ABM Protokół Kliniczny Nr 10, Karmienia naturalne późnych wcześniaków (od 34 0/7 do 36 6/7 tydzień ciąży) (pierwsza korekta czerwiec 2011 rok)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ABM Protokół Kliniczny Nr 10, Karmienia naturalne późnych wcześniaków (od 34 0/7 do 36 6/7 tydzień ciąży) (pierwsza korekta czerwiec 2011 rok)"

Transkrypt

1 ABM Protokół Kliniczny Nr 10, Karmienia naturalne późnych wcześniaków (od 34 0/7 do 36 6/7 tydzień ciąży) (pierwsza korekta czerwiec 2011 rok) Głównym celem Akademii Medycyny Karmienia Piersią jest opracowanie klinicznych procedur dla rozwiązywania częstych problemów medycznych, które mogą mieć wpływ na skuteczność karmienia piersią. Protokoły te służą jedynie jako wytyczne do opieki nad matką karmiącą i noworodkiem, i nie mogą stanowić wyłącznej metody leczenia bądź służyć jako standardy opieki medycznej. Wytyczne te nie mają być jedynymi i ostatecznymi, ale mają zapewnić ramy dla kształcenia lekarzy w zakresie karmienia naturalnego. Założenia: 1. Promować, wspierać oraz podtrzymywać karmienie naturalne u późnych wcześniaków. 2. Utrzymać optymalne zdrowie noworodka i matki. Cel: 1. Umożliwić karmienie późnych wcześniaków w sposób naturalny i/lub mlekiem matki w możliwie największym stopniu. 2. Podnosić świadomość problemów późnych wcześniaków oraz ich matek, których mogą doświadczyć w związku z karmieniem naturalnym. 3. Proponować sposoby na przewidywanie, wczesną identyfikację oraz rozwiązywanie problemów które mogą doświadczyć późne wcześniaki i matki w warunkach szpitalnych i ambulatoryjnych. 4. Zapobiegać problemom medycznym takim jak: odwodnienie, hipoglikemia, hiperbilirubinemia oraz niedożywienie późnych wcześniaków. 5. Zwrócić uwagę na potrzeby i umiejętności matek oraz zrozumieć ich bieżące plany. Definicja Pierwotnie podczas pisania tego protokołu określenie noworodek blisko terminu było powszechnie używane dla określenia noworodka urodzonego kilka tygodni przed 37 tygodniem ciąży. W lipcu 2005 zespół ekspertów zgromadzony przez Narodowy Instytut Zdrowia Dziecka i Rozwoju Człowieka określił noworodki urodzone pomiędzy 34 0/7 a 36 6/7 tygodniem ciąży, jako późne wcześniaki, aby podkreślić fakt, iż są one faktycznie wcześniakami a nie noworodkami blisko terminu i ustanowił jednolite określenie dla tej grupy noworodków 1. Definicja ta włącza noworodki urodzone o tydzień wcześniej przed czasem (34 0/7 34 6/7 tygodni) niż poprzedni protokół ABM, dla noworodków urodzonych blisko terminu, obejmujących noworodki urodzone między 35 0/7 a 36 6/7 tygodniem ciąży. Dodatkowo, noworodki urodzone między 37 0/7 a 37 6/7 tygodniem mogą być zagrożone problemami karmienia naturalnego i z uwagi na związane z tym ryzyko poniższe wytyczne mogą być odpowiednie również dla nich 2. Podstawy Korzyści wynikające z karmienia naturalnego noworodków urodzonych przedwcześnie są nawet większe niż u noworodków urodzonych o czasie, niemniej jednak obszerna literatura ostatnich 5 lat dokumentuje zwiększone ryzyko zachorowalności a nawet śmiertelności, często związane z problemami żywienia zwłaszcza, jeśli nie jest ono dostatecznie wsparte karmieniem naturalnym Karmienie naturalne późnych wcześniaków jest zdecydowanie częściej problematyczne niż noworodków urodzonych o czasie. Z uwagi na ich niedojrzałość, mogą być bardziej ospałe i mniej aktywne oraz mieć trudności z przystawieniem się do piersi, ssaniem oraz połykaniem względem noworodków donoszonych. Senność, nieumiejętność aktywnego ssania może być błędnie zinterpretowana, jako objaw zakażenia, doprowadzając do niepotrzebnego oddzielenia od matki oraz leczenia. Z drugiej strony, na pierwszy rzut oka, późne wcześniaki mogą zwodniczo prezentować się jako bardzo energiczne. Fizycznie, duże noworodki mogą mylnie wydawać się bardziej dojrzałe niż wynika to z wieku ciążowego, a w rezultacie zastaną otoczone mniejszą uwagą niż powinny. Na przykład noworodek, który urodził się w 40 tygodniu ciąży z masą 3,800 kg, miał 3,000 kg w 36 tygodniu ciąży. Późne wcześniaki karmione piersią mają więcej problemów z utrzymaniem temperatury ciała, zwiększoną wrażliwość na infekcje, znacznie opóźnione wydalanie bilirubiny oraz niestabilność układu oddechowego niż noworodki donoszone. W konsekwencji, są częściej narażone na hipotermię, hipoglikemię, nadmierną utratę masy ciała, odwodnienie, słaby przyrost masy ciała, niedostateczny rozwój, wydłużoną suplementację mleka sztucznego, nasiloną żółtaczkę, żółtaczkę jąder podkorowych, gorączkę wskutek odwodnienia, zakażenie bakteryjne, bezdech, ponowną hospitalizacją, niepowodzenie w karmieniu piersią. Ponadto, u matek późnych wcześniaków zdecydowanie częściej występują cukrzyca, nadciśnienie tętnicze indukowane ciążą, zapalenie błon płodowych czy poród przez cięcie cesarskie, co może mieć wpływ na skuteczność karmienia naturalnego 9. Późne wcześniaki są również zdecydowanie częściej oddzielane od matki z uwagi na potrzebę obserwacji i leczenia z powodów medycznych. Późne wcześniaki mogą być wypisane do domu po pomyślnej adaptacji do życia w środowisku pozamacicznym, następuje to jednak zanim laktogeneza II jest w pełni ustabilizowana i zanim problemy ze ssaniem i pobieraniem mleka mogły zostać zauważone i właściwie skorygowane. Edukacja rodziców oraz ambulatoryjna obserwacja karmienia naturalnego przez wyedukowaną osobę ma decydujące znaczenie dla pary matka-noworodek. 1

2 Wszystkie noworodki, włączając późne wcześniaki, mają większą szansę na wyłączne karmienie naturalne w szpitalach, w których obowiązuje program 10 Kroków Do Udanego Karmienia Piersią Z programem tym powinien zapoznać się personel medyczny szpitala i postępować zgodnie z wytycznymi 12. Wiedząc o zwiększonym ryzyku problemów medycznych późnych wcześniaków w porównaniu z noworodkiem donoszonym, wskazana jest bliższa obserwacja i monitorowanie, zwłaszcza w pierwszych godzinach po porodzie, kiedy ryzyko niewłaściwej adaptacji do środowiska pozamacicznego jest największe. Każdy oddział położniczy musi określić gdzie i w jaki sposób można najlepiej połączyć obserwację pary matka-noworodek z karmieniem naturalnym. Trzeba mieć na uwadze, ze noworodki urodzone pomiędzy 34 0/7 a 34 6/7 tygodniem mają 50 % ryzyko związane z zachorowalnością podczas hospitalizacji po urodzeniu, w związku z tym w nagłych przypadkach mogą wymagać przekazania do ośrodka o wyższym stopniu referencyjności 9. Stan zdrowia późnych wcześniaków wymaga wielokrotnie oceny po wypisie noworodka ze szpitala. W sytuacji, gdy wiele szpitali staje się przyjaznych karmieniu naturalnemu, zarówno personel ambulatoryjny, jak i gabinetów prywatnych powinien, nie tylko wspierać matkę w karmieniu naturalnym, ale także być w stanie pomóc w nieskomplikowanych problemach, a także odpowiedzieć na pytania związane z karmieniem naturalnym. W przypadkach bardziej skomplikowanych zasadne jest skierowanie matki i noworodka do profesjonalnego konsultanta laktacyjnego. Problemy dotyczące laktacji są równie istotne jak każdy inny problem medyczny. Zasady opieki: 1. Zapewnij optymalną komunikację: a. Przedstaw sposób postępowania w przypadku karmienia naturalnego późnych wcześniaków. b. Określ rodzinie i lekarzowi podstawowej opieki zdrowotnej przejrzysty plan karmienia. c. Usprawnij współpracę lekarza, pielęgniarek oraz konsultantów laktacyjnych w opiece szpitalnej i poza szpitalnej. d. Unikaj nieścisłości w doradzaniu matce i rodzinie w kwestii planu karmienia. 2. Oceń/ ponownie oceń: a. Obiektywnie oceń wiek ciążowy oraz towarzyszące czynniki ryzyka. b. Obserwuj uważnie adaptację poporodową. c. Codziennie oceniaj karmienie naturalne na oddziale położniczym i noworodkowym. d. Oceniaj problemy z karmieniem u pacjentów ambulatoryjnych. 3. Zapewnij wsparcie laktacyjne pacjentów hospitalizowanych i ambulatoryjnych w odpowiednim czasie. 4. Unikaj i minimalizuj konieczność separacji matki i noworodka: a. W okresie poporodowym, włączając bezpośredni okres poporodowy b. W przypadku hospitalizacji matki bądź noworodka z powodów medycznych 5. Zapobiegaj i niezwłocznie rozpoznaj często spotykane problemy karmionych piersią późnych wcześniaków: a. Hipoglikemia b. Hipotermia c. Hiperbilirubinemia d. Odwodnienie albo nadmierny ubytek masy ciała e. Niedożywienie 6. Edukuj: a. Edukuj personel medyczny na temat bieżących sposobów karmienia naturalnego późnych wcześniaków, zarówno w szpitalu, jak i poza nim. b. Edukuj rodziców na temat karmienia naturalnego późnych wcześniaków. c. Wyedukuj 1-2 osoby w ramach poradni w temacie: i. Wspierania karmienia naturalnego, oceniania, rozwiązywania podstawowych problemów karmienia naturalnego późnych wcześniaków ii. Zagadnień dotyczących karmienia naturalnego. 7. Wypis/ zalecenia: a. Opracuj kryteria gotowości do wypisu. b. Ustal plan karmienia po wypisie. c. Umożliwiaj w odpowiednim czasie i regularnie ocenę skutecznego karmienia po wypisie. d. Monitoruj uważnie matkę i późnego wcześniaka w momencie, gdy są poza szpitalem. 8. Opieka nad późnym wcześniakiem w ramach poprawy jakości opieki, zarówno szpitalnej jak i ambulatoryjnej. 2

