DZIAŁ I GŁÓWNE TEORIE BIOLOGICZNE I ICH TWÓRCY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "DZIAŁ I GŁÓWNE TEORIE BIOLOGICZNE I ICH TWÓRCY"

Transkrypt

1 DZIAŁ I GŁÓWNE TEORIE BIOLOGICZNE I ICH TWÓRCY Temat(1): Historia i współczesno biologii. 1. Czym si zajmuje biologia? bios ycie, logos nauka, słowo biologia nauka o yciu, zajmuje si budow i czynnociami yciowymi organizmów 2. Czym si zajmuj poszczególne dziedziny biologii (zoologia, botanika, mikrobiologia, mikologia, fizjologia, genetyka, ekologia) Zoologia zwierztami Botanika rolinami Mikrobiologia drobnoustrojami Mikologia grzybami Fizjologia czynnociami yciowymi organizmów Genetyka dziedziczeniem cech Ekologia zalenociami midzy organizmami oraz midzy organizmami a rodowiskiem Sozologia ochron rodowiska Herpetologia płazami i gadami Protozoologia - pierwotniakami 3. Jakie etapy mona wyróni w rozwoju biologii jako nauki? - XVI w. poznanie budowy organizmu człowieka i działanie wielu jego narzdów - XVII w. Robert Hooke skonstruował mikroskop i obejrzał komórki korka - II poł.xvii w. Antony van Leeuwenhoek (holenderski kupiec) skonstruował mikroskop i ujrzał mikroorganizmy - XVIII w. Karolo Lineusz (szwedzki uczony) stworzył podwaliny systematyki, która zajmuje si przyporzdkowywaniem organizmów do rónych grup na podstawie wspólnych cech. Efektem takiego uporzdkowania organizmów jest system klasyfikacji. - XIX w. Theodor Shwann i Matthias Schleiden sformułowali komórkow teori ycia, która głosi, e wszystkie organizmy zbudowane s z komórek. - II poł. XIX w.karol Darwin (Anglik) stworzył teori ewolucji zgodnie z któr wszystkie organizmy yjce na Ziemi podlegaj powolnym przemianom, w wyniku których powstaj nowe gatunki - XIX w. Grzegorz Mendel (czeski zakonnik) stworzył podstawy genetyki, ustalił w jaki sposób cechy s przekazywane potomstwu, czyli jak s dziedziczone - XX w. (1953 r.) - Francis Crick i James Watson odkryli budow DNA, co spowodowało intensywny rozwój genetyki, biologii molekularnej i inynierii genetycznej. 4. Jakie nauki nale do przyrodniczych? Biologia, fizyka, geografia, chemia 5.Dlaczego biologia jest zaliczana do nauk przyrodniczych?

2 Nauki przyrodnicze w tym biologia zajmuj si opisywaniem przyrody i zjawisk w niej zachodzcych opieraj si na obserwacjach i dowiadczeniach. 6. Jaka jest rónica midzy biologi współczesn a tradycyjn? - współczenie podział biologii na dziedziny dokonywany jest ze wzgldu na stopie szczegółowoci badania organizmów, a nie ze wzgldu na przynaleno do danej grupy: tradycyjna: zoologia, botanika, mikologia, mikrobiologia współczesna: poziom molekularny (biologia molekularna), poziom komórkowy (cytologia), poziom organizmalny (anatomia, fizjologia), poziom ponadorganizmalny (ekologia) 7. Jakie zadania stoj przed biologi XXI wieku? Obecnie szczególnie due znaczenie maj dwie dziedziny: biologia molekularna, która pozwala na poznanie genów i białek, oraz ekologia zajmujca si mechanizmami rzdzcymi zespołami organizmów. Wydaje si, e rozwój tych dziedzin zadecyduje o przyszłoci ludzi na Ziemi, zapewni im ycie w zdrowiu przez wiele lat i zachowanie zasobów przyrody dla przyszłych pokole.

3 Temat(2): ródła wiedzy biologicznej. I Jakie znacie ródła wiedzy biologicznej? - dowiadczenia - obserwacje - internet - podrcznik - inne ksiki - czasopisma popularnonaukowe np. Przyroda Polska, Wiedza i ycie, wiat Nauki - filmy przyrodnicze - klucze do oznaczania organizmów II Zasady prowadzenia dowiadcze. 1. Co to jest dowiadczenie? zaplanowane i kontrolowane badanie przeprowadzone na organizmach zgodnie z obowizujcymi zasadami 2.Co jest istot dowiadczenia? Istot dowiadczenia jest sprawdzenie postawionej hipotezy. - Co to jest hipoteza? hipoteza przypuszczalne wyjanienie danego zjawiska, które mona zweryfikowa za pomoc dowiadczenia. 3.Co to jest grupa dowiadczalna i kontrolna? grupa dowiadczalna grupa organizmów dowiadczalnych, które s poddane działaniu badanego czynnika grupa kontrolna - grupa organizmów dowiadczalnych, które nie s poddane działaniu badanego czynnika Naley podkreli znaczenie grupy kontrolnej np. aby stwierdzi, czy dieta pozbawiona tłuszczu sprzyja chudniciu, nie wystarczy zastosowa tak diet. Nie wiadomo bowiem,czy dana osoba nie chudłaby odywiajc si według diety nie narzucajcej adnych ogranicze. Naley w jednej grupie osób (dowiadczalnej) zastosowa badan diet, a w drugiej (kontrolnej) diet zwykł. Dopiero porównanie zmiany masy ciała w obu grupach pozwoli na wycignicie właciwych wniosków. 4. Zasady prowadzenia dowiadcze Zasady prowadzenia dowiadcze biologicznych: a) naley uy odpowiedni ilo materiału badawczego bd liczby badanych organizmów b) badane organizmy powinny by jednolite pod wzgldem gatunku, rasy, i wieku c) naley uwzgldni grup dowiadczaln i grup kontroln

4 d) trzeba prowadzi dziennik dowiadczenia e) dowiadczenie powinno by powtarzalne. 5. Dyskusja na temat wykorzystania zwierzt do dowiadcze biologicznych. Opinie społeczestwa na ten temat s podzielone, niemniej jednak wikszo naukowców uwaa, e dowiadczenia takie s niezbdne do opracowywania leków ratujcych ycie ludzi i zwierzt. Praca domowa Wykona w cigu dwóch tygodni dowiadczenie zgodnie z zasadami metodologii.: Wpływ wiatła na zazielenienie si rolin.

5 Temat(3):Obserwacje organizmów. Budowa mikroskopu i zasady mikroskopowania. 1. Co to jest obserwacja? Obserwacja to jedna z podstawowych metod badania zjawisk przyrodniczych. Pozwala pozna prawa rzdzce otaczajc nas przyrod. 2. W jaki sposób, za pomoc jakich przyrzdów moemy obserwowa) - gołym okiem (przedmioty wiksze, ni 0,1mm) - lupa - binokular - mikroskop wietlny - mikroskop elektronowy 3. Podaj przykłady organizmów, które moesz obserwowa wymienionymi sposobami Budowa mikroskopu: a) czci optyczne: okular zespół soczewek powikszajcych obraz owietlonych przedmiotów obiektywy- j.w. lusterko do ustawienia wiatła kondensor - skupia promienie wietlne padajce z lusterka b) czci mechaniczne: statyw z podstawk utrzymuje wszystkie czci mikroskopu stolik do umieszczenia preparatu tubus osłania okular przesłona reguluje ilo wiatła ruba makrometryczna do ustawienia obrazu ruba mikrometryczna do ustawienia ostroci 5. Jak obliczamy powikszenie mikroskopu? Mnoymy warto powikszenia okularu przez warto powikszenia obiektywu. 6.Jaki obraz uzyskujemy w mikroskopie? - powikszony i odwrócony 6. Technika mikroskopowania. oczyci mikroskop ustawi wiatło wklsł stron lusterka ustawi obiektyw na najmniejszym powikszeniu umieci preparat na stoliku ustawi obraz rub makrometryczn ustawi ostro rub mikrometryczn 8.Wykonanie wieego preparatu mikroskopowego ze skórki licia spichrzowego cebuli: wzi szkiełko podstawowe

