PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA. Wojciech Karcz. Wpływ parametrów mieszania proszków WC-Co i diamentu na mikrostrukturę spieków wytwarzanych metodą PPS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA. Wojciech Karcz. Wpływ parametrów mieszania proszków WC-Co i diamentu na mikrostrukturę spieków wytwarzanych metodą PPS"

Transkrypt

1 POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA Wojciech Karcz Wpływ parametrów mieszania proszków WC-Co i diamentu na mikrostrukturę spieków wytwarzanych metodą PPS Influence of WCCo-diamond powders mixing parameters on composite microstructure produced by Pulse Plasma Sintering method Nr albumu Promotor: prof. dr hab. inż. Andrzej Michalski Warszawa, luty

2 2

3 Nazwa: Politechnika Warszawska Adres: Warszawa, Plac Politechniki 1, Numer telefonu: (+48 22) Numer faksu : (+48 22) Adres Praca dyplomowa inżynierska Wojciecha Karcza na temat: Wpływ parametrów mieszania proszków WC-Co i diamentu na mikrostrukturę spieków wytwarzanych metodą PPS realizowana w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, lata , Priorytet I, Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie Wsparcie projektów B+R na rzecz przedsiębiorców realizowanych przez jednostki naukowe, Poddziałanie Projekty rozwojowe Nr umowy UDA - POIG /08-01 Tytuł Projektu: Nowy materiał kompozytowy - diament w osnowie węglika wolframu na narzędzia skrawające do obróbki materiałów drewnopochodnych 3

4 Składam serdeczne podziękowania za pomoc przy realizacji pracy dla Pana prof. dr hab. inż. Andrzeja Michalskiego, Pana dr inż. Marcina Rosińskiego oraz wszystkich członków Zespołu Przemian Fazowych w Plazmie działającym na Wydziale Inżynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej. 4

5 Streszczenie Przeprowadzono badania wpływu parametrów mieszania na właściwości materiału kompozytowego diament w osnowie WCCo wytworzonego metodą spiekania impulsowo-plazmowego. Mieszanie proszku odbywało się w mieszalniku turbularnym przy udziale środków wspomagających w postaci kulek wykonanych z węglików spiekanych. W badaniach skupiono się na dwóch parametrach mieszania: stosunku wagowym kulek do masy proszku oraz na czasie mieszania. Zastosowano takie metody badania materiałów jak: pomiar twardości, odporności na kruche pękanie, mikroanalizę rentgenowską, badanie gęstości, obserwacje SEM-owskie. Na podstawie otrzymanych wyników określono optymalny stosunek wagowy kulek do masy proszku, który zapewnia jednorodną mikrostrukturę oraz dobre właściwości. Stwierdzono, że zwiększenie czasu mieszania nie ma wpływu na poprawę mikrostruktury. Title: Influence of WCCo-diamond powders mixing parameters on composite microstructure produced by Pulse Plasma Sintering method Abstract There were research about influence of mixing parameters on properties of composite material diamond in matrix of WCCo produced by Pulse Plasma Sintering method. Powder was mixed in turbular mill with balls made of cemented carbide. Research was focused on two major parameters of mixing: balls-to-powder mass ratio and time. There were used methods of materials testing like: hardness testing, fracture toughness testing, XRD (X-Ray Diffraction), density testing, SEM (Scanning Electron Microscope). Results show there is optimal ratio of balls weight to the powder s weight to assure homogeneity of the microstructure, and good properties of WCCo-diamond composite. Increasing time of mixing does not give any positive effect on microstructure. 5

6 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP WSTĘP TEORETYCZNY Metalurgia proszków Spiekanie Technologia wytwarzania spieków Proszki Mieszanie Formowanie Proces spiekania Obróbka wykańczająca Węgliki spiekane CEL PRACY METODYKA BADAŃ Przygotowanie próbek Mieszalnik Kulki Metoda dopasowania masy kul do właściwego stosunku masowego Przygotowanie próbek Spiekanie impulsowo-plazmowe Warunki spiekania Metody Badawcze Obserwacje mikrostruktury Pomiar twardości Badanie składu fazowego Badanie gęstości Komputerowa analiza obrazu

7 4.2.6 Pomiar krytycznego współczynnika intensywności naprężeń WYNIKI BADAŃ Założenia planu badań Charakterystyka proszków Wpływ stosunku masowego kulek do masy mieszanego proszku na jednorodność spieków Mikrostruktura spieków Komputerowa analiza obrazu Analiza rentgenowska Wyniki pomiarów gęstości spieków Wyniki pomiaru twardości i krytycznego współczynnika intensywności naprężeń Wpływ czasu mieszania na jednorodność spieków Spieki z diamentem PODSUMOWANIE WNIOSKI...47 BIBLIOGRAFIA

8 1. WSTĘP Od ponad stu lat materiały narzędziowe pełnią istotną rolę w rozwoju ludzkiej cywilizacji. Dzięki nim możliwe jest obrabianie materiałów o bardzo wysokich parametrach mechanicznych takich jak twardość, czy granica plastyczności, do których nie można zastosować konwencjonalnych metod. Rosnące oczekiwania sprawiają, że cały czas poszukuje się coraz to nowszych technologii, które oprócz wysokiego stopnia innowacyjności, nie narażają producenta na duże koszty, co w dobie globalnego kryzysu finansowego ma coraz większe znaczenie. Również ważne jest, aby produkcja nowoczesnych materiałów szła w parze ze spełnieniem coraz to bardziej restrykcyjnych wymogów ekologicznych. Zielone technologie o wiele częściej znajdują w ostatnich czasach nowych inwestorów, którzy wolą inwestować w przedsięwzięcia, dzięki którym ograniczymy emisję gazów cieplarnianych, czy produkcję szkodliwych związków. Obecnie szeroko rozwijają się różne dziedziny metalurgii proszków, dzięki której otrzymuje się spiekane materiały narzędziowe. Aktualnie są one podstawowym elementem wielu urządzeń służących do obrabiania praktycznie wszystkich materiałów. Dzięki metodom metalurgii proszków można w bardzo szerokim zakresie sterować właściwościami otrzymywanych materiałów. Duże znaczenie ma dowolny skład spieku, dzięki czemu otrzymuje się materiały niemożliwe do uzyskania innymi metodami. Również bardzo istotna jest możliwość uzyskiwania spieków z materiałów trudnotopliwych, co jest niewykonalne pozostałymi konwencjonalnymi sposobami. Te wszystkie zalety sprawiają, że spiekane materiały narzędziowe znajdują bardzo wiele zastosowań w wielu gałęziach przemysłu. Dzięki nim możliwe jest obrabianie wszelkich materiałów, gdzie konwencjonalne metody zawodzą. Jedną z grup trudnoobrabialnych materiałów są materiały drewnopochodne. Produkuje się je głównie z odpadów powstałych w wyniku obróbki drewna, dzięki czemu są tanim materiałem używanym przede wszystkim w przemyśle meblarskim i budowlanym. Po za tym, istotną zaletą tej grupy materiałów jest odporność na działanie różnego rodzaju szkodników i grzybów. Również jest to materiał izotropowy w przeciwieństwie do naturalnego drewna, którego włóknista struktura jest odpowiedzialna za właściwości anizotropowe. Typowe produkty wykonane z materiałów drewnopochodnych to sklejka, płyta wiórowa, czy płyta pilśniowa. Niestety ta grupa materiałów jest dość trudna w obróbce. Na przykład płyty wiórowe oprócz składników drewnopochodnych zawierają wiele zanieczyszczeń jak bardzo twarde cząstki, kamienie, resztki twardego kleju, etc. Powoduje to bardzo szybkie zużycie narzędzi dotychczas wykorzystywanych w obróbce tych materiałów. Obecnie 8