3 Hospitalizacja: Wdrożenie zasad opieki Jakość dowodów dla każdej rekomendacji, według US Preventive Services Task Force, podana jest w nawiasach *. Zasady te są wytycznymi optymalnej opieki nad późnym wcześniakiem. Każdy blok porodowy i oddział położniczonoworodkowy powinien stosować się do tych rekomendacji: 1.Pierwsze kroki: a. Przekaż plan karmienia, jako wstępne wytyczne dla późnego wcześniaka, który może być łatwo modyfikowany. 14 (III) b. Zapewnij natychmiastowy i długotrwały kontakt skóra do skóry w celu poprawy stabilizacji akcji serca, oddechu, temperatury ciała, metabolizmu i wczesnego karmienia piersią. 15 (I) c. Oceń wiek ciążowy za pomocą badania położniczego oraz skali Ballada / Dubowiz. 16 (III) d. Uważnie obserwuj noworodka przez godziny, aby wykluczyć zaburzenia adaptacji (np.: hipotermia, bezdech, spadki saturacji, hipoglikemia, niedożywienie). W ciągu pierwszych 24 godzin niedożywienie jest mało prawdopodobne. Jak już zostało zauważone w akapicie Podstawy tego protokołu, każdy oddział położniczonoworodkowy musi określić gdzie i w jaki sposób może to zapewnić wspierając jednocześnie parę matkanoworodek oraz karmienie naturalne. (III) e. Popieraj całodobowy system rooming-in oraz częste i długotrwałe okresy kontaktu skóra do skóry. Jeśli stan fizykalny noworodka jest stabilny i dobry, pozwól na to by noworodek pozostał z matką na czas przyjmowania dożylnych antybiotyków albo fototerapii. 17 (III) f. Pozwól na swobodny dostęp do piersi, zachęcaj do rozpoczęcia karmienia naturalnego w ciągu pierwszej godziny po porodzie. 18 (II-2) g. Zachęcaj do karmienia piersią na żądanie. Czasem może być niezbędne wybudzanie dziecka do karmienia, jeśli nie okazuje oznak głodu, co nie jest takie rzadkie u późnych wcześniaków. 19 Noworodek powinien być karmiony piersią (lub mlekiem odciągniętym) 8-12 razy na dobę. Matka może odciągnąć swoje mleko i podać dziecku za pomocą alternatywnych metod, jeśli dziecko nie ssie aktywnie. 19,20 (III) h. Pokaż matce techniki ułatwiające efektywne przystawianie dziecka do piersi zwracając szczególną uwagę na podtrzymanie żuchwy i główki. 21 (III) 2. Stała opieka: a. Codzienne zmiany w planie karmienia obserwuj na bieżąco i notuj za pomocą kart. 14 (III) b. Oceń w ciągu 24 godzin od porodu, czy istnieje konieczność zasięgnięcia porady konsultanta laktacyjnego albo wykwalifikowanej osoby doświadczonej w karmieniu późnych wcześniaków. 14 (III) c. Oceń i udokumentuj karmienie naturalne przynajmniej dwa razy dziennie za pomocą dwóch różnych wystandaryzowanych skal (np. LATCH Score 22, IBFAT 23, Mother/Baby Assessment Tool 24 ). (II-3) d. Edukuj matkę w kwestii karmienia naturalnego jej późnego wcześniaka (pozycja, uchwycenie, czas trwania karmienia, wczesne oznaki głodu, odciąganie pokarmu). 17,19 (III) e. Monitoruj czynności życiowe, masę ciała, stolec, mocz, pobór mleka. 11,25 (III) f. Kontroluj często pojawiające się problemy (hipoglikemia, hipotermia, słabe odżywiania, hiperbilirubinemia) U późnych wcześniaków należy uważnie śledzić stężenie bilirubiny i wykonywać rutynowe jej oznaczenia oraz oznaczać je na krzywej Buthani według wieku, podanego w godzinach. 2,29 (III) g. Zapobiegaj nadmiernej utracie masy ciała czy odwodnieniu. Utrata więcej niż 3 % urodzeniowej masy ciała w przeciągu 24 godzin albo więcej niż 7% w ciągu 3 dni wymaga obserwacji i monitorowania. 14,19 (III) i. Jeśli pobieranie mleka jest nieefektywne, naucz matkę jak uciskać pierś podczas ssania noworodka 19 (III) i rozważ zastosowanie ultracienkich silikonowych nakładek na brodawkę (II- 2) Zastosowanie kapturków staje się coraz częstsze w tej grupie noworodków i może okazać się pomocne. Jeśli kapturki są stosowane, matka z dzieckiem powinna być obserwowana przez konsultanta laktacyjnego lub wykwalifikowaną osobę doświadczoną w karmieniu późnych wcześniaków. (III) ii. Ocena masy ciała przed i po karmieniu może być pomocna do oceny ilości pobieranego mleka szczególnie, gdy pojawiła się laktogeneza II (II-2) iii. Czasem noworodek może wymagać dokarmienia po karmieniu naturalnym, w małych ilościach (5-10 ml na karmienie w pierwszej dobie, ml na karmienia późniejsze) odciągniętym mlekiem matki, mlekiem z donacji albo mieszanką. 14,20 W zależności od sytuacji klinicznej oraz preferencji matki może ona suplementować pokarm za pomocą aparatu znajdującego się przy piersi (zestaw SNS), kieliszka, po palcu, strzykawką albo butelką. 20 Karmienie kieliszkiem jest bezpieczniejsze, lecz trwa dużej i mniej pokarmu jest pobierane niż przy karmieniu butelką Brak jest dowodów na bezpieczeństwo oraz wydajność alternatywnych metod karmienia, jak i ich wpływ na karmienie * Poziomy dowodów (I, II-1, II-2, II-3 i III) są oparte na U.S.Preventive Services Task Force Quality of Evidence. 13 3