6 nanie kropl wody wzi li spichrzowy cebuli zdj skórk z jego wewntrznej strony umieci skórk w kropli wody przykry szkiełkiem nakrywkowym umieci preparat na stoliku dokona obserwacji wykona rysunek, poda powikszenie 9.W podobny sposób wykona preparat z miszu ziemniaka (w kropli wody umieci odrobin miszu z ziemniaka). 10. Mona dokona take obserwacji wody z kałuy, wykona preparat z moczarki lub trzykrotki Praca domowa Czym róni si mikroskop wietlny o d mikroskopu elektronowego? Mikroskop wietlny powiksza 1500 razy a elektronowy razy. W mikroskopie wietlnym wykorzystuje si wizk wiatła, a w mikroskopie elektronowym wizk elektronów. W skaningowym mikroskopie elektronowym wizka elektronów nie przechodzi przez preparat, lecz rozprasza si na jego powierzchni. Obrazy z takiego mikroskopu daj wraenie trójwymiarowych. Mikroskop elektronowy słuy do obserwacji wntrza komórek lub organelli a skaningowy mikroskop elektronowy do obserwacji ich powierzchni.

7 Temat(4): Klasyfikacja organizmów. 1. Uczniowie podaj przykłady rolin i zwierzt z najbliszego otoczenia oraz wymieniaj ich cechy wspólne i odróniajce je od siebie. 2. Gatunek zespół osobników podobnych do siebie, spokrewnionych ze sob (majcych wspólnego przodka), mogcych si krzyowa i wydawa płodne potomstwo Klasyfikowanie uporzdkowanie, pogrupowanie istot ywych Klasyfikowaniem zajmuje si gał biologii zwana systematyk. Zadaniem systematyki jest opisywanie i nazywanie gatunków oraz szukanie pokrewiestw midzy nimi. Najlepszym kryterium klasyfikowania organizmów jest ich pokrewiestwo ewolucyjne, albowiem organizmy najbliej spokrewnione s najbardziej do siebie podobne. 3. Podstawowe jednostki klasyfikacji organizmów: Jednostki systematyczne w wiecie zwierzt Przykład I Przykład II Jednostki systematyczne w wiecie rolin Przykład I Przykład II Królestwo zwierzta zwierzta Królestwo roliny roliny Typ strunowce strunowce Gromada nagonasienne okrytonasienne Gromada ssaki ssaki Klasa iglaste dwulicienne Rzd drapiene naczelne Rzd sosnowce leszczynowce (szpilkowce) Rodzina psowate człowiekowate Rodzina sosnowate brzozowate Rodzaj pies człowiek Rodzaj sosna brzoza Gatunek pies domowy Człowiek rozumny Gatunek Sosna zwyczajna Brzoza brodawkowata Rasa mops biała Odmiana karłowata Brzoza brodawkowata Youngii 4. Zasady klasyfikowania organizmów: a) klasyfikacje sztuczne oparte s na zewntrznym podobiestwie organizmów (Karol Linneusz) b) klasyfikacje naturalne- oparte s na pokrewiestwie organizmów (Karol Darwin) Za twórc współczesnej systematyki i nazewnictwa organizmów uwaa si szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza. (stworzył podstawowe jednostki klasyfikacji i zasady nadawania im nazw, a take podał dokładne opisy poznanych rolin i zwierzt) Od czasu, gdy Karol Darwin opublikował podstawy teorii ewolucji, wiemy, e podobiestwo organizmów jest czsto, ale nie zawsze, wynikiem ich ewolucyjnego pokrewiestwa np. opływowy kształt ciała delfina, bdcego ssakiem, jest

8 przystosowaniem do wodnego trybu ycia, a nie cech wskazujc na pokrewiestwo z rybami. Najbardziej niezawodn metod ustalania stosunków pokrewiestwa midzy rónymi grupami organizmów jest porównanie ich zespołów genów i białek. Im bardziej geny i białka s podobne, tym organizmy s bliej spokrewnione. Uyteczno klasyfikacji naturalnej jest wiksza od klasyfikacji sztucznej, pozwala bowiem przewidzie niestwierdzone jeszcze przez nas cechy organizmów. 7. Nazewnictwo gatunkowe Nazwy gatunkowe z reguły s dwuczłonowe, pierwszy wyraz to nazwa rodzajowa w jzyku łaciskim pisana du liter oznacza grup podobnych gatunków, drugi człon zwany okreleniem gatunkowym oznacza konkretny gatunek w danym rodzaju i jest pisany mał liter np. Pinus silvestris sosna zwyczajna Equus caballus ko domowy Polskie nazwy organizmów s pisane mał liter i nie musz by dwuczłonowe, zwłaszcza potocznie nie uywa si nazw dwuczłonowych. Nazwy łaciskie ułatwiaj porozumiewanie si uczonych z rónych krajów.. Praca domowa Wyjanij, w jakim celu stworzono systematyk organizmów. ustn.

9 Temat(5): Oznaczanie organizmów. Klucze do oznaczania. 1. Na czym polega oznaczanie organizmów? Oznaczanie polega na poprawnym nazwaniu organizmu i przyporzdkowaniu go do odpowiedniej jednostki systematycznej, z wykorzystaniem atlasów lub kluczy do oznaczania, które zawieraj zestaw łatwo rozpoznawalnych cech charakterystycznych danego organizmu. Do oznaczania wykorzystuje si zestaw łatwo zauwaalnych cech budowy, nie uwzgldniajc stosunków pokrewiestwa. 2. Czym jest klucz do oznaczania i atlas? Klucz do oznaczania jest to przewodnik do rozpoznawania, czyli oznaczania organizmu, jest to spis cech, które musimy kolejno sprawdzi, aby zidentyfikowa nieznany organizm. Atlasy równie słu do oznaczania, porównujc organizm którego nie znamy ze zdjciami i opisami zawartymi w atlasie moemy okreli nazw interesujcego nas gatunku. 3. Uczniowie oznaczaj z pomoc nauczyciela roliny przedstawione na ryc.5.3 str.29 w podrczniku.

10 Temat(6-7): Dowody ewolucji organizmów. Załoenia teorii ewolucji. 1. Uczniowie na zasadzie burzy mózgów podaj skojarzenia zwizane ze słowem rewolucja i ewolucja. zapisuj na tablicy. 2. Co to jest ewolucja organizmów? Ewolucja organizmów to proces powolnych zmian budowy i innych cech organizmów prowadzcy do powstawania nowych gatunków. 3. Uczniowie analizuj schemat ryc. 7.1 str. 34 w podrczniku. Na tej podstawie wycigaj wniosek, e wszystkie gatunki yjce na Ziemi s ze sob mniej lub bardziej spokrewnione. Im s bliej spokrewnione, tym póniej ( a wic nie tak dawno ) miały wspólnego przodka. 4. Uczniowie podaj przykłady gatunków bliej spokrewnionych i dalej i uzasadniaj swój wybór. O pokrewiestwie organizmów wiadcz dowody porednie i bezporednie. DOWODY EWOLUCJI PO REDNIE BEZPO REDNIE Oparte na porównaniach współczenie skamieniałoci, odciski, odlewy, yjcych organizmów. Dowody te dotycz budowy organizmów, ich czynnoci yciowych i szczegółów budowy chemicznej, w tym budowy genów np. koczyna nietoperza, konia, wieloryba maj ten sam plan budowy, ale pełni róne funkcje zalenie od rodowiska i trybu ycia. Formy przejciowe np. praptak, ichiostega Relikty np. latimeria(ryc. 7.4 str.36) 5. Uczniowie przypominaj, kto i kiedy sformułował teori ewolucji Karol Darwin (Anglik) w 1859 roku. Załoenia teorii ewolucji Darwina: wystpuje zmienno genetyczna organizmy w obrbie gatunku róni si midzy sob organizmy wydaj na wiat wicej potomstwa ni moe przey działa dobór naturalny przeywaj i przekazuj swe geny osobniki najlepiej przystosowane do warunków rodowiska nowy gatunek powstaje w wyniku izolacji pewnej grupy osobników istniejcego gatunku (dobór naturalny działa odmiennie w rónym miejscu i czasie) analiza ryc. 8.3str.39