9 jednym z najpowszechniejszych materiałów stosowanych do obróbki materiałów drewnopochodnych jest diament, a dokładnie jego syntetycznie wytworzona odmiana polikrystaliczna (PCD policrystalline diamond). Z powodu swojej wysokiej twardości oraz wytrzymałości jest to idealne narzędzie do tego typu zastosowań. Jednak wykorzystywanie drogich narzędzi diamentowych do stosunkowo bardzo tanich materiałów drewnopochodnych jest nieopłacalne. Aktualnie na rynku nie ma jakiejkolwiek alternatywy dla narzędzi diamentowych. Bardzo wysokie koszty narzędzi diamentowych oraz spory rynek materiałów drewnopochodnych spowodował potrzebę wytworzenia nowego materiału narzędziowego, który będzie łączył bardzo dobre właściwości diamentu z niską ceną. W ten sposób został rozpoczęty w kwietniu 2009 r. projekt finansowany z programu operacyjnego Innowacyjna Gospodarka na opracowanie nowego materiału kompozytowego, diament w osnowie węglika wolframu i kobaltu wytwarzany metodą spiekania impulsowoplazmowego. Projekt jest realizowany przez Zespół Przemian Fazowych w Plazmie na Wydziale Inżynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej pod kierownictwem prof. dr hab. inż. Andrzeja Michalskiego. Niniejsza praca inżynierska dotyczy jednego z etapu badań wpływu parametrów mieszania na jednorodność spieków. Mieszanie jest jednym z podstawowych elementów w procesie technologicznym metalurgii proszków. Od dobrego wymieszania składników materiałów zależy bardzo silnie późniejsza jakość jego mikrostruktury, która bezpośrednio wpływa na właściwości. Zarówno w literaturze polskiej jak i światowej występuje bardzo niewiele publikacji odnoszących się do problemu mieszania proszków. Głównie są to monografie poświęcone mieszaniu metodami przemysłowymi materiałów sypkich stosowanych w przemyśle spożywczym. Jak wynika z rezultatów tej pracy, mieszanie ma istotny wpływ na poprawienie jednorodności mikrostruktury i ten temat badań powinien być dalej rozwijany. 9

10 2. WSTĘP TEORETYCZNY 2.1 Metalurgia proszków Już od starożytności ludzie wykorzystywali metody metalurgii proszków do otrzymywania czystych metali. Najpowszechniejszą metodą było uzyskiwanie tzw. żelaza zgrzewanego w piecach zwanych dymarkami. W specjalnych glinianych piecach umieszczano rudę oraz węgiel drzewny. Następnie wszystko zapalano. Dodatkowo od spodu cały czas dostarczano świeże powietrze. Z powodu wysokiej temperatury panującej wewnątrz takiego prymitywnego pieca następował proces spiekania, w wyniku którego otrzymywano niewielką bryłkę żelaza bogatego w węgiel oraz inne zanieczyszczenia. Metoda ta była później wielokrotnie modyfikowana, ale po opracowaniu technologii wytwarzania koksu, dzięki któremu uzyskiwano wysokie temperatury, można już było odlewać żelazo oraz inne metale. Dopiero na początku XX. wieku powrócono z powrotem do zapomnianej metalurgii proszków. Pojawił się nowy problem jak wytworzyć wolframowy drut, którego temperatura topnienia przekracza 3000 o C. Dzięki zastosowaniu procesów spiekania, udało się w znacznie niższej temperaturze otrzymać drucik z materiału trudnotopliwego. Dzięki tej technologii było możliwe zastosowanie na szeroką skalę jasnych oraz trwałych żarówek z żarnikiem wolframowym [1]. Na początku lat dwudziestych XX. wieku w Niemczech opracowano technologię wytwarzania węglików spiekanych. Są to materiały składające się z bardzo twardych węglików (głównie wolframu, tytanu, tantalu, wanadu) w metalicznej osnowie (głównie kobalt, żelazo). Z powodu dużego udziału składników trudnotopliwych uzyskanie gotowego materiału konwencjonalnymi metodami jest praktycznie niemożliwe. Natomiast dzięki metalurgii proszków udało się wytworzyć pierwsze węgliki spiekane, które odznaczają się bardzo wysoką twardością i wytrzymałością. Od razu znalazły zastosowanie głównie jako narzędzia skrawające będące dużą konkurencją dla stali szybkotnącej. Często węgliki spiekane określa się potocznie nazwą widia od niemieckich słów Wie Diamant (tłum. jak diament ) [2]. Oprócz narzędzi skrawających metodami metalurgii proszków wytwarza się również gotowe elementy maszyn. Z proszku formuje się wypraskę o żądanym kształcie, którą się później spieka. Po za drobną obróbką wykańczającą, część jest od razu gotowa do użycia. Unika się w ten sposób czasem kosztownej i czasochłonnej obróbki wykańczającej. Wadą tej metody są niewielkie rozmiary elementów, które możemy spiekać z powodu trudności z zachowaniem tolerancji wymiarowych dla dużych detali. Natomiast 10

11 jest to bardzo dobra metoda do wytwarzania takich części jak łożyska, pierścienie, niewielkie koła zębate [3]. Taki spiekany detal odznacza się wysokimi parametrami wytrzymałościowymi oraz nie posiada anizotropii właściwości wynikającej np. z obróbki plastycznej. Współczesne materiały wytwarzane metodami metalurgii proszków odznaczają się bardzo dobrymi właściwościami wytrzymałościowymi. Również spiekane materiały narzędziowe charakteryzują się wyjątkową trwałością i odpornością na zużycie. Zastosowanie składników trudnotopliwych bardzo podnosi temperaturę pracy, co umożliwia znacznie szybszą i wydajniejszą obróbkę. Dodatkowo zaletami metalurgii proszków jest możliwość wytwarzania materiałów o praktycznie dowolnych składnikach różniących się znacznie temperaturą topnienia. 2.2 Spiekanie Podczas spiekania cząsteczki proszku podlegają różnym procesom fizycznym i chemicznym, w wyniku których zbliżają się do siebie tworząc trwałe połączenie zwane szyjką. Cały proces zachodzi w temperaturze niższej od temperatury topnienia najważniejszego składnika wypraski. Najbardziej typowym zjawiskiem dla spiekania jest tworzenie się szyjki pomiędzy dwoma ziarnami proszku. Dzięki temu możliwe jest trwałe połączenie całego materiału. Szyjka powstaje w wyniku różnych mechanizmów odpowiedzialnych za transport masy z wnętrza ziaren do obszaru szyjki. Siłę napędową w procesie spiekania stanowi energia swobodna odkształconych plastycznie cząsteczek proszku. Również podwyższona temperatura powoduje wzrost ruchliwości atomów, co umożliwia o wiele łatwiejszy transport masy. Podczas spiekania następuje zmniejszenie energii swobodnej cząstek proszku w wyniku czego, dochodzi do wygładzenia powierzchni oraz jej sferoidyzacji [1]. Spiekanie zachodzi w temperaturach równych 0,7-0,8 temperatury topnienia. Głównymi mechanizmami odpowiedzialnymi za przenoszenie masy w tych warunkach są: - pełzanie - dyfuzja objętościowa i powierzchniowa - parowanie i kondensacja Pełzanie jest efektem płynięcia lepkościowego w wyniku którego, ruch atomów z wnętrza ziarna do szyjki powoduje zbliżenie środków cząstek oraz powiększenie po- 11

12 wierzchni styku. Zależnością fizyczną opisującą ten proces jest równanie Young a - LaPlace a [5] określającą ciśnienie kapilarne w metalu: gdzie: p ciśnienie kapilarne w metalu o powierzchni zakrzywionej głównymi promieniami krzywizny δ 1 i δ 2 w dwóch kierunkach prostopadłych do siebie w porównaniu z powierzchnią płaską ω energia powierzchniowa cząstek proszku W materiałach krystalicznych zjawisko płynięcia lepkościowego zachodzi na skutek zmiany kształtu bloków mozaiki lub dyfuzyjnego wspinania dyslokacji [3]. Rys. 2.1 Model transportu masy podczas spiekania poprzez: 1 parowanie i kondensację, 2 dyfuzję powierzchniową, 3 dyfuzję wzdłuż granic ziaren, 4 dyfuzję sieciową do granic ziaren, 5 dyfuzję sieciową dyslokacyjną [1]. Atomy znajdujące się na powierzchni wypukłej są o wiele słabiej związane niż te w miejscach wklęsłych. Dzięki dodatkowemu działaniu napięcia powierzchniowego możliwa jest dyfuzja powierzchniowa, która polega na przemieszczaniu się atomów słabiej związanych z części wypukłej do obszaru szyjki. Powoduje to powiększenie powierzchni styku dwóch ziaren bez konieczności zbliżania się do siebie ich środków [2]. 12