4 naturalne. Jeśli zachowanie czystości nie jest optymalne, karmienie kieliszkiem może być najlepszym wyborem. 40 (I, II-1, II-2, II-3, III) iv. W przypadku dokarmiania, matka powinna odciągać pokarm od 6-8 razy w ciągu doby po karmieniu piersią do momentu osiągnięcia odpowiedniej ilości pokarmu naturalnego. 11,20 Zaleca się użycie elektrycznych laktatorów szpitalnych. Produkcja mleka może być zwiększona poprzez masaż piersi podczas ściągania pokarmu. 41 (II-3) h. Unikaj różnic temperatury w czasie kontaktu skóra do skóry (tj. kangurowania) 15 tak często, jak to jest możliwe. Jeśli jest to potrzebne ubierz dodatkowo noworodka. Rozważ okresowe ogrzewanie noworodka w inkubatorze, aby uzyskać normotermię. 14,19 (III) 3. Planowany wypis: a. Oceń gotowość do wypisu, uwzględniając fizjologiczną stabilność i odpowiednio wyłączne karmienie piersią, albo za pomocą mieszanek uzupełniających. 42 (II-2) Fizjologicznie stabilny późny wcześniak powinien być zdolny do utrzymania temperatury ciała przynajmniej przez 24 godziny w łóżeczku oraz mieć normalny tor oddechowy, a utrata masy ciała nie powinna być wyższa niż 7% względem urodzeniowej masy ciała. Odpowiednie spożycie powinno być udokumentowane za pomocą odpowiedniej ilości albo za pomocą właściwych przyrostów masy ciała noworodka (np.: stabilny czy rosnący). 14 (II-2) Może być pomocny 24 godzinny test wagowy określający za pomocą skal z odpowiednią precyzją właściwe pobieranie pokarmu. 39 (II-3) b. Opracuj plan karmienia przed wypisem. Rozważ ilość mleka, którą dziecko musi przyjąć (ml/kg/dzień), sposób karmienia (pierś, butelka, sprzęt uzupełniający), oraz rodzaj pokarmu (mleko matki, mleko od dawczyń, mieszanki). 14 Jeśli mleko będzie suplementowane, określ metodę karmienia akceptowaną przez matkę, którą będzie stosować po wypisie ze szpitala. 20 (III) b. Zorganizuj spotkanie po 1-2 dniach od wypisu, żeby sprawdzić masę ciała, ocenić skuteczność karmienia i stopień nasilenia żółtaczki. 17 (II-2). c. Przedstaw powypisowy plan karmienia, zarówno matce, jak i lekarzowi pierwszego kontaktu. Zaleca się metodę pisemną. (III) Przychodnia: Wdrożenie zasad opieki 1.Pierwsza wizyta: a. Pierwsza wizyta w przychodni albo w domu pacjenta powinna mieć miejsce 1-2 dni po wypisie. 17 (II-2). b. Przejrzyj i umieść w karcie pacjenta informacje ze szpitala macierzystego i karty noworodka dotyczące okresu przedurodzeniowego, okołourodzeniowego, noworodkowego, historię karmienia ( potrzeba dokarmiania w szpitalu, problemy z przystawieniem, potrzeba fototerapii itd.). Informacja o wieku ciążowym i urodzeniowej masie ciała powinna być umieszczona w widocznym miejscu. 25 (III) c. Ocena karmienia naturalnego po wypisie ze szpitala powinna w szczególności zawierać częstotliwość, czas trwania, sposób, w jaki noworodek jest karmiony (z piersi, odciągniętym mlekiem za pomocą dodatkowych przyrządów takich jak SNS, karmienie po palcu, czy butelką ze smoczkiem przypominającym pierś). Należy ocenić informacje dotyczące oddanych stolców i moczu, kolor stolców, stan dziecka (płacz dziecka, nieuspokojenie po karmieniu, ospałość i trudność w utrzymaniu aktywności przy piersi itd.). Jeśli rodzice posiadają notatki dotyczące karmienia należy je przeglądnąć. 11 (III) d. Zbadaj dziecko, włączając pomiar masy ciała i oceń procentowo zmianę wagi względem masy urodzeniowej, względem masy wypisowej, oceń stan czuwania i nawodnienia. Oceń żółtaczkę za pomocą przezskórnego bilirubinometru albo - pomiaru stężenia bilirubiny w surowicy, jeśli jest to wskazane. 11 (III) e. Oceń piersi matki pod względem kształtu brodawki, bólu i urazów, obrzęku i zapalenia piersi. Należy rozpatrzyć stan emocjonalny matki oraz stopień zmęczenia zwłaszcza w odniesieniu do rutynowego dokarmiania. Jeśli to możliwe, obserwuj karmienie dziecka przy piersi, oceń przystawienie / uchwycenie piersi, ssanie i połykanie. 11 (III) 2. Rozwiązywanie problemów: a. Słaby przyrost masy ciała (<20g/dobę) w większości związany jest z niedostatecznym pobieraniem pokarmu. Średni przyrost masy ciała u zdrowego noworodka to g/dobę. 43 Lekarz pierwszego kontaktu musi ocenić czy problem tkwi w niewystarczającej produkcji mleka czy niemożliwości pobrania przez noworodka wystarczającej ilości mleka, czy może w kombinacji tych dwóch przyczyn. Noworodek, który pobiera wystarczającą ilość mleka powinien moczyć pieluchę co najmniej 6 razy i oddawać 4 razy spore ziarniste żółte stolce na dobę, ubyć na masie ciała nie więcej niż 7 % względem masy urodzeniowej, najadać się po minutach aktywnego karmienia. 11 Poniższy sposób postępowania może być pomocny: i. Skrócenie czasu karmienia, jeśli późny wcześniak nie nasyca się po około 30 minutach karmienia. ii. Zwiększenie częstotliwości karmienia naturalnego. iii. Suplementacja (preferowane za pomocą odciągniętego mleka) po karmieniu albo zwiększenie ilości mieszanki. 4

5 iv. Wprowadzenie albo zwiększenie częstotliwości odciągania ręcznego lub elektrycznego. Rozważ skierowanie do konsultanta laktacyjnego. 11,44-46 (III) b. Noworodki, które mają problemy z uchwyceniem piersi, powinny być ocenione pod kątem zmian anatomicznych w obrębie jamy ustnej (ankyloglossia - krótkie wędzidełko języka, rozszczep podniebienia), oraz powinno być przeprowadzone badanie ssania po palcu. Należy zbadać brodawki i piersi matki pod kątem zaczopowania przewodów wyprowadzających, zapalenia piersi, obrzęku, zastoju w piersiach oraz urazu brodawek. Należy obserwować noworodka podczas przystawiania do piersi, ssania, połykania. Może być wskazane skierowanie do konsultanta laktacyjnego albo w przypadku krótkiego wędzidełka języka - do lekarza w celu podcięcia tego wędzidełka. c. Jeśli rozważamy przyczyny hiperbilirubinemii, to żółtaczka u późnych wcześniaków stwarza więcej problemów. Należy określić wszystkie czynniki ryzyka, głównym jest brak pokarmu, głównym postępowaniem będzie dostarczenie dziecku większej ilości mleka, najkorzystniej poprzez poprawę techniki karmienia albo dokarmianie odciągniętym mlekiem. Jeśli jest zalecana fototerapia w warunkach domowych bądź szpitalnych stymulacja laktacji i karmienie nie mogą być utrudnione. 2,47 Jeśli nie jest dostępne mleko matki albo mleko od dawczyń, mogą zostać użyte małe ilości mieszanki mleka krowiego. 47 Mieszanki o zwiększonej hydrolizie kazeiny należy rozważyć w przypadku, jak istnieją dowody, że są one bardziej skuteczne w obniżaniu stężenia bilirubiny w surowicy niż standardowy preparat dla niemowląt. 48 (II, III) d. Rozważ podanie środków mlekopędnych (leki bądź zioła, które zwiększają wydzielanie mleka) u matek, które mają udokumentowaną małą podaż mleka i u których inne próby zwiększenia produkcji mleka nie powiodły się. 49,50 (II-2, III) e. Należy ocenić zaradność matki i umiejętność wypełniania planu karmienia. Jeśli matka nie daje sobie rady, pracuj z nią i pomóż znaleźć sposób albo zmodyfikuj plan karmienia, by stał się wykonalny. 20 (III) 3. Ocena: a. Dzieci, które nie przybierają dobrze na wadze i względem, których była dokonana korekta planu (techniki) karmienia mogą potrzebować wizyty po 2-4 dniach. Wizyty domowej powinien dokonać pracownik opieki zdrowotnej przeszkolony w zakresie oceny stanu noworodka oraz wspieraniu laktacji, który informuje lekarza pierwszego kontaktu o masie ciała noworodka. (III)) b. Wszystkie noworodki, włącznie z karmionymi piersią późnymi wcześniakami, powinny otrzymać bezpośrednio po urodzeniu witaminę K 51 (II-3) i suplementować witaminę D (400 j/dobę) rozpoczynając od pierwszych dni życia zgodnie z rekomendacją AAP. 52 (II-3) Późne wcześniaki karmione piersią są zagrożone niedoborem żelaza, jako że ich zapasy żelaza są mniejsze niż u noworodków urodzonych o czasie. 53 ( I) Komitet do Spraw Żywienia AAP zaleca 2 mg/kg/dobę żelaza dla wszystkich noworodków urodzonych przedwcześnie między 1 a 12 miesiącem życia. Zatem późne wcześniaki, karmione piersią, będą potrzebować 2 mg/kg/dobę żelaza dopóki nie będzie im dostarczane 2 mg/kg/dzień żelaza z pożywienia uzupełniającego, bądź mieszanki wzbogacanej w żelazo. Zaleca się badanie przesiewowe niedoboru żelaza w 6 miesiącu życia (poziom hemoglobiny, białko C reaktywne, retikulocyty, ferrytyna). 53 (I) c. Należy cotygodniowo oceniać masę ciała późnych wcześniaków do skorygowanego wieku ciążowego 40 tygodni bądź do czasu uzyskania prawidłowych przyrostów masy ciała. Przyrost masy ciała powinien przeciętnie osiągać g/ dobę a długość i obwód główki 0,5 cm/ tydzień. 43 (I) Zalecenia dla przyszłych badań Przyszłe badania są konieczne, aby ustanowić najlepsze metody dla monitorowania późnych wcześniaków w pierwszych 24 godzinach ich życia i jednocześnie zoptymalizować kontakt matka-noworodek ze szczególnym uwzględnieniem inicjacji karmienia naturalnego. Oddziały położniczo-noworodkowe powinny zadecydować gdzie i jak powinno do tego dojść. Nie ma jednolitego podejścia do tej kwestii. Dodatkowe obszary badań, na których należy się skupić: 1. Najlepsze metody oceny karmienia naturalnego 2. Suplementacja późnych wcześniaków 3. Właściwe stosowanie kapturków na brodawki 4. Odpowiedni plan żywieniowy 5. Określenie gotowości do wypisu noworodka ze szpitala 6. Określenie wytycznych dla certyfikowanych konsultantów laktacyjnych dotyczących postępowania wobec pacjenta hospitalizowanego oraz ambulatoryjnego 7. Określenie wytycznych dotyczących opieki ambulatoryjnej dla wspierania laktacji przy jednoczesnym uchronieniu przed problemami medycznymi (hiperbilirubinemia i odwodnienie hipernatremiczne). Wyniki działań przyszłych badań powinny zawierać czas trwania karmienia naturalnego oraz jego wyłączność oprócz innych parametrów istotnych dla tematu badań. 5

