PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA. Wojciech Karcz. Wpływ parametrów mieszania proszków WC-Co i diamentu na mikrostrukturę spieków wytwarzanych metodą PPS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA. Wojciech Karcz. Wpływ parametrów mieszania proszków WC-Co i diamentu na mikrostrukturę spieków wytwarzanych metodą PPS"

Transkrypt

1 POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA Wojciech Karcz Wpływ parametrów mieszania proszków WC-Co i diamentu na mikrostrukturę spieków wytwarzanych metodą PPS Influence of WCCo-diamond powders mixing parameters on composite microstructure produced by Pulse Plasma Sintering method Nr albumu Promotor: prof. dr hab. inż. Andrzej Michalski Warszawa, luty

2 2

3 Nazwa: Politechnika Warszawska Adres: Warszawa, Plac Politechniki 1, Numer telefonu: (+48 22) Numer faksu : (+48 22) Adres Praca dyplomowa inżynierska Wojciecha Karcza na temat: Wpływ parametrów mieszania proszków WC-Co i diamentu na mikrostrukturę spieków wytwarzanych metodą PPS realizowana w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, lata , Priorytet I, Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie Wsparcie projektów B+R na rzecz przedsiębiorców realizowanych przez jednostki naukowe, Poddziałanie Projekty rozwojowe Nr umowy UDA - POIG /08-01 Tytuł Projektu: Nowy materiał kompozytowy - diament w osnowie węglika wolframu na narzędzia skrawające do obróbki materiałów drewnopochodnych 3

4 Składam serdeczne podziękowania za pomoc przy realizacji pracy dla Pana prof. dr hab. inż. Andrzeja Michalskiego, Pana dr inż. Marcina Rosińskiego oraz wszystkich członków Zespołu Przemian Fazowych w Plazmie działającym na Wydziale Inżynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej. 4

5 Streszczenie Przeprowadzono badania wpływu parametrów mieszania na właściwości materiału kompozytowego diament w osnowie WCCo wytworzonego metodą spiekania impulsowo-plazmowego. Mieszanie proszku odbywało się w mieszalniku turbularnym przy udziale środków wspomagających w postaci kulek wykonanych z węglików spiekanych. W badaniach skupiono się na dwóch parametrach mieszania: stosunku wagowym kulek do masy proszku oraz na czasie mieszania. Zastosowano takie metody badania materiałów jak: pomiar twardości, odporności na kruche pękanie, mikroanalizę rentgenowską, badanie gęstości, obserwacje SEM-owskie. Na podstawie otrzymanych wyników określono optymalny stosunek wagowy kulek do masy proszku, który zapewnia jednorodną mikrostrukturę oraz dobre właściwości. Stwierdzono, że zwiększenie czasu mieszania nie ma wpływu na poprawę mikrostruktury. Title: Influence of WCCo-diamond powders mixing parameters on composite microstructure produced by Pulse Plasma Sintering method Abstract There were research about influence of mixing parameters on properties of composite material diamond in matrix of WCCo produced by Pulse Plasma Sintering method. Powder was mixed in turbular mill with balls made of cemented carbide. Research was focused on two major parameters of mixing: balls-to-powder mass ratio and time. There were used methods of materials testing like: hardness testing, fracture toughness testing, XRD (X-Ray Diffraction), density testing, SEM (Scanning Electron Microscope). Results show there is optimal ratio of balls weight to the powder s weight to assure homogeneity of the microstructure, and good properties of WCCo-diamond composite. Increasing time of mixing does not give any positive effect on microstructure. 5

6 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP WSTĘP TEORETYCZNY Metalurgia proszków Spiekanie Technologia wytwarzania spieków Proszki Mieszanie Formowanie Proces spiekania Obróbka wykańczająca Węgliki spiekane CEL PRACY METODYKA BADAŃ Przygotowanie próbek Mieszalnik Kulki Metoda dopasowania masy kul do właściwego stosunku masowego Przygotowanie próbek Spiekanie impulsowo-plazmowe Warunki spiekania Metody Badawcze Obserwacje mikrostruktury Pomiar twardości Badanie składu fazowego Badanie gęstości Komputerowa analiza obrazu

7 4.2.6 Pomiar krytycznego współczynnika intensywności naprężeń WYNIKI BADAŃ Założenia planu badań Charakterystyka proszków Wpływ stosunku masowego kulek do masy mieszanego proszku na jednorodność spieków Mikrostruktura spieków Komputerowa analiza obrazu Analiza rentgenowska Wyniki pomiarów gęstości spieków Wyniki pomiaru twardości i krytycznego współczynnika intensywności naprężeń Wpływ czasu mieszania na jednorodność spieków Spieki z diamentem PODSUMOWANIE WNIOSKI...47 BIBLIOGRAFIA

8 1. WSTĘP Od ponad stu lat materiały narzędziowe pełnią istotną rolę w rozwoju ludzkiej cywilizacji. Dzięki nim możliwe jest obrabianie materiałów o bardzo wysokich parametrach mechanicznych takich jak twardość, czy granica plastyczności, do których nie można zastosować konwencjonalnych metod. Rosnące oczekiwania sprawiają, że cały czas poszukuje się coraz to nowszych technologii, które oprócz wysokiego stopnia innowacyjności, nie narażają producenta na duże koszty, co w dobie globalnego kryzysu finansowego ma coraz większe znaczenie. Również ważne jest, aby produkcja nowoczesnych materiałów szła w parze ze spełnieniem coraz to bardziej restrykcyjnych wymogów ekologicznych. Zielone technologie o wiele częściej znajdują w ostatnich czasach nowych inwestorów, którzy wolą inwestować w przedsięwzięcia, dzięki którym ograniczymy emisję gazów cieplarnianych, czy produkcję szkodliwych związków. Obecnie szeroko rozwijają się różne dziedziny metalurgii proszków, dzięki której otrzymuje się spiekane materiały narzędziowe. Aktualnie są one podstawowym elementem wielu urządzeń służących do obrabiania praktycznie wszystkich materiałów. Dzięki metodom metalurgii proszków można w bardzo szerokim zakresie sterować właściwościami otrzymywanych materiałów. Duże znaczenie ma dowolny skład spieku, dzięki czemu otrzymuje się materiały niemożliwe do uzyskania innymi metodami. Również bardzo istotna jest możliwość uzyskiwania spieków z materiałów trudnotopliwych, co jest niewykonalne pozostałymi konwencjonalnymi sposobami. Te wszystkie zalety sprawiają, że spiekane materiały narzędziowe znajdują bardzo wiele zastosowań w wielu gałęziach przemysłu. Dzięki nim możliwe jest obrabianie wszelkich materiałów, gdzie konwencjonalne metody zawodzą. Jedną z grup trudnoobrabialnych materiałów są materiały drewnopochodne. Produkuje się je głównie z odpadów powstałych w wyniku obróbki drewna, dzięki czemu są tanim materiałem używanym przede wszystkim w przemyśle meblarskim i budowlanym. Po za tym, istotną zaletą tej grupy materiałów jest odporność na działanie różnego rodzaju szkodników i grzybów. Również jest to materiał izotropowy w przeciwieństwie do naturalnego drewna, którego włóknista struktura jest odpowiedzialna za właściwości anizotropowe. Typowe produkty wykonane z materiałów drewnopochodnych to sklejka, płyta wiórowa, czy płyta pilśniowa. Niestety ta grupa materiałów jest dość trudna w obróbce. Na przykład płyty wiórowe oprócz składników drewnopochodnych zawierają wiele zanieczyszczeń jak bardzo twarde cząstki, kamienie, resztki twardego kleju, etc. Powoduje to bardzo szybkie zużycie narzędzi dotychczas wykorzystywanych w obróbce tych materiałów. Obecnie 8