13 Parowanie i kondensacja jest mechanizmem wykorzystującym przenoszenie atomów przez fazę gazową. Nad powierzchnią wypukłą panuje wyższe ciśnienie par atomów materiału, które przemieszczają się do obszaru o niższym ciśnieniu, czyli szyjki. Dyfuzja objętościowa zachodzi na skutek migracji wakansów oraz atomów (w przeciwnym kierunku). Wakanse dyfundują w kierunku powierzchni wypukłej i ulegają anihilacji, czego skutkiem jest rozrost powierzchni szyjki bez zbliżania się środków ziaren. Również wakanse mogą przemieszczać się w kierunku granicy dwóch ziaren, co powoduje już zbliżanie się środków dwóch cząstek. Dyfuzja może również zachodzić wzdłuż granicy dwóch ziaren proszku. W wyniku działania procesów dyfuzyjnych następuje powiększenie się obszaru szyjki oraz zanik mniejszych porów, natomiast rozrastają się pory o większych rozmiarach [1]. 2.3 Technologia wytwarzania spieków Materiały wytwarzane metodami metalurgii proszków podlegają specjalnym procesom technologicznym. Główną istotą całego procesu jest przygotowanie wypraski i spieczenie jej we właściwej temperaturze. W wyniku tego działania otrzymujemy materiał gotowy do dalszej obróbki wykańczającej Proszki Pierwszym etapem produkcji spieku jest wytworzenie proszku składającego się z materiału, który ma być podstawowym składnikiem wyrobu finalnego. Proszkami nazywamy materiały sypkie, których średnica cząstek jest niższa od jednego milimetra. Proszek otrzymywany jest poprzez rozdrobnienie materiału objętościowego metodami fizycznymi lub chemicznymi. Do metod mechanicznych zaliczamy takie procesy jak: zdzieranie, frezowanie, ścieranie, tłuczenie, rozbijanie, rozpylanie [1]. Natomiast metody chemiczne to: redukowanie związków, kondensacja z fazy gazowej, rozkład karbonylków, elektroliza roztworów wodnych. W wyniku zastosowania odpowiedniej metody można w szerokim zakresie manipulować dwoma podstawowymi parametrami proszku: wielkością i kształtem ziaren. Parametry te bardzo silnie wpływają na późniejsze właściwości materiału oraz na przebieg procesów przygotowania wypraski. Proszki mogą przyjmować bardzo różne kształty np. kulisty, gąbczasty, dendrytyczny, talerzykowaty, wielościenny, płatkowy [2]. 13

14 Kształt ziaren ma silny wpływ na takie parametry jak gęstość nasypowa, czy formowalność. Na przykład proszki o bardzo dużej powierzchni (dendrytyczne) mogą być o wiele mocniej zagęszczane niż ziarna o kształcie kulistym. Natomiast bardzo rozwinięta powierzchnia powoduje adsorbcję gazów, co może doprowadzić do uwięzienia ich wewnątrz materiału i utworzenia niepożądanych porów. Również rozwinięta powierzchnia wpływa na spadek sypkości proszku, co bardzo utrudnia automatyzację procesu technologicznego. Od jakości przygotowanego proszku materiału do spiekania zależy jego późniejsza mikrostruktura. Jedną z metod modyfikacji powierzchni proszków jest ich pokrywanie innym materiałem [2]. Dzięki temu możliwe jest pokrycie metalami niemetale, co znacząco ułatwia spiekanie Mieszanie Następnym etapem procesu technologicznego jest właściwe wymieszanie składników proszku. Właściwości spieku będą w dużej mierze zależeć od jednorodności mikrostruktury. Niestety tuż po wyprodukowaniu proszku stanowi on bardzo nieregularną mieszaninę z często widoczną segregacją składników [6]. Również wymieszany wcześniej proszek, pozostawiony na dłuższy okres może samoistnie ulec segregacji i trzeba go powtórnie wymieszać. Proces mieszania przeprowadza się w specjalnych urządzeniach: młynach lub mieszalnikach. Często na skalę przemysłową stosuje się mieszalniki łopatkowe lub stożkowe. Inną metodą jest zastosowanie młyna kulowego. W tym przypadku oprócz samego proszku w mieszalniku obecne są kule, które mają za zadanie wspomagać proces mieszania. Tą metodą najczęściej miesza się proszki kruche i twarde. Dzięki kulom składnik bardziej plastyczny pokrywa twardsze ziarna. Natomiast proszki plastyczne miesza się w mieszalnikach łopatkowych, czy stożkowych. Przy mieszaniu składników bardzo różniących się gęstością, kształtem i rozmiarem cząstek, często stosuje się tzw. mieszanie na mokro przy udziale środków poślizgowych. Do środków tych zaliczamy takie substancje jak woda, alkohol propylowy, benzyna. Mają one za zadanie zwilżyć mieszaninę, dzięki czemu nie dojdzie do segregacji składników o różnym rozmiarze. Również mokry proszek o wiele łatwiej jest formować, co znacząco ułatwia zautomatyzowany proces technologiczny. 14

15 2.3.4 Formowanie Po dokładnym wymieszaniu, proszek musi zostać poddany formowaniu. Formowanie ma na celu nadanie proszkowi kształtu elementu, który chcemy uzyskać podczas spiekania. Najpopularniejszą metodą formowania jest prasowanie. Polega ono na umieszczeniu proszku wewnątrz matrycy i sprasowaniu za pomocą stempla. W wyniku działania ciśnienia następuje zagęszczenie proszku, co umożliwia łatwiejsze spiekanie (mniejsze odległości pomiędzy ziarnami proszku). Niestety taki rodzaj formowania powoduje nierównomierny rozkład ciśnienia spowodowany siłami tarcia ziaren proszku o ścianki matrycy oraz między samymi ziarnami [2]. W wyniku tego zjawiska otrzymuje się niejednorodny rozkład gęstości wypraski. Aby zapobiec temu zjawisku, stosuje się środki poślizgowe oraz prasowanie dwustronne. Oprócz różnych rodzajów prasowania stosuje się inne metody kształtowania wyprasek takie jak: prasowanie izostatyczne, prasowanie izostatyczne na gorąco, walcowanie proszków, prasowanie udarowe, wyciskanie proszków, odlewanie, czy natryskiwanie. Bardzo duży wpływ na formowalność proszków mają jego podstawowe parametry takie jak kształt i wielkość ziaren. Bezpośrednio z tych parametrów wynikają takie właściwości jak zagęszczalność, gęstość nasypowa, sypkość, wielkość powierzchni, które mają decydujący wpływ na zdolność formowania proszków [2] Proces spiekania Proces spiekania przeprowadza się w specjalnie przystosowanych do tego piecach. Po za wsadem wewnątrz komory wprowadzana jest atmosfera ochronna. Przede wszystkim jest to wodór, czasem stosowane są gazy szlachetne, a w szczególnych przypadkach wykorzystuje się próżnię. Czas trwania procesu i temperatura zależy od materiału spieku oraz od kształtu i wielkości wyprasek Obróbka wykańczająca Ostatnim etapem procesu technologicznego wytwarzania materiałów metodami metalurgii proszków jest obróbka wykańczająca. Po wyjęciu spieku z pieca trzeba przygotować gotowy wyrób. W porównaniu z innymi metodami syntezy materiałów, w metalurgii proszków po procesie spiekania otrzymuje się praktycznie gotowy element. Trzeba jedynie przeprowadzić obróbkę wykańczająca, która nada częściom ostateczny 15