6 Podziękowania Praca ta została częściowo sfinansowana z grantu Maternal and Child Health Bureau, U.S. Departamentu Zdrowia i Opieki Społecznej. Bibliografia: 1. Engle WA. A recommendation for the definition of late preterm (near-term) and the birth weight-gestational age classification system. Semin Perinatol 2006;30: American Academy of Pediatrics, Subcommittee on Hyperbilirubinemia. Management of hyperbilirubinemia in the newborn infant 35 or more weeks of gestation. Pediatrics 2004;114: Erratum in: Pediatrics 2004;114: Pulver LS, Guest-Warnick G, Stoddard GJ, et al. Weight for gestational age affects the mortality of late preterm infants. Pediatrics 2009;123:e1072 e Donovan EF, Besl J, Paulson J, et al. Infant death among Ohio resident infants born at 32 to 41 weeks of gestation. Am J Obstet Gynecol 2010;203:e1 e5. 5. Reddy UM, Ko CW, Raju TN, et al. Delivery indications at late-preterm gestations and infant mortality rates in the United States. Pediatrics 2009;124: Bird TM, Bronstein JM, Hall RW, et al. Late preterm infants: Birth outcomes and health care utilization in the first year. Pediatrics 2010;126:e Dimitriou G, Fouzas S, Georgakis V, et al. Determinants of morbidity in late preterm infants. Early Hum Dev 2010;86: Kitsommart R, Janes M, Mahajan V, et al. Outcomes of late-preterm infants: a retrospective, single-center, Canadian study. Clin Pediatr (Phila) 2009;48: Shapiro-Mendoza CK, Tomashek KM, Kotelchuck M, et al. Effect of late-preterm birth and maternal medical conditions on newborn morbidity risk. Pediatrics 2008;121:e223 e Wang ML, Dorer DJ, Fleming MP, et al. Clinical outcomes of near-term infants. Pediatrics 2004;114: Neifert MR. Prevention of breastfeeding tragedies. Pediatr Clin North Am 2001;48: Academy of Breastfeeding Medicine Protocol Committee. ABM Clinical Protocol #7: Model breastfeeding policy (revision 2010). Breastfeed Med 2010;5: Appendix A Task Force Ratings. (accessed April 12, 2011). 14. Hubbard E, Stellwagen L, Wolf A. The late preterm infant: A little baby with big needs. Contemp Pediatr November 1, Thelatepreterminfant_AlittlebabywithbigneedsCME.pdf (accessed April 12, 2011). 15. Moore ER, Anderson GC, Bergman N. Early skin-to-skin contact for mothers and their healthy newborn infants. Cochrane Database Syst Rev 2007;3:CD Ballard JL, Khoury JC, Wedig K, et al. New Ballard Score, expanded to include extremely premature infants. J Pediatr 1991;119:3: Gartner LM, Morton J, Lawrence RA, et al. Breastfeeding and the use of human milk. Pediatrics 2005;115: Righard L, Alade MO. Effect of delivery room routines on success of first breast-feed. Lancet 1990;336: Walker M. Breastfeeding the late preterm infant. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs 2008;37: Academy of Breastfeeding Medicine Protocol Committee. ABM Protocol #3: Hospital guidelines for the use of supplementary feedings in the healthy term breastfed neonate, revised Breastfeed Med 2009;4: Thomas J, Marinelli KA, Hennessy M, et al. ABM Clinical Protocol #16: Breastfeeding the hypotonic infant. Breastfeed Med 2007;2: Jensen D, Wallace S, Kelsay P. LATCH: A breastfeeding charting system and documentation tool. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs 1994;23: Matthews MK. Developing an instrument to assess infant breastfeeding behaviour in the early neonatal period. Midwifery 1988;4: Mulford C. The Mother-Baby Assessment (MBA): An "Apgar score" for breastfeeding. J Hum Lact 1992;8: Breastfeeding. In: American Academy of Pediatrics Committee on Nutrition, Kleinman R, ed. Pediatric Nutrition Handbook. American Academy of Pediatrics, Elk Grove Village,IL, 2009, pp Rajah TN, Higgins RD, Stark AR, et al. Optimizing care and outcome for late-preterm (near-term) infants: A summary of the workshop sponsored by the National Institute of Child Health and Human Development. Pediatrics 2006;118: Wight N, Marinelli KA. ABM Clinical Protocol #1: Guidelines for glucose monitoring and treatment of hypoglycemia in breastfed neonates. Breastfeed Med 2006;1: Bhutani VK, Johnson L. Kernicterus in late preterm infants cared for as term healthy infants. Semin Perinatol 2006;30:

7 29. Maisels MJ, Bhutani VK, Bogen D, et al. Hyperbilirubinemia in the newborn infant _35 weeks gestation: An update with clarifications. Pediatrics 2009;124: Meier PP, Furman LM, Degenhardt M. Increased lactation risk for late preterm infants and mothers: Evidence and management strategies to protect breastfeeding. J Midwifery Womens Health 2007;52: Meier PP, Brown LP, Hurst NM, et al. Nipple shields for preterm infants: Effect on milk transfer and duration of breastfeeding. J Hum Lact 2000;16: ; quiz Chertok IR. Reexamination of ultra-thin nipple shield use,infant growth and maternal satisfaction. J Clin Nurs2009;18: Funkquist EL, Tuvemo T, Jonsson B, et al. Influence of test weighing before/after nursing on breastfeeding in Praterm infants. Adv Neonatal Care 2010;10: Wilhelm S, Rodehorst-Weber TK, Flanders Stepans MB, et al. The relationship between breastfeeding test weights and postpartum breastfeeding rates. J Hum Lact 2010;26: Scanlon KS, Alexander MP, Serdula MK, et al. Assessment of infant feeding: The validity of measuring milk intake. Nutr Rev 2002;60: Meier PP, Engstrom JL, Crichton CL, et al. A new scale for in-home test-weighing for mothers of preterm and high risk infants. J Hum Lact 1994;10: Marinelli KA, Burke GS, Dodd VL. A comparison of the safety of cupfeedings and bottlefeedings in premature infants whose mothers intend to breastfeed. J Perinatol 2001;21: Howard CR, Howard FM, Lanphear B, et al. Randomized clinical trial of pacifier use and bottle-feeding or cupfeeding and their effect on breastfeeding. Pediatrics 2003;111: Collins Carmel T, Makrides M, Gillis J, et al. Avoidance of bottles during the establishment of breast feeds in praterm infants. Cochrane Database Syst Rev 2008;4:CD United Nations Children s Fund. Feeding Low Birth Weight Babies. UNICEF Division of Information and Public Affairs, New York, Morton J, Hall JY, Wong RJ, et al. Combining hand techniques with electric pumping increases milk production In mothers of preterm infants. J Perinatol 2009;29: American Academy of Pediatrics Committee on Fetus and Newborn. Hospital discharge of the high-risk neonate. Pediatrics 2008;122: Grummer-Strawn LM, Reinold C, Krebs NF. Use of World Health Organization and CDC growth charts for children aged 0 59 months in the United States. MMWR Recomm Rep 2010;59(RR-9): Hogan M, Westcott C, Griffiths M. Randomized, controlled trial of division of tongue-tie in infants with feeding problems. J Paediatr Child Health 2005;41: Geddes DT, Langton DB, Gollow I, et al. Frenulotomy for breastfeeding infants with ankyloglossia: Effect on milk removal and sucking mechanism as imaged by ultrasound. Pediatrics 2008;122:e188 e Ballard JL, Auer CE, Khoury JC. Ankyloglossia: Assessment, incidence, and effect of frenuloplasty on the breastfeeding dyad. Pediatrics 2002;110:e63. pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/110/5/e63 (accessed April 12, 2011). 47. Academy of Breastfeeding Medicine Protocol Committee. ABM Protocol #22: Guidelines for management of jaundice in the breastfeeding infant equal to or greater than 35 weeks gestation. Breastfeed Med 2010;5: Gourley GR, Kreamer B, Cohnen M, et al. Neonatal jaundice and diet. Arch Pediatr Adolesc Med 1999;153: Gabay MP. Galactogogues: Medications that induce lactation. J Hum Lact 2002;18: Academy of Breastfeeding Medicine Protocol Committee. ABM Protocol #9: Use of galactogogues in initiating or augmenting the rate of maternal milk secretion, first revision January Breastfeed Med 2011;6: American Academy of Pediatrics Vitamin K Ad Hoc Task Force. Controversies concerning vitamin K and the newborn. Pediatrics 1993;91: Wagner CL, Greer FR. Prevention of rickets and vitamin D deficiency in infants, children, and adolescents. Pediatrics2008;122: Berglund S, Westrup B, Domello f M. Iron supplements reduce the risk of iron deficiency anemia in marginally low birth weight infants. Pediatrics 2010;126:e874 e883. Komitet Protokołów Akademii Medycyny Karmienia Piersią Maya Bunik, M.D., MSPH, FABM Caroline J. Chantry, M.D., FABM Cynthia R. Howard, M.D., MPH, FABM Ruth A. Lawrence, M.D., FABM Kathleen A. Marinelli, M.D., FABM, Committee Chairperson Larry Noble, M.D., FABM, Translations Chairperson Nancy G. Powers, M.D., FABM Julie Scott Taylor, M.D., M.Sc., FABM 7

