW_CCP zgodnie ze swoją Polityką inwestycyjną przyjętą w drodze uchwały Zarządu KDPW_CCP S.A. inwestuje następujące rodzaje aktywów:

Bardziej szczegółowo

Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie

Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie Wykład 10 z Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, C UW Copyright 2006 Pearson Addison-Wesley & Gabriela Grotkowska 2 Wykład 10 Kurs walutowy

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6)

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Grzegorz Dobroczek, Jacek Kocerka / Departament Statystyki Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Warszawa / 30 września 2014 Spis treści Nowe standardy statystyczne Zmiany w rachunku bieżącym

Bardziej szczegółowo

Kursy walutowe wprowadzenie

Kursy walutowe wprowadzenie Kursy walutowe wprowadzenie Krzysztof Radojewski Koło Naukowe Zarządzania Finansami http://knmanager.ae.wroc.pl e-mail: knmanager@ae.wroc.pl Spis treści podstawowe pojęcia, ewolucja międzynarodowego systemu

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

29.11.2013 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 319/23

29.11.2013 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 319/23 29.11.2013 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 319/23 SPROSTOWANIA Sprostowanie do rozporządzenia Europejskiego Banku Centralnego (UE) nr 1071/2013 z dnia 24 września 2013 r. dotyczące bilansu sektora

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Warszawa, styczeń 29 r. 1 Ewolucja systemu finansowego (1) Aktywa światowego systemu finansowego bln USD 22 2 18

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną Załącznik do Uchwały Zarządu nr 34/2015 z dnia 10 grudnia 2015 r. Załącznik nr 1 do Regulaminu świadczenia usług zarządzania portfelem przez RDM Wealth Management S.A. na rzecz Klienta Detalicznego Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Zarządzania, Informatyki i Finansów studia podyplomowe MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Małgorzata Gackiewicz Euro jako waluta międzynarodowa praca dyplomowa

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce)

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) 1. Wprowadzenie Teoria parytetu siły nabywczej (purchaising power

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Waluty to nie wszystko Wykres 1. Korelacja między S&P500 i dolarem w latach 2001-2011 (6 miesięcy krocząco). Źródło:Bespoke Investment Group

Waluty to nie wszystko Wykres 1. Korelacja między S&P500 i dolarem w latach 2001-2011 (6 miesięcy krocząco). Źródło:Bespoke Investment Group ANALIZA NOBLE SECURITIES, 01.04.2011 r. Banki centralne popsuły rynki W ostatnim czasie zupełnie zaniknęła korelacja między kursem dolara a zachowaniem rynków akcji. Jednocześnie korelacja obligacje akcje

Bardziej szczegółowo

Grupa Alumetal Wyniki za I kwartał 2015

Grupa Alumetal Wyniki za I kwartał 2015 Grupa Alumetal Wyniki za I kwartał 2015 12 maja 2015 I kwartał 2015 i LTM w skrócie Wolumen sprzedaży 45 tys. ton w 1Q 2015 i 162 tys. ton w LTM EBITDA 19 mln PLN w 1Q 2015 i 75 mln PLN w LTM Zysk netto

Bardziej szczegółowo

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor Asset Management Jedna z największych na świecie i druga w Europie instytucja zarządzająca funduszami typu ETF. Należy

Bardziej szczegółowo

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny Warszawa, 1 czerwca 215 r. Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/215 Biuletyn kwartalny 1. Państwowy dług publiczny (PDP, zadłużenie sektora finansów publicznych po konsolidacji) na koniec I kwartału

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Wstęp Część I Zmienność rynków w warunkach kryzysu światowej gospodarki Rozdział 1 Głęboka zmienność jako nowa normalność w światowej gospodarce

Wstęp Część I Zmienność rynków w warunkach kryzysu światowej gospodarki Rozdział 1 Głęboka zmienność jako nowa normalność w światowej gospodarce Wstęp Część I Zmienność rynków w warunkach kryzysu światowej gospodarki Rozdział 1 Głęboka zmienność jako nowa normalność w światowej gospodarce (Andrzej Szablewski) 1.1. Wymiary zmienności 1.2. Prognozy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r.

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. INFORMACJA PRASOWA strona: 1 Warszawa, 25 kwietnia 2013 r. Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. (Warszawa, 25 kwietnia 2013 r.) Zysk skonsolidowany Grupy Banku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 września 2013 r. Poz. 18

Warszawa, dnia 19 września 2013 r. Poz. 18 Warszawa, dnia 19 września 2013 r. Poz. 18 OBWIESZCZENIE PREZESA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO z dnia 17 września 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Zarządu Narodowego Banku Polskiego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 lipca 2015 r. Poz. 11 OBWIESZCZENIE PREZESA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO. z dnia 21 lipca 2015 r.

Warszawa, dnia 21 lipca 2015 r. Poz. 11 OBWIESZCZENIE PREZESA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO. z dnia 21 lipca 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO Warszawa, dnia 21 lipca 2015 r. Poz. 11 OBWIESZCZENIE PREZESA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO z dnia 21 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej WYTYCZNE

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej WYTYCZNE 6.9.2014 L 267/9 WYTYCZNE WYTYCZNE EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO z dnia 3 czerwca 2014 r. zmieniające wytyczne EBC/2013/23 dotyczące statystyki finansowej sektora instytucji rządowych i samorządowych

Bardziej szczegółowo

Rynek pozagiełdowych instrumentów pochodnych we Włoszech 2013-04-22 15:02:29

Rynek pozagiełdowych instrumentów pochodnych we Włoszech 2013-04-22 15:02:29 Rynek pozagiełdowych instrumentów pochodnych we Włoszech 2013-04-22 15:02:29 2 Rozwój włoskiego rynku pozagiełdowych instrumentów pochodnych nastąpił począwszy od końca lat osiemdziesiątych. Informacje

Bardziej szczegółowo

WYKAZ UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH I REGULAMIN LOKOWANIA ŚRODKÓW NR FKLS/4A/2012

WYKAZ UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH I REGULAMIN LOKOWANIA ŚRODKÓW NR FKLS/4A/2012 WYKAZ UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH I REGULAMIN LOKOWANIA ŚRODKÓW NR FKLS/4A/2012 Zatwierdzony przez Zarząd ING Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie S.A. uchwałą nr 118/2012 z dnia 18 października

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Jacek Kocerka / Departament Statystyki Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Łódź / 18 października 2013 Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 19.6.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 215 r. W I kwartale 215 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 4,, o 1,6% więcej niż

Bardziej szczegółowo