9 jednym z najpowszechniejszych materiałów stosowanych do obróbki materiałów drewnopochodnych jest diament, a dokładnie jego syntetycznie wytworzona odmiana polikrystaliczna (PCD policrystalline diamond). Z powodu swojej wysokiej twardości oraz wytrzymałości jest to idealne narzędzie do tego typu zastosowań. Jednak wykorzystywanie drogich narzędzi diamentowych do stosunkowo bardzo tanich materiałów drewnopochodnych jest nieopłacalne. Aktualnie na rynku nie ma jakiejkolwiek alternatywy dla narzędzi diamentowych. Bardzo wysokie koszty narzędzi diamentowych oraz spory rynek materiałów drewnopochodnych spowodował potrzebę wytworzenia nowego materiału narzędziowego, który będzie łączył bardzo dobre właściwości diamentu z niską ceną. W ten sposób został rozpoczęty w kwietniu 2009 r. projekt finansowany z programu operacyjnego Innowacyjna Gospodarka na opracowanie nowego materiału kompozytowego, diament w osnowie węglika wolframu i kobaltu wytwarzany metodą spiekania impulsowoplazmowego. Projekt jest realizowany przez Zespół Przemian Fazowych w Plazmie na Wydziale Inżynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej pod kierownictwem prof. dr hab. inż. Andrzeja Michalskiego. Niniejsza praca inżynierska dotyczy jednego z etapu badań wpływu parametrów mieszania na jednorodność spieków. Mieszanie jest jednym z podstawowych elementów w procesie technologicznym metalurgii proszków. Od dobrego wymieszania składników materiałów zależy bardzo silnie późniejsza jakość jego mikrostruktury, która bezpośrednio wpływa na właściwości. Zarówno w literaturze polskiej jak i światowej występuje bardzo niewiele publikacji odnoszących się do problemu mieszania proszków. Głównie są to monografie poświęcone mieszaniu metodami przemysłowymi materiałów sypkich stosowanych w przemyśle spożywczym. Jak wynika z rezultatów tej pracy, mieszanie ma istotny wpływ na poprawienie jednorodności mikrostruktury i ten temat badań powinien być dalej rozwijany. 9

10 2. WSTĘP TEORETYCZNY 2.1 Metalurgia proszków Już od starożytności ludzie wykorzystywali metody metalurgii proszków do otrzymywania czystych metali. Najpowszechniejszą metodą było uzyskiwanie tzw. żelaza zgrzewanego w piecach zwanych dymarkami. W specjalnych glinianych piecach umieszczano rudę oraz węgiel drzewny. Następnie wszystko zapalano. Dodatkowo od spodu cały czas dostarczano świeże powietrze. Z powodu wysokiej temperatury panującej wewnątrz takiego prymitywnego pieca następował proces spiekania, w wyniku którego otrzymywano niewielką bryłkę żelaza bogatego w węgiel oraz inne zanieczyszczenia. Metoda ta była później wielokrotnie modyfikowana, ale po opracowaniu technologii wytwarzania koksu, dzięki któremu uzyskiwano wysokie temperatury, można już było odlewać żelazo oraz inne metale. Dopiero na początku XX. wieku powrócono z powrotem do zapomnianej metalurgii proszków. Pojawił się nowy problem jak wytworzyć wolframowy drut, którego temperatura topnienia przekracza 3000 o C. Dzięki zastosowaniu procesów spiekania, udało się w znacznie niższej temperaturze otrzymać drucik z materiału trudnotopliwego. Dzięki tej technologii było możliwe zastosowanie na szeroką skalę jasnych oraz trwałych żarówek z żarnikiem wolframowym [1]. Na początku lat dwudziestych XX. wieku w Niemczech opracowano technologię wytwarzania węglików spiekanych. Są to materiały składające się z bardzo twardych węglików (głównie wolframu, tytanu, tantalu, wanadu) w metalicznej osnowie (głównie kobalt, żelazo). Z powodu dużego udziału składników trudnotopliwych uzyskanie gotowego materiału konwencjonalnymi metodami jest praktycznie niemożliwe. Natomiast dzięki metalurgii proszków udało się wytworzyć pierwsze węgliki spiekane, które odznaczają się bardzo wysoką twardością i wytrzymałością. Od razu znalazły zastosowanie głównie jako narzędzia skrawające będące dużą konkurencją dla stali szybkotnącej. Często węgliki spiekane określa się potocznie nazwą widia od niemieckich słów Wie Diamant (tłum. jak diament ) [2]. Oprócz narzędzi skrawających metodami metalurgii proszków wytwarza się również gotowe elementy maszyn. Z proszku formuje się wypraskę o żądanym kształcie, którą się później spieka. Po za drobną obróbką wykańczającą, część jest od razu gotowa do użycia. Unika się w ten sposób czasem kosztownej i czasochłonnej obróbki wykańczającej. Wadą tej metody są niewielkie rozmiary elementów, które możemy spiekać z powodu trudności z zachowaniem tolerancji wymiarowych dla dużych detali. Natomiast 10

11 jest to bardzo dobra metoda do wytwarzania takich części jak łożyska, pierścienie, niewielkie koła zębate [3]. Taki spiekany detal odznacza się wysokimi parametrami wytrzymałościowymi oraz nie posiada anizotropii właściwości wynikającej np. z obróbki plastycznej. Współczesne materiały wytwarzane metodami metalurgii proszków odznaczają się bardzo dobrymi właściwościami wytrzymałościowymi. Również spiekane materiały narzędziowe charakteryzują się wyjątkową trwałością i odpornością na zużycie. Zastosowanie składników trudnotopliwych bardzo podnosi temperaturę pracy, co umożliwia znacznie szybszą i wydajniejszą obróbkę. Dodatkowo zaletami metalurgii proszków jest możliwość wytwarzania materiałów o praktycznie dowolnych składnikach różniących się znacznie temperaturą topnienia. 2.2 Spiekanie Podczas spiekania cząsteczki proszku podlegają różnym procesom fizycznym i chemicznym, w wyniku których zbliżają się do siebie tworząc trwałe połączenie zwane szyjką. Cały proces zachodzi w temperaturze niższej od temperatury topnienia najważniejszego składnika wypraski. Najbardziej typowym zjawiskiem dla spiekania jest tworzenie się szyjki pomiędzy dwoma ziarnami proszku. Dzięki temu możliwe jest trwałe połączenie całego materiału. Szyjka powstaje w wyniku różnych mechanizmów odpowiedzialnych za transport masy z wnętrza ziaren do obszaru szyjki. Siłę napędową w procesie spiekania stanowi energia swobodna odkształconych plastycznie cząsteczek proszku. Również podwyższona temperatura powoduje wzrost ruchliwości atomów, co umożliwia o wiele łatwiejszy transport masy. Podczas spiekania następuje zmniejszenie energii swobodnej cząstek proszku w wyniku czego, dochodzi do wygładzenia powierzchni oraz jej sferoidyzacji [1]. Spiekanie zachodzi w temperaturach równych 0,7-0,8 temperatury topnienia. Głównymi mechanizmami odpowiedzialnymi za przenoszenie masy w tych warunkach są: - pełzanie - dyfuzja objętościowa i powierzchniowa - parowanie i kondensacja Pełzanie jest efektem płynięcia lepkościowego w wyniku którego, ruch atomów z wnętrza ziarna do szyjki powoduje zbliżenie środków cząstek oraz powiększenie po- 11