11 Temat (8): Pi królestw organizmów. Obecnie wyodrbnia si 5 królestw wiata ywego: RO LINY, ZWIERZTA, BAKTERIE, GRZYBY, PROTISTY 1. Na podstawie podrcznika uczniowie podaj krótk charakterystyk poszczególnych królestw ( praca w 5 grupach a) bakterie mikroskopijne organizmy jednokomórkowe, brak jder, cudzoywne, nieliczne samoywne, maj cian komórkow b) roliny wielokomórkowe o złoonej budowie, wykształciły w wikszoci organy: korze, łodyg, li, zawieraj chloroplasty, samoywne, celulozowa ciana komórkowa c) zwierzta wielokomórkowe o złoonej budowie, maj narzdy słuce do odywiania, poruszania si,zdolno ruchu aktywnego, brak ciany komórkowej i chloroplastów d) grzyby jedno- lub wielokomórkowe, cudzoywne wydzielaj do podłoa enzymy rozkładajce pokarm a nastpnie wchłaniaj strawione substancje, chitynowa ciana komórkowa, komórki zwieraj jdro, brak chloroplastów e) protisty jednokomórkowe lub wielokomórkowe o prostej budowie, maj jdro, nale tu pierwotniaki i glony a take luzowce, najbardziej niejednorodne -Co to s luzowce? Maj posta ółtych lub pomaraczowych plamek o budyniowatej konsystencji. Wystpuj na ciółce lenej lub wilgotnych pniakach citych drzew. Wytwarzaj zarodnie z zarodnikami. Rozwijaj si z nich pełzakowate typowo zwierzce komórki. W tej postaci luzowce przemieszczaj si po lesie, ywi si bakteriami lub rozkładaj martw materi organiczn. 2. Królestwa organizmów, do których nale róni przedstawiciele glonów: a) bakterii jednokomórkowe glony bezjdrowe sinice b) rolin- zielone glony jdrowe np. toczek c) protistów pozostałe np. okrzemki, brunatnice, krasnorosty 3. Podział organizmów na królestwa jest umowny i w miar dokonywania nowych odkry moe ulega zmianom. Temat (9): Powtórzenie wiadomoci główne teorie biologiczne i ich twórcy. 1. Jak dzielimy nauki biologiczne i jaki jest zakres ich bada? 2. Jakie znacie ródła wiedzy biologicznej? 3. W jaki sposób moemy dokonywa obserwacji? 4. W jaki sposób naley poprawnie przeprowadza dowiadczenia? 5. Uczniowie wymieniaj główne teorie biologiczne i ich twórców. 6. Omawiaj teori klasyfikacji organizmów 7. Porównuj budow komórek: rolinnej, zwierzcej, bakterii i grzyba. 8. Wymieniaj dowody bezporednie i porednie ewolucji. 9. Rozwizuj test podsumowujcy dział z podrcznika str

12 DZIAŁ II- KOMÓRKA Temat(10 i 11): Budowa komórek. 1. Co to jest komórka? (w. 1 str.16) Komórka to podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmów. 2. Wielko komórek s bardzo małe, mikroskopijne, ich wielko wyraa si w mikrometrach. 1m =1/1000mm np. erytrocyt - 8m (125 w 1 mm obok siebie) komórka jajowa 250 m plemnik 50 m komórka ze skórki cebuli 250 m 3.Kształt komórek komórki s bryłami a nie figurami płaskimi np. kuliste, prostopadłocianu, szecienne, walcowate. 4. Obserwacja mikroskopowa wybranych preparatów organizmów jednokomórkowych i wielokomórkowych. 4. Podział organizmów ze wzgldu na liczb komórek: a. jednokomórkowe jedna komórka wykonuje wszystkie czynnoci yciowe np. bakterie, pierwotniaki. Niektóre glony (pierwotek, chlorella) b. wielokomórkowe zbudowane z wielu komórek, komórki si specjalizuj w wykonywaniu rónych czynnoci np. gbki, człowiek, niektóre glony (morszczyn) 5. Podział komórek (schemat 6.4 str. 32 w podrczniku, uzupełni w. 2 str. 16 w wiczeniówce)) i. prokariotyczne bezjdrowe u. bakterii ii. eukariotyczne zawierajce jdra u pozostałych organizmów (roliny, zwierzta, grzyby, protisty) 6. Budowa komórki bakterii (przeanalizowa schemat 6.2 str.31w podrczniku) Wykona rysunek komórki bakterii.

13 Elementy: wic i otoczka luzowa wystpuj tylko u niektórych bakterii. 8. Budowa komórki rolinnej i zwierzcej (ryc.6.3 str.31w podrczniku, wykona w. 3 str.16 z zeszytu wicze)

14 9.Porównanie komórki rolinnej, zwierzcej, bakterii i grzyba.(w. 4 str. 17) Struktura Bakterie Roliny Zwierzta grzyby komórkowa Błona komórkowa ciana + + _ + komórkowa Cytoplazma Jdro komórkowe _ Mitochondria -(mezosomy) Chloroplast - + _ - Wodniczki Siateczka ródplazmatyczna Rybosomy Aparat Golgiego Otoczka luzowa Wi Nukleoid Organelle komórkowe wystpuj w komórkach rolin zielonych, zwierzt, grzybów i protistów, nie ma ich w komórkach bakteryjnych. S to pewne rejony cytoplazmy wyodrbnione błonami plazmatycznymi. Stwarzaj autonomiczne rodowiska, które ułatwiaj pełnienie specyficznych funkcji np. odczytywanie informacji zawartej w DNA(jdro komórkowe), produkcja energii z utlenianych zwizków organicznych (mitochondria), produkcja cukrów z wykorzystaniem energii wiatła (chloroplasty)

15 11. Budowa i funkcja organelli komórkowych. a) jdro komórkowe kieruje czynnociami yciowymi komórki, odpowiada za dziedziczenie cech, wewntrz jdra znajduj si chromosomy, które zawieraj materiał genetyczny (składa si z DNA i białek - chromatyna) chromatyna w czasie podziału komórki ulega upakowaniu tworzc chromosomy, liczba i kształt chromosomów jest cech charakterystyczn dla gatunku, u człowieka jest ich pary: Zestaw chromosomów w komórce ciała organizmu danego gatunku jest nazywany kariotypem. b)mitochondrium utleniajc zwizki organiczne dostarcza komórce energi- tu zachodzi tlenowe oddychanie komórkowe; reakcje te zachodz w błonie wewntrznej, wielko kilka mikrometrów (jak małe bakterie); powstała energia jest magazynowana w ATP- adenozynotrójfosforan, zwizek wysokoenergetyczny magazynujcy energi c) plastydy to chloroplasty, chromoplasty i leukoplasty, wystpuj tylko w komórkach rolinnych chloroplasty przeprowadzaj proces fotosyntezy, w komórce jest ich kilkadziesit, troch wiksze od mitochondriów otoczone dwiema błonami, w ich wntrzu wystpuj grana, czyli stosy spłaszczonych błoniastych pcherzyków, w nich jest zielony barwni chlorofil wychwytujcy energi promieni słonecznch chromoplasty plastydy, w których znajduj si ółte, pomaraczowe lub czerwone barwniki nadaj kolor np. płatkom kwiatów i owoców, dziki temu wabi zwierzta, które zapylaj kwiaty i rozsiewaj nasiona (obserwacja chromoplastów w owocu papryki) leukoplasty nie zawieraj barwników, a ich zadaniem jest gromadzenie materiałów zapasowych roliny, najczciej w postaci skrobi (w ziemniaku)