16 kształt i wymiar. Przy projektowaniu spieków trzeba uwzględnić też zmiany wymiarowe, jakie zachodzą podczas procesów spiekania. Jednym z elementów końcowej obróbki jest obróbka cieplna spieków, która ma za zadanie eliminację wewnętrznych naprężeń powstałych podczas spiekania. Czasami stosuje się obróbkę powierzchniową w celu modyfikacji właściwości warstwy wierzchniej [1]. 2.4 Węgliki spiekane Węglik wolframu zawdzięcza swoje powszechne zastosowanie jako składnik węglików spiekanych m.in. dzięki bardzo dobrej zwilżalności z kobaltem, jako metalem wiążącym, dużej wytrzymałości na zginanie, ekstremalnie dużej wartości współczynnika sprężystości wzdłużnej (moduł Young a) oraz bardzo dobrej przewodności cieplnej. Ponadto węglik wolframu, po termicznej dysocjacji na węgiel i wolfram, ulega w temperaturze spiekania relatywnie dobremu rozpuszczaniu w kobalcie, co jest niezbędnym warunkiem dobrej ciągliwości węglików spiekanych [4]. Pomimo, że w skład konwencjonalnych węglików spiekanych wchodzą jedynie dwa komponenty (węglik wolframu + kobalt), a ich mikrostruktura jest również dwufazowa, spełniają one w zastosowaniach przemysłowych ważną rolę. Wynika to z tego, że do temperatury ok. 870 K zmniejszenie ich twardości w stosunku do stali szybkotnących jest znacznie mniejsze, a następnie do temperatury ok K zachowują na tyle dużą twardość, że w dalszym ciągu możliwe jest skrawanie [4]. Właściwości węglików spiekanych bardzo mocno zależą od zawartości kobaltu. Czym większa zawartość metalicznej osnowy tym większe parametry sprężyste (wytrzymałość na zginanie). Natomiast maleje twardość. Jednak stosowanie proszków o różnej średnicy ziaren oraz mieszanek o różnej zawartości kobaltu (3-30%) sprawia, że jest możliwe wytworzenie wielu rodzajów węglików spiekanych do różnych zastosowań np. na narzędzia górnicze, do obróbki plastycznej, na elementy maszyn, czy na narzędzia do obróbki skrawaniem żeliw, metali nieżelaznych i niemetali [4]. 16

17 3. CEL PRACY Celem pracy jest zbadanie wpływu parametrów mieszania na właściwości materiału kompozytowego WC-Co diament wytwarzanego metodą spiekania impulsowoplazmowego. Mieszanie jest istotnym elementem procesu technologicznego w metodach metalurgii proszków. Od jednorodności dobrze wymieszanego proszku bardzo silnie zależą właściwości materiału takie jak twardość, wytrzymałość na zginanie, gęstość, odporność na kruche pękanie, etc. 17

18 4. METODYKA BADAŃ 4.1 Przygotowanie próbek Mieszalnik Do mieszania proszków wykorzystano mieszalnik turbularny. Umożliwia on ruch cząsteczek proszku we wszystkich kierunkach [6]. Dzięki temu końcowa mieszanka jest bardziej jednorodna niż te uzyskane pozostałymi metodami np. w mieszalnikach stożkowych. W tym urządzeniu mechanizm mieszania polega na przemieszczaniu się cząsteczek proszku w trzech wymiarach względem siebie. Dodatkowym elementem wspomagającym mieszanie są kulki. Stosuje się je w celu rozbicia fazy plastycznej i doprowadzenia do pokrycia przez nią fazy twardszej. Przy braku kulek bardzo szybko następuje segregacja składników i łączenie się fazy plastycznej w większe skupiska (aglomeraty) Kulki Wykorzystywane w badaniach kulki zostały wykonane z takiego samego materiału jak proszek, który był mieszany, czyli z węglika wolframu. Uniemożliwiało to przejście atomów obcych pierwiastków do mieszanki. W badaniach stosowano trzy rodzaje kulek, które różniły się wielkością (i tym samym masą). Tabela 4.1 Podstawowe dane kulek stosowanych jako środek wspomagający mieszanie Φ6 Φ8 Φ15 Średnica kulek Liczba kulek 1,643 g 3,959 g 26,101 g Średnia masa kulek Przed przystąpieniem do badań wszystkie kulki zostały zważone i na tej podstawie została obliczona średnia masa kulki każdego rodzaju. Dzięki temu możliwe było dobre dopasowanie łącznej masy kul w odpowiednim stosunku do masy proszku. W trakcie mieszania niektóre kulki uległy zauważalnemu oblepieniu przez proszek. Zmierzono jak zwiększa się masa kulek po procesie mieszania, aby w ten sposób oszacować, ile proszku osadza się na kulkach. Okazało się, że jest to bardzo niewielka różnica tego 18

19 samego rzędu wielkości, co błąd pomiarowy wagi. Błąd systematyczny pomiaru gęstości próbek metodą Archimedesa o masie powyżej 1 grama wynosi poniżej 0,1% [14] Metoda dopasowania masy kul do właściwego stosunku masowego W badaniach stosowano ściśle określone stosunki masy kul do masy proszku. Korzystając tylko z trzech rodzajów kul trzeba było określić ich ilość, tak żeby otrzymać żądany stosunek masowy. W tym celu wykorzystano metodę najmniejszej sumy kwadratów. Na początku został sporządzony wykres zależności liczby kul pierwszego rodzaju od drugiego (a potem trzeciego). Funkcja została tak sporządzona, aby łączna masa kulek wynosiła dokładnie określoną wielokrotność masy proszku. Punkty znajdujące się na tej prostej idealnie spełniają zadane kryteria dla liczby kul określonych na osiach x i y. Później sprawdzono różne kombinacje dla całkowitych liczb kul, które znajdują się najbliżej prostej idealnego dopasowania. Następnie określono tzw. współczynnik dopasowania, który jest wielkością bezwymiarową określającą stosunek rzeczywistej masy kulek do idealnej masy. Dzięki temu można było wybrać najlepsze ilości kulek poszczególnych rodzajów, które najlepiej spełniają zadane kryteria Przygotowanie próbek Próbki były przygotowywane z proszków kobaltu, węglika wolframu oraz diamentu. W pierwszym etapie badań skupiono się na dobraniu optymalnych parametrów dla proszku WC Co. Przyjęto, że jedna naważka proszku powinna ważyć 25 g. Poniżej przedstawiono obliczenia udziału masowego oraz objętościowego poszczególnych składników: Tabela 4.2 Udział objętościowy i wagowy mieszanek WC, Co, diament Parametr/materiał WC Co Diament Masa [g] 21,475 1,37 2,155 Objętość [cm 3 ] 1,37 0,154 0,653 Udział mas. [%] 85,9 5,48 8,62 Udział obj. [%] Wielkość ziarna [ µm] 0, Po odważeniu odpowiednich proporcji, proszek był wygrzewany w suszarce próżniowej w temperaturze 150 o C przez 30 minut. Zabieg ten miał na celu przede wszyst- 19

20 kim pozbycie się wilgoci, którą chłoną proszki o rozwiniętej powierzchni (kobalt). Również suchy proszek o wiele łatwiej podlega mieszaniu oraz trudniej formują się aglomeraty. Po wysuszeniu proszku był on przesypywany do plastikowych pojemników o objętości 100 ml. Następnie dodawano odpowiednią ilość kulek i umieszczano wszystko w mieszalniku na określony wcześniej czas. Po skończonym mieszaniu wyjmowano pojemnik, wyciągano kulki oraz wymieszany proszek został umieszczony w oznaczonej foliowej torebce. Do procesu spiekania odważano 8,8 g z wymieszanego proszku. Wszystkie próbki były przygotowywane w matrycach grafitowych o wewnętrznej średnicy 20 mm i zewnętrznej 30 mm. Stemple miały długość 47 mm. Przed samym spiekaniem próbka była wstępnie zagęszczana pod obciążeniem 1500 kg. Następnie proces spiekania przeprowadzono w temperaturze 1080 o C i czasie 5 minut. Rys. 4.1 Wymiary stempli i matrycy stosowanej podczas spiekania. Po spiekaniu próbki były szlifowane, aby usunąć zewnętrzną warstwę grafitu. Następnie były polerowane na suknach diamentowych o wielkości ziaren diamentu 9, 3 oraz 0,05 µm. Dzięki uzyskaniu takiej gładkości powierzchni możliwe było zmierzenie twardości, oraz obserwacje pod skaningowym mikroskopem elektronowym. 20