8 Wspólpraca: Eyla G. Boies, M.D., FAAP Yvonne E. Vaucher, M.D., M.P.H. Ważność protokołów ABM wygasa po 5 latach od daty publikacji. Zmiany w badaniach opartych na dowodach są dokonywane w ciągu 5 lat lub wcześniej, jeżeli różnice są znaczące. Do korespondencji: Dodatek Inicjatywa Szpital Przyjazny Dziecku dziesięć kroków do udanego karmienia piersią 1. Sporządzić na piśmie zasady postępowania, sprzyjające karmieniu piersią i zapoznać z nimi cały personel. 2. Przeszkolić wszystkich pracowników tak, aby mogli realizować powyższe zasady. 3. Informować wszystkie kobiety ciężarne o korzyściach z karmienia piersią i postępowaniu podczas karmienia. 4. Pomagać matkom w rozpoczęciu karmienia piersią w ciągu pół godziny po urodzeniu dziecka. 5. Praktycznie nauczyć matki (zademonstrować) jak należy karmić piersią i jak utrzymać laktację, nawet jeśli będą oddzielone od noworodków. 6. Nie dokarmiać i nie dopajać noworodków niczym poza pokarmem kobiecym z wyjątkiem szczególnych wskazań medycznych. 7. Stosować system rooming-in umożliwiający matce przebywanie w pokoju razem z dzieckiem od urodzenia i przez całą dobę. 8. Zachęcać i ułatwiać karmienie piersią na żądanie. 9. Nie podawać smoczka niemowlętom karmionym piersią. 10. Angażować się w tworzenie i pracę grup kobiet wspierających się w karmieniu piersią i kierować do nich karmiące matki wypisywane ze szpitala lub będące pod opieką przychodni. Tłumaczenia na język polski dokonała: Karolina Jeleń Korekta: Katarzyna Asztabska, Barbara Królak-Olejnik 8

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 1.ZARZĄDZENIE MINISTRA 2.REKOMENDACJE TOWARZYSTW NAUKOWYCH 3.OPINIE EKSPERTÓW

Bardziej szczegółowo

2013-07-03. Co nam daje bank mleka ludzkiego? Historia. Banki mleka na świecie. Maria Wilińska

2013-07-03. Co nam daje bank mleka ludzkiego? Historia. Banki mleka na świecie. Maria Wilińska Co nam daje bank mleka ludzkiego? MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWO-SZKOLENIOWA "NEONATUS 2013" 24-25 maja 2013 r. Maria Wilińska Historia 2013-05-24 2 Banki mleka na świecie 2013-05-24 3 1 Banki mleka

Bardziej szczegółowo

Powody zaprzestania karmienia... 12

Powody zaprzestania karmienia... 12 RAPORT Z BADANIA Ocena wdrażania praktyk laktacyjnych w ramach obowiązującego standardu opieki okołoporodowej oraz sposobu żywienia dzieci od urodzenia do 12. miesiąca życia Spis treści Założenia ogólne...

Bardziej szczegółowo

Pokarmy uzupełniające. Kiedy? Jakie? Dlaczego? Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny

Pokarmy uzupełniające. Kiedy? Jakie? Dlaczego? Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny Pokarmy uzupełniające. Kiedy? Jakie? Dlaczego? Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny WPROWADZENIE Żywienie niemowląt, a zwłaszcza odpowiedź na pytania: co? kiedy? jak? budzi

Bardziej szczegółowo

Karmienie naturalne dobre dla dziecka zdrowe dla matki. Katarzyna Dobosz, Latem.

Karmienie naturalne dobre dla dziecka zdrowe dla matki. Katarzyna Dobosz, Latem. Karmienie naturalne dobre dla dziecka zdrowe dla matki Katarzyna Dobosz, Latem. PROGRAM ZDROWOTNY KARMIENIE NATURALNE DZIECKA JAKO PROFILAKTYKA NIEKORZYSTNYCH WPŁYWÓW ŚRODOWISKA aktualizacja: Gdańsk, październik

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania w żółtaczce u noworodków karmionych piersią urodzonych w 35 tygodniu ciąży lub później

Wytyczne postępowania w żółtaczce u noworodków karmionych piersią urodzonych w 35 tygodniu ciąży lub później ABM Protokół Kliniczny Nr 22, Wytyczne postępowania w żółtaczce u noworodków karmionych piersią urodzonych w 35 tygodniu ciąży lub później Głównym celem The Academy of Breastfeeding Medicine (Akademii

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Odciąganie i przechowywanie pokarmu. Anna Kortas

Odciąganie i przechowywanie pokarmu. Anna Kortas Odciąganie i przechowywanie pokarmu Anna Kortas PROGRAM ZDROWOTNY KARMIENIE NATURALNE DZIECKA JAKO PROFILAKTYKA NIEKORZYSTNYCH WPŁYWÓW ŚRODOWISKA aktualizacja: Gdańsk, październik 2014 PROGRAM ZDROWOTNY

Bardziej szczegółowo

Ulotka informacyjna. Witamina K Informacje dla rodziców. Wersja 2

Ulotka informacyjna. Witamina K Informacje dla rodziców. Wersja 2 Ulotka informacyjna Witamina K Informacje dla rodziców Wersja 2 Czym jest witamina K? Witamina K jest witaminą naturalnie występującą w produktach spożywczych, szczególnie w wątrobie i niektórych warzywach.

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ DRUGI: BADANIA PRZESIEWOWE/PROFILAKTYKA

ROZDZIAŁ DRUGI: BADANIA PRZESIEWOWE/PROFILAKTYKA NARODZINY Narodziny dziecka są najważniejszym wydarzeniem w życiu rodziny. Ważne jest, żeby adaptacja do życia pozamacicznego przebiegała w sposób najbardziej naturalny. Dlatego tak istotny jest pierwszy

Bardziej szczegółowo

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych Warszawa, 15.06.2015 Rekomendacje Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych (PZEdsPSO) dotyczące realizacji szczepień obowiązkowych, skoniugowaną szczepionką przeciwko pneumokokom;

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

Opieka nad kobietą i dzieckiem realizowana przez położną. Dr Barbara Prażmowska Instytut Pielęgniarstwa CMUJ

Opieka nad kobietą i dzieckiem realizowana przez położną. Dr Barbara Prażmowska Instytut Pielęgniarstwa CMUJ Opieka nad kobietą i dzieckiem realizowana przez położną Dr Barbara Prażmowska Instytut Pielęgniarstwa CMUJ Cele wystąpienia Definicja zawodu położnej Uregulowania prawne zawodu położnej Świadczenia zdrowotne

Bardziej szczegółowo

Wędzidełko języka u noworodka ocena neonatologiczna i zalecenia

Wędzidełko języka u noworodka ocena neonatologiczna i zalecenia Wędzidełko języka u noworodka ocena neonatologiczna i zalecenia Lingual frenum in the newborn assessment and recommendations Tomasz Sioda Oddział Noworodkowy z Pododdziałem Intensywnej Opieki Neonatologicznej,

Bardziej szczegółowo

METODY DOKARMIANIA DZIECI KARMIONYCH PIERSIA TRUDNY WYBÓR?