12 wierzchni styku. Zależnością fizyczną opisującą ten proces jest równanie Young a - LaPlace a [5] określającą ciśnienie kapilarne w metalu: gdzie: p ciśnienie kapilarne w metalu o powierzchni zakrzywionej głównymi promieniami krzywizny δ 1 i δ 2 w dwóch kierunkach prostopadłych do siebie w porównaniu z powierzchnią płaską ω energia powierzchniowa cząstek proszku W materiałach krystalicznych zjawisko płynięcia lepkościowego zachodzi na skutek zmiany kształtu bloków mozaiki lub dyfuzyjnego wspinania dyslokacji [3]. Rys. 2.1 Model transportu masy podczas spiekania poprzez: 1 parowanie i kondensację, 2 dyfuzję powierzchniową, 3 dyfuzję wzdłuż granic ziaren, 4 dyfuzję sieciową do granic ziaren, 5 dyfuzję sieciową dyslokacyjną [1]. Atomy znajdujące się na powierzchni wypukłej są o wiele słabiej związane niż te w miejscach wklęsłych. Dzięki dodatkowemu działaniu napięcia powierzchniowego możliwa jest dyfuzja powierzchniowa, która polega na przemieszczaniu się atomów słabiej związanych z części wypukłej do obszaru szyjki. Powoduje to powiększenie powierzchni styku dwóch ziaren bez konieczności zbliżania się do siebie ich środków [2]. 12

13 Parowanie i kondensacja jest mechanizmem wykorzystującym przenoszenie atomów przez fazę gazową. Nad powierzchnią wypukłą panuje wyższe ciśnienie par atomów materiału, które przemieszczają się do obszaru o niższym ciśnieniu, czyli szyjki. Dyfuzja objętościowa zachodzi na skutek migracji wakansów oraz atomów (w przeciwnym kierunku). Wakanse dyfundują w kierunku powierzchni wypukłej i ulegają anihilacji, czego skutkiem jest rozrost powierzchni szyjki bez zbliżania się środków ziaren. Również wakanse mogą przemieszczać się w kierunku granicy dwóch ziaren, co powoduje już zbliżanie się środków dwóch cząstek. Dyfuzja może również zachodzić wzdłuż granicy dwóch ziaren proszku. W wyniku działania procesów dyfuzyjnych następuje powiększenie się obszaru szyjki oraz zanik mniejszych porów, natomiast rozrastają się pory o większych rozmiarach [1]. 2.3 Technologia wytwarzania spieków Materiały wytwarzane metodami metalurgii proszków podlegają specjalnym procesom technologicznym. Główną istotą całego procesu jest przygotowanie wypraski i spieczenie jej we właściwej temperaturze. W wyniku tego działania otrzymujemy materiał gotowy do dalszej obróbki wykańczającej Proszki Pierwszym etapem produkcji spieku jest wytworzenie proszku składającego się z materiału, który ma być podstawowym składnikiem wyrobu finalnego. Proszkami nazywamy materiały sypkie, których średnica cząstek jest niższa od jednego milimetra. Proszek otrzymywany jest poprzez rozdrobnienie materiału objętościowego metodami fizycznymi lub chemicznymi. Do metod mechanicznych zaliczamy takie procesy jak: zdzieranie, frezowanie, ścieranie, tłuczenie, rozbijanie, rozpylanie [1]. Natomiast metody chemiczne to: redukowanie związków, kondensacja z fazy gazowej, rozkład karbonylków, elektroliza roztworów wodnych. W wyniku zastosowania odpowiedniej metody można w szerokim zakresie manipulować dwoma podstawowymi parametrami proszku: wielkością i kształtem ziaren. Parametry te bardzo silnie wpływają na późniejsze właściwości materiału oraz na przebieg procesów przygotowania wypraski. Proszki mogą przyjmować bardzo różne kształty np. kulisty, gąbczasty, dendrytyczny, talerzykowaty, wielościenny, płatkowy [2]. 13

14 Kształt ziaren ma silny wpływ na takie parametry jak gęstość nasypowa, czy formowalność. Na przykład proszki o bardzo dużej powierzchni (dendrytyczne) mogą być o wiele mocniej zagęszczane niż ziarna o kształcie kulistym. Natomiast bardzo rozwinięta powierzchnia powoduje adsorbcję gazów, co może doprowadzić do uwięzienia ich wewnątrz materiału i utworzenia niepożądanych porów. Również rozwinięta powierzchnia wpływa na spadek sypkości proszku, co bardzo utrudnia automatyzację procesu technologicznego. Od jakości przygotowanego proszku materiału do spiekania zależy jego późniejsza mikrostruktura. Jedną z metod modyfikacji powierzchni proszków jest ich pokrywanie innym materiałem [2]. Dzięki temu możliwe jest pokrycie metalami niemetale, co znacząco ułatwia spiekanie Mieszanie Następnym etapem procesu technologicznego jest właściwe wymieszanie składników proszku. Właściwości spieku będą w dużej mierze zależeć od jednorodności mikrostruktury. Niestety tuż po wyprodukowaniu proszku stanowi on bardzo nieregularną mieszaninę z często widoczną segregacją składników [6]. Również wymieszany wcześniej proszek, pozostawiony na dłuższy okres może samoistnie ulec segregacji i trzeba go powtórnie wymieszać. Proces mieszania przeprowadza się w specjalnych urządzeniach: młynach lub mieszalnikach. Często na skalę przemysłową stosuje się mieszalniki łopatkowe lub stożkowe. Inną metodą jest zastosowanie młyna kulowego. W tym przypadku oprócz samego proszku w mieszalniku obecne są kule, które mają za zadanie wspomagać proces mieszania. Tą metodą najczęściej miesza się proszki kruche i twarde. Dzięki kulom składnik bardziej plastyczny pokrywa twardsze ziarna. Natomiast proszki plastyczne miesza się w mieszalnikach łopatkowych, czy stożkowych. Przy mieszaniu składników bardzo różniących się gęstością, kształtem i rozmiarem cząstek, często stosuje się tzw. mieszanie na mokro przy udziale środków poślizgowych. Do środków tych zaliczamy takie substancje jak woda, alkohol propylowy, benzyna. Mają one za zadanie zwilżyć mieszaninę, dzięki czemu nie dojdzie do segregacji składników o różnym rozmiarze. Również mokry proszek o wiele łatwiej jest formować, co znacząco ułatwia zautomatyzowany proces technologiczny. 14

15 2.3.4 Formowanie Po dokładnym wymieszaniu, proszek musi zostać poddany formowaniu. Formowanie ma na celu nadanie proszkowi kształtu elementu, który chcemy uzyskać podczas spiekania. Najpopularniejszą metodą formowania jest prasowanie. Polega ono na umieszczeniu proszku wewnątrz matrycy i sprasowaniu za pomocą stempla. W wyniku działania ciśnienia następuje zagęszczenie proszku, co umożliwia łatwiejsze spiekanie (mniejsze odległości pomiędzy ziarnami proszku). Niestety taki rodzaj formowania powoduje nierównomierny rozkład ciśnienia spowodowany siłami tarcia ziaren proszku o ścianki matrycy oraz między samymi ziarnami [2]. W wyniku tego zjawiska otrzymuje się niejednorodny rozkład gęstości wypraski. Aby zapobiec temu zjawisku, stosuje się środki poślizgowe oraz prasowanie dwustronne. Oprócz różnych rodzajów prasowania stosuje się inne metody kształtowania wyprasek takie jak: prasowanie izostatyczne, prasowanie izostatyczne na gorąco, walcowanie proszków, prasowanie udarowe, wyciskanie proszków, odlewanie, czy natryskiwanie. Bardzo duży wpływ na formowalność proszków mają jego podstawowe parametry takie jak kształt i wielkość ziaren. Bezpośrednio z tych parametrów wynikają takie właściwości jak zagęszczalność, gęstość nasypowa, sypkość, wielkość powierzchni, które mają decydujący wpływ na zdolność formowania proszków [2] Proces spiekania Proces spiekania przeprowadza się w specjalnie przystosowanych do tego piecach. Po za wsadem wewnątrz komory wprowadzana jest atmosfera ochronna. Przede wszystkim jest to wodór, czasem stosowane są gazy szlachetne, a w szczególnych przypadkach wykorzystuje się próżnię. Czas trwania procesu i temperatura zależy od materiału spieku oraz od kształtu i wielkości wyprasek Obróbka wykańczająca Ostatnim etapem procesu technologicznego wytwarzania materiałów metodami metalurgii proszków jest obróbka wykańczająca. Po wyjęciu spieku z pieca trzeba przygotować gotowy wyrób. W porównaniu z innymi metodami syntezy materiałów, w metalurgii proszków po procesie spiekania otrzymuje się praktycznie gotowy element. Trzeba jedynie przeprowadzić obróbkę wykańczająca, która nada częściom ostateczny 15