16 d)siateczka ródplazmatyczna (retikulum endoplazmatyczne) system błon plazmatycznych dzielcych cytoplazm, kanały transportowe, miejsce powstawania lipidów i obróbki białek d) wakuola jest to obszar komórki zawierajcy wodny roztwór zwizków chemicznych zwany sokiem komórkowym,magazynuje zbdna substancje i nadaje turgor komórce rolinnej, zajmuje nawet 90% objtoci komórki spychajc cytoplazm wraz z pozostałymi organellami na obrzea komórki. W płynie wypełniajcym wakuol rozpuszczonych jest wiele substancji np. sole, substancje zapasowe, barwniki, produkty przemiany materii. W wakuolach niektórych rolin znajduj si substancje chronice je przed rolinoercami. e) rybosomy uczestnicz w syntezie białek, czyli łczenie aminokwasów w łacuchy białkowe, wystpuj na błonach siateczki ródplazmatycznej w pobliu jdra oraz w cytoplazmie.

17 f) Aparat Golgiego - jest utworzony przez kilka cystern ułoonych w stos i otoczonych licznymi pcherzykami, przyłcza do białek reszty cukrowe i bierze udział w ich transporcie, nastpuje tu synteza niektórych cukrów złoonych g) lizosomy- niewielkie (0,05-0,5mikrometrów) pcherzyki zawierajce enzymy rozkładajce białka, kwasy nukleinowe, wglowodany i tłuszcze h) błona komórkowa oddziela wntrze komórki od rodowiska zewntrznego, pełni funkcje półprzepuszczalne, jest skuteczn zapor dla wielu duych i małych czsteczek podczas gdy inne swobodnie przez ni przenikaj pełni funkcj transportow, zawiera receptory odbierajce sygnały z otoczenia (funkcja informacyjna) zbudowane s z dwóch warstw fosfolipidów i białek, czsteczka fosfolipidu zbudowana jest z dwóch czci które moemy nazwa główk i ogonkiem, główki s ustawione na zewntrz a ogonki do rodka; w warstwach fosfolipidów s zanurzone czsteczki białek, białka pełnia funkcj informacyjn i transportow; błona jest struktur dynamiczn, białka mog si w niej przemieszcza, gromadzi, z czasem s wymieniane na nowe czsteczki. Ryc.42.2 s.221 podrcznik, 2 cz i) ciana komórkowa chroni i nadaje sztywno i kształt komórce, jest łatwo przepuszczalna dla wikszoci czsteczek nie zawiera receptorów, u rolin zbudowana z celulozy, u zwierzt z chityny j) cytoplazma niejedorodna substancja zawierajca duo wody, w której zawieszone s organelle komórkowe i w której zachodz róne reakcje chemiczne 12.Budowa komórki (kształty) a pełnione przez nie funkcje. Kształt komórek zaley od pełnionych przez nie funkcji np. - komórki nerwowe maj długie (1m) wypustki, które przewodz impulsy nerwowe na due odległoci

18 - krwinki czerwone- kształt dysku, obustronnie wklsłe elastyczno, co ułatwia im przeciskanie przez wskie naczynia krwionone - plemniki maj witk ruch do komórko jajowej - komórki mikiszowe młodych rolin kształt regularny intensywnie przeprowadzaj fotosyntez. Praca domowa Obejrze interakcj dotyczca komórek z płyty. TEMAT(10): OBSERWACJA MIKROSKOPOWA KOMÓREK.

19 TEMAT(12): TRANSPORT PRZEZ BŁONY KOMÓRKOWE. 1. Rodzaje transportu: A. dyfuzja B. osmoza C. transport aktywny 2. dyfuzja to samorzutne przenikanie czsteczek z rejonu o wikszym steniu do rejonu o mniejszym steniu, zachodzi równie w roztworach rozdzielonych błon komórkow A. dyfuzja prosta (transport swobodny) przenikanie niewielkich nienaładowanych czsteczek: wody i rozpuszczonych w niej gazów (tlenu i dwutlenku wgla) oraz powstajcy w przemianach komórkowych mocznik B. dyfuzja ułatwiona (transport przy udziale przenoników) Przy udziale przenoników specjalnych białek znajdujcych si w błonie, przenoszone s małe, ale naładowane czsteczki np. jony wodorowe -H+, Na+, K+, Cl- oraz due nienaładowane czsteczki np. cukry Ryc s. 222 podrcznik, 2 cz 3. Od czego zaley liczba czsteczek przenikajcych przez błon? Liczba czsteczek, które w danej chwili mog przedosta si przez błon zaley od jej powierzchni. Im wiksza powierzchnia błony, tym wicej czsteczek przez ni przenika. Małe komórki maj wiksz powierzchni w stosunku do objtoci ni due, dlatego jest łatwiej zaopatrzy dwie małe komórki, ni jedn du o tej samej objtoci. 4. Osmoza przenikanie wody przez błony komórkowe z rejonu o niszym steniu (hipotonicznego) do roztworu o wyszym steniu (hipertonicznego) Ryc s.223 podrcznik, 2 cz Gdy stenie soli wewntrz komórki jest wiksze, ni stenie roztworu, w którym komórka si znajduje, wtedy woda przenika do komórki i powoduje jej pcznienie. Rysunek: Gdy stenie roztworu jest wiksze, ni stenie soli wewntrz komórki, woda z niej wypływa i komórka kurczy si.

20 Rysunek: Plazmoliza zjawisko polegajce na kurczeniu si cytoplazmy i jej odstawaniu od ciany w ywej komórce rolinnej, moemy j wywoła umieszczajc komórk w roztworze o steniu wyszym, ni stenie soku komórkowego. Rysunek: Znaczenie osmozy roliny na zasadzie osmozy pobieraj wod z gleby, osmoza zapewnia rolinie turgor, czyli jdrno komórek. U zwierzt- ryby słodkowodne yj w rodowisku wodnym majcym mniejsze stenie substancji rozpuszczonych ni komórki ich ciał, wic woda cigle napływa do ich organizmów. Ryby te musz zatrzymywa w organizmie sole mineralne i usuwa nadmiar wody. Rysunek; Ryby morskie z kolei s naraone na utrat wody, poniewa stenie soli w wodzie morskiej jest wysze, ni stenie zwizków chemicznych rozpuszczonych w płynach ciała ryb. Dlatego ryby morskie pij wod, a nastpnie usuwaj z niej nadmiar soli. Rysunek: U ludzi zbyt wysokie stenie zwizków rozpuszczonych w limfie groziłoby wysuszeniem i obumarciem komórek ciała. Konsekwencj zbyt niskiego stenia substancji w limfie byłby niekontrolowany napływ wody do komórek i ich pkanie. 5. Transport aktywny przenikanie czsteczek przez błon z rejonu o mniejszym steniu do rejonu o wikszym steniu, wymaga dostarczenia energii, np. jon Na + jest usuwany na zewntrz, mimo e w płynie otaczajcym komórk jest go wicej, ni wewntrz, a jon K+ jest transportowany do wntrza komórki, mimo e tam jest go wicej.