21 4.1.5 Spiekanie impulsowo-plazmowe Metoda spiekania impulsowo-plazmowego (Pulse Plasma Sintering) została opracowana na Wydziale Inżynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej w Zespole Przemian Fazowych w Plazmie pod kierownictwem prof. dr hab. inż. Andrzeja Michalskiego. Metoda ta łączy zalety spiekania silnoprądowymi impulsami w połączeniu z dużą częstotliwością wyładowań. Podstawowym założeniem działania urządzenia PPS jest wytworzenie za pomocą impulsów napięcia wyładowania jarzeniowego pomiędzy cząstkami proszku. W czasie przepływu impulsów prądu przez proszek generowane są w porach wyładowania iskrowe, które usuwają z powierzchni cząstek zaadsorbowane gazy i tlenki ułatwiając powstawanie aktywnych kontaktów między spiekanymi cząstkami prowadząc do obniżenia temperatury i skrócenia czasu spiekania [7]. Rys. 4.2 Schemat urządzenia do spiekania impulsowo-plazmowego PPS [7]. W metodzie tej nagrzewanie spiekanego proszku realizowane jest silnoprądowymi impulsami elektrycznymi. Silnoprądowe impulsy są otrzymywane w wyniku rozładowania baterii kondensatorów o pojemności 300 µf. Zastosowanie kondensatorów umożliwia dostarczenie do próbki energii rzędu kilku kj w czasie kilkuset mikrosekund, co stwarza specyficzne warunki spiekania. Spiekany proszek w czasie przepływu prądu nagrzewany jest do wysokiej temperatury, a po jego zaniku ulega bardzo szybkiemu chłodzeniu do ustalonej temperatury spiekania. W czasie przepływu silnoprądowych impulsów nagrzewających proszek występują podobne zjawiska aktywujące proszek jak w metodach PAS (Plasma Assisted Sintering), SPS (Spark Plasma Sintering) oraz 21

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI)

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) Metalurgia proszków jest dziedziną techniki, obejmującą metody wytwarzania proszków metali lub ich mieszanin z proszkami niemetali oraz otrzymywania wyrobów z tych proszków

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 4. Metalurgia proszków. Pod pojęciem materiały spiekane rozumie się materiały, które wytwarza się metodami metalurgii proszków.

Ćwiczenie nr 4. Metalurgia proszków. Pod pojęciem materiały spiekane rozumie się materiały, które wytwarza się metodami metalurgii proszków. Technologie materiałowe 1. Wprowadzenie Ćwiczenie nr 4. Metalurgia proszków Pod pojęciem materiały spiekane rozumie się materiały, które wytwarza się metodami metalurgii proszków. Definicja: Metalurgią

Bardziej szczegółowo

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków 1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków Gęstością teoretyczną spieku jest stosunek jego masy do jego objętości rzeczywistej, to jest objętości całkowitej pomniejszonej o objętość

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SUPERTWARDE. rodzaje materiałów supertwardych, proces technologiczny materiałów spiekanych, zastosowanie,

MATERIAŁY SUPERTWARDE. rodzaje materiałów supertwardych, proces technologiczny materiałów spiekanych, zastosowanie, MATERIAŁY SUPERTWARDE rodzaje materiałów supertwardych, proces technologiczny materiałów spiekanych, zastosowanie, Supertwarde materiały Twarde i bardzo twarde materiały są potrzebne w takich przemysłowych

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 9. Zakład Budownictwa Ogólnego. Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella

ĆWICZENIE NR 9. Zakład Budownictwa Ogólnego. Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella Zakład Budownictwa Ogólnego ĆWICZENIE NR 9 Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella Instrukcja z laboratorium: Budownictwo ogólne i materiałoznawstwo Instrukcja do ćwiczenia nr 9 Strona 9.1. Pomiar

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład IX Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Odkształcenie plastyczne 2. Parametry makroskopowe 3. Granica plastyczności

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Imię i Nazwisko Grupa dziekańska Indeks Ocena (kol.wejściowe) Ocena (sprawozdanie)........................................................... Ćwiczenie: MISW2 Podpis prowadzącego Politechnika Łódzka Wydział

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SUPERTWARDE

MATERIAŁY SUPERTWARDE MATERIAŁY SUPERTWARDE Twarde i supertwarde materiały Twarde i bardzo twarde materiały są potrzebne w takich przemysłowych zastosowaniach jak szlifowanie i polerowanie, cięcie, prasowanie, synteza i badania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaznajomienie studentów ze metodami pomiarów twardości metali, zakresem ich stosowania, zasadami i warunkami wykonywania pomiarów oraz

Bardziej szczegółowo

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą:

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą: Twardość metali 6.1. Wstęp Twardość jest jedną z cech mechanicznych materiału równie ważną z konstrukcyjnego i technologicznego punktu widzenia, jak wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie, przewężenie,

Bardziej szczegółowo

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski Jarosław Rochowicz Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Praca magisterska Wpływ napięcia podłoża na właściwości mechaniczne powłok CrCN nanoszonych

Bardziej szczegółowo

BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM. Klaudia Radomska

BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM. Klaudia Radomska WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera w Ustroniu Wydział InŜynierii Dentystycznej BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM Klaudia Radomska Praca dyplomowa napisana

Bardziej szczegółowo

Politechnika Politechnika Koszalińska

Politechnika Politechnika Koszalińska Politechnika Politechnika Instytut Mechatroniki, Nanotechnologii i Technik Próżniowych NOWE MATERIAŁY NOWE TECHNOLOGIE W PRZEMYŚLE OKRĘTOWYM I MASZYNOWYM IIM ZUT Szczecin, 28 31 maja 2012, Międzyzdroje

Bardziej szczegółowo

1 Badania strukturalne materiału przeciąganego

1 Badania strukturalne materiału przeciąganego Zbigniew Rudnicki Janina Daca Włodzimierz Figiel 1 Badania strukturalne materiału przeciąganego Streszczenie Przy badaniach mechanizmu zużycia oczek ciągadeł przyjęto założenie, że przeciągany materiał

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Badanie twardości metali

Badanie twardości metali Badanie twardości metali Metoda Rockwella (HR) Metoda Brinnella (HB) Metoda Vickersa (HV) Metoda Shore a Metoda Charpy'ego 2013-10-20 1 Twardość to odporność materiału na odkształcenia trwałe, występujące

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO. dr hab. inż. Joanna Hucińska Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 128 (budynek Żelbetu )

MATERIAŁOZNAWSTWO. dr hab. inż. Joanna Hucińska Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 128 (budynek Żelbetu ) MATERIAŁOZNAWSTWO dr hab. inż. Joanna Hucińska Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 128 (budynek Żelbetu ) jhucinsk@pg.gda.pl MATERIAŁOZNAWSTWO dziedzina nauki stosowanej obejmująca badania zależności

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła statyczna próba ściskania metali Numer ćwiczenia: 3 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 1 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA oprac. dr inż. Jarosław Filipiak Cel ćwiczenia 1. Zapoznanie się ze sposobem przeprowadzania statycznej

Bardziej szczegółowo

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali

Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali Temat 1 (2 godziny): Próba statyczna rozciągania metali 1.1. Wstęp Próba statyczna rozciągania jest podstawowym rodzajem badania metali, mających zastosowanie w technice i pozwala na określenie własności

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe i specjalne. Łódź 2010 1 S t r

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej w Systemach Technicznych Symulacja prosta dyszy pomiarowej Bendemanna Opracował: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BADANIA STRUKTURY MATERIAŁÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 1. MAKROSTRUKTURA 2. MIKROSTRUKTURA 3. STRUKTURA KRYSTALICZNA Makrostruktura

Bardziej szczegółowo

METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW

METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW 1 Cel badań: ograniczenie ryzyka związanego ze stosowaniem biomateriałów w medycynie Rodzaje badań: 1. Badania biofunkcyjności implantów, 2. Badania degradacji implantów w środowisku