16 kształt i wymiar. Przy projektowaniu spieków trzeba uwzględnić też zmiany wymiarowe, jakie zachodzą podczas procesów spiekania. Jednym z elementów końcowej obróbki jest obróbka cieplna spieków, która ma za zadanie eliminację wewnętrznych naprężeń powstałych podczas spiekania. Czasami stosuje się obróbkę powierzchniową w celu modyfikacji właściwości warstwy wierzchniej [1]. 2.4 Węgliki spiekane Węglik wolframu zawdzięcza swoje powszechne zastosowanie jako składnik węglików spiekanych m.in. dzięki bardzo dobrej zwilżalności z kobaltem, jako metalem wiążącym, dużej wytrzymałości na zginanie, ekstremalnie dużej wartości współczynnika sprężystości wzdłużnej (moduł Young a) oraz bardzo dobrej przewodności cieplnej. Ponadto węglik wolframu, po termicznej dysocjacji na węgiel i wolfram, ulega w temperaturze spiekania relatywnie dobremu rozpuszczaniu w kobalcie, co jest niezbędnym warunkiem dobrej ciągliwości węglików spiekanych [4]. Pomimo, że w skład konwencjonalnych węglików spiekanych wchodzą jedynie dwa komponenty (węglik wolframu + kobalt), a ich mikrostruktura jest również dwufazowa, spełniają one w zastosowaniach przemysłowych ważną rolę. Wynika to z tego, że do temperatury ok. 870 K zmniejszenie ich twardości w stosunku do stali szybkotnących jest znacznie mniejsze, a następnie do temperatury ok K zachowują na tyle dużą twardość, że w dalszym ciągu możliwe jest skrawanie [4]. Właściwości węglików spiekanych bardzo mocno zależą od zawartości kobaltu. Czym większa zawartość metalicznej osnowy tym większe parametry sprężyste (wytrzymałość na zginanie). Natomiast maleje twardość. Jednak stosowanie proszków o różnej średnicy ziaren oraz mieszanek o różnej zawartości kobaltu (3-30%) sprawia, że jest możliwe wytworzenie wielu rodzajów węglików spiekanych do różnych zastosowań np. na narzędzia górnicze, do obróbki plastycznej, na elementy maszyn, czy na narzędzia do obróbki skrawaniem żeliw, metali nieżelaznych i niemetali [4]. 16

17 3. CEL PRACY Celem pracy jest zbadanie wpływu parametrów mieszania na właściwości materiału kompozytowego WC-Co diament wytwarzanego metodą spiekania impulsowoplazmowego. Mieszanie jest istotnym elementem procesu technologicznego w metodach metalurgii proszków. Od jednorodności dobrze wymieszanego proszku bardzo silnie zależą właściwości materiału takie jak twardość, wytrzymałość na zginanie, gęstość, odporność na kruche pękanie, etc. 17

18 4. METODYKA BADAŃ 4.1 Przygotowanie próbek Mieszalnik Do mieszania proszków wykorzystano mieszalnik turbularny. Umożliwia on ruch cząsteczek proszku we wszystkich kierunkach [6]. Dzięki temu końcowa mieszanka jest bardziej jednorodna niż te uzyskane pozostałymi metodami np. w mieszalnikach stożkowych. W tym urządzeniu mechanizm mieszania polega na przemieszczaniu się cząsteczek proszku w trzech wymiarach względem siebie. Dodatkowym elementem wspomagającym mieszanie są kulki. Stosuje się je w celu rozbicia fazy plastycznej i doprowadzenia do pokrycia przez nią fazy twardszej. Przy braku kulek bardzo szybko następuje segregacja składników i łączenie się fazy plastycznej w większe skupiska (aglomeraty) Kulki Wykorzystywane w badaniach kulki zostały wykonane z takiego samego materiału jak proszek, który był mieszany, czyli z węglika wolframu. Uniemożliwiało to przejście atomów obcych pierwiastków do mieszanki. W badaniach stosowano trzy rodzaje kulek, które różniły się wielkością (i tym samym masą). Tabela 4.1 Podstawowe dane kulek stosowanych jako środek wspomagający mieszanie Φ6 Φ8 Φ15 Średnica kulek Liczba kulek 1,643 g 3,959 g 26,101 g Średnia masa kulek Przed przystąpieniem do badań wszystkie kulki zostały zważone i na tej podstawie została obliczona średnia masa kulki każdego rodzaju. Dzięki temu możliwe było dobre dopasowanie łącznej masy kul w odpowiednim stosunku do masy proszku. W trakcie mieszania niektóre kulki uległy zauważalnemu oblepieniu przez proszek. Zmierzono jak zwiększa się masa kulek po procesie mieszania, aby w ten sposób oszacować, ile proszku osadza się na kulkach. Okazało się, że jest to bardzo niewielka różnica tego 18

19 samego rzędu wielkości, co błąd pomiarowy wagi. Błąd systematyczny pomiaru gęstości próbek metodą Archimedesa o masie powyżej 1 grama wynosi poniżej 0,1% [14] Metoda dopasowania masy kul do właściwego stosunku masowego W badaniach stosowano ściśle określone stosunki masy kul do masy proszku. Korzystając tylko z trzech rodzajów kul trzeba było określić ich ilość, tak żeby otrzymać żądany stosunek masowy. W tym celu wykorzystano metodę najmniejszej sumy kwadratów. Na początku został sporządzony wykres zależności liczby kul pierwszego rodzaju od drugiego (a potem trzeciego). Funkcja została tak sporządzona, aby łączna masa kulek wynosiła dokładnie określoną wielokrotność masy proszku. Punkty znajdujące się na tej prostej idealnie spełniają zadane kryteria dla liczby kul określonych na osiach x i y. Później sprawdzono różne kombinacje dla całkowitych liczb kul, które znajdują się najbliżej prostej idealnego dopasowania. Następnie określono tzw. współczynnik dopasowania, który jest wielkością bezwymiarową określającą stosunek rzeczywistej masy kulek do idealnej masy. Dzięki temu można było wybrać najlepsze ilości kulek poszczególnych rodzajów, które najlepiej spełniają zadane kryteria Przygotowanie próbek Próbki były przygotowywane z proszków kobaltu, węglika wolframu oraz diamentu. W pierwszym etapie badań skupiono się na dobraniu optymalnych parametrów dla proszku WC Co. Przyjęto, że jedna naważka proszku powinna ważyć 25 g. Poniżej przedstawiono obliczenia udziału masowego oraz objętościowego poszczególnych składników: Tabela 4.2 Udział objętościowy i wagowy mieszanek WC, Co, diament Parametr/materiał WC Co Diament Masa [g] 21,475 1,37 2,155 Objętość [cm 3 ] 1,37 0,154 0,653 Udział mas. [%] 85,9 5,48 8,62 Udział obj. [%] Wielkość ziarna [ µm] 0, Po odważeniu odpowiednich proporcji, proszek był wygrzewany w suszarce próżniowej w temperaturze 150 o C przez 30 minut. Zabieg ten miał na celu przede wszyst- 19

