WYKORZYSTANIE METODY MIKROSKOPOWEJ DO BADANIA WIELKOŚCI ZIAREN SKROBI U RÓśNYCH GATUNKÓW ROŚLIN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYKORZYSTANIE METODY MIKROSKOPOWEJ DO BADANIA WIELKOŚCI ZIAREN SKROBI U RÓśNYCH GATUNKÓW ROŚLIN"

Transkrypt

1 S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e WYKORZYSTANIE METODY MIKROSKOPOWEJ DO BADANIA WIELKOŚCI ZIAREN SKROBI U RÓśNYCH GATUNKÓW ROŚLIN USING THE MICROSCOPIC METHOD TO THE INVESTIGATION THE SIZE OF THE STARCH GRAINS FOR VARIOUS PLANT SPECIES Edward Ratuszniak, Aldona Kubas Akademia Pomorska Zakład Botaniki i Genetyki Instytut Biologii i Ochrony Środowiska ul. Arciszewskiego 22b, Słupsk ABSTRACT The aim of the present paper was to evaluate the possibility of using an optical microscope for analyzing the size of starch grains of different plant species and researching the variability of this trait. The research material consisted of starch from a variety of plants. Slides for the microscope were made of fresh plant juice or starch solution. The slides were ingrained using the Lugola liquid. The images from the microscope were transferred to a computer and the diameter of the grains was measured, using the Lucia computer image analysis software. Potato was the plant with the biggest average starch grain size. Among its various cultivars the Andromeda (40,08 µm) and Hinga (38,32 µm) had the biggest grain diameters. The cultivar Bila had the smallest average diameter (32,12 µm). Among the other plant species corn, banana and buckwheat had the biggest grains. By far, the smallest starch grain diameter was to be found among: rice starch (3,75 µm), oat starch (6,18 µm), and apple starch (6,08 µm). Wheat and buckwheat starch grains were somewhat bigger (14,07 µm and 18,32 µm respectively). In order to evaluate the characteristic of the trait for grain size and its genetic conditioning, the distributions of this trait among the five investigated potato cultivars were analyzed. All five were markedly different from the normal distribution and showed a positive slant. The lack of normal distribution may indicate the qualitative nature of this trait. Słowa kluczowe: skrobia, wielkość ziaren, metoda mikroskopowa Key words: starch, grain size, microscopic method 93

2 WSTĘP Skrobia to podstawowy materiał zapasowy roślin. Jest polisacharydem magazynowanym w komórkach roślinnych w postaci charakterystycznych ziaren (gałeczek skrobiowych). Skrobia powstaje w chloroplastach i wyspecjalizowanych leukoplastach, zwanych amyloplastami, jako skrobia asymilacyjna, która po ponownej zamianie na cukier rozpuszczalny jest transportowana do organów zapasowych rośliny, gdzie w leukoplastach następuje biosynteza skrobi zapasowej. Najwięcej tego wielocukru gromadzi miękisz spichrzowy organów magazynujących (np. bulwy ziemniaka), miękisz drzew, bielmo nasion i liścienie. Zawartość procentowa skrobi zapasowej moŝe być bardzo duŝa, przykładowo w ziarniakach zbóŝ dochodzi do 70% świeŝej masy (Jasnowska i in. 1995). Ziarno ryŝu zawiera ok. 75% skrobi, gryki %, a pszenicy 64-70%. W bulwach ziemniaka jej zawartość waha się, w zaleŝności od odmiany, od ok. 10% w odmianach jadalnych do dwudziestu kilku procent w odmianach skrobiowych (Gorczyński 1986). ZaleŜnie od gatunku rośliny skrobie róŝnią się między sobą wielkością, kształtem i budową gałeczek skrobiowych. Ich wielkość waha się od 0,5 do 170 µm, a kształt i budowa są bardzo róŝnorodne i charakterystyczne dla danego gatunku (Golachowski 1998). Średnia wielkość ziaren skrobiowych waha się od 1 µm w przypadku skrobi pasternaku i lebiody do 100 µm u paciorecznika (Jane i in za: Juszczak 2001). Kształt gałeczek skrobiowych w roślinach moŝe być: sferyczny, owalny, podłuŝny, nerkowaty, dyskowaty i wielościenny. Ziarna skrobi występują przewaŝnie pojedynczo, a w przypadku skrobi ryŝowej lub owsianej tworzą większe agregaty (Gorczyński 1986, Juszczak 2001). Wielkość gałeczek skrobiowych ma duŝe znaczenie w gospodarczym wykorzystaniu, poniewaŝ decyduje o fizyczno-chemicznych właściwościach danej skrobi, a więc i jej przydatności technologicznej (Lewosz 1985, Lewandowicz i Mączyński 1990). Skrobia w postaci naturalnej, jak i zmodyfikowanej, znajduje zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu, np. w: krochmalniczym, spoŝywczym, cukierniczym, piekarniczym, papierniczym, farmaceutycznym, chemicznym, kosmetycznym i w gorzelnictwie (Golachowski 1998, Juszczak 2001). Roślinami surowcowymi są głównie ziemniaki, kukurydza, ryŝ, pszenica, owies, jęczmień. W Polsce na skalę przemysłową produkuje się krochmal ziemniaczany i pszenny (Golachowski 1998), a na świecie takŝe krochmal kukurydziany (Lewandowicz i Mączyński 1990). W krochmalnictwie wykorzystuje się głównie skrobię o duŝych ziarnach, które w procesie technologicznym oczyszczane są najszybciej i najłatwiej (Sroczyński 1954, Leszczyński 1977, Lewosz 1985). Wielkość gałeczek wpływa teŝ na jakość otrzymywanego krochmalu, gdyŝ krochmal z przewagą gałeczek duŝych jest bielszy, ma połysk i większą lepkość. TakŜe w gorzelnictwie preferowane są duŝe ziarna skrobiowe o wyrównanej wielkości, bo sprzyja to łatwiejszemu scukrzaniu się skrobi w procesie produkcji spirytusu. Wielkość gałeczek ma związek z róŝną reaktywnością skrobi grubo- i drobnoziarnistej. Ziarna duŝe łatwiej ulegają scukrzaniu, dekstrynizacji, kleikowaniu, zapewniając wyŝszą wydajność w produkcji alkoholi i syropów (Sroczyński i Skalski 1975, Jarociński i Jarosz 1980, Lewosz 1985, Leszczyński i Golachowski 1995). 94

3 Ziarna małe są często gubione w procesie produkcji krochmalu (Sroczyński 1954, Leszczyński 1977, Lewosz 1985). Dawniej uniemoŝliwiało to w ogóle uŝycie skrobi drobnoziarnistej do jego produkcji. Mimo iŝ powstały nowe technologie, część najmniejszych gałeczek jest dalej tracona z wodami sokowymi lub trafia do szlamów (Leszczyński 1977). Ziarna małe mają jednak wyŝszą zawartość fosforu i dają kleiki o wyŝszej jakości. Cechy te są istotne przy produkcji klejów, wypełniaczy i emulgatorów (Lewosz 1985) oraz w przemyśle spoŝywczym przy produkcji kisieli i mączki budyniowej, do której uŝywa się skrobi ziemniaczanej w połączeniu z kukurydzianą (Golachowski 1998). PodwyŜszenie lepkości wyprodukowanego krochmalu jest waŝne dla przemysłu tekstylnego, papierniczego i chemicznego, gdzie wymaga się wysokiej lepkości kleików (Pałasiński 1964, Leszczyński 1977). Badania nad wielkością ziaren skrobi mają więc znaczenie utylitarne, przy czym stosuje się do tego odmienne metody. Celem niniejszej pracy jest ocena moŝliwości wykorzystania mikroskopu optycznego do analizy wielkości ziaren skrobi róŝnego pochodzenia oraz badań nad zmiennością tej cechy. PRZEGLĄD METOD BADAŃ SKROBI W badaniach skrobi waŝna jest ocena jej zawartości i wielkości. Stosowane są do tego róŝne metody. Zestawienie dotychczas stosowanych metod przedstawiono w tabeli 1. Tabela 1 Metody badania zawartości skrobi i jej wielkości stosowane przez róŝnych autorów Table 1 Investigation methods for the starch content and the starch grains size applied by different authors Metoda Źródło Ocena CięŜaru właściwego (waga hydrostatyczna) Sedymentacyjna (waga sedymentacyjna) Polarymetryczna (polarymetr) Laserowej analizy cząstek Mikroskopowa (mikroskop elektronowy) Songin i Mińczuk 1971 Metodyka badania Instrukcja dla producentów skrobi 2004 Pałasiński 1964 Leszczyński i Golachowski 1995 Samotus i Pałasiński 1958 za: Berski i in. 1999, 2000 Fortuna i Juszczak 2000b wg metodyki Mereditha 1984 zawartość skrobi (%) frakcja wielkości ziaren skrobi Rutkowska 1981 za: Sikora 1995 zawartość skrobi (%) Fortuna i Juszczak 2000a Fortuna i Juszczak 2000b Fannon i in. 1992, 1993 oraz Huber i Be Miller 1997 za: Juszczak 2001 średnia waŝona średnica ziaren struktura powierzchniowa ziaren 95