Bardziej szczegółowo

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Szkło optyczne i fotoniczne, A. Szwedowski, R. Romaniuk, WNT, 2009 POLIKRYSZTAŁY - ciała stałe o drobnoziarnistej strukturze, które są złożone z wielkiej liczby

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Tytuł projektu: Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Umowa nr: TANGO1/268920/NCBR/15 Akronim: NITROCOR Planowany okres realizacji

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI PL0400058 STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI Instytut Metalurgii Żelaza im. S. Staszica, Gliwice

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład IV. Polikryształy I. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład IV. Polikryształy I. Jerzy Lis Wykład IV Polikryształy I Jerzy Lis Treść wykładu I i II: 1. Budowa polikryształów - wiadomości wstępne. 2. Budowa polikryształów: jednofazowych porowatych z fazą ciekłą 3. Metody otrzymywania polikryształów

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Kierunek: Inżynieria materiałowa Rodzaj przedmiotu: kierunkowy obowiązkowy Rodzaj

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RODZAJU MASY OSŁANIAJĄCEJ NA STRUKTURĘ, WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE I ODLEWNICZE STOPU Remanium CSe

WPŁYW RODZAJU MASY OSŁANIAJĄCEJ NA STRUKTURĘ, WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE I ODLEWNICZE STOPU Remanium CSe WYśSZA SZKOŁA INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ im. prof. Meissnera w Ustroniu WYDZIAŁ INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ WPŁYW RODZAJU MASY OSŁANIAJĄCEJ NA STRUKTURĘ, WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE I ODLEWNICZE STOPU Remanium

Bardziej szczegółowo

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu.

Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. STOPY ŻELAZA Ich właściwości zmieniające się w szerokim zakresie w zależności od składu chemicznego (rys) i technologii wytwarzania wyrobu. Ze względu na bardzo dużą ilość stopów żelaza z węglem dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA W BUDOWIE WKŁADEK FORMUJĄCYCH. Tomasz Kamiński. Temat: ŻYWICE EPOKSYDOWE. dr inż. Leszek Nakonieczny

PRACA DYPLOMOWA W BUDOWIE WKŁADEK FORMUJĄCYCH. Tomasz Kamiński. Temat: ŻYWICE EPOKSYDOWE. dr inż. Leszek Nakonieczny Politechnika Wrocławska - Wydział Mechaniczny Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji PRACA DYPLOMOWA Tomasz Kamiński Temat: ŻYWICE EPOKSYDOWE W BUDOWIE WKŁADEK FORMUJĄCYCH Promotor: dr inż. Leszek

Bardziej szczegółowo

Nauka o materiałach III

Nauka o materiałach III Pomiar twardości metali metodami: Brinella, Rockwella i Vickersa Nr ćwiczenia: 1 Zapoznanie się z zasadami pomiaru, budową i obsługą twardościomierzy: Brinella, Rockwella i Vickersa. Twardościomierz Brinella

Bardziej szczegółowo

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania

Wykład 8. Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem. Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Wykład 8 Przemiany zachodzące w stopach żelaza z węglem Przemiany zachodzące podczas nagrzewania Nagrzewanie stopów żelaza powyżej temperatury 723 O C powoduje rozpoczęcie przemiany perlitu w austenit

Bardziej szczegółowo

3. Prasowanie proszków

3. Prasowanie proszków 3. Prasowanie proszków Prasowanie jest jednym z głównych procesów technologicznych w produkcji wyrobów ze spiekanych metali. Ma ono na celu formowanie wyprasek o określonych wymiarach i kształcie oraz

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody metalurgii proszków. Dr inż. Hanna Smoleńska Materiały edukacyjne DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO Część III

Nowoczesne metody metalurgii proszków. Dr inż. Hanna Smoleńska Materiały edukacyjne DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO Część III Nowoczesne metody metalurgii proszków Dr inż. Hanna Smoleńska Materiały edukacyjne DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO Część III Metal injection moulding (MIM)- formowanie wtryskowe Metoda ta pozwala na wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania.

Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania. WYśSZA SZKOŁA INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ im. prof. Meissnera w Ustroniu Własności mechaniczne i strukturalne wybranych gipsów w mechanizmie wiązania. Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Barbara

Bardziej szczegółowo

Przeznaczone są do końcowej obróbki metali, stopów i materiałów niemetalicznych. W skład past wchodzi:

Przeznaczone są do końcowej obróbki metali, stopów i materiałów niemetalicznych. W skład past wchodzi: I. PASTY DIAMENTOWE (STANDARDOWE I PRECYZYJNE) Przeznaczone są do końcowej obróbki metali, stopów i materiałów niemetalicznych. W skład past wchodzi: - mikroproszek ścierny z syntetycznego diamentu, -

Bardziej szczegółowo

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA

6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6. OBRÓBKA CIEPLNO - PLASTYCZNA 6.1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z rodzajami obróbki cieplno plastycznej i ich wpływem na własności metali. 6.2. Wprowadzenie Obróbką cieplno-plastyczną, zwaną potocznie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale niestopowe, stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe, specjalne. Łódź 2010

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Dużych Odkształceń Plastycznych CWS

Laboratorium Dużych Odkształceń Plastycznych CWS Laboratorium Dużych Odkształceń Plastycznych CWS W Katedrze Przeróbki Plastycznej i Metaloznawstwa Metali Nieżelaznych AGH utworzono nowoczesne laboratorium, które wyposażono w oryginalną w skali światowej

Bardziej szczegółowo

AlfaFusion Technologia stosowana w produkcji płytowych wymienników ciepła

AlfaFusion Technologia stosowana w produkcji płytowych wymienników ciepła AlfaFusion Technologia stosowana w produkcji płytowych wymienników ciepła AlfaNova to płytowy wymiennik ciepła wyprodukowany w technologii AlfaFusion i wykonany ze stali kwasoodpornej. Urządzenie charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1082 Podstawy nauki o materiałach Fundamentals of Material Science

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego

OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA. Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego OBRÓBKA CIEPLNA STOPÓW ŻELAZA Cz. II. Przemiany austenitu przechłodzonego WPŁYW CHŁODZENIA NA PRZEMIANY AUSTENITU Ar 3, Ar cm, Ar 1 temperatury przy chłodzeniu, niższe od równowagowych A 3, A cm, A 1 A

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH POMIARY TWARDOŚCI Instrukcja przeznaczona jest dla studentów następujących kierunków: 1.

Bardziej szczegółowo

STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA GORĄCO

STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA GORĄCO Ćwiczenie 9 Stale narzędziowe STALE NARZĘDZIOWE DO PRACY NA ZIMNO DO PRACY NA GORĄCO SZYBKOTNĄCE NIESTOPOWE STOPOWE Rysunek 1. Klasyfikacja stali narzędziowej. Ze stali narzędziowej wykonuje się narzędzia

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz.13

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz.13 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz.13 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne ROZSZERZALNOŚĆ CIEPLNA LINIOWA Ashby

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Hartowność. Próba Jominy`ego Łódź 2010 WSTĘP TEORETYCZNY Pojęcie hartowności

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Stale w stanie ulepszonym cieplnie Łódź 2010 Cel ćwiczenia Zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

Schemat systemu wtryskiwania z tłokiem gazowym: Airmould Aquamould

Schemat systemu wtryskiwania z tłokiem gazowym: Airmould Aquamould Schemat systemu wtryskiwania z tłokiem gazowym: Airmould Aquamould gaz gaz gaz gaz gaz gaz 1. wtrysk tworzywa 2. wtrysk gazu 3. faza docisku 4. ewentualny dodatkowy wtrysk tworzywa Wtrysk z tłokiem gazowym

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI TEORETYCZNEJ I SYSTEMÓW INFORMACYJNO-POMIAROWYCH

POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI TEORETYCZNEJ I SYSTEMÓW INFORMACYJNO-POMIAROWYCH POLITECHNIKA WASZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTYCZNY INSTYTUT ELEKTOTECHNIKI TEOETYCZNEJ I SYSTEMÓW INOMACYJNO-POMIAOWYCH ZAKŁAD WYSOKICH NAPIĘĆ I KOMPATYBILNOŚCI ELEKTOMAGNETYCZNEJ PACOWNIA MATEIAŁOZNAWSTWA ELEKTOTECHNICZNEGO

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE WYDZIAŁ ODLEWNICTWA AGH Oddział Krakowski STOP XXXIV KONFERENCJA NAUKOWA Kraków - 19 listopada 2010 r. Marcin PIĘKOŚ 1, Stanisław RZADKOSZ 2, Janusz KOZANA 3,Witold CIEŚLAK 4 WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6)

LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6) LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007 r. Kierownik

Bardziej szczegółowo

dr inż. Cezary SENDEROWSKI

dr inż. Cezary SENDEROWSKI Wojskowa Akademia Techniczna Wydział Nowych Technologii i Chemii Katedra Zaawansowanych Materiałów i Technologii Rodzaj studiów: studia inżynierskie Kierunek: mechanika i budowa maszyn Specjalność: wszystkie

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ ELWOM 25. Mikrostruktura kompozytu W-Cu25: ciemne obszary miedzi na tle jasnego szkieletu wolframowego; pow. 250x.