21 TEMAT (13): BUDOWA CHEMICZNA ORGANIZMÓW. 1. CO TO JEST BIOSFERA? Biosfera to strefa ycia, strefa zamieszkała przez organizmy ywe, 2. Jakie pierwiastki chemiczne wchodz w skład biosfery? Podstawowymi pierwiastkami chemicznymi wchodzcymi e skład biosfery s: tlen 70%, wgiel 18%, wodór- 10%, pozostałe 2% Ze spotykanych w naturze ponad dziewidziesiciu pierwiastków chemicznych w organizmach stwierdzono obecno około połowy z nich. Niektóre s potrzebne w wikszych, inne w mniejszych ilociach, lecz wszystkie s niezbdne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. 3. Czym si róni skład biosfery od innych sfer (atmosfera, hydrosfera, litosfera)? W biosferze wystpuj te same pierwiastki, co w innych sferach Ziemi, cho winnych proporcjach. Wynika to z wzajemnych zalenoci organizmów i nieoywionego rodowiska. Organizmy pobieraj i przetwarzaj substancje zawarte w otoczeniu, by nastpnie odda je w postaci wydalin i wydzielin bd własnych rozkładajcych si ciał. 4. W czym przejawia si jedno wiata ywego? - organizmy ywe zbudowane s z komórek - w komórkach znajduj si takie same struktury - wykazuj takie same czynnoci yciowe (odywianie, oddychanie, wydalanie, rozmnaanie, ruch, reakcja na bodce) - sposób zapisu i odczytywania informacji genetycznej przebiegaj na podobnych zasadach - taki sam skład chemiczny wszystkie te cechy wiadcz o pokrewiestwie organizmów. 5. Jakie zwizki wchodz w skład organizmów? Organiczne i nieorganiczne 6. Co to s zwizki organiczne? Zwizki organiczne to zwizki wgla, które w naturze powstaj wyłcznie w organizmach, s to cukry (wglowodany), białka, tłuszcze (lipidy), kwasy nukleinowe 7. Jakie zwizki nieorganiczne wystpuj w organizmach? woda i zwizki mineralne 8. Jaki jest skład chemiczny organizmów? - woda 80% - białka 10% - tłuszcze 5% - cukry 2% - zwizki mineralne 2% - kwasy nukleinowe 1% 8. Jakie znaczenie ma woda dla funkcjonowania organizmów? jest rozpuszczalnikiem substancji organicznych i nieorganicznych i dlatego ma znaczenie jako czynnik transportujcy składnik cytoplazmy i płynów komórkowych

22 woda stanowi rodowisko, w którym przebiegaj prawie wszystkie procesy yciowe, wchodzi w reakcje chemiczne, jest substratem i produktem wielu z nich woda ma due ciepło właciwe i du pojemno ciepln, tote wolno si nagrzewa i wolno stygnie, co chroni organizmy przed gwałtownymi zmianami temperatury wewntrz ciała woda ze wzgldu na due ciepło parowania skutecznie uczestniczy w procesie termoregulacji, wraz z potem usuwamy z organizmu nadmiar ciepła, co chroni organizm przed przegrzaniem odgrywa istotn rol w rozmnaaniu si wszystkich organizmów 9. Jaki wpływ maj właciwoci wody na rodowisko? woda ma najwiksz gsto w temperaturze +4C, dalsze ozibienie zmniejsza gsto, wtedy woda o temperaturze +4C opada na dno, a do góry unosi si warstwa wody zimniejszej o mniejszej gstoci. Gdy temperatura w rodowisku jest ujemna, na powierzchni tworzy si warstwa lodu, która zabezpiecza znajdujc si pod ni wod przed utrat ciepła i chroni w ten sposób organizmy wodne przed zamarzniciem. Na terenach przybrzenych właciwoci wody powoduj osłabienie gwałtownych skoków temperatury otoczenia, poniewa zim woda oddaje stopniowo ciepło pobrane latem 10. Jaka jest rola soli mineralnych? funkcja budulcowa (fosforany, wglany, siarczany) wchodz w skład koci i innych szkieletów zwierzt (otwornice, skorupiaki, małe), ciany komórkowe rolin mog by nasycone np. krzemionk(skrzypy, turzyce, trawy, skórka owocu gruszy) bior udział w regulacji procesów yciowych s ródłem pierwiastków dla komórek Praca domowa Uzasadnij słuszno twierdzenia: Nie ma ycia bez wody.

23 TEMAT(14-15): ROLA ZWIZKÓW ORGANICZNYCH W PRAWIDŁOWYM ROZWOJU ORGANIZMÓW. CUKRY (wglowodany) 1.Rola: S podstawowym surowcem energetycznym komórek z 1g cukru otrzymuje si 4 kcal energii S materiałami zapasowymi Buduj ciany komórkowe rolin i pancerze stawonogów 2. Podział: a. cukry proste: glukoza, fruktoza, ryboza, deoksyryboza, galaktoza b. dwucukry: sacharoza laktoza, maltoza, celobioza c. wielocukry (cukry złoone): skrobia, glikogen, celuloza, chityna 3. Skład: wgiel, wodór, tlen (pierwiastki tworzce wod wystpuj w cukrach w tej samej proporcji, co w wodzie atomów wodoru jest dwa razy wicej, ni atomów tlenu) 3.Charakterystyka cukrów prostych. Wzór: C6H12O6 Glukoza podstawowy materiał energetyczny organizmów, produkt fotosyntezy, substrat oddychania, rozpuszczalna w wodzie, słodka, transportowana przez płyny ustrojowe, wchłaniana bezporednio do krwi Fruktoza cukier owocowy wystpujcy w owocach np. gruszkach Ryboza i deoksyryboza - wchodz w skład czsteczek kwasów nukleinowych Galaktoza 4.Charakterystyka dwucukrów Powstaj w wyniku połczenia dwóch czsteczek cukrów prostych, słodkie, rozpuszczalne w wodzie. Wzór: C12H22O11 Sacharoza zbudowana z glukozy i fruktozy, wystpuje w burakach cukrowych i trzcinie cukrowej, wykorzystywana do słodzenia napojów i pokarmów, w postaci sacharozy cukry s transportowane w rolinach, głównie z lici do innych organów Laktoza cukier mleczny wystpuje w mleku ssaków Maltoza wystpuje w słodzie jczmiennym Celobioza składnik celulozy 5. Charakterystyka wielocukrów Powstaj w wyniku połczenia wizaniami chemicznymi bardzo wielu setek bd tysicy czsteczek cukrów prostych. Nie s słodkie, w wodzie słabo si rozpuszczaj. Wzór:(C6H12O5)n Skrobia materiał zapasowy u rolin Glikogen materiał zapasowy u zwierzt i grzybów Celuloza buduje ciany komórkowe rolin Chityna buduje pancerze stawonogów i ciany komórkowe grzybów

KRYTERIA OCENIANIA UCZNIA W PRZEDMIOCIE BIOLOGIA DLA KLASY II GIMNAZJUM

KRYTERIA OCENIANIA UCZNIA W PRZEDMIOCIE BIOLOGIA DLA KLASY II GIMNAZJUM KRYTERIA OCENIANIA UCZNIA W PRZEDMIOCIE BIOLOGIA DLA KLASY II GIMNAZJUM I. TAJEMNICE YCIA 1. Wymienia podstawowe pierwiastki wchodzce w skład wszystkich organizmów. 2. Wyjania pojcie makroskładników i

Bardziej szczegółowo

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki.