4 Metoda cięŝaru właściwego. SłuŜy do oznaczania zawartości procentowej skrobi, głównie w bulwach ziemniaka, za pomocą wagi Reimanna-Parowa. Jest to waga hydrostatyczna, a określenie skrobiowości odbywa się na podstawie cięŝaru bulw pod wodą w odniesieniu do wagi suchej próby. Wykorzystuje się zaleŝność między skrobiowością ziemniaków a ich gęstością. Metoda ta pozwala oznaczyć zawartość skrobi w odmianach i rodach hodowlanych ziemniaka. Jest podstawą wydzielenia odmian skrobiowych, a takŝe oceny skrobiowości partii ziemniaków skupowanych dla przemysłu. Metoda sedymentacyjna. Pozwala na rozdzielenie skrobi na frakcje wielkości ziaren skrobi oraz wyznaczenia procentowego udziału frakcji ziaren skrobi o poszczególnych rozmiarach (Jadamiec 2005). Metoda ta jest oparta na procesie sedymentacji. W badaniach wielu autorów stosowano najczęściej wagę sedymentacyjną Sartorius. Berski i in. (1999) na podstawie uzyskanych wyników wyliczali wagowy procent udziału ziaren: duŝych (o średnicy powyŝej 30,6 µm), średnich (o średnicy od 21,6 do 30,6 µm) i małych (o średnicy mniejszej niŝ 21,6 µm). Inni autorzy (Pałasiński 1964, Leszczyński i Golachowski 1995) na podstawie wyliczonych czasów opadania gałeczek określonych rozmiarów równieŝ rozdzielali skrobię na trzy frakcje: ziaren duŝych (większych od 40 µm), średnich (od µm) oraz małych (mniejszych od 25 µm). Metoda polarymetryczna. Metodę tę zastosowano do oceny skrobiowości odmian jadalnych ziemniaka w badaniach nad zaleŝnością między zawartością skrobi a poziomem azotanów (Sikora 1995). W suszu uzyskanym z części miazgi ziemniaczanej oznaczono zawartość skrobi z chlorkiem wapnia (Rutkowska 1981 za: Sikora 1995). Badane próby bulw charakteryzowały się dość zróŝnicowaną zawartością skrobi. Odmiany zawierające od 12-16,7% skrobi określono jako niskoskrobiowe, zawierające od 14-18,5% jako średnio skrobiowe, a do wysokoskrobiowych zaliczono odmiany zawierające od 19,8 do 22,1% skrobi. Metoda laserowej analizy cząstek. Ziarnistość skrobi w badaniach Fortuny i Juszczak (2000a) oznaczano w laserowym analizatorze wielkości cząstek Analysette 22 (Fritsch, Niemcy). Wyniki podano jako średnią waŝoną średnicę ziaren. Największą średnicą ziaren wśród badanych gałeczek skrobiowych róŝnych gatunków roślin (ryŝ, owies, kukurydza, pszenŝyto, ziemniaki) odznaczała się skrobia ziemniaczana. Badania mikroskopowe (mikroskop elektronowy). Badania morfologii ziaren skrobi dotyczące ich struktury powierzchniowej, obecności porów, kanałów i innych tworów na ich powierzchni przeprowadzane były za pomocą wysoko wyspecjalizowanej mikroskopii elektronowej. Przykładowo badania porowatości ziaren skrobi, w powiązaniu z ich podatnością na działanie amylazy bakteryjnej, przeprowadzone były przez Fortunę i Juszczak (2000b) za pomocą skaningowego mikroskopu elektronowego Jeol JSM UŜywając mikroskopu skaningowego i transmisyjnego zaobserwowano zewnętrzne pory na powierzchni ziaren skrobi kukurydzianej, sorgo i prosa oraz pory 96

5 ułoŝone wzdłuŝ równoleŝnikowej bruzdki duŝych ziaren skrobi pszennej i jęczmiennej (Fannon i in za: Juszczak 2001). Wielkość i kształt ziaren skrobi róŝnych gatunków roślin moŝna takŝe badać przy uŝyciu mikroskopu świetlnego. W badaniach własnych wykorzystano stosowane obecnie komputerowe programy analizy obrazów mikroskopowych. Gałeczki skrobiowe, wybarwione płynem Lugola, są doskonale widoczne juŝ przy powiększeniu 100 lub, w przypadku mniejszych ziaren, przy powiększeniu 400 lub 600. MATERIAŁ I METODYKA BADAŃ Materiałem badawczym była skrobia róŝnych gatunków roślin, pochodzących ze świeŝych owoców i warzyw (banan, jabłko, marchew, ziemniak) oraz z niektórych przetworów roślinnych (kasze, mąki, płatki, ryŝ). W przypadku ziemniaka badano pięć róŝnych odmian: Lord, Miłek, Bila, Andromeda, Hinga (tab. 2). Gatunki roślin i odmiany wykorzystywane w badaniach Species of plants and cultivars used in the research Tabela 2 Table 2 Gatunek/Odmiana Pochodzenie materiału Zawartość skrobi wg literatury % Źródło Banan (owoce) obrót handlowy 7 Internet Gryka (kasza) praŝona, Stoisław Gorczyński 1986 Jabłoń (owoce) obrót handlowy 15 Internet Kukurydza (kasza) naturalna, Vivi, Warszawa 60 Jasnowska i in Marchew (korzeń) obrót handlowy 5-10 (węglowodany ogółem) Internet Owies (płatki) górskie, Stoisław Jasnowska i in Pszenica (mąka) luksusowa, typ 550, Gloria, Kutno Gorczyński 1986 RyŜ (suszony) suszony, biały, Sonko 75 Gorczyński 1986 Ziemniak (mąka) Superior, Kupiec, Krzymów - - Ziemniak (bulwa) odmiany: Lord Miłek Bila Andromeda Hinga SDOO* KarŜniczka hodowla w ramach PDO** bardzo wczesne bardzo wczesne wczesne średniowczesne późne ** SDOO Stacja Doświadczalnej Oceny Odmian ** PDO Porejestrowe Doświadczalnictwo Odmianowe 11,9 14,0 13,1 12,1 22,1 Lista Opisowa Odmian 2005,

6 Pomiarów wielkości ziaren skrobi dokonywano za pomocą mikroskopu świetlnego NICON EKLIPSE E 400, wykorzystując komputerowy system analizy obrazów mikroskopowych LUCIA. Preparaty mikroskopowe wykonywano z soku świe- Ŝego miąŝszu lub z roztworu skrobi, wybarwiając je płynem Lugola. Ziarna skrobi ziemniaczanej obserwowano przy powiększeniu 100, natomiast wszystkich innych gatunków przy powiększeniu 400, z wyjątkiem ryŝu, którego ziarna z powodu małej ich wielkości obserwowano przy powiększeniu 600. Obrazy przenoszono do komputera i wykorzystując program LUCIA mierzono większą średnicę gałeczek skrobi dla co najmniej 50 kolejnych ziaren w polu widzenia. Dla kaŝdego preparatu wykonano losowo po trzy róŝne zdjęcia obrazu mikroskopowego wybarwionych ziaren. Wyliczano średnią i zakres wielkości ziaren dla kaŝdego gatunku. Dokładniejszą analizę przeprowadzono dla skrobi ziemniaka, u którego przebadano pięć róŝnych odmian. Dla kaŝdej odmiany badano po 4 średnie bulwy, kaŝdą bulwę traktując jako oddzielne powtórzenie. Dla kaŝdej z bulw wykonano oddzielnie jeden preparat mikroskopowy. Mierzono średnicę dla 50 do 60 kolejnych ziaren z preparatu dla kaŝdej bulwy. Następnie wyliczano średnią, odchylenie standardowe (SD) i współczynnik zmienności (CV) dla kaŝdej odmiany. WYNIKI 1. Porównanie wielkości ziaren skrobi róŝnych gatunków. Wyniki pomiarów i uzyskanych parametrów dla wielkości gałeczek skrobi róŝnego pochodzenia zestawiono w tabeli 3. Największą średnią wielkością ziaren skrobi charakteryzował się ziemniak. Wśród jego odmian największe gałeczki skrobi miały odmiany Andromeda (40,08 µm) oraz Hinga (38,32 µm). NajniŜszą średnią wielkość ziaren (32,12 µm) odnotowano u odmiany Bila. Z pozostałych gatunków największe ziarna skrobi zaobserwowano u kukurydzy, banana i gryki. Badane ziarna skrobi w mące ziemniaczanej były mniejsze od średniej wielkości gałeczek u kaŝdej z odmian ziemniaka. Zdecydowanie najmniejszą średnią wielkością gałeczek charakteryzowały się: skrobia ryŝowa (3,75 µm), owsiana (6,18 µm) oraz skrobia pochodząca z jabłek (6,08 µm). Nieco większe okazały się ziarna skrobi pszennej (14,07 µm) oraz gryczanej (18,32 µm). Skrobia bananowa była zbliŝona do ziemniaczanej tylko wielkością ziaren, natomiast róŝniła się kształtem. Podczas gdy w bulwach ziemniaka ziarna skrobi były okrągłe lub owalne (ryc. 1), to w przypadku skrobi w bananie ziarna przypominały bardzo wydłuŝone, grube prostokąty lub wielokąty (ryc. 2). U kukurydzy zauwaŝono małą liczbę duŝych, kulistych gałeczek, a w korzeniu marchwi małą liczbę pojedynczych duŝych ziaren skrobi oraz więcej drobnych. ZróŜnicowanie wielkości ziaren skrobi u poszczególnych gatunków dobrze charakteryzują współczynniki zmienności (CV%). NajwyŜsze wartości współczynników zmienności stwierdzono dla jabłoni i gryki (powyŝej 55%). U pozostałych gatunków roślin współczynniki zmienności były takŝe wysokie najniŝsze przekraczały 27%. 98