MATERIAŁ ELWOM 25. Mikrostruktura kompozytu W-Cu25: ciemne obszary miedzi na tle jasnego szkieletu wolframowego; pow. 250x. MATERIAŁ ELWOM 25.! ELWOM 25 jest dwufazowym materiałem kompozytowym wolfram-miedź, przeznaczonym do obróbki elektroerozyjnej węglików spiekanych. Kompozyt ten jest wykonany z drobnoziarnistego proszku

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2016/2017 Kod: MIM SM-n Punkty ECTS: 5. Poziom studiów: Studia II stopnia Forma i tryb studiów: Niestacjonarne

Rok akademicki: 2016/2017 Kod: MIM SM-n Punkty ECTS: 5. Poziom studiów: Studia II stopnia Forma i tryb studiów: Niestacjonarne Nazwa modułu: Przetwórstwo stopów i materiałów spiekanych Rok akademicki: 2016/2017 Kod: MIM-2-206-SM-n Punkty ECTS: 5 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria materiałowa. 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa maszyn. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria materiałowa. 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa maszyn. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Inżynieria teriałowa 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa szyn 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: 1/1 i 2 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

Dorota Kunkel. WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej

Dorota Kunkel. WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej Dorota Kunkel Implant wszystkie przyrządy medyczne wykonywane z jednego lub więcej biomateriałów, które mogą być umiejscowione wewnątrz organizmu, jak też częściowo lub całkowicie pod powierzchnią nabłonka

Bardziej szczegółowo

Peter Schramm pracuje w dziale technicznym FRIATEC AG, oddział ceramiki technicznej.

Peter Schramm pracuje w dziale technicznym FRIATEC AG, oddział ceramiki technicznej. FRIALIT -DEGUSSIT ZAAWANSOWANA CERAMIKA TECHNICZNA NIEWYCZERPANY POTENCJAŁ Peter Schramm pracuje w dziale technicznym FRIATEC AG, oddział ceramiki technicznej. Jak produkuje się zaawansowaną ceramikę techniczną?

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 Spis treści Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 WPROWADZENIE... 15 1. PROBLEMY WYSTĘPUJĄCE W PROCESACH SZLIFOWANIA OTWORÓW ŚCIERNICAMI Z MIKROKRYSTALICZNYM KORUNDEM SPIEKANYM I SPOIWEM CERAMICZNYM...

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 197

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 197 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 197 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 26 czerwca 2014 r. Nazwa i adres INSTYTUT ZAAWANSOWANYCH

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Stal BÖHLER W360 ISOBLOC jest stalą narzędziową na matryce i stemple do kucia na zimno i na gorąco. Stal ta może mieć szerokie zastosowanie, gdzie wymagane są wysoka

Bardziej szczegółowo

Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński

Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński Metoda PLD (Pulsed Laser Deposition) PLD jest nowoczesną metodą inżynierii powierzchni, umożliwiającą

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO. Prof. dr hab. inż. Andrzej Zieliński Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 204

MATERIAŁOZNAWSTWO. Prof. dr hab. inż. Andrzej Zieliński Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 204 MATERIAŁOZNAWSTWO Prof. dr hab. inż. Andrzej Zieliński Katedra Inżynierii Materiałowej Pok. 204 PODRĘCZNIKI Leszek A. Dobrzański: Podstawy nauki o materiałach i metaloznawstwo K. Prowans: Materiałoznawstwo

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2)

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007

Bardziej szczegółowo

Spiekanie bez aktywatorów metodą SPS węglików wybranych metali przejściowych

Spiekanie bez aktywatorów metodą SPS węglików wybranych metali przejściowych MATERIA Y CERAMICZNE /CERAMIC MATERIALS/, 66, 4, (2014), 435-439 www.ptcer.pl/mccm Spiekanie bez aktywatorów metodą SPS węglików wybranych metali przejściowych Paweł Figiel*, Piotr Wyżga, Marcin Rozmus,

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE PRÓBEK DO MIKROSKOPI SKANINGOWEJ

PRZYGOTOWANIE PRÓBEK DO MIKROSKOPI SKANINGOWEJ Ewa Teper PRZYGOTOWANIE PRÓBEK DO MIKROSKOPI SKANINGOWEJ WIELKOŚĆ I RODZAJE PRÓBEK Maksymalne wymiary próbki, którą można umieścić na stoliku mikroskopu skaningowego są następujące: Próbka powinna się

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera ANALIZA POŁĄCZENIA WARSTW CERAMICZNYCH Z PODBUDOWĄ METALOWĄ Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Tadeusz Zdziech CEL PRACY Celem

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH

PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: Wprowadzenie PEŁZANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCYJNYCH Opracowała: mgr inż. Magdalena Bartkowiak-Jowsa Reologia jest nauką,

Bardziej szczegółowo

PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH

PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH AUTOR: Michał Folwarski PROMOTOR PRACY: Dr inż. Marcin Kot UCZELNIA: Akademia Górniczo-Hutnicza Im. Stanisława Staszica

Bardziej szczegółowo

BUDOWA STOPÓW METALI

BUDOWA STOPÓW METALI BUDOWA STOPÓW METALI Stopy metali Substancje wieloskładnikowe, w których co najmniej jeden składnik jest metalem, wykazujące charakter metaliczny. Składnikami stopów mogą być pierwiastki lub substancje

Bardziej szczegółowo

http://www.chem.uw.edu.pl/people/ AMyslinski/Kaim/cze14.pdf BOEING 747 VERSUS 787: COMPOSITES BUDOWNICTWO Materiały kompozytowe nadają się do użycia w budownictwie w szerokiej gamie zastosowań:

Bardziej szczegółowo

Pomiar twardości. gdzie: HB - twardość wg Brinella, F - siła obciążająca, S cz - pole powierzchni czaszy.

Pomiar twardości. gdzie: HB - twardość wg Brinella, F - siła obciążająca, S cz - pole powierzchni czaszy. Pomiar twardości 1. Wprowadzenie Badanie twardości polega na wciskaniu wgłębnika w badany materiał poza granicę sprężystości, do spowodowania odkształceń trwałych. Wobec czego twardość można określić jako

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI

OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI OBRÓBKA PLASTYCZNA METALI Plastyczność: zdolność metali i stopów do trwałego odkształcania się bez naruszenia spójności Obróbka plastyczna: walcowanie, kucie, prasowanie, ciągnienie Produkty i półprodukty

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POMIARÓW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH, MATERIAŁOWYCH I SZYBKOŚCI ZUśYCIA KOMBAJNOWYCH NOśY STYCZNO-OBROTOWYCH

PROCEDURY POMIARÓW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH, MATERIAŁOWYCH I SZYBKOŚCI ZUśYCIA KOMBAJNOWYCH NOśY STYCZNO-OBROTOWYCH PROCEDURY POMIARÓW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH, MATERIAŁOWYCH I SZYBKOŚCI ZUśYCIA KOMBAJNOWYCH NOśY STYCZNO-OBROTOWYCH Część : Procedura pomiaru parametrów konstrukcyjnych noŝy styczno-obrotowych oraz karta

Bardziej szczegółowo

Laboratorium badań materiałowych i technologicznych. dr inż. Tomasz Kurzynowski

Laboratorium badań materiałowych i technologicznych. dr inż. Tomasz Kurzynowski Laboratorium badań materiałowych i technologicznych dr inż. Tomasz Kurzynowski Agenda Oferta badawcza Wyposażenie laboratorium Przykłady realizowanych badań Opracowanie i rozwój nowych materiałów Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Dekohezja materiałów. Przedmiot: Degradacja i metody badań materiałów Wykład na podstawie materiałów prof. dr hab. inż. Jerzego Lisa, prof. zw.