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. Zaznacz prawidłową definicję komórki. A. jednostka budulcowa tylko bakterii i pierwotniaków B. podstawowa jednostka budulcowa i funkcjonalna wszystkich organizmów

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII DLA KLASY II

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII DLA KLASY II DZIAŁ I wiat zwierzt bezkrgowych PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII DLA KLASY II NUMER I TEMAT LEKCJI (KORELACJA ZE CIEK EDUKACYJN) WYMAGANIA PODSTAWOWE OCENA DOPUSZCZAJCA UCZE: WYMAGANIA PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ I GŁÓWNE TEORIE BIOLOGICZNE I ICH TWÓRCY

DZIAŁ I GŁÓWNE TEORIE BIOLOGICZNE I ICH TWÓRCY DZIAŁ I GŁÓWNE TEORIE BIOLOGICZNE I ICH TWÓRCY Temat(1): Historia i współczesność biologii. 1. Czym się zajmuje biologia? bios życie, logos nauka, słowo biologia nauka o życiu, zajmuje się budową i czynnościami

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier.

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier. ID Testu: F5679R8 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Na indywidualne cechy danego osobnika ma (maja) wpływ A. wyłacznie czynniki środowiskowe. B. czynniki środowiskowe i materiał genetyczny. C. wyłacznie

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można

Bardziej szczegółowo

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów.

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 201 Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Za rozwiązanie zadań z arkusza konkursowego można uzyskać 60 punktów.

Bardziej szczegółowo

161 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

161 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum 161 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o yciu Temat Biologia jako nauka Ocena dopuszczajca dostateczna dobra bardzo dobra Ucze: potrafi korzysta z poszczególnych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA PODSTAWOWE. UCZEŃ: WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE. UCZEŃ: Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU

Bardziej szczegółowo

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe Dział programu WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY I BIOLOGIA semestr 1 Lp. Temat Poziom wymagań na ocenę dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry 1. To jest biologia. Uczeń: - Określa przedmiot badań biologii

Bardziej szczegółowo

FAKULTETY I TURA BIOLOGIA. Wykaz treści, które musisz znać na zakończenie Gimnazjum. Wszystkie były omawiane na lekcjach.

FAKULTETY I TURA BIOLOGIA. Wykaz treści, które musisz znać na zakończenie Gimnazjum. Wszystkie były omawiane na lekcjach. Nauczyciel prowadzący: Małgorzata Marzec (biologia MM) sala 28 FAKULTETY I TURA BIOLOGIA Wykaz treści, które musisz znać na zakończenie Gimnazjum. Wszystkie były omawiane na lekcjach. II. Budowa i funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces...

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces... Egzamin część I Zadanie 1. (0 1) Krokodyla przedstawionego można opisać następująco: A. wąż, zmiennocieplny, drapieżca, jajorodny B. gad, stałocieplny, wody ciepłe C. drapieżca, gad, zmiennocieplny, jajorodny

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom rozszerzony przykładowe odpowiedzi:

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom rozszerzony przykładowe odpowiedzi: przykładowe odpowiedzi: Zad. 1 Występuje w tkance podskórnej i okolicach narządów jamy brzusznej, gdzie pełni funkcję amortyzującą wstrząsy. Występuje jako tkanka tłuszczowa brunatna np. w okolicy międzyłopatkowej

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można użyć do danej obserwacji przedstawia etapy obserwacji

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne z biologii

Materiały edukacyjne z biologii Autor: Bożena Woźniak Materiały edukacyjne z biologii Klasa I Część I Gimnazjum nr 1 w Konstantynowie Łódzkim 1 DZIAŁ I BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU Temat(1): Biologia jako nauka. 1. Czym się zajmuje biologia?

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE I GIMNAZJUM Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA autor: Anna Zdziennicka Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Komórka - budowa i funkcje

Komórka - budowa i funkcje Komórka - budowa i funkcje Komórka - definicja Komórka to najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia Klucz i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia 1. Litera Nazwa sposobu ułożenia liści na Przykład rośliny łodydze A naprzeciwległe jasnota/ fuksja B skrętolegle krwawnik/ trzykrotka C okółkowe

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko...kl...

Imię i nazwisko...kl... Gimnazjum nr 4 im. Ojca Świętego Jana Pawła II we Wrocławiu SPRAWDZIAN GENETYKA GR. A Imię i nazwisko...kl.... 1. Nauka o regułach i mechanizmach dziedziczenia to: (0-1pkt) a) cytologia b) biochemia c)

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

Reakcje zachodzące w komórkach

Reakcje zachodzące w komórkach Reakcje zachodzące w komórkach W każdej sekundzie we wszystkich organizmach żywych zachodzi niezliczona ilość reakcji metabolicznych. Metabolizm (gr. metabole - przemiana) to przemiany materii i energii

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Temat konieczny( 2) podstawowy (3) rozszerzający(4) Opracowała mgr Agnieszka Para dopełniający(5)

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ODYWIANIA W ROZWOJU MŁODEGO ORGANIZMU

ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ODYWIANIA W ROZWOJU MŁODEGO ORGANIZMU ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ODYWIANIA W ROZWOJU MŁODEGO ORGANIZMU Tryb ycia współczesnego, młodego pokolenia nie sprzyja regularnemu odywianiu si. W tej sytuacji zapewnienie dzieciom i młodziey moliwoci regularnego

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z BIOLOGII

PRZYKŁADOWY ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z BIOLOGII Autor: Ewa ak TEST PRZED MATUR 2007 PRZYKŁADOWY ARKUSZ EGZAMINACYJNY Z BIOLOGII Instrukcja dla zdajcego POZIOM ROZSZERZONY Czas pracy 150 minut 1. Sprawd, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 15 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

Mikrobiologia jako dziedzina nauki.

Mikrobiologia jako dziedzina nauki. Mikrobiologia jako dziedzina nauki. Mikrobiologia jest to nauka o drobnoustrojach. Nazwa pochodzi z jzyka greckiego, składa si z trzech słów: - Mikros mały - Bios ycie - Logos nauka Dziedzin tej nauki

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń:

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń: Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń: Uczeń: potrafi korzystać

Bardziej szczegółowo

BAKTERIE I WIRUSY. ORGANIZMY BEZTKANKOWE

BAKTERIE I WIRUSY. ORGANIZMY BEZTKANKOWE BAKTERIE I WIRUSY. ORGANIZMY BEZTKANKOWE 1. Do chorób wirusowych zalicza się: a) grypę,malarię, AIDS; b) anginę, różyczkę, odrę; c) żółtaczkę, ospę wietrzną, grypę; d) czerwonkę, anginę, grypę. 2. Hubiak

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011

Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011 Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011 KOD UCZNIA.. ( wpisuje uczeo) Informacja dla Komisji Konkursowej ( komisja wypełnia po sprawdzeniu

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca Biologia nauka o życiu Jedność CIU rozróżnia elementy przyrody

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Bakterie a wirusy.

Temat lekcji: Bakterie a wirusy. Anna Tomicka Scenariusz lekcji biologii Dział: Różnorodność organizmów. Klasa: I b Temat lekcji: Bakterie a wirusy. 1.Cele lekcji: Cel ogólny: Uczeń: omawia budowę komórki bakterii oraz wirusów, wyjaśnia

Bardziej szczegółowo

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne.

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne. WYMAGANIA EDUKACYJNE - BIOLOGIA - KLASA PIERWSZA DZIAŁY : I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU II. JEDNOŚĆ I ROŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW III.BAKTERIE A WIRUSY. ORGANIZMY BEZTKANKOWE Wiadomości i umiejętności ucznia na

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z biologii w klasie I.