7 99

8 Ryc. 1. Ziarna skrobi ziemniaka odmiana Andromeda (powiększenie 10 ) Fig. 1. The starch grains of the potato cultivar Andromeda (the increase 10 ) Ryc. 2. Ziarna skrobi owocu banana (powiększenie 40 ) Fig. 2. The starch grains of the banana fruit (the increase 40 ) 100

9 2. Analiza rozkładów wielkości ziaren skrobi ziemniaka. Aby ocenić charakter cechy wielkości ziaren skrobi i jej genetycznego uwarunkowania, a takŝe róŝnic pomiędzy odmianami, analizowano rozkłady tej cechy u badanych odmian ziemniaka (ryciny 3-8). Ryc. 3. Rozkład wielkości ziaren skrobi u odmiany Lord Fig. 3. Distribution of the starch grains size of the cultivar Lord liczba ziaren = 232 liczba ziaren = 229 Ryc. 4. Rozkład wielkości ziaren skrobi u odmiany Miłek Fig. 4. Distribution of the starch grains size of the cultivar Miłek 101

10 Ryc. 5. Rozkład wielkości ziaren skrobi u odmiany Bila Fig. 5. Distribution of the starch grains size of the cultivar Bila liczba ziaren = 231 liczba ziaren = 236 Ryc. 6. Rozkład wielkości ziaren skrobi u odmiany Andromeda Fig. 6. Distribution of the starch grains size of the cultivar Andromeda 102

11 liczba ziaren = 227 Ryc. 7. Rozkład wielkości ziaren skrobi u odmiany Hinga Fig. 7. Distribution of the starch grains size of the cultivar Hinga Ryc. 8. Rozkład wielkości ziaren skrobi u badanych odmian ziemniaka Fig. 8. Distribution of the starch grains size at investigated potato cultivars 103

12 Wszystkie rozkłady wyraźnie róŝnią się od rozkładu normalnego i wykazują skośność dodatnią. Brak rozkładu normalnego świadczyć moŝe o jakościowym charakterze tej cechy, zwłaszcza Ŝe dla odmian Bila (ryc. 5) i Lord (ryc. 3) moŝna mówić o rozkładzie dwuszczytowym, a w przypadku odmiany Andromeda nawet o trójszczytowym. Wyliczone parametry statystyczne przedstawiono w tabeli 4. Tabela 4 Parametry statystyczne dla cechy wielkości ziaren skrobi u badanych odmian Table 4 Statistical parameters for the feature of the size of starch grains at investigated cultivars Odmiana Średnia (µm) Mediana (µm) Kurtoza (µm) Skośność (µm) Lord 35,26 32,48-0,2672 0,6746 Miłek 33,84 31,55-0,1378 0,6295 Bila 32,12 29,01 0,3124 0,9962 Andromeda 40,08 36,67-0,7622 0,4757 Hinga 38,32 33,68-0,4851 0,6661 U wszystkich badanych odmian wartości średniej są zdecydowanie wyŝsze od mediany. Współczynniki skośności, charakteryzujące stopień asymetrii rozkładu wokół średniej, najwyŝszą wartość wykazują dla odmiany Bila, a najniŝszą dla Andromedy. Tak więc największa asymetria wystąpiła w rozkładzie wielkości ziaren skrobi u odmiany Bila, a najmniejsza u Andromedy. Obliczone parametry spłaszczenia rozkładów (kurtoza) w stosunku do rozkładu normalnego teŝ wyraźnie róŝniły odmiany. W przypadku odmiany Bila uzyskano współczynnik dodatni, a dla pozostałych odmian ujemny, o dość zróŝnicowanej wartości. PODSUMOWANIE I WNIOSKI Spośród omówionych wcześniej metod badania skrobi dla badań własnych wybrano metodę mikroskopową przy uŝyciu mikroskopu świetlnego, z wykorzystaniem komputerowej analizy obrazów. Do wykonania pomiarów wielkości gałeczek skrobiowych nie jest konieczny mikroskop elektronowy, którego uŝywa się m.in. do dokładnego określenia struktury powierzchniowej ziaren (porów, kanałów, wybrzuszeń), poniewaŝ wielkości ziaren i ich kształty doskonale są widoczne w mikroskopie świetlnym i to juŝ przy powiększeniu 10 lub przy 40 i 60 w przypadku mniejszych ziaren. W metodzie sedymentacyjnej wprawdzie takŝe wyznacza się wielkość ziaren, ale rozdzielając ziarna skrobi na trzy frakcje wielkości (przedziały) i oznaczając w nich procentowy udział poszczególnych frakcji wagowych. Natomiast w metodzie mikroskopowej otrzymujemy dokładny pomiar kaŝdego widocznego ziarna. Nie posłuŝono się metodą wagową przy uŝyciu wagi skrobiowej, poniewaŝ stosuje się ją do oceny procentowej zawartości skrobi w bulwach, a nie do 104

13 mierzenia wielkości ziaren. Wybrana metoda mikroskopowa, choć czasochłonna, jest dość prosta i nie wymaga zastosowania dodatkowego, specjalistycznego sprzętu (wirówek, analizatorów, polaryzatorów, wag). Ziarna skrobi róŝnego pochodzenia róŝnią się między sobą wielkością i kształtem. TakŜe w obrębie danego gatunku występuje duŝa odmienność wielkości gałeczek. W badaniach róŝnych gatunków stwierdzono, Ŝe największą wielkością ziaren charakteryzuje się skrobia ziemniaczana, a najmniejszą skrobia ryŝowa. Małe ziarna ma teŝ skrobia owsiana. Jest to zgodne z badaniami innych autorów. Według Fortuny i Juszczak (2000a) największą średnicą ziaren odznaczała się skrobia ziemniaczana, a najmniejszą skrobia ryŝowa i owsiana. Podobnie twierdzą takŝe inni autorzy, podkreślając, Ŝe skrobia ziemniaczana wyróŝnia się wielkością ziaren wśród innych rodzajów skrobi (Jarociński i Jarosz 1980, Lewandowicz i Mączyński 1990). Skrobia ziemniaczana występuje w postaci gałeczek o rozmiarach od µm róŝniących się kształtem oraz właściwościami fizycznymi i składem chemicznym (Leszczyński i Golachowski 1995, s. 19). Potwierdzają to wyniki badań własnych, w których wielkość gałeczek wahała się od 9,76 µm do 85,13 µm. Według Lewandowicza i Mączyńskiego (1990) najmniejsze ziarna skrobi ziemniaczanej mają wielkość równą przeciętnej wielkości granulek skrobi kukurydzianej wysokoamylozowej, a niewiele tylko mniejszą od kukurydzy zwykłej. Badając średnicę ziaren skrobiowych w kaszce kukurydzianej nie stwierdzono obecności aŝ tak małych gałeczek. Przeciętna średnica ziaren skrobi w tej kaszce okazała się zbliŝona do średniej wielkości gałeczek badanych skrobi ziemniaczanych. RóŜnica w wynikach moŝe być spowodowana tym, iŝ w badaniach Lewandowicza i Mączyńskiego (1990) sprawdzano róŝne rodzaje samej kukurydzy, natomiast w niniejszej pracy uŝyto do badań produktu przetworzonego kaszki kukurydzianej, produkowanej głównie dla dzieci. W przypadku skrobi pszennej uzyskano wyniki podobne do Lewandowicza i Mączyńskiego (1990). Średnia wielkość ziaren w mące pszennej w badaniach własnych wyniosła 14,07 µm, a w badaniach ww. autorów 16,6 µm. Zestawienie wielkości gałeczek skrobi róŝnego pochodzenia przedstawia tabela 5. Wśród przebadanych rodzajów skrobi uzyskano podobne wyniki wielkości ziaren w przypadku skrobi ziemniaczanej, ryŝowej i pszennej, natomiast inne, jeśli chodzi o skrobię kukurydzianą. Bardzo małe gałeczki odnotowano w skrobi pochodzącej z owocu jabłoni i częściowo w marchwi. Przypuszczalnie, w znacznym stopniu uległy one hydrolizie na cukry prostsze sacharozę i glukozę, stąd duŝa ilość małych ziaren skrobiowych. Z obserwacji ziaren skrobi róŝnego pochodzenia widać, Ŝe mają one kształty: owalne, eliptyczne (skrobia ziemniaczana, ryc. 1), kuliste (skrobia pszeniczna, kukurydziana i gryczana), drobne, pojedyncze lub zebrane w większe złoŝone kompleksy (skrobia owsiana i ryŝowa) wydłuŝone prostokąty (skrobia bananowa, ryc. 2) albo małe, róŝnorodne wielokąty lub owale (skrobia w jabłkach). PrzewaŜają kształty kuliste i owalne. WydłuŜone kształty ziaren skrobi bananowej są prawdopodobnie związane z wydłuŝonym kształtem komórek miękiszowych w bananie. Skrobie róŝnych gatunków roślin róŝnią się między sobą nie tylko wielkością i kształtem ziaren, ale takŝe budową chemiczną i cechami fizyczno-chemicznymi. 105