Dekohezja materiałów. Przedmiot: Degradacja i metody badań materiałów Wykład na podstawie materiałów prof. dr hab. inż. Jerzego Lisa, prof. zw. Dekohezja materiałów Przedmiot: Degradacja i metody badań materiałów Wykład na podstawie materiałów prof. dr hab. inż. Jerzego Lisa, prof. zw. AGH Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Dekohezja materiałów

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach

Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu. Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Akademia Morska w Szczecinie Instytut InŜynierii Transportu Zakład Techniki Transportu Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotów Materiałoznawstwo i Nauka o materiałach Wpływ róŝnych rodzajów

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ POLITECHNIKA ŁÓDZKA ul. Żeromskiego 116 90-924 Łódź KATEDRA BUDOWNICTWA BETONOWEGO NIP: 727 002 18 95 REGON: 000001583 LABORATORIUM BADAWCZE MATERIAŁÓW I KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Al. Politechniki 6 90-924

Bardziej szczegółowo

L+C L WC + Rysunek 1.1. Pseudopodwójny układ równowagi termodynamicznej WC Co

L+C L WC + Rysunek 1.1. Pseudopodwójny układ równowagi termodynamicznej WC Co 1. Węgliki spiekane Węgliki spiekane ze względu na budowę zaliczane są w literaturze do spiekanych kompozytów z osnową metaliczną zbrojonych cząstkami. Węgliki spiekane stanowią spieki twardych węglików

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Przedmiot: Inżynieria Powierzchni / Powłoki Ochronne / Powłoki Metaliczne i Kompozytowe

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel

Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel. 12 617 3572 www.kcimo.pl, bucko@agh.edu.pl Plan wykładów Monokryształy, Materiały amorficzne i szkła, Polikryształy budowa,

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD TWARDOŚCI I MIKROTWARDOŚCI OSNOWY ŻELIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA ŚCIERANIE NA PRZEKROJU MODELOWEGO ODLEWU

ROZKŁAD TWARDOŚCI I MIKROTWARDOŚCI OSNOWY ŻELIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA ŚCIERANIE NA PRZEKROJU MODELOWEGO ODLEWU 35/9 Archives of Foundry, Year 2003, Volume 3, 9 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2003, Rocznik 3, Nr 9 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ROZKŁAD TWARDOŚCI I MIKROTWARDOŚCI OSNOWY ŻELIWA CHROMOWEGO ODPORNEGO NA

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Paweł Rokicki Politechnika Rzeszowska Katedra Materiałoznawstwa, Bud. C, pok. 204 Tel: (17) WYCISKANIE

Dr inż. Paweł Rokicki Politechnika Rzeszowska Katedra Materiałoznawstwa, Bud. C, pok. 204 Tel: (17) WYCISKANIE Dr inż. Paweł Rokicki Politechnika Rzeszowska Katedra Materiałoznawstwa, Bud. C, pok. 204 Tel: (17) 865-1124 WYCISKANIE Proces wyciskania polega na tym, że metal zamknięty w pojemniku jest wyciskany przez

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY STOSOWANE NA POWŁOKI PRZECIWZUŻYCIOWE

MATERIAŁY STOSOWANE NA POWŁOKI PRZECIWZUŻYCIOWE MATERIAŁY STOSOWANE NA POWŁOKI PRZECIWZUŻYCIOWE PAWEŁ URBAŃCZYK Streszczenie: W artykule przedstawiono klasyfikację materiałów stosowanych na powłoki przeciwzużyciowe. Przeanalizowano właściwości fizyczne

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B1

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 159324 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 277320 (22) Data zgłoszenia: 23.01.1989 (51) Int.Cl.5: C23C 14/24

Bardziej szczegółowo

Temat: NAROST NA OSTRZU NARZĘDZIA

Temat: NAROST NA OSTRZU NARZĘDZIA AKADEMIA TECHNICZNO-HUMANISTYCZNA w Bielsku-Białej Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Ćwiczenie wykonano: dnia:... Wykonał:... Wydział:... Kierunek:... Rok akadem.:... Semestr:... Ćwiczenie zaliczono:

Bardziej szczegółowo

NORMA ZAKŁADOWA. 2.2 Grubość szkła szlifowanego oraz jego wymiary

NORMA ZAKŁADOWA. 2.2 Grubość szkła szlifowanego oraz jego wymiary NORMA ZAKŁADOWA I. CEL: Niniejsza Norma Zakładowa Diversa Diversa Sp. z o.o. Sp.k. stworzona została w oparciu o Polskie Normy: PN-EN 572-2 Szkło float. PN-EN 12150-1 Szkło w budownictwie Norma Zakładowa

Bardziej szczegółowo

Monochromatyzacja promieniowania molibdenowej lampy rentgenowskiej

Monochromatyzacja promieniowania molibdenowej lampy rentgenowskiej Uniwersytet Śląski Instytut Chemii Zakładu Krystalografii ul. Bankowa 14, pok. 133, 40 006 Katowice tel. (032)359 1503, e-mail: izajen@wp.pl, opracowanie: dr Izabela Jendrzejewska Laboratorium z Krystalografii

Bardziej szczegółowo

Struktura, właściwości i metody badań materiałów otrzymanych elektrolitycznie

Struktura, właściwości i metody badań materiałów otrzymanych elektrolitycznie Struktura, właściwości i metody badań materiałów otrzymanych elektrolitycznie Pamięci naszych Rodziców Autorzy NR 117 Eugeniusz Łągiewka, Antoni Budniok Struktura, właściwości i metody badań materiałów

Bardziej szczegółowo

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia Laboratorium techniki światłowodowej Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych, WETI, Politechnika Gdaoska Gdańsk 2006 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Instytut Inżynierii Materiałowej Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa

Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Instytut Inżynierii Materiałowej Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Instytut Inżynierii Materiałowej Zakład Metaloznawstwa i Odlewnictwa Przedmiot: Inżynieria Powierzchni / Powłoki Ochronne / Powłoki Metaliczne i Kompozytowe

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie niskowymiarowych struktur półprzewodnikowych

Wytwarzanie niskowymiarowych struktur półprzewodnikowych Większość struktur niskowymiarowych wytwarzanych jest za pomocą technik epitaksjalnych. Najczęściej wykorzystywane metody wzrostu: - epitaksja z wiązki molekularnej (MBE Molecular Beam Epitaxy) - epitaksja

Bardziej szczegółowo

Termodynamiczne warunki krystalizacji

Termodynamiczne warunki krystalizacji KRYSTALIZACJA METALI ISTOPÓW Zakres tematyczny y 1 Termodynamiczne warunki krystalizacji hiq.linde-gas.fr Krystalizacja szczególny rodzaj krzepnięcia, w którym ciecz ulega przemianie w stan stały o budowie

Bardziej szczegółowo

Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne

Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne POLITECHNIKA POZNAŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII ŚRODOWISKA PROWADZĄCY: mgr inż. Łukasz Amanowicz Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne 3 TEMAT ĆWICZENIA: Badanie składu pyłu za pomocą mikroskopu

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali OBRÓBKA CIEPLNA Obróbka cieplna stali Powstawanie austenitu podczas nagrzewania Ujednorodnianie austenitu Zmiany wielkości ziarna Przemiany w stali podczas chłodzenia Martenzytyczna Bainityczna Perlityczna

Bardziej szczegółowo