METODY DOKARMIANIA DZIECI KARMIONYCH PIERSIA TRUDNY WYBÓR? METODY DOKARMIANIA DZIECI KARMIONYCH PIERSIA TRUDNY WYBÓR? Dr n. med. Anna Oslislo, IBCLC Lek. med. Magdalena Nehring-Gugulska, IBCLC Główna grupę dzieci karmionych piersia wymagaja cych suplementacji

Bardziej szczegółowo

ANNALES ACADEMIAE MEDICAE SILESIENSIS PRACA POGLĄDOWA STRESZCZENIE. późny wcześniak, zaburzenia, rodzaj porodu ABSTRACT

ANNALES ACADEMIAE MEDICAE SILESIENSIS PRACA POGLĄDOWA STRESZCZENIE. późny wcześniak, zaburzenia, rodzaj porodu ABSTRACT PRACA POGLĄDOWA Późny wcześniak Late preterm infant Małgorzata Baumert, Kinga Sypniewska, Piotr Surmiak STRESZCZENIE Klinika Neonatologii Katedry Położnictwa i Ginekologii Wydziału Lekarskiego Śląskiego

Bardziej szczegółowo

Współczesna rola surfaktantu na Sali porodowej

Współczesna rola surfaktantu na Sali porodowej Współczesna rola surfaktantu na Sali porodowej dr n. med. Anita Chudzik Historia surfaktantu 1. 1959r. -AveryiMeadniedobórsurfaktantu odgrywa kluczowa rolę w patogenezierds. 2. 1972 r. -Enhorningand Robertsonpierwszedotchawiczepodanie

Bardziej szczegółowo

Metody dokarmiania dzieci karmionych piersią

Metody dokarmiania dzieci karmionych piersią Metody dokarmiania dzieci karmionych piersią Methods of supplementation for breastfeeding infants drn.med. Anna Oslislo 1, Magdalena Nehring-Gugulska 1, Monika Żukowska-Rubik 2 1 International Board Certified

Bardziej szczegółowo

Wspieranie karmienia piersią w oddziałach intensywnej terapii noworodków wzór do naśladowania? Na podstawie:

Wspieranie karmienia piersią w oddziałach intensywnej terapii noworodków wzór do naśladowania? Na podstawie: Wspieranie karmienia piersią w oddziałach intensywnej terapii noworodków wzór do naśladowania? Na podstawie: Paula P. Meier, PhD, RN(a,b)*, Aloka L. Patel, MDa, Harold R. Bigger, MD(a), Beverly Rossman,

Bardziej szczegółowo

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Zdjęcie Holenderki Zima 1944/45 2414 urodzonych w

Bardziej szczegółowo

Dokarmianie dzieci karmionych piersią kiedy, czym i jak?

Dokarmianie dzieci karmionych piersią kiedy, czym i jak? prace poglądowe Dokarmianie dzieci karmionych piersią kiedy, czym i jak? Supplementation for breastfed infants - what to give, when and how? Monika Żukowska-Rubik, IBCLC* Szpital Specjalistyczny Św. Zofii

Bardziej szczegółowo

NEONATOLOGIA I OPIEKA NEONATOLOGICZNA

NEONATOLOGIA I OPIEKA NEONATOLOGICZNA NEONATOLOGIA I OPIEKA NEONATOLOGICZNA 1. Szczegółowe cele kształcenia wykaz umiejętności: W wyniku zorganizowanego procesu kształcenia student potrafi: Omówić założenia opieki neonatologicznej w oddziale

Bardziej szczegółowo

System szczepień noworodków urodzonych przedwcześnie ocena dostępności

System szczepień noworodków urodzonych przedwcześnie ocena dostępności System szczepień noworodków urodzonych przedwcześnie ocena dostępności M.K.Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Innowacje w systemie szczepień ochronnych - czy można poprawić dostępność

Bardziej szczegółowo

PROBIOTYKI panaceum dla noworodka ZALECAĆ CZY NIE

PROBIOTYKI panaceum dla noworodka ZALECAĆ CZY NIE PROBIOTYKI panaceum dla noworodka ZALECAĆ CZY NIE Dr hab.n.med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii WUM Czy to są probiotyki? Żywe bakterie kiszonki jogurt naturalny kwas chlebowy Mikroorganizmy Organizm

Bardziej szczegółowo

Czy noworodki urodzone blisko terminu porodu mają więcej problemów od noworodków donoszonych?

Czy noworodki urodzone blisko terminu porodu mają więcej problemów od noworodków donoszonych? PRACA ORYGINALNA Czy noworodki urodzone blisko terminu porodu mają więcej problemów od noworodków donoszonych? Do newborns babies who were born before expected date of delivery have more problems than

Bardziej szczegółowo

Calmita: szpitalne wsparcie karmienia oparte na wynikach badań naukowych Zestaw do treningu ssania i wczesnego żywienia

Calmita: szpitalne wsparcie karmienia oparte na wynikach badań naukowych Zestaw do treningu ssania i wczesnego żywienia Calmita: szpitalne wsparcie karmienia oparte na wynikach badań naukowych Zestaw do treningu ssania i wczesnego żywienia Zestaw Calmita, umożliwiając wcześniakom posługiwanie się naturalną techniką ssania,

Bardziej szczegółowo

(1) Nazwa przedmiotu. Poradnictwo laktacyjne (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

(1) Nazwa przedmiotu. Poradnictwo laktacyjne (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot (1) Nazwa Poradnictwo laktacyjne (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod - (4) Studia Kierunek studiów Poziom Forma studiów

Bardziej szczegółowo

W zależności od stanu zdrowia noworodki dzielimy na trzy grupy:

W zależności od stanu zdrowia noworodki dzielimy na trzy grupy: Sprawdź jak bardzo pomocny jest logopeda podczas pierwszych dni nowonarodzonego dziecka. W tym artykule dowiesz się, jak wygląda badanie logopedyczne maluszka oraz jakich wskazówek specjalista powinien

Bardziej szczegółowo

IV WIELKOPOLSKIEJ KONFERENCJI

IV WIELKOPOLSKIEJ KONFERENCJI Plan porodu jest to rodzaj dokumentu, w którym kobieta opisuje swoje oczekiwania wobec porodu. Taki plan ciężarna powinna opracować wspólnie ze swoim lekarzem prowadzącym ciążę czy położną (rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia

Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia LECZENIE ŻYWIENIOWE DLA ZESPOŁÓW ŻYWIENIOWYCH Kurs pod patronatem POLSPEN. Gdynia, dnia 8.04.2015 Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia Sylwia Małgorzewicz Katedra Żywienia Klinicznego GUMed Celem

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014-2015

Sylabus na rok 2014-2015 (1) Nazwa Poradnictwo laktacyjne (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod - (4) Studia Kierunek studiów Poziom Forma studiów

Bardziej szczegółowo

Program wczesnej stymulacji laktacji dla ośrodków neonatologicznych i położniczych III poziomu referencyjnego

Program wczesnej stymulacji laktacji dla ośrodków neonatologicznych i położniczych III poziomu referencyjnego Program wczesnej stymulacji laktacji dla ośrodków neonatologicznych i położniczych III poziomu referencyjnego Early lactation stimulation - program for III rd grade reference neonatology and obstetric

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH POŁOŻNEJ PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH POŁOŻNEJ PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI 1 Załącznik nr 3 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH POŁOŻNEJ PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Część I. 1. Świadczenia gwarantowane położnej podstawowej opieki zdrowotnej obejmują:

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 53/2013 z dnia 18 marca 2013 r. o projekcie programu Program profilaktyczny: Poprawa opieki zdrowotnej nad matką,

Bardziej szczegółowo

Wyniki leczenia noworodków urodzonych z ekstremalnie małą urodzeniową masą ciała (ELBW)

Wyniki leczenia noworodków urodzonych z ekstremalnie małą urodzeniową masą ciała (ELBW) Wyniki leczenia noworodków urodzonych z ekstremalnie małą urodzeniową masą ciała (ELBW) Marek Szczepański Klinika Neonatologii i intensywnej Terapii Noworodka Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Interdyscyplinarna

Bardziej szczegółowo

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE SUM - WLK 2011 WYKŁAD PIĄTY: BIOSTATYSTYKA C.D. Prof. dr hab. med. Jan E. Zejda! UWAGA! SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE TREŚĆ WYKŁADU Dokumentowanie efektu (analiza danych

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014

Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 wersja robocza Gminny Program Opieki nad Kobietą w Ciąży 2011-2014 Pomysłodawcy: Komisja Zdrowia, Opieki Społecznej i Profilaktyki Rady Gminy Izabelin Autor: Anita Mamczur 1 I. Opis problemu zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

Pion ginekologiczno - położniczy

Pion ginekologiczno - położniczy Pion ginekologiczno - położniczy Pion ginekologiczno- położniczy w rybnickim szpitalu usytuowany jest na 4 piętrze i składa się z 4 pododdziałów: - ginekologia operacyjna i zachowawcza - patologia ciąży

Bardziej szczegółowo

Gdański Uniwersytet Medyczny Wydział Nauk o Zdrowiu z Oddziałem Pielęgniarstwa i Instytutem Medycyny Morskiej i Tropikalnej. Agnieszka Pietkiewicz

Gdański Uniwersytet Medyczny Wydział Nauk o Zdrowiu z Oddziałem Pielęgniarstwa i Instytutem Medycyny Morskiej i Tropikalnej. Agnieszka Pietkiewicz Gdański Uniwersytet Medyczny Wydział Nauk o Zdrowiu z Oddziałem Pielęgniarstwa i Instytutem Medycyny Morskiej i Tropikalnej Agnieszka Pietkiewicz Promocja karmienia piersią w Gdańsku - ewaluacja programu

Bardziej szczegółowo

"Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci  Urszula Grzybowska-Chlebowczyk "Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: Evidence Based Recommendations

Bardziej szczegółowo

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Nieskuteczna

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka alergii co nowego w 2015 roku. Prof. Hania Szajewska Klinika Pediatrii WUM hanna.szajewska@wum.ed.pl