14 Zestawienie wielkości ziaren skrobi u róŝnych gatunków roślin (dane literaturowe* i badania własne) The list of the starch grains size at different species of plants (literature data* and own research) Tabela 5 Table 5 Pochodzenie skrobi Zakres wielkości ziaren (µm) Badania obce Badania własne Średnia wielkość (µm) Badania obce Badania własne ryŝ suszony biały ,8 ryŝ woskowy włoski ,6 - kukurydza wysokoamylozowa (70% amylozy) kukurydza wysokoamylozowa (55% amylozy) ,7 - kukurydza kukurydza (kasza) ,5 kukurydza woskowa ,2 - tapioka brazylijska ,2 - sorgo ,2 - sorgo woskowe ,9 - pszenica (mąka) ,1 pszenica ,6 - jęczmień ,7 - słodkie ziemniaki japońskie ,6 - sago ,1 - ziemniaki ,9 ziemniaki (mąka) * Lewandowicz i Mączyński (1990) Zasadniczą cechą wpływającą na te właściwości i reaktywność skrobi jest wielkość ziaren. Decyduje ona o przydatności technologicznej danego rodzaju skrobi i o jej podatności na róŝnego rodzaju modyfikacje. Najłatwiej zachodzą procesy modyfikacji skrobi ziemniaczanej, co jest związane właśnie z wielkością ziaren, ich uwodnieniem oraz przebiegiem procesu kleikowania (Lewandowicz i Mączyński 1990). 106

15 LITERATURA Berski W., Kołodziej Z., Danilczenko H Charakterystyka skrobi wyizolowanej z litewskich odmian ziemniaka. Zesz. Nauk. AR Kraków, Technol. śyw., 11: Berski W., Kołodziej Z., Golachowski A Modyfikacja skrobi ziemniaczanej o róŝnej zawartości fosforu metodą ekstruzji. Zesz. Nauk. AR Kraków, Technol. śyw., 12: Fortuna T., Juszczak L. 2000a. Wybrane właściwości skrobi róŝnego pochodzenia. Zesz. Nauk. AR Kraków, Technol. śyw., 12: Fortuna T., Juszczak L. 2000b. Porowatość ziaren skrobi a ich podatność na działanie preparatu L-amylazy bakteryjnej. Zesz. Nauk. AR Kraków, 367: Golachowski A Stosowanie skrobi i jej przetworów w przemyśle spoŝywczym. Zesz. Nauk. AR Wrocław, Technol. śywn., 12: Gorczyński T Ćwiczenia z botaniki. PWN. Warszawa Instrukcja dla producentów skrobi Agencja Rynku Rolnego, Jadamiec M Analiza sedymentacyjna. Politechnika Śląska, Wydział Chemiczny. Jarociński J., Jarosz K Gorzelnictwo i droŝdŝownictwo. WSP. Warszawa. Jasnowska J., Jasnowski M., Radomski J Botanika. Brasika. Szczecin. Juszczak L Struktura powierzchniowa ziaren skrobi. Zesz. Nauk. AR Kraków, Technol. śyw., 13: Leszczyński W Wpływ róŝnych czynników działających w uprawie ziemniaka na niektóre właściwości fizyczne i skład chemiczny otrzymywanej skrobi. Zesz. Nauk. AR Wrocław, Rozprawy, 9: Leszczyński W., Golachowski A Właściwości skrobi ziemniaczanej rozsortowanej według wielkości gałeczek. Zesz. Nauk. AR Wrocław, Technol. śyw., 9: Lewandowicz G., Mączyński M Chemiczna modyfikacja skrobi. cz. II. Reaktywność skrobi róŝnych gatunków roślin. Chemik, 3: Lewosz J Wybrane zagadnienia z biochemii ziemniaka. W: Biologia ziemniaka. W. Gabriel (red.). PWN. Warszawa. Lista Opisowa Odmian. Rośliny Rolnicze. Cz COBORU, Słupia Wielka. Lista Opisowa Odmian. Rośliny Rolnicze. Cz COBORU, Słupia Wielka. Metodyka badania wartości gospodarczej odmian (WGO) roślin uprawnych. Rośliny Rolnicze. Ziemniak COBORU, Słupia Wielka. Pałasiński M Badania nad lepkością kleików skrobi ziemniaczanej, Acta Agraria et Silvestria, 4: Sikora E Badania nad zaleŝnością między zawartością skrobi a poziomem azotanów w bulwach ziemniaka. Zesz. Nauk. AR Kraków, Technol. śywn., 7: Songin Wł., Mińczuk G Wpływ odmiany ziemniaków i sposoby czyszczenia surowca na efektywność produkcji suszu pastewnego. Zesz. Nauk. WSR w Szczecinie, 37: Sroczyński A Zmiany skrobi w okresie wegetacji ziemniaka. Roczniki Nauk Rolniczych, 69-A-4. Sroczyński A., Skalski J Effects of temperature and grain sitze of starch on the dextrin formation. AAP, 1:

Lista Odmian Zalecanych do uprawy na obszarze województwa małopolskiego na rok 2015

Lista Odmian Zalecanych do uprawy na obszarze województwa małopolskiego na rok 2015 Lista Odmian Zalecanych do uprawy na obszarze województwa małopolskiego na rok 2015 Pszenica ozima TONACJA (2001) Odmiana jakościowa (grupa A). Zimotrwałość - dość duża. Odporność na septoriozę liści i

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 2 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 1 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo zbożowe 1.1. Asortyment przetwórstwa zbożowego 1.2. Surowce

Bardziej szczegółowo

POMIAR GRANULACJI SUROWCÓW W MINERALURGII PRZY UśYCIU NOWOCZESNYCH ELEKTRONICZNYCH URZĄDZEŃ POMIAROWYCH

POMIAR GRANULACJI SUROWCÓW W MINERALURGII PRZY UśYCIU NOWOCZESNYCH ELEKTRONICZNYCH URZĄDZEŃ POMIAROWYCH POMIAR GRANULACJI SUROWCÓW W MINERALURGII PRZY UśYCIU NOWOCZESNYCH ELEKTRONICZNYCH URZĄDZEŃ POMIAROWYCH Stanisław Kamiński, Dorota Kamińska KAMIKA Instruments, ul. Strawczyńska 16, 01-473 Warszawa, www.kamika.pl,

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ 11 PRODUKTY PRZEMYSŁU MŁYNARSKIEGO; SŁÓD; SKROBIE; INULINA; GLUTEN PSZENNY

DZIAŁ 11 PRODUKTY PRZEMYSŁU MŁYNARSKIEGO; SŁÓD; SKROBIE; INULINA; GLUTEN PSZENNY 1 1 Uwagi 1. Niniejszy dział nie obejmuje: DZIAŁ 11 PRODUKTY PRZEMYSŁU MŁYNARSKIEGO; SŁÓD; SKROBIE; INULINA; GLUTEN PSZENNY (a) palonego słodu stanowiącego namiastkę kawy (pozycja 0901 lub 2101); (b) przetworzonej

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ROZKŁADÓW PODSTAWOWYCH CECH FIZYCZNYCH ZIAREN GRYKI I ŁUSZCZYN RZODKWI ŚWIRZEPY W ASPEKCIE MODELOWANIA PROCESÓW ROZDZIELCZYCH

ANALIZA ROZKŁADÓW PODSTAWOWYCH CECH FIZYCZNYCH ZIAREN GRYKI I ŁUSZCZYN RZODKWI ŚWIRZEPY W ASPEKCIE MODELOWANIA PROCESÓW ROZDZIELCZYCH Zdzisław Kaliniewicz, Piotr Markowski, Tadeusz Rawa Katedra Maszyn Roboczych i Procesów Separacji Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie ANALIZA ROZKŁADÓW PODSTAWOWYCH CECH FIZYCZNYCH ZIAREN GRYKI

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NAWADNIANIA I NAWOśENIA MINERALNEGO

WPŁYW NAWADNIANIA I NAWOśENIA MINERALNEGO InŜynieria Rolnicza 3/63 Zdzisław Koszański, Ewa Rumasz Rudnicka., S. Karczmarczyk, P. Rychter * Zakład Produkcji Roślinnej i Nawadniania Akademia Rolnicza w Szczecinie *Zakład Biochemii WyŜsza Szkoła

Bardziej szczegółowo

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Sebastian Kokot XXI Krajowa Konferencja Rzeczoznawców Majątkowych, Międzyzdroje 2012 Rzetelnie wykonana analiza rynku nieruchomości

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI SPRAWOZDANIE z prowadzenia w 2008r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego w zakresie: warzywnictwa metodami ekologicznymi pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Marcin Ryfa, Gr.4, PST. Wartość wypiekowa mąki żytniej