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z biologii w klasie I. Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z biologii w klasie I. Stopień dopuszczający: określa przedmiot badań biologii jako nauki. podaje przykłady dziedzin biologii, wymienia źródła wiedzy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Poziom wymagań ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka 2. Komórkowa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN klasa II ORGANELLA KOMÓRKOWE, MITOZA, MEJOZA

SPRAWDZIAN klasa II ORGANELLA KOMÓRKOWE, MITOZA, MEJOZA SPRAWDZIAN klasa II ORGANELLA KOMÓRKOWE, MITOZA, MEJOZA 1. Najwięcej Aparatów Golgiego będzie w komórkach: Mięśnia Trzustki Serca Mózgu 2. Podaj 3 cechy transportu aktywnego... 3. Czym się różni dyfuzja

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i ochrona przyrody

Zagrożenia i ochrona przyrody Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Zagrożenia i ochrona przyrody wskazuje zagrożenia atmosfery powstałe w wyniku działalności człowieka, omawia wpływ zanieczyszczeń atmosfery

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia I. Biologia nauka o życiu Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Dział Temat Poziom wymagań dopuszczający Poziom wymagań dostateczny Poziom

Bardziej szczegółowo

Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania w zakresie opanowania materiału w języku angielskim zakładają znajomość podstawowego

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

Rozkład treści nauczania.

Rozkład treści nauczania. Rozkład treści. Numer Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU 1. Biologia jako nauka 1. Przejawy życia. Cechy istot żywych. 2. Potrzeby życiowe organizmów. 3. Biologia jako nauka o życiu. Dyscypliny biologii.

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Rozkład materiału z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Rozkład materiału z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu Temat lekcji i materiał nauczania Wymagania podstawowe (na

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum. podr cznik

Gimnazjum. podr cznik Gimnazjum podr cznik Spis tre ci O podr czniku / 5 Od Autorów / 6 I. oraz bli ej istoty ycia 1. Budowa chemiczna organizmów / 8 2. ukry i t uszcze / 12 3. Bia ka / 16 4. B ony biologiczne / 20 5. Budowa

Bardziej szczegółowo

Zadania dla I klasy gimnazjum BIOLOGIA

Zadania dla I klasy gimnazjum BIOLOGIA Część I zadania zamknięte (0-1) Zadania dla I klasy gimnazjum BIOLOGIA 1. Najmniejszą jednostką budującą organizm, która może samodzielnie żyć jest a. narząd b. tkanka c. organella d. komórka 2. Zaznacz

Bardziej szczegółowo

Poziom wymagań edukacyjnych dla klasy 1/ biologia

Poziom wymagań edukacyjnych dla klasy 1/ biologia Poziom wymagań edukacyjnych dla klasy 1/ biologia Temat lekcji treści nauczania 1. Organizacja pracy na lekcji biologii w kl. I. Zasady BHP w czasie zajęć. Poziom wymagań Konieczny Podstawowy Rozszerzający

Bardziej szczegółowo

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk WODA I OGIEŃ Prezentacja Mileny Oziemczuk Ogień Ogień - suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących na ogół fizykochemicznemu procesowi spalania,, a przede wszystkim: emisja promieniowania widzialnego -światła

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Poziom wymagań konieczny podstawowy

Bardziej szczegółowo

Drogi Gimnazjalisto!!!

Drogi Gimnazjalisto!!! Drogi Gimnazjalisto!!! Witamy Cię w szkolnym etapie Gminnego Konkursu Biologicznego Życie w kropli wody. 12 marzec 2008 r Masz przed sobą test składający się z 26 zadań testowych. Czas na rozwiązanie testu

Bardziej szczegółowo

Podstawowy Ocena: dostateczny. Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy podaje przykłady dziedzin biologii

Podstawowy Ocena: dostateczny. Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy podaje przykłady dziedzin biologii Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I a i I b Gimnazjum w Mogilanach oparte na programie nauczania biologii Puls życia I Nowa Era z uwzględnieniem podstawy programowej Nauczyciel biologii: Barbara

Bardziej szczegółowo

Konkurs Biologiczny etap szkolny

Konkurs Biologiczny etap szkolny Konkurs Biologiczny etap szkolny KARTA ODPOWIEDZI Nr Max Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi zad. punktów 1. 3 pkt. 2. są pasożytami; 3. można je zniszczyć wysoką temperaturą; 4. rozmnażają się; 7. ulegają

Bardziej szczegółowo

Pamiętając o komplementarności zasad azotowych, dopisz sekwencję nukleotydów brakującej nici DNA. A C C G T G C C A A T C G A...

Pamiętając o komplementarności zasad azotowych, dopisz sekwencję nukleotydów brakującej nici DNA. A C C G T G C C A A T C G A... 1. Zadanie (0 2 p. ) Porównaj mitozę i mejozę, wpisując do tabeli podane określenia oraz cyfry. ta sama co w komórce macierzystej, o połowę mniejsza niż w komórce macierzystej, gamety, komórki budujące

Bardziej szczegółowo

Wykorzystując go wykonał doświadczenie, a następnie na podstawie obserwacji spod mikroskopu sporządził rysunek:

Wykorzystując go wykonał doświadczenie, a następnie na podstawie obserwacji spod mikroskopu sporządził rysunek: Budowa komórkowa Zadanie 1 (1 pkt) Uzasadnij, za pomocą jednego argumentu, że: lizosomy są grabarzami obumarłych składników cytoplazmy lub całych komórek. Zadanie 2 (2 pkt.) W komórkach roślinnych i zwierzęcych

Bardziej szczegółowo

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń 1 1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń każdą podaną w tabeli informację, wybierając Prawdę, jeśli jest ona prawdziwa, lub, jeśli jest fałszywa. 1) Ilość

Bardziej szczegółowo

Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II

Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II Model odpowiedzi i schemat punktowania do Arkusza II Zasady oceniania: Za rozwiązanie zadań z arkusza II można uzyskać maksymalnie 50 punktów. Model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale nie

Bardziej szczegółowo

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się.

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się. Ureaza - dodatek krajowy 1. Odniesienie do podstawy programowej (starej) Kształcenie w zakresie podstawowym Odżywianie się człowieka - budowa i funkcja układu pokarmowego, główne składniki pokarmowe i

Bardziej szczegółowo

Spis tre ci. I Biologia nauka o yciu. II Jedno organizmów. III Ró norodno organizmów

Spis tre ci. I Biologia nauka o yciu. II Jedno organizmów. III Ró norodno organizmów Spis tre ci Jak korzysta z papierowego zeszytu wicze... 6 I Biologia nauka o yciu 1. Biologia jako nauka... 7 2. Badanie wiata organizmów...11 3. Obserwacje mikroskopowe...16 4. Podsumowanie dzia u: Biologia

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI:

KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: KONKURS BIOLOGICZNY GIMNAZJUM ETAP I JEDNOŚĆ I RÓŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW. WIADOMOŚCI: 1. Szczeble organizacji materii żywej (komórki, tkanki roślinne i zwierzęce, narządy i układy narządów). 2. Budowa chemiczna

Bardziej szczegółowo

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi Nr zad. KLUCZ ODPOWIEDZI konkurs biologiczny ETAP SZKOLNY Max punktów 1. 3 pkt. A. Wpływ niedoboru pierwiastków/ N, P, K na wzrost/ rozwój tytoniu w kulturze wodnej. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Bardziej szczegółowo

Wynikowy plan nauczania z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wynikowy plan nauczania z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wynikowy plan nauczania z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa nny Zdziennickiej ział programu Materiał nauczania L.g. Wymagania podstawowe uczeń poprawnie:

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Biologii dla uczniów gimnazjum woj. śląskiego w roku szkolnym 2013/2014. Rozwiązania zadań i schemat punktowania

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Biologii dla uczniów gimnazjum woj. śląskiego w roku szkolnym 2013/2014. Rozwiązania zadań i schemat punktowania Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Biologii dla uczniów gimnazjum woj. śląskiego w roku szkolnym 2013/2014 Rozwiązania zadań i schemat punktowania Zadanie 1. D Zadanie 2. Opis Królestwo Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Poziom wymagań konieczny podstawowy

Bardziej szczegółowo

Zadania na listopad. Zadanie 1 Meksyk położony jest od Buenos Aires na A. północny wschód B. południowy wschód C. północny zachód D.