20 kim pozbycie się wilgoci, którą chłoną proszki o rozwiniętej powierzchni (kobalt). Również suchy proszek o wiele łatwiej podlega mieszaniu oraz trudniej formują się aglomeraty. Po wysuszeniu proszku był on przesypywany do plastikowych pojemników o objętości 100 ml. Następnie dodawano odpowiednią ilość kulek i umieszczano wszystko w mieszalniku na określony wcześniej czas. Po skończonym mieszaniu wyjmowano pojemnik, wyciągano kulki oraz wymieszany proszek został umieszczony w oznaczonej foliowej torebce. Do procesu spiekania odważano 8,8 g z wymieszanego proszku. Wszystkie próbki były przygotowywane w matrycach grafitowych o wewnętrznej średnicy 20 mm i zewnętrznej 30 mm. Stemple miały długość 47 mm. Przed samym spiekaniem próbka była wstępnie zagęszczana pod obciążeniem 1500 kg. Następnie proces spiekania przeprowadzono w temperaturze 1080 o C i czasie 5 minut. Rys. 4.1 Wymiary stempli i matrycy stosowanej podczas spiekania. Po spiekaniu próbki były szlifowane, aby usunąć zewnętrzną warstwę grafitu. Następnie były polerowane na suknach diamentowych o wielkości ziaren diamentu 9, 3 oraz 0,05 µm. Dzięki uzyskaniu takiej gładkości powierzchni możliwe było zmierzenie twardości, oraz obserwacje pod skaningowym mikroskopem elektronowym. 20

21 4.1.5 Spiekanie impulsowo-plazmowe Metoda spiekania impulsowo-plazmowego (Pulse Plasma Sintering) została opracowana na Wydziale Inżynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej w Zespole Przemian Fazowych w Plazmie pod kierownictwem prof. dr hab. inż. Andrzeja Michalskiego. Metoda ta łączy zalety spiekania silnoprądowymi impulsami w połączeniu z dużą częstotliwością wyładowań. Podstawowym założeniem działania urządzenia PPS jest wytworzenie za pomocą impulsów napięcia wyładowania jarzeniowego pomiędzy cząstkami proszku. W czasie przepływu impulsów prądu przez proszek generowane są w porach wyładowania iskrowe, które usuwają z powierzchni cząstek zaadsorbowane gazy i tlenki ułatwiając powstawanie aktywnych kontaktów między spiekanymi cząstkami prowadząc do obniżenia temperatury i skrócenia czasu spiekania [7]. Rys. 4.2 Schemat urządzenia do spiekania impulsowo-plazmowego PPS [7]. W metodzie tej nagrzewanie spiekanego proszku realizowane jest silnoprądowymi impulsami elektrycznymi. Silnoprądowe impulsy są otrzymywane w wyniku rozładowania baterii kondensatorów o pojemności 300 µf. Zastosowanie kondensatorów umożliwia dostarczenie do próbki energii rzędu kilku kj w czasie kilkuset mikrosekund, co stwarza specyficzne warunki spiekania. Spiekany proszek w czasie przepływu prądu nagrzewany jest do wysokiej temperatury, a po jego zaniku ulega bardzo szybkiemu chłodzeniu do ustalonej temperatury spiekania. W czasie przepływu silnoprądowych impulsów nagrzewających proszek występują podobne zjawiska aktywujące proszek jak w metodach PAS (Plasma Assisted Sintering), SPS (Spark Plasma Sintering) oraz 21

MATERIAŁY SUPERTWARDE

MATERIAŁY SUPERTWARDE MATERIAŁY SUPERTWARDE Twarde i supertwarde materiały Twarde i bardzo twarde materiały są potrzebne w takich przemysłowych zastosowaniach jak szlifowanie i polerowanie, cięcie, prasowanie, synteza i badania

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI PL0400058 STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI Instytut Metalurgii Żelaza im. S. Staszica, Gliwice

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Stale w stanie ulepszonym cieplnie Łódź 2010 Cel ćwiczenia Zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Hartowność. Próba Jominy`ego Łódź 2010 WSTĘP TEORETYCZNY Pojęcie hartowności

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts p.t. Wpływ implantacji jonowej na własności materiałów z pamięcią kształtu typu NiTi.

Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts p.t. Wpływ implantacji jonowej na własności materiałów z pamięcią kształtu typu NiTi. Prof. dr hab. inż. Lech Dietrich Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. A. Pawińskiego 5B 02-106 Warszawa Warszawa, 2010-10-26 Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA II Konferencja: Motoryzacja-Przemysł-Nauka ; Ministerstwo Gospodarki, dn. 26 listopada 2014 KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA Dr hab. inż. Jerzy Myalski

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2)

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 Spis treści Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 WPROWADZENIE... 15 1. PROBLEMY WYSTĘPUJĄCE W PROCESACH SZLIFOWANIA OTWORÓW ŚCIERNICAMI Z MIKROKRYSTALICZNYM KORUNDEM SPIEKANYM I SPOIWEM CERAMICZNYM...

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplna stali

Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stali Obróbka cieplna stopów: zabiegi cieplne, które mają na celu nadanie im pożądanych cech mechanicznych, fizycznych lub chemicznych przez zmianę struktury stopu. Podstawowe etapy obróbki

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera ANALIZA POŁĄCZENIA WARSTW CERAMICZNYCH Z PODBUDOWĄ METALOWĄ Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Tadeusz Zdziech CEL PRACY Celem

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ POLITECHNIKA ŁÓDZKA ul. Żeromskiego 116 90-924 Łódź KATEDRA BUDOWNICTWA BETONOWEGO NIP: 727 002 18 95 REGON: 000001583 LABORATORIUM BADAWCZE MATERIAŁÓW I KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Al. Politechniki 6 90-924

Bardziej szczegółowo

Dorota Kunkel. WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej

Dorota Kunkel. WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej Dorota Kunkel Implant wszystkie przyrządy medyczne wykonywane z jednego lub więcej biomateriałów, które mogą być umiejscowione wewnątrz organizmu, jak też częściowo lub całkowicie pod powierzchnią nabłonka

Bardziej szczegółowo

Recenzja Pracy Doktorskiej

Recenzja Pracy Doktorskiej Politechnika Częstochowska Wydział Inżynierii Produkcji i Technologii Materiałów Instytut Inżynierii Materiałowej Dr hab. inż. Michał Szota, Prof. P.Cz. Częstochowa, 15.10.2014 roku Recenzja Pracy Doktorskiej

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Z WYTRZYMAŁOŚCI MATERIAŁÓW PRÓBA UDARNOŚCI METALI Opracował: Dr inż. Grzegorz Nowak Gliwice

Bardziej szczegółowo

ATLAS STRUKTUR. Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych

ATLAS STRUKTUR. Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych ATLAS STRUKTUR Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych Rys. 1. Mikrostruktura podeutektycznego stopu aluminium-krzem AK7. Pomiędzy dendrytami roztworu stałego krzemu w aluminium

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa SPIS TREŚCI

Instytut Spawalnictwa SPIS TREŚCI Tytuł: Makroskopowe i mikroskopowe badania metalograficzne materiałów konstrukcyjnych i ich połączeń spajanych Opracował: pod redakcją dr. hab. inż. Mirosława Łomozika Rok wydania: 2009 Wydawca: Instytut

Bardziej szczegółowo

Wpływ mikrocementu na parametry zaczynu i kamienia cementowego

Wpływ mikrocementu na parametry zaczynu i kamienia cementowego NAFTA-GAZ grudzień 2011 ROK LXVII Łukasz Kut Instytut Nafty i Gazu, Oddział Krosno Wpływ mikrocementu na parametry zaczynu i kamienia cementowego Wprowadzenie Mikrocement jest środkiem o bardzo szerokim

Bardziej szczegółowo

Płytki do kalibracji twardości

Płytki do kalibracji twardości Płytki do kalibracji twardości Współczesne normy dotyczące twardości zalecają, w uzupełnieniu do corocznych kalibracji i wzorcowań, codzienne sprawdzanie twardościomierzy. Dla celów dokumentowania, obliczeń

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Pomiary twardości i mikrotwardości

Pomiary twardości i mikrotwardości Pomiary twardości i mikrotwardości 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie z metodami badania twardości metali oraz nabycie umiejętności w określaniu twardości metodami Brinella, Rockwella i Vickersa.