Marcin Ryfa, Gr.4, PST. Wartość wypiekowa mąki żytniej Marcin Ryfa, Gr.4, PST Wartość wypiekowa mąki żytniej Wartość wypiekowa mąki jest to wskaźnik określający odchylenie od ustalonego wzorca. Na pojęcie wartość wypiekowa mąki żytniej składa się: zdolność

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

LISTA ZALECANYCH ODMIAN DO UPRAWY W WOJ. ŚLĄSKIM NA ROK 2011

LISTA ZALECANYCH ODMIAN DO UPRAWY W WOJ. ŚLĄSKIM NA ROK 2011 Centralny Ośrodek Badań Roślin Uprawnych Stacja Doświadczalna Oceny Odmian w Pawłowicach LISTA ZALECANYCH ODMIAN DO UPRAWY W WOJ. ŚLĄSKIM NA ROK 2011 ZBOŻA JARE ZBOŻA OZIME RZEPAK OZIMY ZIEMNIAKI GROCH

Bardziej szczegółowo

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska Indeks glikemiczny a produkty piekarskie Dr inż. Małgorzata Wronkowska Według danych Urzędu Statystycznego za rok 2010 przeciętne miesięczne spożycie chleba na osobę w Polsce w ostatnich 10 latach spadło

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego)

Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego) Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego) Raport wykonany na zlecenie Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. na podstawie ankiet PAIiIZ S.A. Warszawa

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ SENSORYCZNA WARZYWNYCH PRZETWORÓW EKOLOGICZNYCH Z PAPRYKI I FASOLI SZPARAGOWEJ

JAKOŚĆ SENSORYCZNA WARZYWNYCH PRZETWORÓW EKOLOGICZNYCH Z PAPRYKI I FASOLI SZPARAGOWEJ JAKOŚĆ SENSORYCZNA WARZYWNYCH PRZETWORÓW EKOLOGICZNYCH Z PAPRYKI I FASOLI SZPARAGOWEJ SENSORY QUALITY OF PROCESSED VEGETABLES FROM ORGANIC PEPPER AND GREEN BEANS Ryszard Kosson, Krystyna Elkner, Anna Szafirowska-Walędzik

Bardziej szczegółowo

OKRĘGOWA KOMISJA EGZAMINACYJNA W ŁODZI INFORMACJE O WYNIKACH UCZNIÓW ROZWIĄZUJĄCYCH ARKUSZE NIESTANDARDOWE

OKRĘGOWA KOMISJA EGZAMINACYJNA W ŁODZI INFORMACJE O WYNIKACH UCZNIÓW ROZWIĄZUJĄCYCH ARKUSZE NIESTANDARDOWE OKRĘGOWA KOMISJA EGZAMINACYJNA W ŁODZI INFORMACJE O WYNIKACH UCZNIÓW ROZWIĄZUJĄCYCH ARKUSZE NIESTANDARDOWE SPRAWDZIAN W ROKU 2009 SPIS TREŚCI 1. DANE STATYSTYCZNE UCZNIÓW ROZWIĄZUJĄCYCH DOSTOSOWANE ARKUSZE

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO Wykład 1 i 2

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO Wykład 1 i 2 STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO Wykład 1 i 2 Dariusz Gozdowski Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW Słowo statystyka pochodzi od łacińskiego słowa status, które oznacza

Bardziej szczegółowo

Wiadomości wstępne - uprawa roli i roślin

Wiadomości wstępne - uprawa roli i roślin Wiadomości wstępne - uprawa roli i roślin Dr hab. Bogdan Kulig, prof. UR Tabela obrazująca niesynchroniczny rozwój cywilizacji i rozprzestrzenianie się rolnictwa w Starym Świecie (Zohary i Hopf 2000) Wzrost

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE PRĘDKOŚCI PORUSZANIA SIĘ SZKODNIKÓW Z WYKORZYSTANIEM KOMPUTEROWEJ ANALIZY OBRAZU

OKREŚLENIE PRĘDKOŚCI PORUSZANIA SIĘ SZKODNIKÓW Z WYKORZYSTANIEM KOMPUTEROWEJ ANALIZY OBRAZU Inżynieria Rolnicza 2(90)/2007 OKREŚLENIE PRĘDKOŚCI PORUSZANIA SIĘ SZKODNIKÓW Z WYKORZYSTANIEM KOMPUTEROWEJ ANALIZY OBRAZU Joanna Rut, Katarzyna Szwedziak, Marek Tukiendorf Zakład Techniki Rolniczej i

Bardziej szczegółowo

E-LEARNING JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE DYDAKTYKĘ STUDIÓW STACJONARNYCH. E-learning as a tool to aid stationary studies teaching. 1.

E-LEARNING JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE DYDAKTYKĘ STUDIÓW STACJONARNYCH. E-learning as a tool to aid stationary studies teaching. 1. ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ Seria: Organizacja i Zarządzanie z. XX XXXX Nr kol. XXXX Jarosław KARCEWICZ Politechnika Śląska,Wydział Organizacji i Zarządzania Katedra Informatyki i Ekonometrii

Bardziej szczegółowo

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ Uprawa grochu siewnego w Polsce ma długą tradycję. Gatunek ten odgrywa główną rolę w grupie roślin strączkowych, jako roślina jadalna i pastewna. Dużą wartość odżywczą białka

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTA KONTROLI JAKOŚCI

SPECJALISTA KONTROLI JAKOŚCI SPECJALISTA KONTROLI JAKOŚCI Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Szczecinie ul. A. Mickiewicza 41 70-383 Szczecin tel. 0-91 42 56 126, 0-91 42 56 128 fax 0-91 42 56 125 e-mail: cipkz-szczecin@wup.pl

Bardziej szczegółowo

Mieszadła z łamanymi łopatkami. Wpływ liczby łopatek na wytwarzanie zawiesin

Mieszadła z łamanymi łopatkami. Wpływ liczby łopatek na wytwarzanie zawiesin TOMÁŠ JIROUT FRANTIŠEK RIEGER Wydział Mechaniczny. Czeski Uniwersytet Techniczny. Praha EDWARD RZYSKI Wydział Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska. Politechnika Łódzka. Łódź Mieszadła z łamanymi

Bardziej szczegółowo

Klasa I szkoły ponadgimnazjalnej matematyka

Klasa I szkoły ponadgimnazjalnej matematyka Klasa I szkoły ponadgimnazjalnej matematyka. Informacje ogólne Badanie osiągnięć uczniów I klas odbyło się 7 września 2009 r. Wyniki badań nadesłało 2 szkół. Analizie poddano wyniki 992 uczniów z 4 klas

Bardziej szczegółowo

OKRESY UŻYTKOWANIA I WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW ENERGETYCZNYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH

OKRESY UŻYTKOWANIA I WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW ENERGETYCZNYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Inżynieria Rolnicza 7(95)/2007 OKRESY UŻYTKOWANIA I WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW ENERGETYCZNYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Edmund Lorencowicz Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

OCENA KOSZTÓW I ENERGOCHŁONNOŚCI ZBIORU BURAKÓW CUKROWYCH NA PODKARPACIU

OCENA KOSZTÓW I ENERGOCHŁONNOŚCI ZBIORU BURAKÓW CUKROWYCH NA PODKARPACIU InŜynieria Rolnicza 2/06 Józef Gorzelany, Czesław Puchalski Zakład Mechanizacji Rolnictwa Uniwersytet Rzeszowski OCENA KOSZTÓW I ENERGOCHŁONNOŚCI ZBIORU BURAKÓW CUKROWYCH NA PODKARPACIU Wstęp Streszczenie

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. BIURO ANALIZ I PROGRAMOWANIA Warszawa, 14-9-6 Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 9 13 i w okresie I VII 14 r. Stany Zjednoczone utrzymują pozycję największej i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3 funkcje agregujące

Ćwiczenie 3 funkcje agregujące Ćwiczenie 3 funkcje agregujące Funkcje agregujące, klauzule GROUP BY, HAVING Ćwiczenie 3 funkcje agregujące Celem ćwiczenia jest zaprezentowanie zagadnień dotyczących stosowania w zapytaniach języka SQL

Bardziej szczegółowo

PRZEPROWADZKI RAPORT JAK I DOKĄD PRZEPROWADZAJĄ SIĘ POLACY

PRZEPROWADZKI RAPORT JAK I DOKĄD PRZEPROWADZAJĄ SIĘ POLACY PRZEPROWADZKI RAPORT JAK I DOKĄD PRZEPROWADZAJĄ SIĘ POLACY LIPIEC 2014 JAK I DOKĄD PRZEPROWADZAJĄ SIĘ POLACY? Z analizy 3190 zleceń uŝytkowników serwisu Clicktrans.pl dotyczących przeprowadzek w okresie

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r. MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 01 r.) RYNEK ZBÓŻ NR /05 2 czerwca 05 r.