Zadania na listopad. Zadanie 1 Meksyk położony jest od Buenos Aires na A. północny wschód B. południowy wschód C. północny zachód D. Zadania na listopad Zadania z geografii Meksyk położony jest od Buenos Aires na A. północny wschód B. południowy wschód C. północny zachód D. południowy zachód Zadanie 2 Jeżeli w Lagos jest godzina 12.00

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne Zakres rozszerzony Obowiązujący podręcznik: Biologia na czasie 1, Biologia na czasie 2, Podręczniki

Bardziej szczegółowo

Lipidy (tłuszczowce)

Lipidy (tłuszczowce) Lipidy (tłuszczowce) Miejsce lipidów wśród innych składników chemicznych Lipidy To niejednorodna grupa związków, tak pod względem składu chemicznego, jak i roli, jaką odrywają w organizmach. W ich skład

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I FUNKCJONOWANIE KOMÓRKI

BUDOWA I FUNKCJONOWANIE KOMÓRKI Zadanie 1 (1 pkt). Uzasadnij, za pomocą jednego argumentu, że: lizosomy są grabarzami obumarłych składników cytoplazmy lub całych komórek. Zadanie 2 (2 pkt.). Schemat przedstawia budowę komórki eukariotycznej.

Bardziej szczegółowo

Część pierwsza ( 16 punktów)

Część pierwsza ( 16 punktów) ... nazwisko i imię ucznia Test z mikrobiologii dla klasy 1 technikum dla dorosłych technik żywienia i gospodarstwa domowego za I i II semestr roku szkolnego 2002/2003 Test składa się z dwóch części Czas

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

1. Na podanej sekwencji przeprowadź proces replikacji, oraz do obu nici proces transkrypcji i translacji, podaj zapis antykodonów.

1. Na podanej sekwencji przeprowadź proces replikacji, oraz do obu nici proces transkrypcji i translacji, podaj zapis antykodonów. mrna 1. Na podanej sekwencji przeprowadź proces replikacji, oraz do obu nici proces transkrypcji i translacji, podaj zapis antykodonów. GGA CGC GCT replikacja CCT GCG CGA transkrypcja aminokwasy trna antykodony

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne dla klasy I gimnazjum. przedmiot: biologia

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne dla klasy I gimnazjum. przedmiot: biologia Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne dla klasy I gimnazjum przedmiot: biologia oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej 1 godzina tygodniowo Plan wynikowy

Bardziej szczegółowo

Poziomy organizacji żywej materii 1. Komórkowy- obejmuje struktury komórkowe (organelle) oraz komórki 2. Organizmalny tworzą skupienia komórek

Poziomy organizacji żywej materii 1. Komórkowy- obejmuje struktury komórkowe (organelle) oraz komórki 2. Organizmalny tworzą skupienia komórek Poziomy organizacji żywej materii 1. Komórkowy- obejmuje struktury komórkowe (organelle) oraz komórki 2. Organizmalny tworzą skupienia komórek (tkanki), narządy (organy), ich układy i całe organizmy wielokomórkowe

Bardziej szczegółowo

BUDOWA LUNETY CELOWNICZEJ

BUDOWA LUNETY CELOWNICZEJ BUDOWA LUNETY CELOWNICZEJ Luneta celownicza składa si z nastpujcych sekcji (liczc od obiektywu): - soczewek obiektywu - układu regulacji paralaxy (dotyczy lunet sportowych) - mechanizmu regulacji krzya

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Egzamin gimnazjalny. Biologia. Także w wersji online TRENING PRZED EGZAMINEM. Sprawdź, czy zdasz!

Egzamin gimnazjalny. Biologia. Także w wersji online TRENING PRZED EGZAMINEM. Sprawdź, czy zdasz! Egzamin gimnazjalny 3 Biologia TRENING PRZED EGZAMINEM Także w wersji online Sprawdź, czy zdasz! Spis treści Zestaw 1: Związki chemiczne budujące organizmy oraz pozyskiwanie i wykorzystywanie energii 5

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia?

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Dr inż. Krzysztof Klimaszewski Warszawa, 10.09.2014 r. Projekt "O bioróżnorodności dla przyszłości - czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia" korzysta

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Czy priony zawsze są szkodliwe? SPIS TREŚCI: Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

ZJAWISKO DYFUZJI W ORGANIZMACH ŻYWYCH

ZJAWISKO DYFUZJI W ORGANIZMACH ŻYWYCH Poniższa publikacja ma charakter instrukcji dla ucznia, przeznaczonej do uzupełnienia w wykropkowanych miejscach (.). W niektórych przypadkach należy dokonać wyboru jednej z podanych wersji odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 1 Drożdże część teoretyczna

ĆWICZENIE NR 1 Drożdże część teoretyczna ĆWICZENIE NR 1 Drożdże część teoretyczna 1. Budowa komórki drożdżowej i fizjologia drożdży Drożdże pod względem systematycznym należą do grupy grzybów. Dzieli się je na dwie podgrupy: tworzące i nie tworzące

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS BIOLOGICZNY

WOJEWÓDZKI KONKURS BIOLOGICZNY Pieczątka szkoły Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 7.11.2014 r. 1. Test konkursowy zawiera 25 zadań. Są to zadania zamknięte i otwarte.

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD)

Bazy danych. Plan wykładu. Proces modelowania i implementacji bazy danych. Elementy ERD. Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Plan wykładu Bazy danych Wykład 2: Diagramy zwizków encji (ERD) Diagramy zwizków encji elementy ERD licznoci zwizków podklasy klucze zbiory słabych encji Małgorzata Krtowska Katedra Oprogramowania e-mail:

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

Konspekt z przedmiotu biologia realizowany w klasie II gimnazjum przez nauczyciela Sabinę Gądek

Konspekt z przedmiotu biologia realizowany w klasie II gimnazjum przez nauczyciela Sabinę Gądek Konspekt z przedmiotu biologia realizowany w klasie II gimnazjum przez nauczyciela Sabinę Gądek TEMAT : Komórka najmniejsza funkcjonalna część organizmu. Cele: zdobycie wiadomości na temat najmniejszej

Bardziej szczegółowo

KLUCZ ODPOWIEDZI DO ZADAŃ ZAMKNIĘTYCH

KLUCZ ODPOWIEDZI DO ZADAŃ ZAMKNIĘTYCH Konkurs Biologiczny dla gimnazjalistów województwa zachodniopomorskiego w roku szkolnym 2014/2015 Etap wojewódzki KLUCZ ODPOWIEDZI DO ZADAŃ ZAMKNIĘTYCH Za każde z pytań testowych można uzyskać 1 pkt. Nr

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO II.

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO II. MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO II. Zasady oceniania Za rozwiązanie zadań z arkusza II można uzyskać maksymalnie 50 punktów. Model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny,

Bardziej szczegółowo

Zadania na styczeń/luty

Zadania na styczeń/luty Zadania na styczeń/luty Zadania z fizyki Oblicz masę ołowianego klocka, który ma kształt prostopadłościanu o wymiarach 2cm, 5cm, 15 cm. Gęstość ołowiu 11,4g/cm 3. Zadanie 2 Piłka na gumce wykonuje drgania

Bardziej szczegółowo

Żywność w łańcuchu troficznym człowieka

Żywność w łańcuchu troficznym człowieka Żywność w łańcuchu troficznym człowieka Łańcuch troficzny jest to szereg grup organizmów ustawionych w takiej kolejności, że każda poprzednia jest podstawą pożywienia dla następnej. ELEMENTY ŁAŃCUCHA TROFICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi Nr zad. KONKURS BIOLOGICZNY KARTA ODPOWIEDZI ETAP REJONOWY Max punktów 1. 4 pkt. a) DNA ponieważ w skład jednego z nukleotydów wchodzi tymina, występująca tylko w kwasie DNA. b) jednoniciowa cząsteczka,

Bardziej szczegółowo