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Jakościowe porównanie głównych własności stali Tabela daje jedynie wskazówki, by ułatwić dobór stali. Nie uwzględniono tu charakteru obciążenia narzędzia wynikającego

Bardziej szczegółowo

Szczegóły budowy kolektora próżniowego typu HeatPipe. Część 1.

Szczegóły budowy kolektora próżniowego typu HeatPipe. Część 1. Szczegóły budowy kolektora próżniowego typu HeatPipe. Część 1. Popularność kolektorów próżniowych w Polsce jest na tle Europy zjawiskiem dość wyjątkowym w zasadzie wiele przemawia za wyborem kolektora

Bardziej szczegółowo

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Kompozyty Większość materiałów budowlanych to materiały złożone tzw. KOMPOZYTY składające się z co najmniej dwóch składników występujących

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków nagniatania tocznego na chropowatość powierzchni stali C45 po cięciu laserem

Wpływ warunków nagniatania tocznego na chropowatość powierzchni stali C45 po cięciu laserem AGNIESZKA SKOCZYLAS Wpływ warunków nagniatania tocznego na chropowatość powierzchni stali C45 po cięciu laserem 1. Wprowadzenie Nagniatanie jest jedną z metod obróbki wykończeniowej polegającą na wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

LASEROWA OBRÓBKA MATERIAŁÓW

LASEROWA OBRÓBKA MATERIAŁÓW LASEROWA OBRÓBKA MATERIAŁÓW Promieniowanie laserowe umożliwia wykonanie wielu dokładnych operacji technologicznych na różnych materiałach: o trudno obrabialnych takich jak diamenty, metale twarde, o miękkie

Bardziej szczegółowo

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM

Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Muzeum i Instytut Zoologii Polska Akademia Nauk Akademia im. Jana DługoszaD ugosza Inkluzje Protodikraneurini trib. nov.. (Hemiptera: Cicadellidae) w bursztynie bałtyckim i ich badania w technice SEM Magdalena

Bardziej szczegółowo

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH MATERIAŁÓW Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Właściwości Fizyczne (gęstość, ciepło właściwe, rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Piny pozycjonujące i piny do zgrzewania dla przemysłu samochodowego FRIALIT -DEGUSSIT ceramika tlenkowa

Piny pozycjonujące i piny do zgrzewania dla przemysłu samochodowego FRIALIT -DEGUSSIT ceramika tlenkowa Piny pozycjonujące i piny do zgrzewania dla przemysłu samochodowego FRIALIT -DEGUSSIT ceramika tlenkowa Większa perfekcja i precyzja podczas produkcji samochodu FRIALIT -DEGUSSIT ceramika tlenkowa 2 Komponenty

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

Recenzja. (podstawa opracowania: pismo Dziekana WIPiTM: R-WIPiTM-249/2014 z dnia 15 maja 2014 r.)

Recenzja. (podstawa opracowania: pismo Dziekana WIPiTM: R-WIPiTM-249/2014 z dnia 15 maja 2014 r.) Prof. dr hab. Mieczysław Jurczyk Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Instytut Inżynierii Materiałowej Poznań, 2014-06-02 Recenzja rozprawy doktorskiej p. mgr inż. Sebastiana Garusa

Bardziej szczegółowo

Katedra Fizyki Ciała Stałego Uniwersytetu Łódzkiego

Katedra Fizyki Ciała Stałego Uniwersytetu Łódzkiego Katedra Fizyki Ciała Stałego Uniwersytetu Łódzkiego Ćwiczenie 7 Elektronowy mikroskop skaningowy-analogowy w badaniach morfologii powierzchni ciała stałego. Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Technologia elementów optycznych

Technologia elementów optycznych Technologia elementów optycznych dr inż. Michał Józwik pokój 507a jozwik@mchtr.pw.edu.pl Część 1 Treść wykładu Specyfika wymagań i technologii elementów optycznych. Ogólna struktura procesów technologicznych.

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 181506 (13) B1 PL 181506 B1

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 181506 (13) B1 PL 181506 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (2 1) Numer zgłoszenia: 318073 (22) Data zgłoszenia: 21.01.1997 (19) PL (11) 181506 (13) B1 (51) Int.Cl.7 H01F 1/117

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA ZMIAN STRUKTURALNYCH W WARSTWIE POŁĄCZENIA SPAJANYCH WYBUCHOWO BIMETALI

CHARAKTERYSTYKA ZMIAN STRUKTURALNYCH W WARSTWIE POŁĄCZENIA SPAJANYCH WYBUCHOWO BIMETALI Mariusz Prażmowski 1, Henryk Paul 1,2, Fabian Żok 1,3, Aleksander Gałka 3, Zygmunt Szulc 3 1 Politechnika Opolska, ul. Mikołajczyka 5, Opole. 2 Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej PAN, ul. Reymonta

Bardziej szczegółowo

labmat.prz.edu.pl LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW DLA PRZEMYSŁU LOTNICZEGO Politechnika Rzeszowska ul. W. Pola 2, 35-959 Rzeszów

labmat.prz.edu.pl LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW DLA PRZEMYSŁU LOTNICZEGO Politechnika Rzeszowska ul. W. Pola 2, 35-959 Rzeszów labmat.prz.edu.pl LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW DLA PRZEMYSŁU LOTNICZEGO Politechnika Rzeszowska ul. W. Pola 2, 35-959 Rzeszów Tel.: (17) 854 47 91 Fax: (17) 854 48 32 E-mail: jansien@prz.edu.pl Projekt

Bardziej szczegółowo

Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów

Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ I SPAJANIA ZAKŁAD INŻYNIERII SPAJANIA Technologie Materiałowe II Spajanie materiałów Wykład 12 Lutowanie miękkie (SOLDERING) i twarde (BRAZING) dr inż. Dariusz Fydrych Kierunek

Bardziej szczegółowo

LASEROWA OBRÓBKA MATERIAŁÓW

LASEROWA OBRÓBKA MATERIAŁÓW LASEROWA OBRÓBKA MATERIAŁÓW Cechy laserowych operacji technologicznych Promieniowanie laserowe umożliwia wykonanie wielu dokładnych operacji technologicznych Na różnych materiałach: o Trudno obrabialnych

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych. Raport LMB 326/2012

POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych. Raport LMB 326/2012 POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA Katedra Inżynierii Materiałów Budowlanych Laboratorium Materiałów Budowlanych Raport 326/2012 WDROŻENIE WYNIKÓW BADAŃ WYTRZYMAŁOŚCI BETONU NA ŚCISKANIE ORAZ GŁĘBOKOŚCI

Bardziej szczegółowo

Grafen perspektywy zastosowań

Grafen perspektywy zastosowań Grafen perspektywy zastosowań Paweł Szroeder 3 czerwca 2014 Spis treści 1 Wprowadzenie 1 2 Właściwości grafenu 2 3 Perspektywy zastosowań 2 3.1 Procesory... 2 3.2 Analogoweelementy... 3 3.3 Czujniki...