Bardziej szczegółowo

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Inżynieria Rolnicza 2(100)/2008 TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Sławomir Kocira, Józef Sawa Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

OCENA WIELKOŚCI JEDNORAZOWO PRZEWOŻONYCH ŁADUNKÓW W ZALEŻNOŚCI OD RODZAJU TRANSPORTU I WIELKOŚCI GOSPODARSTWA ROLNICZEGO

OCENA WIELKOŚCI JEDNORAZOWO PRZEWOŻONYCH ŁADUNKÓW W ZALEŻNOŚCI OD RODZAJU TRANSPORTU I WIELKOŚCI GOSPODARSTWA ROLNICZEGO Inżynieria Rolnicza 6(94)/2007 OCENA WIELKOŚCI JEDNORAZOWO PRZEWOŻONYCH ŁADUNKÓW W ZALEŻNOŚCI OD RODZAJU TRANSPORTU I WIELKOŚCI GOSPODARSTWA ROLNICZEGO Stanisław Kokoszka Katedra Inżynierii Rolniczej i

Bardziej szczegółowo

BADANIA RZECZYWISTYCH KOSZTÓW OBSŁUGI TECHNICZNEJ NOWOCZESNYCH KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH. Wstęp

BADANIA RZECZYWISTYCH KOSZTÓW OBSŁUGI TECHNICZNEJ NOWOCZESNYCH KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH. Wstęp Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu CCCXLIII (2002) ZENON GRZEŚ BADANIA RZECZYWISTYCH KOSZTÓW OBSŁUGI TECHNICZNEJ NOWOCZESNYCH KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH Z Instytutu Inżynierii Rolniczej Akademii Rolniczej

Bardziej szczegółowo

Marek Jan Kasprowicz Mateusz Suchanek. Zakład Fizyki AR w Krakowie Krasiczyn, wrzesień 2007

Marek Jan Kasprowicz Mateusz Suchanek. Zakład Fizyki AR w Krakowie Krasiczyn, wrzesień 2007 Badanie wpływu przedsiewnej stymulacji nasion światłem laserowym przy użyciu spektroskopii w świetle widzialnym i w podczerwieni oraz różnicowej kolorymetrii skaningowej Marek Jan Kasprowicz Mateusz Suchanek

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r. MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.) RYNEK ZBÓŻ NR 8/2007 22 luty 2007

Bardziej szczegółowo

RAPORT BADANIA MORFOLOGII ODPADÓW KOMUNALNYCH POCHODZĄCYCH Z TERENU MIASTA GDAŃSKA. Warszawa, styczeń 2014 r.

RAPORT BADANIA MORFOLOGII ODPADÓW KOMUNALNYCH POCHODZĄCYCH Z TERENU MIASTA GDAŃSKA. Warszawa, styczeń 2014 r. RAPORT BADANIA MORFOLOGII ODPADÓW KOMUNALNYCH POCHODZĄCYCH Z TERENU MIASTA GDAŃSKA Warszawa, styczeń 2014 r. RAPORT DLA ZADANIA: Badania morfologii odpadów komunalnych pochodzących z terenu miasta Gdańska

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11

Spis treści. Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 Spis treści Wykaz ważniejszych symboli i akronimów... 11 WPROWADZENIE... 15 1. PROBLEMY WYSTĘPUJĄCE W PROCESACH SZLIFOWANIA OTWORÓW ŚCIERNICAMI Z MIKROKRYSTALICZNYM KORUNDEM SPIEKANYM I SPOIWEM CERAMICZNYM...

Bardziej szczegółowo

Statystyczne metody analizy danych

Statystyczne metody analizy danych Statystyczne metody analizy danych Statystyka opisowa Wykład I-III Agnieszka Nowak - Brzezińska Definicje Statystyka (ang.statistics) - to nauka zajmująca się zbieraniem, prezentowaniem i analizowaniem

Bardziej szczegółowo

OCENA PLONOWANIA I JAKOŚCI OWOCÓW DZIEWIĘCIU ODMIAN TRUSKAWKI. Wstęp. Materiał i metody

OCENA PLONOWANIA I JAKOŚCI OWOCÓW DZIEWIĘCIU ODMIAN TRUSKAWKI. Wstęp. Materiał i metody Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu CCCLXXXIII (2007) MONIKA BIENIASZ, MONIKA MAŁODOBRY, WŁODZIMIERZ LECH OCENA PLONOWANIA I JAKOŚCI OWOCÓW DZIEWIĘCIU ODMIAN TRUSKAWKI Z Katedry Sadownictwa i Pszczelnictwa

Bardziej szczegółowo

Pomiary wybranych właściwości fizycznych mieszanin ziarnistych i pasz

Pomiary wybranych właściwości fizycznych mieszanin ziarnistych i pasz Katedra Inżynierii Systemów Wydział Nauk Technicznych Pomiary wybranych właściwości fizycznych mieszanin ziarnistych i pasz Rok. grupa.. Nr grupy laboratoryjnej. Imiona i nazwiska TEMAT: Pomiary wybranych

Bardziej szczegółowo

Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych

Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych Pracownia Molekularne Ciało Stałe Ćw.6. Badanie własności soczewek elektronowych Brygida Mielewska, Tomasz Neumann Zagadnienia do przygotowania: 1. Budowa mikroskopu elektronowego 2. Wytwarzanie wiązki

Bardziej szczegółowo

METODA POMIARU POWIERZCHNI KONTAKTU MIĘDZY NASIONAMI

METODA POMIARU POWIERZCHNI KONTAKTU MIĘDZY NASIONAMI Inżynieria Rolnicza 8(96)/2007 METODA POMIARU POWIERZCHNI KONTAKTU MIĘDZY NASIONAMI Jarosław Frączek, Marek Wróbel Katedra Inżynierii Mechanicznej i Agrofizyki, Akademia Rolnicza w Krakowie Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPOMAGAJĄCY OCENĘ INWESTYCJI MECHANIZACYJNYCH DOZEM 2

PROGRAM WSPOMAGAJĄCY OCENĘ INWESTYCJI MECHANIZACYJNYCH DOZEM 2 InŜynieria Rolnicza 6/2005 Michał Cupiał, Sylwester Tabor Katedra InŜynierii Rolniczej i Informatyki Akademia Rolnicza w Krakowie PROGRAM WSPOMAGAJĄCY OCENĘ INWESTYCJI MECHANIZACYJNYCH DOZEM 2 Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

Miniskrypt do ćw. nr 4

Miniskrypt do ćw. nr 4 granicach ekonomicznych) a punktami P - I (obszar inwersji) występuje przyspieszenie wzrostu spadku ciśnienia na wypełnieniu. Faza gazowa wnika w fazę ciekłą, jej spływ jest przyhamowany. Między punktami

Bardziej szczegółowo

Efektywności systemu zarządzania jakością ISO/TS 16949. Wprowadzenie. Jacek Mazurkiewicz Izabela Banaszak Magdalena Wierzbicka

Efektywności systemu zarządzania jakością ISO/TS 16949. Wprowadzenie. Jacek Mazurkiewicz Izabela Banaszak Magdalena Wierzbicka 1 Jacek Mazurkiewicz Izabela Banaszak Magdalena Wierzbicka Efektywności systemu zarządzania jakością ISO/TS 16949 Aby poznać działania, jakie powoduje system zarządzania jakością (SZJ), w artykule przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza zmienności obciążeń w sieciach rozdzielczych Statistical Analysis of the Load Variability in Distribution Network

Statystyczna analiza zmienności obciążeń w sieciach rozdzielczych Statistical Analysis of the Load Variability in Distribution Network Statystyczna analiza zmienności obciążeń w sieciach rozdzielczych Statistical Analysis of the Load Variability in Distribution Network Wojciech Zalewski Politechnika Białostocka, Wydział Zarządzania, Katedra

Bardziej szczegółowo

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Analiza wraŝliwości Banków Spółdzielczych na dokapitalizowanie w kontekście wzrostu akcji

Bardziej szczegółowo

OCENA KONDYCJI EKONOMICZNO-FINANSOWEJ WYBRANYCH SEKTORÓW WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO W 2005 ROKU

OCENA KONDYCJI EKONOMICZNO-FINANSOWEJ WYBRANYCH SEKTORÓW WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO W 2005 ROKU Ocena kondycji ekonomiczno-finansowej wybranych sektorów... STUDIA I PRACE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZĄDZANIA NR 2 249 WALDEMAR TARCZYŃSKI MAŁGORZATA ŁUNIEWSKA Uniwersytet Szczeciński OCENA KONDYCJI

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE WEWNĘTRZNYCH GENERATORÓW RC DO TAKTOWANIA MIKROKONTROLERÓW AVR

WYKORZYSTANIE WEWNĘTRZNYCH GENERATORÓW RC DO TAKTOWANIA MIKROKONTROLERÓW AVR kpt. mgr inŝ. Paweł HŁOSTA kpt. mgr inŝ. Dariusz SZABRA Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia WYKORZYSTANIE WEWNĘTRZNYCH GENERATORÓW RC DO TAKTOWANIA MIKROKONTROLERÓW AVR W niektórych aplikacjach mikroprocesorowych,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PROCESU CZYSZCZENIA NASION GORCZYCY. CZ. 2. ALGORYTMY PROCESU CZYSZCZENIA

ANALIZA PROCESU CZYSZCZENIA NASION GORCZYCY. CZ. 2. ALGORYTMY PROCESU CZYSZCZENIA Inżynieria Rolnicza 9(134)/2011 ANALIZA PROCESU CZYSZCZENIA NASION GORCZYCY. CZ. 2. ALGORYTMY PROCESU CZYSZCZENIA Zdzisław Kaliniewicz, Krzysztof Konrad Jadwisieńczak Katedra Maszyn Roboczych i Procesów

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SZKOLENIOWE

MATERIAŁY SZKOLENIOWE POLSKIE TOWARZYSTWO BIOMASY MATERIAŁY SZKOLENIOWE Tytuł szkolenia Monitoring skuteczności funkcjonowania instalacji agroenergetycznych oraz efektywności energetycznego wykorzystania surowców w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

Stan dotychczasowych inwestycji hotelowych w Polsce

Stan dotychczasowych inwestycji hotelowych w Polsce Stan dotychczasowych inwestycji hotelowych w Polsce W 2011 r. na rynku hotelowym w Polsce utrzymała się dobra koniunktura. Prezydencja Polski w UE w drugiej połowie roku miała pozytywny wpływ na rozwój

Bardziej szczegółowo

Mąka gryczana Ekologiczna mąka gryczana ze zmielonej na żarnach gryki. Doskonała na bliny, placki i kluski. Spożywanie mąki gryczanej oraz kaszy gryczanej uznawane jest za bardzo korzystne dla prawidłowego

Bardziej szczegółowo

OCENA EFEKTYWNOŚCI NAUCZANIA ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z MATEMATYKI REALIZOWANYCH W FILII POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ W PŁOCKU

OCENA EFEKTYWNOŚCI NAUCZANIA ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z MATEMATYKI REALIZOWANYCH W FILII POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ W PŁOCKU ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA OECONOMICA 280, 2013 Izabela Józefczyk *, Romuald Małecki **, Roman Rumianowski *** OCENA EFEKTYWNOŚCI NAUCZANIA ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z MATEMATYKI REALIZOWANYCH W FILII

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Genetyka, hodowla roślin i nasiennictwo R.C4

KARTA PRZEDMIOTU. Genetyka, hodowla roślin i nasiennictwo R.C4 KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu: Prowadzący

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA DOCHODOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ I WCHODNIEJ THE INCOME SITUATION IN AGRICULTURE IN THE CEE COUNTRIES

SYTUACJA DOCHODOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ I WCHODNIEJ THE INCOME SITUATION IN AGRICULTURE IN THE CEE COUNTRIES Walenty Poczta 1 Anna Fabisiak 2 Katedra Ekonomiki Gospodarki Żywnościowej Akademia Rolnicza w Poznaniu SYTUACJA DOCHODOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ I WCHODNIEJ THE INCOME SITUATION IN AGRICULTURE

Bardziej szczegółowo

STAN INFRASTRUKTURY WODOCIĄGOWEJ W WYBRANYCH MIASTACH DOLINY SANU WATER INFRASTRUCTURE IN THE CHOSEN CITIES IN THE SAN VALLEY

STAN INFRASTRUKTURY WODOCIĄGOWEJ W WYBRANYCH MIASTACH DOLINY SANU WATER INFRASTRUCTURE IN THE CHOSEN CITIES IN THE SAN VALLEY Katarzyna Pietrucha-Urbanik Politechnika Rzeszowska im. I. Łukasiewicza STAN INFRASTRUKTURY WODOCIĄGOWEJ W WYBRANYCH MIASTACH DOLINY SANU Abstrakt W pracy dokonano charakterystyki wyposaŝenia wybranych

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Małgorzata Szerszunowicz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Wprowadzenie Statystyczna kontrola jakości ma na celu doskonalenie procesu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

Analiza Statystyczna

Analiza Statystyczna Lekcja 5. Strona 1 z 12 Analiza Statystyczna Do analizy statystycznej wykorzystać można wbudowany w MS Excel pakiet Analysis Toolpak. Jest on instalowany w programie Excel jako pakiet dodatkowy. Oznacza

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ SENSORYCZNA MARCHWI ŚWIEŻEJ I PRZECHOWYWANEJ Z UPRAWY EKOLOGICZNEJ SENSORY QUALITY OF FRESH AND STORED CARROT FROM ORGANIC CULTIVATION

JAKOŚĆ SENSORYCZNA MARCHWI ŚWIEŻEJ I PRZECHOWYWANEJ Z UPRAWY EKOLOGICZNEJ SENSORY QUALITY OF FRESH AND STORED CARROT FROM ORGANIC CULTIVATION JAKOŚĆ SENSORYCZNA MARCHWI ŚWIEŻEJ I PRZECHOWYWANEJ Z UPRAWY EKOLOGICZNEJ SENSORY QUALITY OF FRESH AND STORED CARROT FROM ORGANIC CULTIVATION Anna Wrzodak. Krystyna Elkner Instytut Warzywnictwa im. Emila

Bardziej szczegółowo

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne

Embriologia roślin nasiennych SYLABUS A. Informacje ogólne Embriologia roślin nasiennych A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

Croissant migdałowy 11_1723. Croissant morelowy 11_1740. Croissant classic czekoladowy rogalik. Ślimak cynamonowy 11_5735

Croissant migdałowy 11_1723. Croissant morelowy 11_1740. Croissant classic czekoladowy rogalik. Ślimak cynamonowy 11_5735 KATALOG PRODUKTÓW DLA RYNKU HORECA 2010 Croissant czekoladowy 11_1720 95g 4560g Mąka pszenna, wypełnienie 19% (cukier, tłuszcz roślinny, mleko w proszku, kakao w proszku 0,7%, emulgator (lecytyna sojowa

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Inżynieria Rolnicza 7(105)/2008 WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Sławomir Kocira, Edmund Lorencowicz Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie symulacyjne granicy minimalnej w portfelu Markowitza

Wyznaczanie symulacyjne granicy minimalnej w portfelu Markowitza Wyznaczanie symulacyjne granicy minimalnej w portfelu Markowitza Łukasz Kanar UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH WARSZAWA 2008 1. Portfel Markowitza Dany jest pewien portfel n 1 spółek giełdowych.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński Zarządzanie ryzykiem Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cel przedmiotu: Celem przedmiotu jest zaprezentowanie studentom podstawowych pojęć z zakresu ryzyka w działalności

Bardziej szczegółowo

Dariusz Dziki, Janusz Laskowski

Dariusz Dziki, Janusz Laskowski Acta Agrophysica, 2005, 6(3), 617-624 WPŁYW DODATKU MĄKI GRYCZANEJ DO MĄKI PSZENNEJ NA WYBRANE CECHY CIASTA I MIĘKISZU PIECZYWA Dariusz Dziki, Janusz Laskowski Katedra Eksploatacji Maszyn Przemysłu SpoŜywczego,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RÓŻNYCH SPOSOBÓW PRZYGOTOWANIA ZIARNA PSZENICY DO PRZEMIAŁU NA WILGOTNOŚĆ MĄKI

WPŁYW RÓŻNYCH SPOSOBÓW PRZYGOTOWANIA ZIARNA PSZENICY DO PRZEMIAŁU NA WILGOTNOŚĆ MĄKI Acta Sci. Pol., Technica Agraria 10(1-2) 2011, 15-21 WPŁYW RÓŻNYCH SPOSOBÓW PRZYGOTOWANIA ZIARNA PSZENICY DO PRZEMIAŁU NA WILGOTNOŚĆ MĄKI Mariusz Kania, Dariusz Andrejko Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ogniskowej soczewki za pomocą ławy optycznej

Wyznaczanie ogniskowej soczewki za pomocą ławy optycznej POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW LABORATORIUM Z FIZYKI Wyznaczanie ogniskowej soczewki za pomocą ławy optycznej Wstęp Jednym z najprostszych urządzeń optycznych

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZRÓśNICOWANIA PRZECIĘTNEGO ZATRUDNIENIA I PRZECIĘTNEGO WYNAGRODZENIA BRUTTO W SEKTORACH: PUBLICZNYM I PRYWATNYM W LUBLINIE W LATACH 2003-2008

ANALIZA ZRÓśNICOWANIA PRZECIĘTNEGO ZATRUDNIENIA I PRZECIĘTNEGO WYNAGRODZENIA BRUTTO W SEKTORACH: PUBLICZNYM I PRYWATNYM W LUBLINIE W LATACH 2003-2008 Studia i Materiały. Miscellanea Oeconomicae 15, Nr 1/2011 Wydział Zarządzania i Administracji Uniwersytetu Humanistyczno Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach Z a r z ą d z a n i e i b e z p ieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Import produktów rolnych i spożywczych uznanych za wrażliwe (4)

Import produktów rolnych i spożywczych uznanych za wrażliwe (4) Import produktów rolnych i spożywczych uznanych za wrażliwe (4) Import produktów rolnych i spożywczych uznanych za wrażliwe (4) Autor: dr Bożena Nosecka Współpraca: mgr Anna Bugała Alicja Capiga mgr inż.