Profilaktyka alergii co nowego w 2015 roku. Prof. Hania Szajewska Klinika Pediatrii WUM hanna.szajewska@wum.ed.pl Profilaktyka alergii co nowego w 2015 roku Prof. Hania Szajewska Klinika Pediatrii WUM hanna.szajewska@wum.ed.pl Interwencje żywieniowe w zapobieganiu alergii Dieta w czasie ciąży lub laktacji Karmienie

Bardziej szczegółowo

Witamina D znana i nieznana Znaczenie suplementacji witaminą D u niemowląt oraz u kobiet w okresie ciąży i laktacji

Witamina D znana i nieznana Znaczenie suplementacji witaminą D u niemowląt oraz u kobiet w okresie ciąży i laktacji Szkolenie 2011 r. Witamina D znana i nieznana Znaczenie suplementacji witaminą D u niemowląt oraz u kobiet w okresie ciąży i laktacji Program 1. Prawdy i mity o witaminie D i krzywicy 2. Nowe spojrzenie

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 150/2015 z dnia 12 października 2015 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo

1. Informacje nt. matki

1. Informacje nt. matki Zwracamy się z uprzejmą prośbą o wypełnienie anonimowej ankiety, dotyczącej stanu zdrowia i rozwoju psychomotorycznego Państwa dziecka. Jesteśmy pierwszym ośrodkiem leczenia niepłodności w Polsce, wprowadzającym

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

K_W01 K_W02 K_W03. K_W04 Zna zasady fizjologii żywienia oraz biochemii klinicznej i potrafi je wykorzystać w planowaniu żywienia.

K_W01 K_W02 K_W03. K_W04 Zna zasady fizjologii żywienia oraz biochemii klinicznej i potrafi je wykorzystać w planowaniu żywienia. Demografia i epidemiologia żywieniowa Diagnostyka laboratoryjna Edukacja i poradnictwo zywieniowe Farmakologia z elem. farmakoekonomiki Fizjologia żywienia człowieka Immunologia Kosztorysowanie jadłospisów

Bardziej szczegółowo

Dlaczego karmienie piersią jest najlepsze?

Dlaczego karmienie piersią jest najlepsze? Dlaczego karmienie piersią jest najlepsze? Mleko kobiece jest doskonałym, naturalnym pożywieniem, zapewniającym Twojemu dziecku najlepszy start w życie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca karmienie

Bardziej szczegółowo

- szac. zapotrzebowanie O pok. naturalny

- szac. zapotrzebowanie O pok. naturalny Białko w żywieniu niemowląt i małych dzieci D. Gruszfeld Klinika Neonatologii, Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka IP CZD Plan Rola białka Skutki niedoboru białka Skutki nadmiaru białka Ocena zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania wcześniactwa predysponujące do niedoborów żywieniowych:

Uwarunkowania wcześniactwa predysponujące do niedoborów żywieniowych: Strategia żywienia wcześniaka po wypisie ze szpitala Dr hab. n. med. Ewa Gulczyńska Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki Poród przedwczesny jest stanem wymagającym natychmiastowego wsparcia żywieniowego

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Przygotowanie do ciąży... 17. 2. Ciąża... 21. 3. Skąd się biorą bliźnięta?... 35

Spis treści. Wstęp... 15 1. Przygotowanie do ciąży... 17. 2. Ciąża... 21. 3. Skąd się biorą bliźnięta?... 35 Spis treści Wstęp... 15 1. Przygotowanie do ciąży... 17 1.1. Wizyta u ginekologa... 17 1.2. Dodatkowe konsultacje... 17 1.3. Tryb życia... 18 2. Ciąża... 21 2.1. Badania i wizyty u lekarza... 22 2.2. Gdzie

Bardziej szczegółowo

ZASADY ŻYWIENIA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI

ZASADY ŻYWIENIA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI ZASADY ŻYWIENIA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI Optymalnym i fizjologicznym sposobem żywienia niemowląt jest karmienie piersią. Pokarm kobiecy wytwarzany w wystarczających ilościach przez zdrową matkę w pełni

Bardziej szczegółowo

Wanda Siemiątkowska - Stengert

Wanda Siemiątkowska - Stengert Wanda Siemiątkowska - Stengert Wpływ zabiegu odsysania z tchawicy na ciśnienie śródczaszkowe i układ krążenia noworodków wymagających wentylacji zastępczej, po zastosowaniu różnej premedykacji farmakologicznej.

Bardziej szczegółowo

Standard porady laktacyjnej Fragment rozdziału II.2 Certyfikowany Doradca laktacyjny. Podręcznik dla uczestnika kursu. CNoL2010

Standard porady laktacyjnej Fragment rozdziału II.2 Certyfikowany Doradca laktacyjny. Podręcznik dla uczestnika kursu. CNoL2010 Standard porady laktacyjnej Fragment rozdziału II.2 Certyfikowany Doradca laktacyjny. Podręcznik dla uczestnika kursu. CNoL2010 lek. Monika Żukowska-Rubik lek. Magdalena Nehring Gugulska Indywidualne poradnictwo

Bardziej szczegółowo

W Y S T Ą P I E N I E P O K O N T R O L N E

W Y S T Ą P I E N I E P O K O N T R O L N E Warszawa, 27 stycznia 2016 r. WOJEWODA MAZOWIECKI WK-II.9612.3.7.2015 Pan Mirosław Wielgoś Uniwersyteckie Centrum Zdrowia Kobiety i Noworodka Warszawski Uniwersytet Medyczny Sp. z o.o. ul. Starynkiewicza

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

KIEDY DZIECKO NIE CHCE SSAĆ PIERSI

KIEDY DZIECKO NIE CHCE SSAĆ PIERSI KIEDY DZIECKO NIE CHCE SSAĆ PIERSI MGR. POŁ. AG NES Z K A MUSZYŃSKA, CDL S zpital K l i niczny i m. ks. Anny Mazowieckiej, W a r s z a w a, u l. K a r o w a 2, Po l skie To w arzystwo Ko nsultantów I Doradcó

Bardziej szczegółowo

WITAMY PRZY STOLE! Schemat żywienia niemowląt w pierwszym roku życia. Opracowanie: dietetyk Marta Prośniak

WITAMY PRZY STOLE! Schemat żywienia niemowląt w pierwszym roku życia. Opracowanie: dietetyk Marta Prośniak WITAMY PRZY STOLE! Schemat żywienia niemowląt w pierwszym roku życia Pamiętaj: o Nowe produkty wprowadzaj do diety dziecka pojedynczo, obserwując, czy nie wywołują u malucha niepożądanych reakcji o Zachowaj

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Miejskiej w Gostyniu z dnia. 2015 roku. w sprawie przyjęcia programu zdrowotnego w zakresie Wspierania i propagowania

Uchwała Nr Rady Miejskiej w Gostyniu z dnia. 2015 roku. w sprawie przyjęcia programu zdrowotnego w zakresie Wspierania i propagowania Uchwała Nr Rady Miejskiej w Gostyniu z dnia. 2015 roku Projekt w sprawie przyjęcia programu zdrowotnego w zakresie Wspierania i propagowania karmienia piersią wśród mieszkańców gminy Gostyń Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Plan Opieki Okołoporodowej

Plan Opieki Okołoporodowej Plan Opieki Okołoporodowej Do Personelu Medycznego, Wiem, że ten dokument powinien stać się częścią dokumentacji medycznej, w myśl obowiązującego od 8 kwietnia 2011 r. standardu opieki okołoporodowej (Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Twoje wizyty położnicze Informacje i porady dla przyszłych matek

Twoje wizyty położnicze Informacje i porady dla przyszłych matek Ta broszura zawiera informacje o wizytach położniczych. Nie zgub jej i przynoś ze sobą na wizyty u położnej, lekarza lub jakiekolwiek inne wizyty szpitalne. Naklejka szpitalna Telefon: Lekarz pierwszego

Bardziej szczegółowo

Plan Opieki Okołoporodowej (PLAN PORODU)

Plan Opieki Okołoporodowej (PLAN PORODU) Plan Opieki Okołoporodowej (PLAN PORODU) Do Personelu Medycznego, Dokument ten został stworzony by wskazać, jakie są nasze oczekiwania związane z opieką okołoporodową. Mamy nadzieje, że weźmiecie je pod

Bardziej szczegółowo

1.1. Znaczenie rodziny dla jednostki... 17 1.2. Określenie rodziny złożoność pojęcia... 21 1.3. Rozwojowe spojrzenie na rodzinę...

1.1. Znaczenie rodziny dla jednostki... 17 1.2. Określenie rodziny złożoność pojęcia... 21 1.3. Rozwojowe spojrzenie na rodzinę... Spis treści 1. Rodzina jej znaczenie i rozwój Anna Kwak 17 1.1. Znaczenie rodziny dla jednostki.............. 17 1.2. Określenie rodziny złożoność pojęcia........... 21 1.3. Rozwojowe spojrzenie na rodzinę.............

Bardziej szczegółowo

NIEMOWLĘ- JAK OCENIĆ ŻYWIENIE?