Bardziej szczegółowo

PVD-COATING PRÓŻNIOWE NAPYLANIE ALUMINIUM NA DETALE Z TWORZYWA SZTUCZNEGO (METALIZACJA PRÓŻNIOWA)

PVD-COATING PRÓŻNIOWE NAPYLANIE ALUMINIUM NA DETALE Z TWORZYWA SZTUCZNEGO (METALIZACJA PRÓŻNIOWA) ISO 9001:2008, ISO/TS 16949:2002 ISO 14001:2004, PN-N-18001:2004 PVD-COATING PRÓŻNIOWE NAPYLANIE ALUMINIUM NA DETALE Z TWORZYWA SZTUCZNEGO (METALIZACJA PRÓŻNIOWA) *) PVD - PHYSICAL VAPOUR DEPOSITION OSADZANIE

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (15) nr 1, 2002 Stanisław JURA Roman BOGUCKI ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Streszczenie: W części I w oparciu o teorię Bittera określono

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Odchyłki graniczne wymiarów liniowych, z wyjątkiem wymiarów krawędzi załamanych wg ISO 2768-1

Tabela 1. Odchyłki graniczne wymiarów liniowych, z wyjątkiem wymiarów krawędzi załamanych wg ISO 2768-1 1. Informacje ogólne Tworzywa konstrukcyjne w istotny sposób różnią się od metali. Przede wszystkim cechują się 8-10 krotnie większą rozszerzalnością cieplną. Niektóre gatunki tworzyw są mało stabilne

Bardziej szczegółowo

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne:

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne: Metody łączenia metali rozłączne nierozłączne: Lutowanie: łączenie części metalowych za pomocą stopów, zwanych lutami, które mają niższą od lutowanych metali temperaturę topnienia. - lutowanie miękkie

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Grafen materiał XXI wieku!?

Grafen materiał XXI wieku!? Grafen materiał XXI wieku!? Badania grafenu w aspekcie jego zastosowań w sensoryce i metrologii Tadeusz Pustelny Plan prezentacji: 1. Wybrane właściwości fizyczne grafenu 2. Grafen materiał 21-go wieku?

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne

Technologia obróbki cieplnej. Grzanie i ośrodki grzejne Technologia obróbki cieplnej Grzanie i ośrodki grzejne Grzanie: nagrzewanie i wygrzewanie Dobór czasu grzania Rodzaje ośrodków grzejnych Powietrze Ośrodki gazowe Złoża fluidalne Kąpiele solne: sole chlorkowe

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ

NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ NOWOCZESNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ MASY FORMIERSKIEJ Wstęp Waldemar BOJANOWSKI 1 Piotr WOŹNIAK 2 Przygotowania masy formierskiej o wysokich

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab.

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab. Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć Dr hab. Paweł Żukowski Materiały magnetyczne Właściwości podstawowych materiałów magnetycznych

Bardziej szczegółowo

STAL PROSZKOWA NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL PROSZKOWA NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL PROSZKOWA NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Elementy gięte BÖHLER K390 MICROCLEAN jest stalą proszkową do pracy na zimno posiadającą najlepsze właściwości oferowane do chwili obecnej w zastosowaniach

Bardziej szczegółowo

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej)

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej) Budowa stopów (układy równowagi fazowej) Równowaga termodynamiczna Stopy metali są trwałe w stanie równowagi termodynamicznej. Równowaga jest osiągnięta, gdy energia swobodna układu uzyska minimum lub

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Michał Łasica klasa IIId nr 13 22 grudnia 2006 1 1 Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki 1.1

Bardziej szczegółowo

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski 1 1 Wstęp Materiały półprzewodnikowe, otrzymywane obecnie w warunkach laboratoryjnych, charakteryzują się niezwykle wysoką czystością.

Bardziej szczegółowo

16. 16. Badania materiałów budowlanych

16. 16. Badania materiałów budowlanych 16. BADANIA MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH 1 16. 16. Badania materiałów budowlanych 16.1 Statyczna próba ściskania metali W punkcie 13.2 opisano statyczną próbę rozciągania metali plastycznych i kruchych. Dla

Bardziej szczegółowo

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry 2 Uwaga: skażenie! Wszystkie branże przemysłu stosują sprężone powietrze jako bezpieczny i niezawodny nośnik energii. Jednakże po wytworzeniu w chwili tłoczenia do

Bardziej szczegółowo

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady działania suszarki konwekcyjnej z mikrofalowym wspomaganiem oraz wyznaczenie krzywej suszenia dla suszenia

Bardziej szczegółowo

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000 SZKOŁA GŁÓWNA SŁUŻBY POŻARNICZEJ KATEDRA TECHNIKI POŻARNICZEJ ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW WIROWYCH Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO Warszawa 000 Wersja 1.0 www.labenergetyki.prv.pl

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 4/N Opracowała:

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Rentgenografia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: OWT-1-302-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Odlewnictwa Kierunek: Wirtotechnologia Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura 12. Fale elektromagnetyczne zadania z arkusza I 12.5 12.1 12.6 12.2 12.7 12.8 12.9 12.3 12.10 12.4 12.11 12. Fale elektromagnetyczne - 1 - 12.12 12.20 12.13 12.14 12.21 12.22 12.15 12.23 12.16 12.24 12.17

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MES PROCESU WYTWARZANIA WYPRASKI, BĘDĄCEJ INTEGRALNYM ELEMENTEM KARABINKA WOJSKOWEGO

ANALIZA MES PROCESU WYTWARZANIA WYPRASKI, BĘDĄCEJ INTEGRALNYM ELEMENTEM KARABINKA WOJSKOWEGO IX Konferencja naukowo-techniczna Programy MES w komputerowym wspomaganiu analizy, projektowania i wytwarzania ANALIZA MES PROCESU WYTWARZANIA WYPRASKI, BĘDĄCEJ INTEGRALNYM ELEMENTEM KARABINKA WOJSKOWEGO

Bardziej szczegółowo

Moduł 2/3 Projekt procesu technologicznego obróbki przedmiotu typu bryła obrotowa

Moduł 2/3 Projekt procesu technologicznego obróbki przedmiotu typu bryła obrotowa Moduł 2/3 Projekt procesu technologicznego obróbki przedmiotu typu bryła obrotowa Zajęcia nr: 2 Temat zajęć: Określenie klasy konstrukcyjno-technologicznej przedmiotu. Dobór postaci i metody wykonania

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA LOGISTYKI I TRANSPORTU PRZEMYSŁOWEGO NR 1 POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO Katowice, październik 5r. CEL ĆWICZENIA Poznanie zjawiska przesunięcia fazowego. ZESTAW

Bardziej szczegółowo

Mikrostruktura wybranych implantów stomatologicznych w mikroskopie świetlnym i skaningowym mikroskopie elektronowym

Mikrostruktura wybranych implantów stomatologicznych w mikroskopie świetlnym i skaningowym mikroskopie elektronowym WYśSZA SZKOŁA INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ IM. PROF. MEISSNERA W USTRONIU WYDZIAŁ INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ Mikrostruktura wybranych implantów stomatologicznych w mikroskopie świetlnym i skaningowym mikroskopie

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr

Bardziej szczegółowo

Nowa technologia - Cynkowanie termodyfuzyjne. Ul. Bliska 18 43-430 Skoczów Harbutowice +48 33 8532418 jet@cynkowanie.com www.cynkowanie.

Nowa technologia - Cynkowanie termodyfuzyjne. Ul. Bliska 18 43-430 Skoczów Harbutowice +48 33 8532418 jet@cynkowanie.com www.cynkowanie. Nowa technologia - termodyfuzyjne Ul. Bliska 18 43-430 Skoczów Harbutowice +48 33 8532418 jet@cynkowanie.com www.cynkowanie.com Nowa technologia cynkowanie termodyfuzyjne Pragniemy zaprezentować nowe rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Zastrzeżony znak handlowy Copyright Institut Dr. Foerster 2010. Koercyjne natężenie pola Hcj

Zastrzeżony znak handlowy Copyright Institut Dr. Foerster 2010. Koercyjne natężenie pola Hcj Zastrzeżony znak handlowy Copyright Institut Dr. Foerster 2010 Koercyjne natężenie pola Hcj KOERZIMAT 1.097 HCJ jest sterowanym komputerowo przyrządem pomiarowym do szybkiego, niezależnego od geometrii

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH.