Bardziej szczegółowo

http://www.rcin.org.pl

http://www.rcin.org.pl Archeologia Polski, t. XXXVIII : 1993, z. I PL ISSN 0003-8180 MAŁGORZATA WINIARSKA-KABACIŃSKA ANALIZA FUNKCJONALNA OSTRZA KOŚCIANEGO ZBROJONEGO KRZEMIENNYMI WKŁADKAMI Z TŁOKOWA, WOJ. OLSZTYŃSKIE 1 Analizę

Bardziej szczegółowo

3. Kredyty na utworzenie lub urządzenie gospodarstw rolnych przez osoby, które nie ukończyły 40 roku Ŝycia (symbol nmr)

3. Kredyty na utworzenie lub urządzenie gospodarstw rolnych przez osoby, które nie ukończyły 40 roku Ŝycia (symbol nmr) WARMIŃSKI BANK SPÓŁDZIELCZY Informujemy uprzejmie, Ŝe Warmiński Bank Spółdzielczy współpracuje z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zakresie poniŝszych linii kredytowych: L.p. Linie kredytowe

Bardziej szczegółowo

PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010

PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010 Problemy Inżynierii Rolniczej nr 3/2011 Jan Pawlak Instytut Technologiczno-Przyrodniczy w Falentach Oddział w Warszawie PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010 Streszczenie W

Bardziej szczegółowo

Rynek mieszkaniowy - Wrocław

Rynek mieszkaniowy - Wrocław Rynek mieszkaniowy - Wrocław W minionym półroczu w serwisie ogłoszeniowym Domiporta.pl znajdowało się ponad 27 tys. aktualnych ofert sprzedaŝy mieszkań z Wrocławia. Większość z nich była ogłoszeniami z

Bardziej szczegółowo

Surowce do produkcji biogazu

Surowce do produkcji biogazu Surowce do produkcji biogazu uproszczona metoda obliczenia wydajności biogazowni rolniczej Andrzej Curkowski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC IEO) Potencjał energetyczny biomasy z odpadów i z upraw

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Technik hodowca koni 321[01]

I.1.1. Technik hodowca koni 321[01] I.1.1. Technik hodowca koni 321[01] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 425 Przystąpiło łącznie: 408 przystąpiło: 385 przystąpiło: ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 379 (98,4%) zdało: 172 (42,9%) DYPLOM

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ POLITECHNIKA ŁÓDZKA ul. Żeromskiego 116 90-924 Łódź KATEDRA BUDOWNICTWA BETONOWEGO NIP: 727 002 18 95 REGON: 000001583 LABORATORIUM BADAWCZE MATERIAŁÓW I KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Al. Politechniki 6 90-924

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY FIZYKOCHEMICZNE JEDNOSMAKOWYCH DESERÓW OWOCOWYCH DLA DZIECI I NIEMOWLĄT

PARAMETRY FIZYKOCHEMICZNE JEDNOSMAKOWYCH DESERÓW OWOCOWYCH DLA DZIECI I NIEMOWLĄT BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 645 650 Ewa Majewska, Jolanta Kowalska, Marta Marcińska PARAMETRY FIZYKOCHEMICZNE JEDNOSMAKOWYCH DESERÓW OWOCOWYCH DLA DZIECI I NIEMOWLĄT Zakład Oceny Jakości

Bardziej szczegółowo

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Hodowli i Ochrony Roślin Dorota Nowosielska (dorota.nowosielska@minrol.gov.pl; tel. (022)

Bardziej szczegółowo

Marek Masztalerz Katedra Rachunkowości Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu METODY ROZLICZANIA KOSZTÓW DZIAŁALNOŚCI POMOCNICZNEJ. 1.

Marek Masztalerz Katedra Rachunkowości Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu METODY ROZLICZANIA KOSZTÓW DZIAŁALNOŚCI POMOCNICZNEJ. 1. Marek Masztalerz Katedra Rachunkowości Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu METODY ROZLICZANIA KOSZTÓW DZIAŁALNOŚCI POMOCNICZNEJ 1. Wstęp Celem artykułu jest prezentacja i porównanie róŝnych metod rozliczania

Bardziej szczegółowo

Ostateczne wyniki egzaminu maturalnego w poszczególnych typach szkół z uwzględnieniem egzaminu ustnego i pisemnego

Ostateczne wyniki egzaminu maturalnego w poszczególnych typach szkół z uwzględnieniem egzaminu ustnego i pisemnego Ostateczne wyniki egzaminu maturalnego w poszczególnych typach szkół z uwzględnieniem egzaminu ustnego i pisemnego 1) Ostateczne wyniki egzaminu maturalnego w Zespole Szkół im. 14 Pułku Powstańców Śl.

Bardziej szczegółowo

Potrzebne materiały: Arkusze papieru do sprawdzanie przeciągów, kartki papieru do notowania

Potrzebne materiały: Arkusze papieru do sprawdzanie przeciągów, kartki papieru do notowania WIETRZENIE SZKOŁY Cele: Uświadomienie uczniów efektywności energii w szkole poprzez skupienie się na kwestiach związanych z oknem (które odgrywają duŝą rolę w ogrzewaniu wentylacji budynku) Uczniowie badają

Bardziej szczegółowo

BADANIA WSTĘPNE DOTYCZĄCE OCENY ROZWIĄZĄŃ INFORMATYCZNYCH PRZEZ KADRĘ KIEROWNICZĄ

BADANIA WSTĘPNE DOTYCZĄCE OCENY ROZWIĄZĄŃ INFORMATYCZNYCH PRZEZ KADRĘ KIEROWNICZĄ BADANIA WSTĘPNE DOTYCZĄCE OCENY ROZWIĄZĄŃ INFORMATYCZNYCH PRZEZ KADRĘ KIEROWNICZĄ Helena Dudycz Wprowadzenie Podstawą kaŝdej trafnie podjętej decyzji jest pozyskana, przetworzona i odpowiednio zaprezentowana

Bardziej szczegółowo

Raport Coachowie Europa i Polska

Raport Coachowie Europa i Polska Raport Coachowie Europa i Polska COACHING W związku z róŝnymi definicjami i róŝnym rozuminiem coachingu, obliczenie zapotrzebowania na coachów i adekwatny do tego potencjał szkół coachingu został oparty

Bardziej szczegółowo

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński Analiza wariancji dr Janusz Górczyński Wprowadzenie Powiedzmy, że badamy pewną populację π, w której cecha Y ma rozkład N o średniej m i odchyleniu standardowym σ. Powiedzmy dalej, że istnieje pewien czynnik

Bardziej szczegółowo

Kazimierz Noworolnik WSTĘP

Kazimierz Noworolnik WSTĘP Acta Agrophysica, 2009, 14(1), 155-166 WPŁYW WYBRANYCH CECH JAKOŚCI GLEBY NA PLONOWANIE PSZENśYTA OZIMEGO I śyta OZIMEGO Kazimierz Noworolnik Zakład Uprawy Roślin ZboŜowych, Instytut Uprawy NawoŜenia i

Bardziej szczegółowo

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej.

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. Istnieje teoria, że fundusze inwestycyjne o stosunkowo krótkiej historii notowań mają tendencję do

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE FAUNY WYSTĘPUJĄCEJ NA WARZYWACH KORZENIOWYCH UPRAWIANYCH METODĄ EKOLOGICZNĄ I KONWENCJONALNĄ

PORÓWNANIE FAUNY WYSTĘPUJĄCEJ NA WARZYWACH KORZENIOWYCH UPRAWIANYCH METODĄ EKOLOGICZNĄ I KONWENCJONALNĄ PORÓWNANIE FAUNY WYSTĘPUJĄCEJ NA WARZYWACH KORZENIOWYCH UPRAWIANYCH METODĄ EKOLOGICZNĄ I KONWENCJONALNĄ COMPARISON OF THE FAUNA OCCURRING ON ROOT VEGETABLES CULTIVATED UNDER ORGANIC AND CONVENTIONAL SYSTEMS

Bardziej szczegółowo

Skąd pochodzi energia??

Skąd pochodzi energia?? Praca wymaga energii Informacje dla nauczycieli Część 1 Skąd pochodzi energia? Na tablicy z pomocą uczniów narysuj diagram. Zadaj uczniom pytanie Skąd pochodzi energia? Skąd pochodzi energia?? Praca mechaniczna

Bardziej szczegółowo

Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata

Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata Projekt Uchylamy rąbka tajemnicy mikroświata Zajęcia realizowane metodą przewodniego tekstu Cel główny: Budowa, funkcje i różnorodność komórek organizmów. Treści kształcenia zajęć interdyscyplinarnych:

Bardziej szczegółowo

InŜynieria ruchu str. 114

InŜynieria ruchu str. 114 NATĘśENIE RUCHU InŜynieria ruchu str. 114 Pomiary wykonuje się oddzielnie dla następujących kategorii: motocykli, samochodów osobowych, lekkich samochodów cięŝarowych (dostawczych) o masie całkowitej

Bardziej szczegółowo

Zadania statystyka semestr 6TUZ

Zadania statystyka semestr 6TUZ Zadania statystyka semestr 6TUZ Zad.1. W pewnym liceum, wśród uczniów 30 osobowej klasy (kaŝdy uczeń pochodzi z innej rodziny), zebrano dane na temat posiadanego rodzeństwa. Wyniki badań przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Badanie własności aerodynamicznych samochodu

Badanie własności aerodynamicznych samochodu 1 Badanie własności aerodynamicznych samochodu Polonez (Instrukcję opracowano na podstawie ksiąŝki J. Piechny Podstawy aerodynamiki pojazdów, Wyd. Komunikacji i Łączności, Warszawa 000) Cele ćwiczenia

Bardziej szczegółowo