NIEMOWLĘ- JAK OCENIĆ ŻYWIENIE? NIEMOWLĘ- JAK OCENIĆ ŻYWIENIE? Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii, Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka, Warszawa MGR INŻ. MAŁGORZATA MATUSZCZYK ILE ML MLEKA POWINNO

Bardziej szczegółowo

Noworodki SGA w oddziale intensywnej terapii grupa ryzyka przewlekłych zaburzeń wzrastania.

Noworodki SGA w oddziale intensywnej terapii grupa ryzyka przewlekłych zaburzeń wzrastania. Noworodki SGA w oddziale intensywnej terapii grupa ryzyka przewlekłych zaburzeń wzrastania. M. Kęsiak, A. Stolarczyk, T. Talar, B. Cyranowicz, E. Gulczyńska Klinika Neonatologii ICZMP, kierownik kliniki

Bardziej szczegółowo

D-94164-2013. Delikatny dla noworodka, skuteczny dla Ciebie DRÄGER MIERNIK ŻÓŁTACZKI JM-105

D-94164-2013. Delikatny dla noworodka, skuteczny dla Ciebie DRÄGER MIERNIK ŻÓŁTACZKI JM-105 D-94164-2013 Delikatny dla noworodka, skuteczny dla Ciebie DRÄGER MIERNIK ŻÓŁTACZKI JM-105 02 Bezstresowa ocena ryzyka wystąpienia żółtaczki D-94313-2013 D-7346-2009 Mimo, iż żółtaczka noworodkowa hiperbilirubinemia

Bardziej szczegółowo

Karmienie piersią dzieci. szczególnej troski. Konkretne korzyści dla dzieci szczególnej troski

Karmienie piersią dzieci. szczególnej troski. Konkretne korzyści dla dzieci szczególnej troski Karmienie piersią dzieci szczególnej troski Narodziny dziecka szczególnej troski budzą wiele różnych emocji radość i podniecenie, ale też obawę przed nieznanym. Wiadomo jednak, że karmienie mlekiem z piersi

Bardziej szczegółowo

Opis:... ... ... 22. Zgon matki: a. podczas ciąŝy: ciąŝa ektopowa, poronienie wczesne do 12 t.c.

Opis:... ... ... 22. Zgon matki: a. podczas ciąŝy: ciąŝa ektopowa, poronienie wczesne do 12 t.c. Pieczęć oddziału/kliniki Miejscowość, dnia... adres, tel./fax Analiza zgonu kobiety w okresie ciąŝy, porodu i połogu I. DANE OGÓLNE: 1. Imię i nazwisko matki :... 2. Data urodzenia:... Wiek:... 3. Miejsce

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś

Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś Domowe żywienie enteralne dzieci w praktyce. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii IPCZD, Warszawa HEN program domowego żywienia enteralnego

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Pomaga przygotować się do porodu. Rozwiązuje problemy laktacyjne oraz udziela wskazówek w pielęgnacji noworodka.

Pomaga przygotować się do porodu. Rozwiązuje problemy laktacyjne oraz udziela wskazówek w pielęgnacji noworodka. Agnieszka Brześcińska położna z wyższym wykształceniem, specjalizacja położnicza, pedagog. Pracuje od 1998 roku w Klinice Położnictwa i Patologii Ciąży Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka nieprawidłowego neurologicznego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie w zależności od drogi porodu

Ocena ryzyka nieprawidłowego neurologicznego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie w zależności od drogi porodu Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 1, zeszyt 2, 98-102, 2008 Ocena ryzyka nieprawidłowego neurologicznego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie w zależności od drogi porodu TOMASZ MACIEJEWSKI

Bardziej szczegółowo

Głodzenie w okresie okołooperacyjnym dorosłych i dzieci. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Anestezjologii

Głodzenie w okresie okołooperacyjnym dorosłych i dzieci. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Anestezjologii Głodzenie w okresie okołooperacyjnym dorosłych i dzieci Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Anestezjologii Dlaczego powstały nowe wytyczne Przegląd aktualnej wiedzy Umożliwienie anestezjologom w całej Europie

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ WYWIADU POUFNEGO Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna nr 1 w Warszawie Imię i nazwisko dziecka... data...

KWESTIONARIUSZ WYWIADU POUFNEGO Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna nr 1 w Warszawie Imię i nazwisko dziecka... data... Wszystkie informacje są poufne i nie zostaną udostępnione osobom trzecim. Poszczególne pytania mają na celu zrozumienie i określenie problemów dziecka oraz dostosowanie adekwatnej pomocy. DANE DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Żywienie pacjenta w opiece paliatywnej przeciwdziałanie zaparciom

Żywienie pacjenta w opiece paliatywnej przeciwdziałanie zaparciom VI WARSZTATY SZKOLENIOWE 29 maja 2015 Żywienie pacjenta w opiece paliatywnej przeciwdziałanie zaparciom Agata Zając Zaspakajanie głodu należy do podstawowych potrzeb człowieka. Jedzenie jest jednak ważne

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Przyczyny rehospitalizacji noworodków urodzonych przedwcześnie

Przyczyny rehospitalizacji noworodków urodzonych przedwcześnie Przyczyny rehospitalizacji noworodków urodzonych przedwcześnie Iwona Maroszyńska Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi Klinika Intensywnej Terapii i Wad Wrodzonych Noworodków i Niemowląt 23 t.c

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Ocena ryzyka nieprawidłowego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i pomoc rodzinie doświadczenia i rekomendacje Warszawa, 10 12 grudnia 2007 Ewa Helwich Klinika Neonatologii

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Polityka antybiotykowa w oddziale pediatrycznym Adam Hermann Zespół Kontroli Zakażeń Szpitalnych Stowarzyszenie Higieny Lecznictwa Fundacja Instytut Profilaktyki Zakażeń Adam Hermann Stare Jabłonki 05-07.10.2014r.

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 217/2012 z dnia 19 listopada 2012 r. o projekcie programu Karmienie naturalne dziecka jako profilaktyka niekorzystnych

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe z krwi włośniczkowej noworodka

Badania przesiewowe z krwi włośniczkowej noworodka Badania przesiewowe z krwi włośniczkowej noworodka W pierwszym tygodniu życia Twojego dziecka, zostanie Ci zaproponowane przeprowadzenie badania przesiewowego z jego krwi włośniczkowej. Dlaczego należy

Bardziej szczegółowo

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce WIELKOPOLSKA M. POZNAŃ POWIAT POZNAŃSKI Załącznik nr 2 Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce Istnieje około 80 szpitali publicznych w Wielkopolsce,

Bardziej szczegółowo

HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie

HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie dr med. Maciej Sterliński Szkolenie z zakresu ratownictwa lodowego WOPR Województwa Mazowieckiego Zegrze, 19.02.2006 Główne cele działania zespołów ratowniczych

Bardziej szczegółowo

Badanie opinii na temat karmienia piersią wśród mam i kobiet w ciąży

Badanie opinii na temat karmienia piersią wśród mam i kobiet w ciąży Badanie opinii na temat karmienia piersią wśród mam i kobiet w ciąży Raport z wynikami badania ilościowego realizowanego dla: 22.05.2014, Warszawa Spis treści 2 Metoda badania 3 Podsumowanie i główne wyniki

Bardziej szczegółowo

Błędy w żywieniu niemowląt i małych dzieci - czy są to już zaburzenia karmienia?

Błędy w żywieniu niemowląt i małych dzieci - czy są to już zaburzenia karmienia? Błędy w żywieniu niemowląt i małych dzieci - czy są to już zaburzenia karmienia? Piotr Socha, Anna Stolarczyk, Anna Rybak Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii w Instytucie

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 7/2016 z dnia 12 stycznia 2016 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy cofnięcia lub zmiany warunków dopuszczenia do obrotu i szczegółowe objaśnienie różnic względem zaleceń PRAC

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy cofnięcia lub zmiany warunków dopuszczenia do obrotu i szczegółowe objaśnienie różnic względem zaleceń PRAC Aneks II Wnioski naukowe i podstawy cofnięcia lub zmiany warunków dopuszczenia do obrotu i szczegółowe objaśnienie różnic względem zaleceń PRAC 70 Wnioski naukowe CMDh rozpatrzył poniższe zalecenia PRAC

Bardziej szczegółowo

Co to jest bank mleka kobiecego? Dla kogo przeznaczone jest mleko z banku mleka?

Co to jest bank mleka kobiecego? Dla kogo przeznaczone jest mleko z banku mleka? Co to jest bank mleka kobiecego? Dla kogo przeznaczone jest mleko z banku mleka? Banki mleka to profesjonalne laboratoria zajmujące się pozyskiwaniem mleka kobiecego, bezpiecznym przechowywaniem i dostarczaniem

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Zadania położnej rodzinnej w opiece okołoporodowej - obowiązujące standardy. mgr Barbara Gardyjas

Zadania położnej rodzinnej w opiece okołoporodowej - obowiązujące standardy. mgr Barbara Gardyjas Zadania położnej rodzinnej w opiece okołoporodowej - obowiązujące standardy mgr Barbara Gardyjas 1 Wzorcowa reguła postępowania w danej dziedziny Obowiązująca procedura postępowania w danym zakresie mgr

Bardziej szczegółowo