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. W programie COMSOL multiphisics 3.4 Wykonali: Łatas Szymon Łakomy Piotr Wydzał, Kierunek, Specjalizacja, Semestr, Rok BMiZ, MiBM, TPM, VII, 2011 / 2012 Prowadzący: Dr hab.inż.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria i Gospodarka Wodna w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracował:

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE WŁASNOŚCI WYBRANYCH WOSKÓW DENTYSTYCZNYCH. Moczulska Anna Maria

PORÓWNANIE WŁASNOŚCI WYBRANYCH WOSKÓW DENTYSTYCZNYCH. Moczulska Anna Maria PORÓWNANIE WŁASNOŚCI WYBRANYCH WOSKÓW DENTYSTYCZNYCH Moczulska Anna Maria Wstęp W szybko rozwijającej się współczesnej protetyce wykorzystuje się rozmaite materiały naturalne i syntetyczne. Woski dentystyczne

Bardziej szczegółowo

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Nanomateriałów Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej POLITECHNIKA GDAŃSKA Centrum Zawansowanych Technologii Pomorze ul. Al. Zwycięstwa 27 80-233

Bardziej szczegółowo

w planowaniu przestrzeni produkcyjnej.

w planowaniu przestrzeni produkcyjnej. CIĘCIE TLENOWE I PLAZMOWE O N A S NASZA WIEDZA I DOŚWIADCZENIE PRACUJĄ NA TWÓJ SUKCES Początki naszej działalności związanej z maszynami do cięcia sięgają lat osiemdziesiątych. Wtedy uruchomiliśmy pierwsze

Bardziej szczegółowo

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów:

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów: Bugaj Piotr, Chwałek Kamil Temat pracy: ANALIZA GENERATORA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI Z POMOCĄ PROGRAMU FLUX 2D. Opiekun naukowy: dr hab. inż. Wiesław Jażdżyński, prof. AGH Maszyna synchrocznina

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik włókienniczych wyrobów dekoracyjnych 311[4

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik włókienniczych wyrobów dekoracyjnych 311[4 Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik włókienniczych wyrobów dekoracyjnych 311[4 Zadanie egzaminacyjne Zleceniodawca złożył zamówienie na wykonanie kilimu i przedstawił

Bardziej szczegółowo

FRIATEC AG. Ceramics Division FRIDURIT FRIALIT-DEGUSSIT

FRIATEC AG. Ceramics Division FRIDURIT FRIALIT-DEGUSSIT FRIATEC AG Ceramics Division FRIDURIT FRIALIT-DEGUSSIT FRIALIT-DEGUSSIT Ceramika tlenkowa Budowa dla klienta konkretnego rozwiązania osiąga się poprzez zespół doświadczonych inżynierów i techników w Zakładzie

Bardziej szczegółowo

Mieszadła z łamanymi łopatkami. Wpływ liczby łopatek na wytwarzanie zawiesin

Mieszadła z łamanymi łopatkami. Wpływ liczby łopatek na wytwarzanie zawiesin TOMÁŠ JIROUT FRANTIŠEK RIEGER Wydział Mechaniczny. Czeski Uniwersytet Techniczny. Praha EDWARD RZYSKI Wydział Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska. Politechnika Łódzka. Łódź Mieszadła z łamanymi

Bardziej szczegółowo

Paulina Majczak-Ziarno, Paulina Janowska, Maciej Budzanowski, Renata Kopeć, Izabela Milcewicz- Mika, Tomasz Nowak

Paulina Majczak-Ziarno, Paulina Janowska, Maciej Budzanowski, Renata Kopeć, Izabela Milcewicz- Mika, Tomasz Nowak Pomiar rozkładu dawki od rozproszonego promieniowania wokół stanowiska gantry, w gabinecie stomatologicznym i stanowiska pomiarowego do defektoskopii przy użyciu detektorów MTS-N i MCP-N Paulina Majczak-Ziarno,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE WYDZIAŁ INŻYNIERII METALI I INFORMATYKI PRZEMYSŁOWEJ KATEDRA TECHNIKI CIEPLNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH:

Bardziej szczegółowo

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ CELE PROJEKTU 1. Wdrożenie metody utylizacji osadów ściekowych w postać kruszyw sztucznych

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA LABORATORYJNE

ĆWICZENIA LABORATORYJNE ĆWICZENIA LABORATORYJNE Open Access Library Volume 8 (14) 2012 114 L.A. Dobrzański, G. Matula Podstawy metalurgii proszków i materiały spiekane Eksperyment weryikuje rezultaty łączenia faktów Denis Diderot

Bardziej szczegółowo

WIERTŁA ŁUSZCZENIOWE DO BLACHY. profiline

WIERTŁA ŁUSZCZENIOWE DO BLACHY. profiline WIERTŁA ŁUSZCZENIOWE DO BLACHY profiline Charakterystyka produktu W przypadku wysokowydajnych wierteł łuszczeniowych do blachy RUKO rowek wiórowy śrubowy jest szlifowany metodą CBN w zahartowanym materiale.

Bardziej szczegółowo

Q = 0,005xDxB. Q - ilość smaru [g] D - średnica zewnętrzna łożyska [mm] B - szerokość łożyska [mm]

Q = 0,005xDxB. Q - ilość smaru [g] D - średnica zewnętrzna łożyska [mm] B - szerokość łożyska [mm] 4. SMAROWANIE ŁOŻYSK Właściwe smarowanie łożysk ma bezpośredni wpływ na trwałość łożysk. Smar tworzy nośną warstewkę smarową pomiędzy elementem tocznym a pierścieniem łożyska która zapobiega bezpośredniemu

Bardziej szczegółowo

ODZYSK CZYNNIKÓW ZIĘBNICZYCH

ODZYSK CZYNNIKÓW ZIĘBNICZYCH ODZYSK CZYNNIKÓW ZIĘBNICZYCH Definicja pojęcia odzysku wg normy ISO 11650R: Odzysk (ang. recovery), to operacja ściągania czynnika chłodniczego z eksploatowanych, naprawianych, a takŝe złomowanych urządzeń

Bardziej szczegółowo

Lumvee. katalog produktów

Lumvee. katalog produktów Lumvee katalog produktów Rozświetlamy przyszłość Nadmierne zużycie energii elektrycznej to problem, który dotyczy ludzi na całym świecie. Pozyskiwanie elektryczności w ciągle jeszcze niesie za sobą liczne

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: PROJEKTOWANIE PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ II Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności APWiR Rodzaj zajęć: projekt I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

BADANIE WPŁYWU SPOSOBU MIESZANIA NA JAKOŚĆ SPORZĄDZANYCH MAS FORMIERSKICH

BADANIE WPŁYWU SPOSOBU MIESZANIA NA JAKOŚĆ SPORZĄDZANYCH MAS FORMIERSKICH mgr inż. PEZARSKI Franciszek - Instytut Odlewnictwa - Kraków mgr inż. SMOLUCHOWSKA Elżbieta - Instytut Odlewnictwa - Kraków mgr inż. IZDEBSKA- SZANDA Irena - Instytut Odlewnictwa - Kraków inż. NIZIOŁ Wiesław

Bardziej szczegółowo

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji METROLOGIA I KONTKOLA JAKOŚCI - LABORATORIUM TEMAT: STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z podstawami wdrażania i stosowania metod

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw z wykorzystaniem próbek zredukowanych

Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw z wykorzystaniem próbek zredukowanych dr inż. Zdzisław Naziemiec ISCOiB, OB Kraków Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw z wykorzystaniem próbek zredukowanych Przesiewanie kruszyw i oznaczenie ich składu ziarnowego to podstawowe badanie, jakie

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo