Spis treści 1. System bankowy Kształtowanie się nowego polskiego systemu bankowego... 6

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści 1. System bankowy... 2 2. Kształtowanie się nowego polskiego systemu bankowego... 6"

Transkrypt

1 Spis treści 1 1. System bankowy Przedsiębiorstwa bankowo-handlowe Banki w systemie bankowym Rola nadzoru bankowego Uwagi o historii polskich banków System bankowy Polski międzywojennej Podstawowe zmiany w systemie bankowym w latach Kształtowanie się nowego polskiego systemu bankowego Wzrost liczby banków Poprawa jakości pracy banków Skład nowego systemu bankowego Organizacja i funkcje banków. Produkty bankowe Rewolucja informatyczna w bankach Powierzanie innym przedsiębiorstwom czynności wykonywanych przez bank - outsourcing Podstawowe funkcje banków w gospodarce Zaufanie klienta warunkiem sukcesu banku Operacje i produkty bankowe Marketing bankowy Konkurencja i współpraca między bankami Konkurencja między bankami Współpraca między bankami Banki a inne instytucje finansowe Konkurencja Współpraca Bankowe grupy kapitałowe...19 Zadania i pytania kontrolne...20

2 2 1. System bankowy 1.1. Przedsiębiorstwa bankowo-handlowe Historię banków można, w dużym uproszczeniu, podzielić na dwa etapy: w pierwszym istniały banki, ale nie było systemów bankowych, a w drugim - banki działały w ramach systemów bankowych. Historia banków jest bardzo stara i równocześnie - mało znana. Etap pierwszy trwał w świecie co najmniej trzy tysiące lat i w praktyce zakończył się w XIX wieku. Charakteryzował się on brakiem prawa bankowego, banki podlegały ogólnym normom prawa gospodarczego i były traktowane jak inne przedsiębiorstwa. W tej sytuacji bankierzy zwykle wykorzystywali pieniądze z depozytów nie tylko do działalności bankowej, ale także - do operacji handlowych. W wielu przypadkach przynosiły one zresztą większe korzyści niż bankowość, tak np. Fukierowie tradycyjnie zajmowali się zyskownym handlem winem. Banki były więc w istocie przedsiębiorstwami bankowo-handlowymi. Miało to duży wpływ na działalność banków, liczba produktów bankowych była ograniczona, a ich pracownicy - w większości niewyspecjalizowani Banki w systemie bankowym Zmiana nastąpiła w XIX wieku. Banki były potęgami gospodarczymi, miały znaczne wpływy polityczne, nic też dziwnego, że rządy postanowiły poddać je częściowej kontroli. Istotne znaczenie miała też obawa, że zbyt ryzykowne operacje bankowe stanowią poważne niebezpieczeństwo dla całej gospodarki. Przede wszystkim wprowadzono prawo bankowe. Prawem bankowym nazywamy zbiór ustaw, zarządzeń i rozporządzeń, regulujących pracę banków. Charakteryzuje się podstawową cechą: w istocie stanowi wydzielony obszar prawny, obowiązuje wyłącznie banki (a w ograniczonym zakresie - klientów banków wyłącznie w stosunkach z bankami). W wielu krajach świata, w tym - w Polsce, najważniejsze znaczenie ma w praktyce ustawa nosząca nazwę Prawo bankowe, ale obok niej w skład prawa bankowego wchodzi kilkanaście innych ustaw regulujących istotne problemy, np. ustawa o bankowości spółdzielczej, o bankach hipotecznych, o kredycie konsumenckim. Ustawy te zawierają upoważnienia do różnych instytucji (najczęściej - dla instytucji nadzoru bankowego) do wydawania zarządzeń i rozporządzeń, zwykle uściślających przepisy ustawowe. Prawo bankowe nadało bankom bardzo poważne przywileje. Do najistotniejszych należy wyłączność na udzielanie kredytów. W przypadku, gdy kredyt nie jest spłacany, bank może - bez prowadzenia przewlekłego postępowania sądowego charakteryzującego pożyczki - doprowadzić do szybkiego wyznaczenia komornika, który ma za zadanie przejęcie i sprzedaż zabezpieczeń. Także system podatkowy jest w praktyce znacznie korzystniejszy dla banków niż dla zwykłych przedsiębiorstw. Równocześnie z przywilejami wprowadzono jednak poważne ograniczenia w działalności banków, zmuszono je do poddania się kontroli ze strony nadzoru bankowego, który może też wprowadzać dotkliwe sankcje Rola nadzoru bankowego Początkowo nadzór bankowy sprawowali dobrze opłacani wyselekcjonowani urzędnicy z ministerstw skarbu lub finansów, a potem - stopniowo - nadzór przeszedł w ręce banków centralnych. Niezależne i zatrudniające dobrych specjalistów banki centralne wykazywały się w tym zakresie dużą efektywnością pracy. Warto jednak pamiętać, że banki centralne miały monopol emisji pieniądza, zarządzały (i zarządzają nadal) państwowymi rezerwami walutowymi, pełniły funkcje banków rządu, dysponowały olbrzymimi możliwościami finansowymi - uznano zatem, że są zbyt potężne. Od lat sześćdziesiątych XX wieku obserwujemy więc stopniowe przejmowanie nadzoru bankowego przez specjalnie powołane nowe instytucje. Najczęściej noszą one nazwę komisji lub komitetów nadzoru bankowego, w ich skład wchodzą wyżsi urzędnicy państwowi zajmujący się finansami (np. minister finansów, przewodniczący komisji papierów wartościowych i giełd, także przedstawiciel związku banków danego kraju). Przewodniczącym jest

3 3 zwykle prezes banku centralnego. Głównym zadaniem nadzoru bankowego jest dbałość o bezpieczeństwo finansowe banków, natomiast zupełnie nie zajmuje się on takimi podstawowymi kwestiami, jak wysokość oprocentowania depozytów i kredytów. Nadzór bada też, czy banki przestrzegają prawa bankowego. Do podstawowych funkcji nadzoru należą: wydawanie rozporządzeń lub zarządzeń, wprowadzających m.in. rozmaite normy ostrożnościowe, kontrolowanie banków, które muszą w wyznaczanych terminach przekazywać rozmaite sprawozdania i wyliczenia (nadzór wysyła często do banków inspektorów, którzy na miejscu przeprowadzają kontrolę), karanie banków i ich kierownictwa w przypadku stwierdzenia pogwałcenia prawa bankowego, oszustw, nieprzestrzegania norm etc. (np. nakładanie kar pieniężnych na wybranych członków kierownictwa banków), zmuszanie banków, które znajduję się w trudnej sytuacji do opracowania programów naprawczych, wprowadzanie na określony czas (np. na jeden rok) zarządów komisarycznych w bankach - w tym okresie poprzedni zarząd, rada nadzorcza i walne zgromadzenie akcjonariuszy przestają działać, a pełną kontrolę nad bankiem przejmuje zarząd ustanowiony przez nadzór, doprowadzenie do ogłoszenia upadłości banków, które ponoszą zbyt duże straty (najczęściej nadzór szuka następnie nabywcy upadłego banku, którym może być inny bank, i jeśli go znajdzie - występuje do sądu o uchylenie upadłości). W praktyce nadzór bankowy ma bardzo małe możliwości działania w stosunku do banków dochodowych, które przestrzegają przepisów. Może on natomiast zrobić niemal wszystko z bankami ponoszącymi długotrwale straty; ma też możliwość wprowadzania dotkliwych sankcji w stosunku do banków nieprzestrzegających prawa bankowego Uwagi o historii polskich banków Historia polskich banków kształtowała się w sposób zbliżony do historii banków w większości krajów europejskich, podobnie też jak w innych krajach jest ona dotychczas mało znana. Mieliśmy i my naszych finansistów już w średniowieczu; odgrywali oni istotną rolę gospodarczą i polityczną, o czym świadczy choćby fakt otrzymania przez niektórych z nich tytułów szlacheckich i zakupywania przez nich dużych majątków. Są to postacie dla nas zagadkowe, najczęściej przybyłe z zagranicy; ludzie ci szybko się asymilowali, a pamięć o niektórych z nich przetrwała dzięki kronikom. W sumie jednak niewiele nadal wiemy o działalności finansowej Wierzynka, jeszcze mniej - pierwszych polskich Fuggierach (pisownia ich nazwiska szybko uległ zmianie na Fukier), a nawet o początkach fortuny tak dobrze potem znanych Kronenbergów. Dyskusyjny jest choćby charakter ich przedsiębiorstw, obecnie bowiem nie nazwalibyśmy ich bankami, a przedsiębiorstwami bankowo - handlowymi. Prowadziły one zarówno typowe operacje bankowe, jak i inne operacje finansowe, a także - zajmowały się handlem. Aż do początku XIX wieku nie było u nas praw ściśle określających charakter profesji bankowej; bankowością mogły się zajmować wszystkie przedsiębiorstwa. Istniała natomiast reglamentacja niektórych dziedzin bankowości; przez pewien czas próbowano nawet ograniczyć górną wysokość stopy procentowej kredytu, warunki wymiany walut etc. Przedsiębiorstwa bankowo - handlowe miały zwykle charakter rodzinny (lub spółek cywilnych) i w odróżnieniu od wielu krajów zachodnich nie było polskich spółek akcyjnych. Pierwsze nowoczesne polskie banki, koncentrujące się na działalności typowo bankowej, powstały na początku XIX wieku. Największym był działający od 1828 roku Bank Polski, który pełnił równocześnie rolę banku centralnego Królestwa Kongresowego i banku komercyjnego. Warto pamiętać, że banki centralne były wówczas spółkami prywatnymi, w których skarb państwa był jednym z udziałowców. Bank Polski zajmował się emisją pieniądza, ale także - prowadził zakrojoną na szeroką skalę działalność kredytową i pełnił inne funkcje banku komercyjnego. Równocześnie działało kilka tzw.,,domów bankowych, z których największy był własnością znanej postaci - Leopolda Kronenberga. Oprócz nich w Polsce pracowały też liczne tzw. kantory, udzielające kredytów, zajmujące się wymianą walut, skupem weksli. Nadzór nad powstającym systemem bankowym sprawował Minister Przychodów i Skarbu Królestwa

4 4 Kongresowego. W latach sześćdziesiątych XIX wieku, w wyniku klęski powstania styczniowego, zlikwidowano autonomię Królestwa Kongresowego. Istnienie Banku Polskiego stało się niewygodne dla władz carskich i w 1870 roku bank ten został poddany likwidacji (włączono go do Banku Rosji). Obszar Królestwa Kongresowego znalazł się w strefie stopniowo kształtującego się rosyjskiego systemu bankowego. Podobnie było na terenach zaboru pruskiego i austriackiego, na których powstające polskie banki stanowiły część systemów bankowych tych państw. Po 1870 roku banki na ziemiach polskich rozwijały się w sposób dwutorowy. Powstawały względnie duże banki komercyjne, zajmujące się zarówno udzielaniem kredytów, jak i działalnością inwestycyjną; szczególne znaczenie miały rozmaite operacje związane z budową sieci kolejowej. Równocześnie szybko rozwijała się sieć bardzo małych banków, działających na bazie lokalnej - były to głównie banki spółdzielcze, samopomocowe i komunalne. Przez banki samopomocowe rozumiemy tu lokalne banki zakładane przez osoby należące do tych samych lub zbliżonych grup zawodowych, np. kupców, rolników, rzemieślników. Podobnie, jak to ma miejsce jeszcze obecnie w innych krajach (np. w Niemczech), znaczna część z nich nie nosiła nazwy banku, lecz inną - np. kasy (Kasa Rzemiosła, Kasa Komunalna, Kasa Kredytowa etc). Rozwój kapitalizmu stworzył korzystne warunki dla polskich banków. Największe możliwości istniały w dawnym Królestwie Kongresowym, gdzie konkurencja ze strony banków rosyjskich była słaba, a przekupność urzędników usuwała wszystkie przeszkody. Rosyjski system bankowy był scentralizowany; aby rozpocząć działalność, banki musiały otrzymać koncesję od Ministerstwa Finansów, które mogło cofnąć koncesję bankom nieprzestrzegającym przepisów. Podobnie jak w wielu innych krajach świata, w Rosji wprowadzono podział banków na detaliczne i inwestycyjne (pierwsze z nich były nazywane bankami handlowymi, a drugie - ziemskimi). Banki detaliczne przyjmowały głównie depozyty krótkoterminowe od osób fizycznych i lokaty bieżące, a mogły inwestować pieniądze tylko na krótki okres. Nazwa,,banki handlowe pochodzi stąd, że większość krótkoterminowych pożyczek udzielanych przez te banki to kredyt obrotowy dla przedsiębiorstw handlowych i sklepów. Banki inwestycyjne przyjmowały natomiast lokaty przedsiębiorstw, znaczną część z nich na dłuższe okresy. Mogły one także inwestować pieniądze na dłuższe okresy. Do głównych sfer ich działalności należał bowiem kredyt inwestycyjny. Podział banków na detaliczne i inwestycyjne, wprowadzony w Europie zachodniej w pierwszej połowie XIX wieku, przetrwał tam do lat sześćdziesiątych naszego stulecia, w Japonii został zlikwidowany dopiero od 1995 roku, a w Stanach Zjednoczonych w latach W Rosji carskiej podział ten zaostrzono przez rozmaite ukazy wydawane przez Ministerstwo Finansów, które wprowadziło m.in. wymagania dotyczące zabezpieczeń kredytów. W praktyce większym polskim bankom udawało się obchodzić większość restrykcyjnych przepisów, a w razie konieczności - zdobywać niezbędne derogacje. Małe banki spółdzielcze i samopomocowe rejestrowały się najczęściej nie jako banki, ale pod innymi nazwami (głównie - jako kasy i towarzystwa). Historyczną datą dla polskiej bankowości jest rok 1870, kiedy to powstał pierwszy polski bank ukonstytuowany jako spółka akcyjna - był to Bank Handlowy SA. W korzystnej sytuacji rozwijał się on bardzo szybko. Był to bank uniwersalny, finansujący głównie przemysł, handel i koleje. W późniejszym okresie utworzono liczne inne polskie banki. Wraz z powstaniem nowoczesnych banków obserwujemy zanikanie dawnych domów bankowych. Sieć bankową na obszarze Królestwa Kongresowego uzupełniała spółdzielczość kredytowa - były to w istocie małe banki spółdzielcze i samopomocowe działające pod różnymi nazwami, najczęściej jako towarzystwa wzajemnego kredytu, towarzystwa pożyczkowo - oszczędnościowe i kasy pożyczkowe przemysłowe. W 1913 roku spółdzielczość kredytowa Królestwa Kongresowego liczyła około członków. Na terenie zaboru pruskiego i austriackiego prawo bankowe było bardziej liberalne. Istotny problem sprawiała natomiast konkurencja ze strony silnych banków niemieckich, austriackich, a także z innych krajów (m.in. Belgii, Francji, Anglii). W tej sytuacji pierwsze rozwinęły się polskie banki spółdzielcze i samopomocowe. W zaborze pruskim już w 1861 roku powstał pierwszy polski bank ludowy (nosił on początkowo nazwę: Towarzystwo Pożyczkowe dla Przemysłowców Miasta Poznania). W 1913 roku w zaborze pruskim były aż 20 polskie banki spółdzielcze i samopomocowe. Część z tych banków pracuje do dzisiaj; obecnie - głównie jako banki spółdzielcze. Cechą charakterystyczną spółdzielczości bankowej zaboru pruskiego było ograniczenie działalności kredytowej tylko do członków. Większość polskich banków ludowych zaboru

5 5 pruskiego utworzyła w 1885 roku Bank Związku Spółek Zarobkowych w Poznaniu, który szybko podjął własną działalność operacyjną, a od 1912 roku zaczął powoływać swoje oddziały terenowe. Na terenie Galicji i Śląska Cieszyńskiego ruch banków lokalnych także zaczął rozwijać się w latach sześćdziesiątych XIX wieku. Przyjął on formę spółdzielni oszczędnościowo - pożyczkowych - wspólnie gromadzone oszczędności, powiększane dzięki lokatom bankowym, pozwalały na udzielanie członkom taniego kredytu. W 1874 roku polskie spółdzielnie oszczędnościowo - pożyczkowe zrzeszyły się w Związku Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych we Lwowie, a w 1902 roku utworzono ich centralę finansową - Akcyjny Bank Związkowy we Lwowie. W 1912 roku w Galicji i na Śląsku Cieszyńskim było 238 banków spółdzielczych. Ważnym składnikiem ruchu spółdzielczego w zaborze austriackim były też tzw. Kasy Stefczyka. Zwykle zrzeszały one chłopów z jednej lub kilku wsi i udzielały im taniego kredytu. W 1912 roku działały 1334 kasy Stefczyka, mające ok członków. Warto zauważyć, że po I wojnie światowej ruch kas Stefczyka rozszerzył się także na inne obszary Polski. W sumie możemy stwierdzić, że w przeddzień I wojny światowej istniały polskie banki komercyjne obejmujące swoim zasięgiem działania poszczególne zabory, szeroko rozwinęła się też bankowość spółdzielcza i samopomocowa. Banki działały w ramach systemów bankowych mocarstw zaborczych System bankowy Polski międzywojennej W czasie pierwszych lat niepodległości nie utworzono w Polsce prawdziwego banku centralnego; jego namiastką była Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa, emitująca pieniądze na zlecenie rządu. Do dawnych banków komercyjnych doszły nowe, a przede wszystkim powołana w 1918 roku Pocztowa Kasa Oszczędności - PKO (z której wywodzi się obecny PKO BP), jak również Polski Bank Rolny (z którego, po licznych przekształceniach i fuzjach, powstał Bank Gospodarki Żywnościowej). Zintegrowany polski system bankowy powstał w 1924 roku, wraz z reformami Grabskiego. Doprowadziły one do stabilizacji finansowej, powołano bank centralny - Bank Polski, wprowadzono nową walutę - zloty (zamiast polskiej marki), opracowano pierwsze polskie prawo bankowe. Zgodnie z prawem bankowym w nowym systemie bankowym funkcje nadzoru bankowego pełniło Ministerstwo Skarbu. Banki musiały uzyskiwać koncesje na działalność. Jeśli Ministerstwo Skarbu stwierdziło, że bank łamie prawo lub prowadzi działalność szkodliwą dla interesu publicznego, mogło ono mianować w banku stałego komisarza rządowego, zawiesić w czynnościach władze banku, a w razie konieczności - cofnąć koncesję i zarządzić likwidację banku. W nowym polskim systemie bankowym kluczową rolę odgrywał Bank Polski. Był on państwowo - prywatną spółką akcyjną, łączącą funkcje banku centralnego i banku komercyjnego. Był to bank emisyjny, regulujący obieg pieniądza, ułatwiający kredyt, świadczący liczne operacje zarobkowe. Mimo statusu banku prywatnego, Bank Polski był podporządkowany rządowi. Jego prezesa i wiceprezesa powoływał Prezydent RP na wniosek Rady Ministrów, a Minister Skarbu zatwierdzał dyrekcję Banku Polskiego i mógł sprzeciwić się nominacji członków Rady Banku. Do zadań Banku Polskiego należała obrona złotego (walka z inflacją i dbanie o utrzymanie stabilnego kursu złotego wobec innych walut). Wiele rozwiązań obowiązujących w Polsce zostało zaczerpniętych z francuskiego systemu bankowego. Istotną rolę w polskim systemie bankowym odgrywał rząd. Wynikało to z faktu, że rząd był właścicielem wielu dużych banków, w tym - PKO, która szybko przekształciła się w potężny bank. W 1929 roku PKO powołała do prowadzenia operacji zagranicznych kolejny bank, którego była właścicielem - był to Bank Polska Kasa Opieki (z którego wywodzi się obecne Pekao SA). Polski system bankowy okresu międzywojennego można byłoby w praktyce podzielić na cztery główne części składowe: 1. Bank Polski, 2. banki komercyjne, 3. banki spółdzielcze i samopomocowe, 4. banki komunalne, wśród których największe znaczenie gospodarcze miały banki komercyjne.

6 1.6. Podstawowe zmiany w systemie bankowym w latach W okresie II wojny światowej i pierwszych lat powojennych nastąpiły zasadnicze zmiany kształtu polskiego systemu bankowego. Zachodzące przekształcenia były bardzo złożone, zajmiemy się zatem tylko ich rezultatami. Pierwszą, zewnętrzną zmianą, było nadanie większości z banków innych nazw (niektóre nazwy zmieniano nawet kilkakrotnie). Ważniejsze znaczenie miała nacjonalizacja banków - stopniowo wszystkie banki zostały znacjonalizowane, z wyjątkiem banków spółdzielczych, które straciły samodzielność i zostały poddane kontroli państwowej. Upaństwowione banki stały się narzędziem realizacji polityki państwowej, a przede wszystkim planów gospodarczych. Celem banków stało się wykonanie, a w pewnych dziedzinach przekroczenie, planów i realizacja odgórnych założeń, przyjętych przez rządzącą partię i państwo. W takiej sytuacji konkurencja między bankami została uznana za szkodliwą. Dla realizacji zamierzonych celów potrzebne było tylko kilka banków (niektórzy działacze myśleli nawet o skupieniu całej bankowości w jednym organizmie bankowym). Stopniowo zaczęto więc łączyć banki, aż zmniejszono ich liczbę do czterech. Najważniejszą rolę w nowym systemie bankowym odgrywał Narodowy Bank Polski. Powstał on z przekształcenia Banku Polskiego. Do NBP stopniowo włączano inne banki, tak że stał się on największym polskim bankiem komercyjnym. Po wchłonięciu w 1970 roku Banku Inwestycyjnego, przez NBP przechodziło ponad 90% udzielanych w Polsce kredytów dla przedsiębiorstw, w tym - 100% kredytów inwestycyjnych dla państwowych przedsiębiorstw przemysłowych. Rola NBP wzrosła jeszcze po uchwaleniu w 1982 roku prawa bankowego. Do tego czasu nadzór nad bankami sprawowało Ministerstwo Finansów, któremu NBP byt ściśle podporządkowany. Od 1982 roku NBP został wyposażony w funkcje koordynacyjno -kontrolne w stosunku do innych banków. Do jego zadań należało m.in. przygotowywanie i nadzorowanie realizacji corocznego planu kredytowego (przyjmowanego przez Sejm), wraz z bilansem przychodów i wydatków ludności, a także przygotowanie założeń polityki kredytowo - pieniężnej państwa. NBP kierował do innych banków tzw. rekomendacje, które musiały być realizowane. Stwierdzić więc można, że NBP był centralną instytucją emisyjną, kredytową, rozliczeniową i dewizową, kierującą (według zaleceń partii i państwa) polskim systemem bankowym. W skład polskiego systemu bankowego wchodziły: 1) Narodowy Bank Polski, 2) Bank Handlowy SA, który w praktyce miał monopol na obsługę większości transakcji związanych z handlem zagranicznym (z wyjątkiem części transferów dewiz, które były realizowane za pośrednictwem NBP), 3) Bank Gospodarki Żywnościowej, który udzielał kredytów dla rolnictwa i prywatnej drobnej wytwórczości, w części za pośrednictwem ponad 1660 rozmaitych kas i banków spółdzielczych, banków rzemiosła etc., będących w istocie autonomicznymi oddziałami tego banku, 4) Bank Polska Kasa Opieki SA, obsługujący tzw. eksport wewnętrzny (sprzedaż za dewizy towarów na terenie Polski) i niektóre transakcje zagraniczne. Nawet w warunkach istniejących w latach osiemdziesiątych system bankowy był uznawany za nieefektywny. Monopolistyczna pozycja banków w przydzielonych im sektorach gospodarki nie sprzyjała ich aktywności. W związku tym w 1986 roku podjęto decyzję powołania Banku Rozwoju Eksportu, który miał wprowadzić element konkurencji wobec krytykowanego Banku Handlowego, a w 1987 roku - wydzielono z NBP całą strukturę związaną z obsługą oszczędności ludności i kredytem budowlanomieszkaniowym i powołano Powszechną Kasę Oszczędności - Bank Państwowy (PKO BP). Było to zaczątkiem zmian, które przygotowano w 1988 roku, a wprowadzono w życie w roku następnym. 2. Kształtowanie się nowego polskiego systemu bankowego Zapoczątkowane w 1989 roku przekształcenia polskiego systemu bankowego były realizowane w czterech płaszczyznach. Były one następujące: 1) budowa nowego systemu prawnego normującego działalność banków, 2) przekształcenie NBP w nowoczesny bank centralny, nieprowadzący działalności komercyjnej (zakładano

7 7 m.in. utworzenie na bazie NBP kilku banków komercyjnych), 3) doprowadzenie do powstania nowych prywatnych banków komercyjnych, w tym także banków o kapitałach zagranicznych, 4) prywatyzacja istniejących banków komercyjnych Wzrost liczby banków Podstawowe nowe regulacje prawne wprowadzono w styczniu 1989 roku, kiedy to uchwalono prawo bankowe i ustawę o Narodowym Banku Polskim. Omawiane ustawy zapoczątkowały rewolucyjną zmianę w sektorze bankowym. Zgodnie z nowymi regulacjami, banki przestały być finansowym ramieniem państwa, a stały się przedsiębiorstwami działającymi w warunkach konkurencji, dążącymi do osiągania zysków. Od tej chwili stosunki między bankami a przedsiębiorstwami miały się kształtować na zasadzie dobrowolności i konkurencji; zniesiono podporządkowanie banków organom administracji państwowej. W stworzonym zgodnie z tymi regulacjami nowym systemie bankowym NBP stał się bankiem centralnym, o takich uprawnieniach, jakie miały banki większości krajów zachodnioeuropejskich w latach sześćdziesiątych (obecnie są one mniejsze). Ustawa o Narodowym Banku Polskim nie pozwalała mu pełnić funkcji banku komercyjnego. W praktyce postanowiono podzielić NBP na dwie części, których komercyjna była znacznie większa, a mniejszą, pełniącą funkcję banku centralnego, utrzymać pod dawną nazwą. W tym celu w lutym 1989 roku utworzono, na bazie struktur lokalnych NBP, dziewięć dużych regionalnych banków komercyjnych. Były to banki państwowe (w 1991 roku stały się spółkami akcyjnymi Skarbu Państwa). Bankami tymi były: Bank Gdański w Gdańsku, Bank Śląski w Katowicach, Bank Przemysłowo-Handlowy w Krakowie, Bank Depozytowo-Kredytowy w Lublinie, Powszechny Bank Gospodarczy w Łodzi, Wielkopolski Bank Kredytowy w Poznaniu, Pomorski Bank Kredytowy w Szczecinie, Powszechny Bank Kredytowy w Warszawie, Bank Zachodni we Wrocławiu. Każdy z nich przejął większość oddziałów NBP w danym regionie. Nowe banki odziedziczyły po NBP monopolistyczną, pozycję w zakresie kredytów dla wielkich przedsiębiorstw każdego z dziewięciu regionów, szybko zaczęły odczuwać konkurencję ze strony innych zakładanych banków. W tej sytuacji banki,,dziewiątki same zaczęły rozbudowywać swoją sieć na obszarze innych regionów, dzięki czemu większość z nich przekształciła się w banki ogólnopolskie. W 1993 roku zakończono ostatni etap wydzielania z NBP działalności komercyjnej: przeniesiono operacje z tej dziedziny do nowego banku - Polskiego Banku Inwestycyjnego, który przejął część pracowników, pomieszczeń i środków NBP. Struktura polskiego systemu bankowego stała się przez to bardziej przejrzysta. Wprowadzone w 1989 roku zasady prawne umożliwiły powstanie nowych banków. Początkowo NBP bardzo liberalnie wydawał licencje na powołanie nowych banków, a liczba przedsiębiorstw i przedsiębiorców, którzy chcieliby takie banki utworzyć była bardzo duża. O ile w 1988 roku powstał tylko jeden nowy bank, to w 1989 roku licencje otrzymało dalszych 17 (banki,,dziewiątki plus 8 innych, z których 2 efektywnie rozpoczęły działalność w 1989 roku). W 1990 r. licencję otrzymało dalsze 47 banków (działalność rozpoczęło 21 banków), a w 1991 roku - 27 banków (działalność rozpoczęły 32 banki, ponad połowa z nich - w oparciu o licencje uzyskane w poprzednich latach). W sumie w końcu 1991 roku działało już 71 banków. W 1992 roku liczba podań o licencje na powołanie nowych banków jeszcze wzrosła. Zmieniła się jednak polityka NBP - w ciągu 1992 roku wydał on już tylko 5 licencji. Dzięki licencjom z poprzednich lat liczba banków, które rozpoczęły działalność wzrosła jeszcze o 11, osiągając 82. Od połowy 1992 roku NBP prowadził już politykę ograniczania liczby banków - od tej pory zezwalano na powstawanie nowych dopiero wtedy, gdy upadły inne (w praktyce licencje otrzymywały głównie banki angażujące się w restrukturyzację banków upadających). Rok 1993 przeszedł do historii bankowości jako rok pierwszego upadku banku. Ponieważ równocześnie działalność rozpoczęły, w oparciu o dawniejsze licencje, cztery nowe banki - liczba polskich banków komercyjnych osiągnęła 85. Od tej pory przez najbliższe lata w Polsce liczba banków przestała wzrastać. Procesy konsolidacji, czyli łączenia się polskich banków sprawiły, że z czasem liczba banków zmalała - do 77 w 1999 r. i około 60 w 2004 r. (różne źródła podają w tym zakresie rozbieżne informacje,

8 8 bowiem niektórzy włączają do liczby banków takie, które jeszcze nie działają, ale mają licencję, i banki w stanie upadłości, a inni - wyłączają je). Przewiduje się ponowny, choć już niewielki, wzrost liczby banków, m.in. w związku z tworzeniem banków hipotecznych. W praktyce rolę banków mogą też pełnić samodzielne oddziały banków zagranicznych z innych krajów Unii Europejskiej. Prawo bankowe dopuszcza istnienie takich oddziałów, są one poddane podwójnemu nadzorowi bankowemu z kraju macierzystego banku i polskiemu Poprawa jakości pracy banków W ciągu zaledwie siedmiu lat ( ) liczba polskich banków wzrosła z 4 do 85. Jest zupełnie naturalne, że w początkowym okresie istnienia większość nowych banków pracowała źle. Kierownictwa banków stanęły przed trudnym dylematem: przyjmować do pracy obciążonych nawykami biurokratycznymi ludzi, którzy już mieli jakieś doświadczenie wyniesione z pracy w salach bankach, czy przyjmować zupełnie niedoświadczonych nowych pracowników i szkolić ich. Było to tym trudniejsze, że szkolący nie zawsze okazywali się najlepszymi fachowcami, niemniej wielu prezesów banków postawiło na ludzi młodych, bez doświadczenia zawodowego. Początki były więc trudne. Ponieważ i kierownictwa banków nie zawsze miały doświadczenie, rezultaty pierwszych trzech lat działalności w większości banków były dużo gorsze niż oczekiwano. Znaczna część kredytów udzielonych w latach musiała zostać zakwalifikowana do złych kredytów. Spowodowało to, oczywiście z pewnym późnieniem, upadek kilku banków i poważne trudności kilkunastu innych. W sumie upadło nie tak wiele banków tylko dlatego, że przeprowadzane w warunkach galopującej inflacji operacje bankowe przynosiły bardzo wysokie zyski. Począwszy od lat obserwujemy już wychodzenie systemu bankowego z kryzysu. Zmieniono procedury bankowe, w tym - procedury kredytowe. Doszło do olbrzymich zmian kadrowych, w wielu bankach z dawnych zarządów usunięto większość członków (w niektórych - wszystkich), zmieniono znaczną część kierowników departamentów i dyrektorów oddziałów, przeszkolono zdolniejszych pracowników. Poziom przygotowania fachowego bankowców zdecydowanie poprawił się. Mimo, że potrzeby kadrowe banków są nadal olbrzymie, już w 1995 roku niektóre z nich zaczęły pracować zupełnie sprawnie. Widać to m.in. po sposobie, w jaki oceniane są wnioski kredytowe czy po sprawnym wprowadzeniu wielu nowych produktów bankowych. W latach zaobserwowano także proces gwałtownych zmian, prowadzących do stabilizacji sektora banków spółdzielczych. Upadła duża liczba banków spółdzielczych, jeszcze więcej z nich, aby uchronić się przed upadkiem, zgodziło się na przyłączenie do banków znajdujących się w korzystniejszej sytuacji finansowej. Liczba banków spółdzielczych spadła z 1664 w 1991 roku do 778 w styczniu 2000 roku i 599 w styczniu 2004 r. Stopniowo prawie wszystkie z nich zaczęły wykazywać już realne zyski, w wielu przypadkach - znaczne w stosunku do ich małych rozmiarów. Jednym z czynników, które przyspieszyły rozwój banków była prywatyzacja sektora bankowego. Nastąpiła ona z kilku przyczyn: 1) liczne przedsiębiorstwa, do których należy znaczna część akcji banków, zostały sprywatyzowane, co pociągnęło za sobą niejako automatyczną prywatyzację tych ostatnich, 2) państwo sprzedaje swoje udziały w wielu bankach, przez co w niektórych z nich (w tym nawet w dużych, jak Bank Śląski, Wielkopolski Bank Kredytowy, Bank Przemysłowo- Handlowy, Bank Gdański) większość akcji przeszła w ręce prywatne, 3) realizowane są kolejne emisje akcji banków, a ponieważ nie są dokonywane zakupy na rzecz Skarbu Państwa, udział prywatnego sektora w kapitale banków wzrasta. Prywatyzacja banków została tak przeprowadzona, że - niezależnie od jej fazy początkowej - większość banków przeszła pod kontrolę banków zagranicznych. Proces ten był szczególnie szybki w latach W ciągu zaledwie trzech lat udział banków zagranicznych w aktywach polskiego systemu bankowego wzrósł z 17% do 70%. Sprawiło to, że obecnie najważniejsze decyzje dotyczące działalności większości banków są podejmowane za granicą. W następnych latach banki znajdujące się w rękach polskich właścicieli rozwijały się wprawdzie szybciej niż zagraniczne, ale udział tych ostatnich pozostał dominujący. Obserwując nasze banki, trzeba stwierdzić, że ich suma bilansowa, kapitały własne, suma kredytów udzielonych i większość innych pozycji bilansów rośnie znacznie szybciej niż inflacja, a także szybciej niż

9 9 wynoszą średnie dla przedsiębiorstw. Sprawia to, że banki odgrywają rosnącą rolę w gospodarce. Można sądzić, że następne lata przyniosą pogłębienie zachodzących zmian Skład nowego systemu bankowego Powszechnie uważa się, że aby mógł istnieć system bankowy, muszą występować następujące elementy: banki, prawo bankowe, nadzór bankowy, bank Centralny. W latach w Polsce obowiązywało prawo bankowe i ustawa o Narodowym Banku Polskim, uchwalone na początku 1989 roku. Dążąc do usprawnienia pracy banków, w 1997 roku uchwalono znaczną liczbę nowych ustaw; należą do nich: ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych. Zostały one później uzupełnione innymi ustawami (np. ustawą o kredycie konsumenckim). Większość z ustaw bankowych była nowelizowana, niektóre (np. prawo bankowe) - wielokrotnie. Zmiany ustawodawcze sprawiły, że polski system bankowy stał się bardziej złożony, a równocześnie - bliższy wzorcom zachodnioeuropejskim. Zgodnie z nowymi ustawami w 1998 roku nadzór bankowy przeszedł w ręce Komisji Nadzoru Bankowego. Kontroluje ona działalność banków, a w przypadku stwierdzenia, że działalność jakiegoś banku jest dokonywana z naruszeniem prawa lub statutu albo stwarza zagrożenie dla deponentów, może ona podjąć daleko idące kroki, do podjęcia decyzji o likwidacji banku włącznie. Komisja może też zawiesić w czynnościach członków zarządu banków i nakładać na nich kary pieniężne. Organem wykonawczym Komisji jest Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego. W zakresie szeroko rozumianej polityki pieniężnej kluczowe znaczenie ma powoływana od 1998 roku na sześć lat Rada Polityki Pieniężnej. Ustala ona założenia polityki pieniężnej państwa; do jej uprawnień należy m.in. określanie wysokości stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego (czyli oprocentowania kredytów udzielanych bankom przez NBP), a także ustanawianie zasad utrzymywania i wysokości stóp rezerw obowiązkowych dla banków. Nowe ustawy poważnie zmniejszają prerogatywy Narodowego Banku Polskiego (NBP). Nadal jest on jednak jednym z najważniejszych organów państwa. Jest on nie tylko wykonawcą polityki państwowej w dziedzinie polityki pieniężnej i kursowej, ale także sam realizuje istotne cele (np. pełni funkcję centralnej bankowej instytucji dewizowej, nadzoruje emisję znaków pieniężnych). Wagę NBP zwiększa dysponowanie przez tę instytucję znacznymi środkami finansowymi. W skład polskiego systemu bankowego wchodzą obecnie banki dwu podstawowych typów: banki komercyjne, banki spółdzielcze. Podstawowym celem działania banków komercyjnych jest osiąganie maksymalnego zysku. Ma to z kolei pozwolić na realizację większości innych celów, m.in. wzrostu siły banku, rozbudowy sieci placówek, zwiększenia bezpieczeństwa operacji. Zgodnie z obowiązującymi ustawami, polskie banki komercyjne są obecnie samodzielnymi przedsiębiorstwami, prowadzącymi własną politykę w zakresie podstawowych operacji. Same ustalają założenia polityki depozytów i kredytów; tylko od nich zależy, ile płacą za pierwsze i pobierają za drugie. Nie rozporządzenia, ale konkurencja i rachunek ekonomiczny określają wysokość ustalanych przez każdy bank stóp procentowych. W tych jednak dziedzinach, które mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo systemu bankowego, nadzór bankowy ustanawia normy, które najczęściej mają negatywny wpływ na opłacalność operacji bankowych. Pokazujemy to, przedstawiając m.in. sprawę rezerw obowiązkowych na poszczególne grupy depozytów i rezerw na,,złe kredyty. Nadzór bankowy uwala, że jest to cena za zagwarantowanie polskiemu systemowi bankowemu stabilności. Banki komercyjne poważnie się między sobą różnią, dlatego też są - w zależności do przyjętych kryteriów - dzielone na różne rodzaje banków. Najczęściej za podstawowe kryterium podziału przyjmuje się

10 strukturę własności, wtedy banki komercyjne są dzielone na: banki o kapitale państwowym, polskie banki prywatne, banki o kapitale zagranicznym. 10 Jeżeli za kryterium podziału przyjmiemy formę prawną przedsiębiorstwa, to banki komercyjne możemy podzielić na spółki akcyjne i banki państwowe. Od 2000 roku w Polsce istnieje już tylko jeden bank państwowy - Bank Gospodarstwa Krajowego, wszystkie pozostałe banki były spółkami akcyjnymi (niektóre z nich należą do państwa lub do przedsiębiorstw państwowych). Banki komercyjne możemy też dzielić na uniwersalne (czyli takie, które realizują wszystkie podstawowe operacje) i wyspecjalizowane (koncentrujące się na określonych operacjach). Do banków komercyjnych należą banki hipoteczne, zgodnie z przepisami koncentrujące się na udzielaniu kredytów zabezpieczonych hipoteką na nieruchomości. Banki komercyjne odgrywają kluczową rolę w polskim systemie bankowym. Przypada na nie około 94% depozytów zebranych przez wszystkie banki i także około 94% udzielonych kredytów bankowych. Drugą wielką grupą banków są banki spółdzielcze. Dla tych banków podstawowym celem działalności jest zapewnienie właścicielom (spółdzielcom) dostępu do podstawowych produktów bankowych, a w szczególności do korzystnych kredytów. Wielkość osiąganego zysku ma oczywiście wpływ na realizację tego celu. Większość banków spółdzielczych jest bardzo mała. W 2003 roku, po wprowadzeniu kolejnych zmian ustawodawczych, w praktyce podzielono banki spółdzielcze na duże (o funduszach własnych przekraczających równowartość 5 mln euro), które mogą realizować samodzielnie znaczną część operacji bankowych, średnie (1-5 mln euro), w stosunku do których wprowadzono pewne dodatkowe ograniczenia, i małe, koncentrujące się na przyjmowaniu depozytów i udzielaniu kredytów, którym zabroniono zajmowania się większością dziedzin bankowości. Warto zauważyć, że kilka dynamicznych banków spółdzielczych osiągnęło już znaczne rozmiary, mają po kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt placówek terenowych i znaczne aktywa. Nadal w Polsce brakuje banków komunalnych, czyli gminnych. Podstawowym celem działalności takich banków jest ułatwianie rozwoju gospodarczego gminy (zwykle - miasta), do której bank należy. Przed II wojną światową w Polsce liczba takich banków była znaczna, istniały one także i w mniejszych miastach (np. w Makowie Mazowieckim). Jest prawdopodobne, że w ciągu najbliższych lat bogate gminy i związki gmin ponownie powołają u nas swoje banki komunalne, z oczywistą szkodą dla interesów banków komercyjnych. Dotychczas nie zalicza się do systemu bankowego dynamicznie rozwijających się spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, znanych pod skrótową nazwą SKOK. W istocie są to najprostsze typy banków, w których można składać depozyty, otrzymywać kredyty, karty płatnicze i przeprowadzać niektóre operacje bankowe. W wielu dziedzinach podlegają one jednak innym zasadom niż banki, dlatego też nie mogą nosić takiej nazwy. Teoretycznie SKOK mogą obsługiwać tylko swoich członków, którzy wpłacili udział, w praktyce jednak coraz częściej wpłata ta jest symboliczna i członkiem SKOK może zostać każdy. SKOK odnoszą obecnie bardzo duży sukces, ich liczba szybko rośnie, znaczna jest też liczba ich członków (czyli w praktyce - klientów). Wynika to w dużej mierze z ich niskich kosztów działania. Instytucje te koncentrują się na kilku typach operacji, co pozwala im uniknąć wysokich kosztów osobowych, dużych nakładów na lokale etc., dzięki czemu oprocentowanie depozytów jest w nich zwykle znacznie wyższe niż w bankach komercyjnych, a oprocentowanie kredytów - niższe. Na początku 2004 roku SKOK miały już prawie 1500 placówek. Wielkość ich kas jest silnie zróżnicowana, największa z nich SKOK im. Franciszka Stefczyka miała w 2004 roku 180 oddziałów. Można sądzić, że z czasem większe SKOK, spełniające odpowiednie wymagania kapitałowe, zostaną uznane za banki, stworzona więc zostanie kolejna kategoria banków - banki oszczędnościowo - kredytowe (taka sytuacja ma miejsce w wielu krajach, np. w Niemczech i w USA).

11 3. Organizacja i funkcje banków. Produkty bankowe Rewolucja informatyczna w bankach Kształt banku ulega stopniowej zmianie. Do niedawna banki starały się same realizować wszystkie możliwe czynności bankowe i pomocnicze, co wpływało na organizację banku, wielkość i strukturę zatrudnienia oraz koszty. W ciągu ostatnich lat doszło jednak do poważnych zmian, które wystąpiły w kilku płaszczyznach. Jednym z czynników tych zmian była rewolucja informatyczna - szerokie wprowadzenie komputerów pozwoliło na przerzucenie wielu czynności bankowych na zewnątrz, poza bank (są one jednak pod stałym nadzorem komputerów i pracowników bankowych). Wprowadzono liczne nowe urządzenia. Z praktycznego punktu widzenia szczególnie duże usługi oddają bankomaty, pozwalając na znacznie sprawniejszą wypłatę pieniędzy poza bankiem, a tym samym zapewniając oszczędności kosztów zmiennych. Coraz powszechniejsze możliwości łączenia się klienta z domu lub z pracy z odpowiednią częścią komputera bankowego przez Internet, telefon (plus modem) czy telefon komórkowy pozwalają na przyspieszenie obiegu informacji, zmniejszają liczbę wizyt klienta w banku, przyspieszają realizację wielu prostych operacji (np. drobnych przelewów), a wszystko to - bez naruszania interesów i znaczenia banku. W pracy jednostek organizacyjnych banku wprowadzenie sieci komputerowych oznacza rzeczywistą rewolucję, już doprowadziło do wielu zmian w strukturach organizacyjnych, pozwoliło na poważne oszczędności czasu pracy, a tym samym - na redukcję zatrudnienia w wielu działach. Przepływ informacji między placówkami bankowymi a centralą za pośrednictwem sieci komputerowej oznacza lepszą kontrolę pracy i natychmiastowe ujawnianie nadwyżek finansowych, co umożliwia ich szybkie zagospodarowanie. Nie bez znaczenia jest też szybsza obsługa klientów - obok korzyści marketingowych przynosi to zmniejszenie kosztów zmiennych (można zmniejszyć zatrudnienie). W niektórych dziedzinach, np. w zakresie kredytów, bez komputerów osiągnięcie obecnego poziomu obrotów byłoby niemożliwe. Warto pamiętać, że rewolucja informatyczna ma także i pewne aspekty negatywne: poważne zagrożenia bezpieczeństwa oraz bardzo wysokie koszty. Inwestycje w tej dziedzinie są bardzo drogie, banki muszą ponosić olbrzymie koszty (w praktyce komputery kosztują najmniej, najdroższe są urządzenia peryferyjne i oprogramowanie). Równocześnie z osiąganą dzięki informatyce obniżką kosztów zmiennych zachodzi gwałtowny wzrost kosztów stałych ponoszonych przez banki Powierzanie innym przedsiębiorstwom czynności wykonywanych przez bank - outsourcing Wzrost kosztów inwestycji skłania banki do oszczędności w innych dziedzinach. Możliwości takie daje tzw. outsourcing, czyli przerzucanie działalności bankowej i pomocniczej do innych przedsiębiorstw, najczęściej zresztą należących do banku. Rozpoczął się on od działalności pomocniczej - banki zwolniły stałych pracowników z wielu dziedzin (w tym takich, jak sprzątanie, ochrona, naprawy, transport) i podpisały umowy na zagwarantowanie wykonywanych świadczeń z firmami wyspecjalizowanymi. Po roku 2000 outsourcing zaczął obejmować coraz więcej dziedzin działalności typowo bankowej; w wielu bankach wydzielono pracowników zajmujących się leasingiem, faktoringiem czy zarządzaniem aktywami obcymi i stworzono oddzielne przedsiębiorstwa, podlegle bankowi. Banki utworzyły też liczne przedsiębiorstwa pośrednictwa kredytowego i domy maklerskie, pracujące na ich zlecenie. Proces outsourcingu budził poważne zastrzeżenia prawne (szczególnie w dziedzinach powiązanych z kredytem), częściowo usunęła je dopiero kolejna nowelizacja prawa bankowego w 2004 roku. Zezwala ona na powierzenie przez bank wielu czynności bankowych innym instytucjom na podstawie umowy agencyjnej. Większość przyjętych rozwiązań dotyczy usług natury technicznej, np. zawieranie umów rachunków bankowych na zlecenie banku czy przyjmowanie spłat kredytów, ale niektóre pozwalają na wykonywanie przez inne instytucje istotnych czynności w zakresie kredytów. Nowa ustawa pozwala innym instytucjom, które zawrą odpowiednią umowę agencyjną z bankiem, na podpisywanie umów kredytu budowlanomieszkaniowego i konsumenckiego. Te dwa typy kredytów w sumie stanowią większość operacji kredytowych realizowanych przez polskie banki, przypada na nie też około 25% wartości wszystkich kredytów. Odpowiednie umowy agencyjne podpisuje oczywiście tylko część banków. Warto zauważyć, że

12 12 większość instytucji, z którymi są zawierane podobne umowy, należy do banków. Kredyt udzielany na zasadzie działalności agencyjnej jest uważany za kredyt bankowy, zainteresowany bank musi (pod groźbą sankcji ze strony nadzoru bankowego) sprawować kontrolę nad całym procesem kredytowania. Nowe przepisy pozwalają też na podpisywanie przez banki umów agencyjnych z innymi przedsiębiorstwami, pozwalających im na obsługę czeków związanych z prowadzeniem rachunków bankowych oraz na zawieranie w imieniu banku umów o kartę płatniczą. Zgodnie z wprowadzonymi zmianami, czynności bankowe mogą więc być teraz wykonywane nie tylko przez bank, ale także przez kontrolowane przez niego instytucje; ze względu na bezpieczeństwo finansowe działalność w sposób kompleksowy została poddana kontroli Komisji Nadzoru Bankowego. Współodpowiedzialność za prawidłowe wykonywanie tych czynności ponoszą banki. Z owymi zmianami wiąże się zjawisko tworzenia przez banki potężnych bankowych grup kapitałowych Podstawowe funkcje banków w gospodarce Banki są przedsiębiorstwami, bardzo jednak specyficznymi. Wynika to z wspomnianego już podporządkowania banków prawu bankowemu, wprowadzenia dla banków przywilejów, a równocześnie norm i ograniczeń, a także m.in. zmuszenia banków do stosowania zasad rachunkowości i księgowości w istotny sposób różniących się od obowiązujących zwykłe przedsiębiorstwa. Jest to w znacznej mierze rezultatem pełnienia przez banki szczególnej roli w gospodarce. Funkcje gospodarcze banków są zasadniczo odmienne od funkcji przedsiębiorstw produkcyjnych, różnią się też od funkcji innych przedsiębiorstw usługowych. W pewnym uproszczeniu można stwierdzić, że prowadząc swoje operacje banki pełnią trzy zasadnicze funkcje. Pierwszą z nich jest realizowana prze banki koncentracja kapitałów, polegająca na wykorzystaniu drobnych oszczędności do wielkich inwestycji bankowych. System bankowy jest zasilany w ponad dwóch trzecich drobnymi oszczędnościami, dzięki którym dokonywane są duże inwestycje finansowe (np. udzielane kredyty znacznych rozmiarów). W Polsce oszczędności gospodarstw domowych stanowią 65-70% wszystkich depozytów bankowych; większość z tych depozytów nigdy nie przekraczała sumy 3000 zł. Udzielane przez banki kredyty gospodarcze często przekraczają tę wielkość wiele tysięcy razy. Bank przekształca więc drobne oszczędności w wielkie inwestycje (stąd pojęcie transformacji ilościowej pieniądza przez system bankowy). W praktyce oznacza to przyjęcie na siebie przez bank dużego ryzyka, ale też - zapewnienie sobie źródła zysków. Drugą z podstawowych funkcji banków jest transformacja pieniądza w czasie. Transformacją pieniądza w czasie nazywamy wykorzystywanie przez bank depozytów bezterminowych (lokat bieżących) i krótkoterminowych do operacji długoterminowych. Większość pieniędzy jest składana w bankach na czas nieokreślony (czyli na rachunki bieżące) i na krótkie terminy. Pieniądze te są wykorzystywane przez bank do operacji na dłuższe terminy - nawet kilkuletnie. Wielka różnica między stopą procentową lokat bieżących i depozytów krótkoterminowych z jednej strony a oprocentowaniem długoterminowych kredytów i papierów wartościowych z drugiej przynosi zysk. Także i ta funkcja banków wiąże się z bardzo dużym ryzykiem, wymaga ona prowadzenia umiejętnej polityki. Trzecią z podstawowych funkcji banków jest realizacja rozliczeń finansowych między różnymi uczestnikami życia gospodarczego. Jest ona dokonywa na tak wielką skalę, że nie mogłyby jej realizować żadne inne przedsiębiorstwa (banki przeprowadzają wiele milionów operacji rozliczeniowych rocznie). Część tych operacji rozliczeniowych ma bardzo złożony charakter. Oprócz wymienionych, banki świadczą w coraz szerszym zakresie także inne na rzecz podmiotów gospodarczych i ludności (np. pośrednictwo w zakresie obrotu papierami wartościowymi czy złożone operacje dewizowe). Większość takich usług oferują także i inne instytucje, dla których banki są konkurentami. W walce konkurencyjnej banki dysponują poważnymi atutami, stąd też zakres usług świadczonych przez banki szybko rośnie. Specyfika banków sprawiła, że mają one wyjątkowo wysoką liczbę klientów. Ankiety wykazują, że w Polsce z usług banków przynajmniej raz w miesiącu korzysta ponad 7 milionów osób. Coraz szersze wprowadzanie wypłat pensji za pośrednictwem rachunków bieżących sprawia, że liczba klientów banków będzie nadal szybko rosła, tym bardziej że dotychczas ponad 30% dorosłych Polaków nigdy nie korzystało z usług banku.

13 Zaufanie klienta warunkiem sukcesu banku Banki żyją z realizacji wymienionych funkcji. W praktyce równie prawdziwe jest jednak także powiedzenie, że banki żyją z zaufania klientów. Dlaczego tak się dzieje? Bank obraca prawie wyłącznie pieniędzmi pochodzącymi z depozytów klientów. Transformacja pieniądza w czasie zakłada wykorzystanie lokat bezterminowych i krótkoterminowych w dłuższych terminach. Jeżeli taki bank straci zaufanie klientów, to jest naturalne, że będą oni chcieli szybko wycofywać swoje wkłady. Tymczasem bank nie może żądać od kredytobiorców, aby oddali pieniądze przed terminem. W tej sytuacji bank staje się niewypłacalny. Teoretycznie może on zwrócić się do innych banków o udzielenie mu pożyczek, czyli o lokaty międzybankowe, w praktyce jednak szanse na otrzymanie takich pieniędzy są niewielkie (banki zwykle dobrze znają sytuację innych banków i unikają nadmiernego ryzyka). Bank traci więc płynność. Jeżeli utrata płynności ma charakter incydentalny, np. w wyniku publikacji negatywnego artykułu o banku, podczas gdy sytuacja tego banku jest dobra, szybka pomoc ze strony Bankowego Funduszu Gwarancyjnego i NBP może mieć znaczenie rozstrzygające i uratować bank. Jeżeli jednak sytuacja banku nie jest najlepsza, uratować go może tylko przejęcie przez nowych właścicieli, gotowych stracić spore sumy po to, by mieć bank (w przypadku banków zagranicznych po to, by wejść na dochodowy polski rynek). Umocnieniu zaufania do banku ma służyć przestrzeganie tajemnicy bankowej. Jest ono obowiązkiem dla banku i jego pracowników; naruszenie tajemnicy bankowej jest karalne. Prawo bankowe stanowi, że tajemnicą są objęte informacje o obrotach i stanach rachunków bankowych, czyli w praktyce o depozytach i kredytach klientów. Tajemnicą objęte są też m.in. gwarancje i poręczenia bankowe oraz zawartości skrytek sejfowych. Zasada ta nie obowiązuje tylko w kilku wyraźnie sprecyzowanych przypadkach, m.in. jeżeli informacji takiej zażąda sąd, prokurator, władze Izby Skarbowej lub Prezes Najwyższej Izby Kontroli w związku z toczącą się sprawą sądową lub dochodzeniem przeciwko klientowi. Bank jest więc traktowany jako instytucja zaufania publicznego. Bardzo istotnym postanowieniem jest wyłączenie z tajemnicy bankowej stosunków między bankami. Prawo bankowe wyraźnie stwierdza: Bank ma obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową wyłącznie innym bankom o wierzytelnościach oraz o obrotach i stanach rachunków bankowych w zakresie, w jakim informacje te są niezbędne w związku z udzielaniem kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji bankowych i poręczeń.... Tajemnice bankowe mogą więc być ujawniane innym bankom, ale te z kolei są zobowiązane do utrzymania ich w sekrecie. Banki muszą ujawniać też tajemnice bankowe nadzorowi bankowemu i NBP. Można więc stwierdzić, że tajemnica bankowa w praktyce nie obowiązuje w ramach systemu bankowego, poza określonymi przypadkami nie może natomiast być ujawniana na zewnątrz tego systemu. Przestrzeganie tajemnicy bankowej zwiększa zaufanie klientów, nadaje stosunkom między bankiem a klientem specyficzny charakter Operacje i produkty bankowe Bank osiąga zyski głównie dzięki temu, że koszt pozyskania przez niego pieniędzy jest znacznie mniejszy niż przychody z dokonywanych dzięki tym pieniądzom inwestycji. Należy pamiętać o właściwym stosowaniu podstawowych pojęć z zakresu rachunkowości, pamiętajmy więc, że zyski, czyli dochody, równają się różnicy przychodów (wpływów) i kosztów (rozchodów). Przychody są wielokrotnie większe niż dochody. Dla banku największe znaczenie ma marża odsetkowa, równa różnicy między odsetkami wpływającymi do banku (np. dzięki kredytom, zakupionym papierom wartościowym, lokatom międzybankowym) a odsetkami wypłacanymi za pozyskane pieniądze (głównie - deponentom). Drugim ważnym źródłem zysku banków są prowizje, czyli opłaty pobierane za czynności bankowe. W ciągu ostatnich lat rosły one bardzo szybko, banki wprowadzały bowiem coraz nowsze typy prowizji pobieranych od klientów. Różnicę miedzy prowizjami i opłatami pozyskiwanymi przez bank a wypłacanymi przez bank nazywamy marżą na prowizjach. W praktyce prowizje i opłaty płacone przez bank są bardzo

14 14 małe, co oznacza, że prawie całość sum pozyskanych z tego tytułu zasila marżę bankową. Oprócz przychodów odsetkowych i prowizji banki mają także i inne pozycje przychodów, należą do nich np. wpływy osiągane dzięki operacjom walutowym. Działalność banków można podzielić na kilka podstawowych dziedzin, w stosunku do których używany jest termin operacje bankowe. Większość z podstawowych operacji bankowych była znana jeszcze przed XIX wiekiem (niektóre - już w starożytności). Banki od dawna przyjmowały różnorodne depozyty, udzielały kredytów, prowadziły wymianę walut, dokonywały rozliczeń pieniężnych, emitowały papiery wartościowe. Do takich papierów wartościowych należały np. noty bankowe (banąuenotte) - klient deponował pieniądze i otrzymywał notę bankową, którą mógł zrealizować także w innym mieście. W XVIII wieku w Europie Zachodniej do operacji bankowych doszło m.in. pośrednictwo w zakresie emisji i obrotu akcjami i obligacjami. W XX wieku w krajach najwyżej rozwiniętych upowszechniły się kompleksowe operacje, w ramach których bank równocześnie udziela porad, przyjmuje rozmaite typy depozytów, udziela różnych kredytów i dokonuje własnych inwestycji (np. w ramach realizacji kompleksowych planów zagospodarowania terenu). Coraz bardziej złożony charakter mają nawet operacje wykonywane za pomocą zwykłych kart kredytowych. Zwykle dzielimy operacje bankowe na trzy typy: operacje pasywne, aktywne i pośredniczące, przy czym operacje pasywne są rejestrowane w pasywach bilansu, aktywne - w aktywach, a pośredniczące - to operacje pozabilansowe, dokonywane na zlecenie klienta. W ramach każdego z tych typów wyróżniamy znaczną liczbę operacji bankowych. Możliwe są jednak i inne podziały operacji; znaczne walory ma np. podział na: operacje z klientami (tu umieszczane są m.in. operacje depozytów i kredytowe), operacje skarbcowe (są to m.in. operacje związane z papierami wartościowymi i lokatami międzybankowymi), inne typy operacji (m.in. większość operacji pośredniczących). Kolejny podział operacji, to podział na: operacje należące do tzw. portfela bankowego - są to głównie szeroko rozumiane operacje depozytowe i kredytowe, operacje należące do tzw. portfela handlowego - to operacje papierami wartościowymi obcymi, lokaty międzybankowe, operacje pośredniczące. Rosnąca kompleksowość operacji bankowych sprawia, że coraz trudniej jest takie operacje przygotować, niełatwe jest także zbadanie ich opłacalności. W tej sytuacji niezbędne stało się wydzielenie z nich prostych segmentów, które są nazywane produktami bankowymi. Ma to zasadnicze praktyczne znaczenie dla analizy opłacalności działań banku i dla pozyskania klientów. Produkt bankowy można porównać do produktu, jaki sprzedaje lub kupuje np. przedsiębiorstwo przemysłowe. Bank też sprzedaje i kupuje produkty. W praktyce jednak cechy charakterystyczne produktów bankowych różnią się od produktów, które stanowią przedmiot obrotu innych przedsiębiorstw. Produktem bankowym nazywamy jednolity, wyraźnie wyodrębniony pod względem formalnym i cenowym składnik oferty bankowej. Produktem nie będzie więc np. kredyt ani nawet kredyt gospodarczy, bowiem kredyty gospodarcze mają różny charakter i różne są też zasady naliczania kosztów poszczególnych typów tych kredytów. Produktem będzie natomiast np. kredyt w rachunku bieżącym dla przedsiębiorstw albo długoterminowy kredyt inwestycyjny. Do produktów należą takie usługi bankowe, jak np. transfery zagraniczne, akredytywa dokumentowa, gwarancja na emisję akcji, inkaso środków płatniczych, wynajem skrytek bankowych. Produktami są też lokaty a vista, depozyty jednomiesięczne, depozyty trzymiesięczne etc. Duży bank zwykle oferuje kilkaset produktów bankowych, z czego kilkanaście ma znaczenie dominujące i zapewnia ponad 90% dochodów banku. W dobrych bankach opłacalność każdego z tych istotnych produktów jest starannie analizowana, przygotowywana jest także strategia marketingu każdego z nich. Produkty bankowe są dzielone na kilka podstawowych grup: 1) produkty kredytowe (np. kredyty lombardowe, kredyty na inkaso czeków potwierdzonych), 2) produkty depozytowe (np. rachunki walutowe lokat terminowych, rachunki oszczędnościoworozliczeniowe), 3) produkty parabankowe (np. opracowywanie i opiniowanie biznesplanów, przygotowania związane z

15 15 dopuszczeniem papierów wartościowych do obrotu publicznego), 4) produkty rozliczeniowe (np. polecenia przelewu, skup czeków zagranicznych), 5) inne produkty bankowe (np. skup i sprzedaż walut obcych, wynajmowanie skrytek sejfowych). Dla produktów pasywnych banki obliczają koszt średni pozyskania pieniądza w przeliczeniu na skalę roczną i ujmują ten koszt w procentach. Tak też jest podawane np. oprocentowanie depozytów - jeżeli dowiadujemy się, że za pieniądze złożone na depozycie kwartalnym bank płaci 4%, to oznacza, że otrzymamy 1% (rok na 4 kwartały). Pamiętajmy, że operacje pasywne nie przynoszą żadnych zysków, a tylko umożliwiają bankowi osiąganie zysków w przyszłości, dzięki operacjom aktywnym. Dla produktów aktywnych banki stale przeprowadzają dwa typy obliczeń. Jednym z nich jest obliczanie zysku na produkcie - zysk ten równa się różnicy między rzeczywistymi wpływami ze sprzedaży produktu a poniesionymi nań wydatkami. Przykładowo, jeżeli obliczamy zysk na zakupionych obligacjach, uwzględnimy przychody z obligacji i odejmiemy od nich koszt pozyskania pieniędzy oraz koszty własne banku. Porównanie wielkości zysku na poszczególnych produktach nie pozwala na podejmowanie podstawowych decyzji przez bank, nie wiemy bowiem, które produkty są bardziej opłacalne. Wynika to z różnego okresu, na jaki produkty te są sprzedawane. W tej sytuacji należy przeprowadzić jeszcze inne obliczenie - wyliczyć marżę zysku na produkcie. Marżą zysku nazywamy zysk ujęty procentowo w skali rocznej. Przykładowo, jeżeli kupimy obligacje dwuletnie, oprocentowane na 6% rocznie, średni koszt pozyskania pieniądza przez bank wyniesie 3,2%, a koszty własne związane z obligacjami zostaną obliczone na 0,1%, to marża zysku wyniesie: 6% - 3,2% - 0,1% = 2,7%. Dzięki obliczaniu marży zysku bank może porównywać opłacalność produktów o różnym okresie i podejmować podstawowe decyzje Marketing bankowy Rosnąca konkurencja sprawia, że każdy nowoczesny bank musi prowadzić marketing bankowy, a jego najważniejszym członem jest opracowanie i wcielanie w życie strategii sprzedaży produktu bankowego. Marketing to jednak znacznie więcej - to także przygotowanie całościowej strategii działań bankowych mających na celu stworzenie odpowiedniego obrazu banku, zapewnienie bankowi pozyskania klientów i ich zaufania. Marketing oparty na kompleksowym ujęciu wszystkich czynników mających wpływ na osiągnięcie zamierzonego celu w postaci oddziaływania na docelowy rynek lub jego segment nazywany jest marketingiem mix. Polega on na stworzeniu całościowego systemu marketingowego, dokonaniu wyborów określonych strategii, opracowaniu planu marketingu i wprowadzaniu go w życie z uwzględnieniem bieżących korekt. Można więc mówić o szerokiej polityce promocji banku. W praktyce w odniesieniu do większości produktów ta promocja jest mało skuteczna, jeżeli adresujemy ją do ogółu ludności. Sprawia to, że dobrzy specjaliści marketingowi prowadzą politykę segmentacji działań marketingowych, stosownie do założonego celu; skład segmentów rynku zależy oczywiście od konkretnego zadania postawionego przed nimi. Jeśli np. chcemy zwiększyć masę kredytów inwestycyjnych, podejmowane działania będą kierowane tylko do wąskiego segmentu rynku: przedsiębiorców i członków kierownictwa przedsiębiorstw produkcyjnych, bo tylko oni będą się ubiegać o takie kredyty (w niektórych przypadkach celowe może być objęcie działaniami marketingowymi także pracowników działów ekonomicznych tych przedsiębiorstw). Jeśli natomiast chcemy pozyskać klientów na kredyt samochodowy - podejmujemy działania marketingowe w kierunku względnie szerokiej grupy ludzi o średnich i wyższych zarobkach. Często bankowi specjaliści od marketingu segmentują klientów według wieku i profesji. Wstępem do opracowania dobrej strategii marketingowej jest przeprowadzenie odpowiednich badań. W krajach zachodnich duże banki przeznaczają na ten cel znaczne środki finansowe, a część prac zlecają przedsiębiorstwom wyspecjalizowanym, ośrodkom naukowym i specjalistom z zewnątrz. Badane jest przede wszystkim zapotrzebowanie klientów na produkty bankowe, zarówno te, które już istnieją, jak i takie, które bank mógłby wprowadzić. Drugim etapem prac jest przygotowanie - na podstawie przeprowadzanych badań - programu marketingowego. Raz opracowany program marketingowy jest stale uzupełniany i przekształcany. Celem programu jest przystosowanie banku do wymagań i potrzeb zarówno obecnych, jak i przyszłych klientów.

16 16 W ramach takiego programu opracowuje się nie tylko strategię promocji produktów przynoszących największe korzyści finansowe bankowi (względnie tanich depozytów, podstawowych form kredytów, opłacalnych usług bankowych), ale także i produktów, które wiążą z bankiem dobrych klientów lub przynoszą inne korzyści. Przykładem może tu być promocja kart kredytowych prowadzona przez niektóre banki w 1995 roku. Wyliczenia wskazywały, że przychody banku z tytułu opłat i prowizji oraz oprocentowania kredytów związanych z takimi kartami były wówczas w sumie nieduże, przy znacznym wysiłku banku. Banki spodziewały się natomiast innych korzyści - przede wszystkim wpłynięcia na ich rachunek znacznych sum jako wkładów gwarancyjnych i jeszcze większych - na rachunek bieżący klienta w danym banku. Miały też nadzieję na trwałe związanie z bankiem zamożnych klientów (głównie tacy otrzymywali karty), podniesienie ogólnego prestiżu banku (karta kredytowa była w 1995 roku emitowana tylko przez część banków i była uważana przez wielu klientów za produkt nowoczesny). Korzyści pośrednie były wówczas dla tych banków, przynajmniej przez pierwsze miesiące po wprowadzeniu kart kredytowych, znacznie większe niż korzyści bezpośrednie. Trzecim z podstawowych segmentów marketingu bankowego jest tworzenie odpowiedniego wizerunku (image u) banku. Jest to osiągane przy użyciu bardzo szerokiego wachlarza środków, m.in. przez reklamę prasową, radiową i telewizyjną, afisze uliczne, ulotki reklamowe. Reklama banku jest bardzo kosztowna. Największe koszty muszą ponosić banki dążące do przyciągnięcia nowych grup klientów - należą do nich te, które w poważnym zakresie wprowadziły bankowość internetową. Szacuje się, że w 2003 roku banki wydały w sumie na reklamę 240 mln zł (z czego ponad 90 mln zł na reklamę w prasie i 40 mln na reklamę w Internecie). Nawet drobne upominki dla klientów potrafią kosztować znaczne kwoty, tak np. w 2003 roku PKO BP wydał na ten cel 2,5 mln zł. Według wielu specjalistów szczególne znaczenie ma tzw. parareklama, której celem jest m.in. doprowadzenie różnymi środkami do ukazywania się korzystnych artykułów, audycji telewizyjnych etc. o banku. Dobre skutki przynosi subwencjonowanie wydawnictw, a nawet część działalności, którą moglibyśmy nazwać dobroczynną (np. sympatię części klientów budzi subwencjonowanie dobrego klubu sportowego). Pewien wpływ na wizerunek banku ma nawet sam wystrój lokali bankowych, sposób zachowanie się personelu, wprowadzanie przez bank produktów uważanych za najbardziej nowoczesne (np. możliwość dokonywania przez klienta pewnych operacji bankowych za pomocą Internetu). W Polsce dobre rezultaty daje marketing adresowany do wybranych klientów; najczęstszą jego formą jest wysyłanie listów i pism na adres domowy. Rezultatem tych wszystkich działań jest wytworzenie obrazu banku solidnego, stale wypłacalnego, a także nowoczesnego. Takiemu bankowi jest znacznie łatwiej zarówno pozyskać depozyty, jak i klientów na kredyty. 4. Konkurencja i współpraca między bankami 4.1. Konkurencja między bankami Reformy z 1989 roku wprowadziły konkurencję między bankami na polskim rynku finansowym. Przez pierwsze trzy lata była ona mało odczuwalna, potem jednak stawała się coraz bardziej widoczna. Banki zaczęły między sobą walczyć o pozyskanie klientów, o depozyty i kredyty. Walka konkurencyjna zaczęła w coraz większym stopniu określać politykę bankową. Konkurencja między bankami ma specyficzny charakter. Rozgrywa się ona tylko na niektórych płaszczyznach, w wielu dziedzinach praktycznie nie istnieje. Banki walczą głównie o: 1) najlepszych klientów, 2) najtańszy pieniądz z depozytów, 3) najlepsze kredyty, 4) najkorzystniejsze usługi. Jedną z płaszczyzn walki konkurencyjnej jest polityka cenowa. Politykę cenową można rozbić na trzy segmenty:

17 a) politykę stóp procentowych depozytów, b) politykę kosztu kredytu, c) politykę kosztu operacji pośredniczących. 17 Większość banków stara się unikać wyniszczającej konkurencji cenowej, a równocześnie chciałaby płacić nieznacznie więcej niż ich konkurenci za depozyty uznawane w danym momencie za najkorzystniejsze dla banku. Zupełnie inaczej jest z bankami znajdującymi się w bardzo trudnym położeniu finansowym. Banki takie muszą płacić dużo więcej, aby pozyskać depozyty, dlatego też zwykle wystarczy zapoznać się z tabelą oprocentowania depozytów drukowaną w Rzeczpospolitej lub Gazecie bankowej, żeby wiedzieć, które z polskich banków aktualnie znajdują się w najtrudniejszym położeniu. Więcej też płacą szybko rozwijające się nowe banki. W zakresie kosztu kredytu konkurencja między bankami była do niedawna bardzo mała, ale w ciągu ostatnich lat gwałtownie wzrosła. Dotyczy to w szczególności kredytów dla ludności i kredytów budowlanomieszkaniowych - banki kuszą niskimi stopami procentowymi (inna sprawa, że często banki pobierające względnie niskie oprocentowanie równocześnie żądają od klienta bardzo wysokich prowizji i ich kredyt jest przez to drogi). Warto pamiętać, że dla wielu klientów determinujące znaczenie mają czynniki inne niż oprocentowanie, omawiane dalej, a banki udzielające najtańszych kredytów po prostu pozbawiają siebie części dochodów. Banki znajdujące się w najtrudniejszym położeniu chcą się ratować poprzez maksymalizowanie wpływów z kredytów i stosują politykę bardzo wysokich stop procentowych, praktycznie więc nie prowadzą walki konkurencyjnej (do banków tych idą głównie klienci odrzuceni przez inne banki). Dla polskich banków coraz większego znaczenia nabierają wysokodochodowe operacje pośredniczące. W tym zakresie konkurencja jest bardzo silna, ale też nie przejawia się w postaci walki cenowej. Dla przykładu, banki usilnie walczą ze sobą o prowadzenie rozliczeń pieniężnych, daje to bowiem wysokie wpływy. Walka ta odbywa się jednak innymi metodami niż konkurencja cenowa, najczęściej koszt rozliczeń w różnych bankach jest zbliżony. Bardzo istotnym czynnikiem walki konkurencyjnej staje się jakość obsługi klienta. Ma to podstawowe znaczenie w dziedzinie kredytów, dlatego też wielu dobrych klientów przechodzi do banków o nieco wyższym koszcie kredytów, ale lepszej obsłudze - przedsiębiorcy oczywiście chętniej płaciliby mniej za kredyty, ale jeszcze bardziej cenią sobie szybkość podejmowania decyzji kredytowej i jasno sformułowane wymagania. Istotne znaczenie ma dla nich także elastyczność banku, szczególnie w zakresie warunków spłaty kredytu (np. sposobu rozłożenia spłat kapitału i odsetek). Ważnym elementem walki o pozyskanie dobrego klienta jest zakres usług bankowych i polityka dystrybucji usług. Dobry klient preferuje banki o względnie szerokim wachlarzu usług bankowych, co prowadzi do poszerzania ich oferty. Według wielu specjalistów, w krajach zachodnioeuropejskich najważniejszym polem walki konkurencyjnej jest obecnie marketing bankowy. Tak będzie i w Polsce. Dotychczas polityka marketingowa (poza reklamą) prowadzona przez większość polskich banków była niekompletna, nieudolna, mało aktywna. Przeznacza się na nią względnie małą ilość środków finansowych; ciągle można mieć też zasadnicze zastrzeżenia do koncepcji tej polityki. To wszystko będzie szybko ulegać zmianie i stopniowo polityka marketingowa banków będzie coraz lepsza, a równocześnie będziemy obserwować zaostrzanie się walki konkurencyjnej w tej dziedzinie Współpraca między bankami Konkurujące między sobą banki są jednocześnie skazane na współpracę, mają bowiem wiele wspólnych interesów. Współpraca ta jest w Polsce daleko mniej aktywna niż w większości krajów zachodnich, gdzie banki wypracowały formalne i nieformalne mechanizmy współdziałania, pozwalające im efektywnie bronić wspólnych interesów. W wielu kluczowych dziedzinach, takich jak szkolenie kadr bankowych, prowadzenie badań nad bankami, wpływanie na środki masowego przekazu, efekty wspólnie prowadzonych działań są dotychczas bardzo małe. W niektórych jednak dziedzinach bankom udało się już osiągnąć znaczne korzyści ze współpracy. Współpracę między bankami ma koordynować Związek Banków Polskich. Powołano go w 1991 roku. Obecnie należą do niego prawie wszystkie banki komercyjne, a także część banków spółdzielczych.

18 18 Pełni on funkcję organizatora lobby bankowego, występującego w interesie wszystkich lub poszczególnych członków. Rezultatem lobbingu ZBP było np. podjęcie w 1994 roku przez Ministerstwo Finansów decyzji, pozwalającej bankom na tworzenie części rezerw na kredyty w sytuacji nieregularnej z zysku brutto (co znacznie zmniejszyło koszt takich rezerw). Do najważniejszych zadań Związku należy współpraca przy przygotowaniu ustaw dotyczących banków. Jedną z nich jest opracowywane od dłuższego czasu nowe prawo bankowe. 5. Banki a inne instytucje finansowe 5.1. Konkurencja Dla banków konkurentami są nie tylko inne banki, ale także i instytucje finansowe innego typu. Do tych instytucji finansowych należy kilkanaście typów przedsiębiorstw, a przede wszystkim: towarzystwa ubezpieczeniowe, towarzystwa emerytalne, towarzystwa inwestycyjne, towarzystwa leasingowe, domy maklerskie, przedsiębiorstwa zarządzania aktywami, przedsiębiorstwa pośrednictwa kredytowego, przedsiębiorstwa faktoringowe. Konkurencja z pierwszymi trzema z wymienionych typów przedsiębiorstw przebiega głównie na dwu płaszczyznach: pozyskiwania środków finansowych i realizacji niektórych operacji pośredniczących. Wielkim problemem dla banków jest to, że wszystkie wymienione instytucje finansowe zabiegają o środki finansowe potencjalnych deponentów, czyli inaczej mówiąc - chcą pozbawić banki dopływu pieniędzy i wykorzystać te pieniądze na własny użytek. Wszystko to z jednej strony zmniejsza napływ depozytów do banków, a z drugiej - zwiększa ich koszt. Banki konkurują o pozyskanie pieniędzy z innymi instytucjami finansowymi m.in. ceną, muszą zatem płacić więcej za depozyty niż w sytuacji, gdyby takiej konkurencji nie było. Inne instytucje finansowe prowadzą też konkurencję z bankami w zakresie wielu operacji pośredniczących. W Polsce widzimy to np. w dziedzinie gwarancji na emisję akcji; gwarancji takich udzielają m.in. towarzystwa ubezpieczeniowe i rozmaite zagraniczne instytucje finansowe. Towarzystwa powiernicze, prowadząc operacje akcjami i papierami wartościowymi dłużnymi, pozbawiają banki części prowizji (nie jest to jednak strata zbyt dotkliwa) Współpraca Będąc w niektórych dziedzinach konkurentami, w innych - instytucje finansowe korzystają z usług banków i zapewniają im znaczne źródła dochodów. Olbrzymie przekazy pieniędzy tych instytucji (poza wewnętrznymi i gotówkowymi) przechodzą przez banki, z czym wiążą sic oczywiście dochody tych ostatnich. Część tych pieniędzy jest przez pewne okresy czasu lokowana w bankach, a banki też lokują swoje pieniądze - w innych okresach lub na inne terminy - w tych instytucjach. Nie należy również zapominać o bardzo prozaicznym powiązaniu innych instytucji finansowych z bankami: banki udostępniają im swoją sieć placówek, dla wielu z nich niezbędną do działalności. Dla przykładu - sprzedaż jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych Pioneer odbywa się za pośrednictwem oddziałów 11 banków (a także w kilku domach maklerskich). Sieć bankowa jest w tym względzie niezastąpiona, instytucje finansowe mogą natomiast wykorzystywać konkurencję między bankami dla uzyskania jak najlepszych warunków podpisywanych umów. W sumie można więc powiedzieć, że banki i inne instytucje finansowe żyją w ścisłej symbiozie, równocześnie prowadząc walkę konkurencyjną w niektórych dziedzinach. Ścisłe powiązania między

19 19 bankami i innymi instytucjami finansowymi doprowadziły w niektórych krajach do wytworzenia się układu współzależności, nazywanego w uproszczeniu bancassurance lub allflnanz; jego najistotniejszym wyrazem jest oferowanie przez banki zintegrowanego pakietu usług finansowych obejmującego różne produkty (bankowe, ubezpieczeniowe, doradztwo finansowe etc.). Dla wielu banków interesującymi partnerami są wielkie międzynarodowe instytucje finansowe. Takie organizacje międzynarodowe, jak Bank Światowy, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowa Korporacja Finansowa oraz liczne instytucje finansowe należące do Unii Europejskiej, nie mają prawa do bezpośredniej działalności finansowej na terenie Polski - muszą więc korzystać z pośrednictwa banków. Poprzez banki odbywa się większość ich rozliczeń, także kredytów mogą udzielać tylko za pośrednictwem polskich banków. Banki oczywiście za pośrednictwo każą sobie płacić, często jednak biorą na siebie część ryzyka Bankowe grupy kapitałowe Grupą kapitałową nazywamy zgrupowanie przedsiębiorstw, w ramach którego jedno z nich - zwane przedsiębiorstwem-matką lub jednostką dominującą - kontroluje kapitał innych (zwanych przedsiębiorstwami - córkami lub jednostkami zależnymi). Oficjalnie zarejestrowana grupa kapitałowa ma istotny przywilej: może rozliczać się z podatku CIT wspólnie, co oznacza, że straty jednych przedsiębiorstw są odejmowane od zysków innych. Największe grupy kapitałowe zostały w Polsce utworzone przez banki, co wynika z ich wyjątkowo dużych możliwości finansowych. Bankowe grupy kapitałowe powstają w wyniku działań o bardzo zróżnicowanym charakterze. Działania te mogą polegać na: 1) wykupywaniu przez banki przedsiębiorstw obcych, 2) tworzeniu od podstaw przedsiębiorstw należących do banku, 3) wydzielaniu z komórek bankowych nowych przedsiębiorstw, które automatycznie wchodzą w skład grupy kapitałowej. Rozwój outsourcingu sprawił, że ta trzecia forma działań ma obecnie największe znaczenie. W rezultacie liczba pracowników wielu banków maleje, a szybko rośnie zatrudnienie w całej grupie kapitałowej. Bankowe grupy kapitałowe składają się głównie z przedsiębiorstw finansowych. Kontrola nad dużymi grupami kapitałowymi pozwala bankom na zapewnienie sobie trwałego dopływu środków finansowych, zagwarantowanie wielkich przepływów pieniędzy, pozyskanie stałych odbiorców na kredyt i inne usługi. W skład grup kapitałowych wchodzą często także małe banki, wykupione przez większych konkurentów. Szczególnie przydatna dla banków jest kontrola nad biurami maklerskimi. Biura maklerskie (nazywane też domami maklerskimi) można podzielić na trzy grupy: 1) bankowe biura maklerskie, stanowiące integralną część banków, 2) bankowe domy maklerskie, które są odrębnymi przedsiębiorstwami (spółkami akcyjnymi) o kapitałach kontrolowanych przez banki, 3) niezależne domy maklerskie, należące do innych właścicieli. Znaczna część polskich biur maklerskich powstała jako część banków (jako wydzielona komórka centrali banku). W Polsce działa też pewna liczba niezależnych biur maklerskich, jednak większość z nich to jednostki małe, o niewielkich obrotach. Jeśli za wskaźnik wielkości biura maklerskiego przyjąć udział w obrotach giełdowych, to pierwsze 10 biur maklerskich w 2004 roku było kontrolowane przez banki. W sumie na bankowe biura i domy maklerskie przypada ponad 90% obrotów wszystkich domów maklerskich. Wynika to w części z lepszego zaplecza lokalowego, kadrowego i organizacyjnego. Niektóre z biur maklerskich osiągają wysokie obroty, liczące się w skali obrotów banków, do których należą. Niektóre banki starają się też włączyć do swoich grup kapitałowych towarzystwa ubezpieczeniowe, a jeśli to jest trudne - przynajmniej uzyskać na nie duży bezpośredni wpływ, dzięki posiadaniu znaczących pakietów akcji. Zapewnia im to przynajmniej częściową kontrolę nad przepływami finansowymi towarzystw ubezpieczeniowych.

20 20 Towarzystwa ubezpieczeniowe często podpisują z bankami umowy o charakterze agencyjnym, pozwalające na dystrybucję produktów ubezpieczeniowych poprzez sieć bankową. Umowy takie są szczególnie częste w przypadku powiązań kapitałowych. Jest to podwójnie korzystne dla banków, albowiem: 1) banki pobierają znaczne opłaty za swoje usługi (oddanie do dyspozycji towarzystw ubezpieczeniowych okienek, pracowników, sprzętu, wykonywania rozmaitych czynności), 2) klienci wpłacają znaczne sumy na rachunek bieżący towarzystw ubezpieczeniowych w danym banku, co stawia do dyspozycji banku tani pieniądz z tych lokat. Być może jeszcze korzystniejsze są dla banków wypłaty pieniędzy klientów firm ubezpieczeniowych, tym bardziej że znaczna część tych pieniędzy jest podejmowana przez klientów z dużym opóźnieniem. Kolejnym typem przedsiębiorstw finansowych, w których kapitale chcą uczestniczyć banki, są spółki leasingowe. Jednym z powodów jest dążenie banków do pozyskania bardzo dobrych kredytobiorców, jakimi są zarówno spółki leasingowe, jak i ich klienci. Drugi powód jest ten sam, co w przypadku towarzystw ubezpieczeniowych: banki chcą zapewnić sobie kontrolę przepływów finansowych tych spółek (głównie po to, aby wykorzystać dla swoich celów pieniądze tych spółek pozostające na rachunkach bieżących i rachunkach depozytów krótkoterminowych) oraz wpływy z obsługi finansowej (m.in. z przelewów pieniężnych). Ze współpracą ze spółkami leasingowymi wiążą się też inne korzyści - banki często wykupują przyszłe należności tych spółek z tytułu zawartych umów leasingowych, co w praktyce stanowi swoisty typ kredytu. Podstawowym zabezpieczeniem jest najczęściej obiekt leasingu. Dodatkowym dochodem banku jest prowizja pobierana przy dokonywaniu przelewów rat leasingowych. Ponieważ przejęcie kontroli kapitałowej nad dużymi spółkami leasingowymi działającymi od kilku lat w Polsce okazało się trudne, znaczna liczba banków zaczęła rozważać możliwość powołania własnych spółek leasingowych. Zrobiły to m.in. BISE, BRE, BIG (np. Bank Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych jest właścicielem spółki BISE-Leasing). Po roku 2000 banki zaczęły aktywnie angażować się w rozwój przedsiębiorstw kredytowych. Oprócz wymienionych, banki stworzyły też lub przejęły kontrolę nad innymi typami instytucji finansowych, np. nad instytucjami zajmującymi się faktoringiem. W sumie można więc mówić o powstaniu wokół wielu banków kontrolowanych przez nie grup kapitałowych. Uzupełnieniem tych grup kapitałowych są spółki zajmujące się konsultingiem i dziedzinami pokrewnymi (np. rachunkowością przedsiębiorstw). Stopniowo coraz większa liczba dużych i średnich banków tworzy swoje grupy kapitałowe, outsourcing przyspiesza jeszcze ten proces. Zapewnia to bankom gwarancję kontroli znacznych przepływów środków finansowych, choć równocześnie związane jest z dużymi obciążeniami organizacyjnymi. Jednym z rezultatów zachodzących zmian jest wzrost roli odgrywanej przez banki w polskiej gospodarce. Zadania i pytania kontrolne 1) Wymień cechy odróżniające banki od innych typów przedsiębiorstw. 2) Jakie inne, poza bankami, instytucje tworzą polski system bankowy? Określ ich rolę w tym systemie. 3) Scharakteryzuj instytucje sprawujące nadzór nad działalnością banków w Polsce. 4) Co rozumiesz pod pojęciem prawo bankowe? Jakim podstawowym aktom prawnym podlegają banki funkcjonujące w Polsce? 5) Wymień podstawowe funkcje banków w gospodarce. 6) Dlaczego bankom przypisuje się rolę instytucji zaufania publicznego? 7) Co oznacza pojęcie bank komercyjny? Co charakteryzuje działalność takich banków? Czy wszystkie banki funkcjonujące w Polsce są bankami komercyjnymi? 8) Na czym polega specyfika banków spółdzielczych? 9) Wyjaśnij na czym polega i jaką rolę pełni outsourcing w działalności banków. Jakie dziedziny działalności (czynności) obejmuje outsourcing w bankach? Czy bank ponosi odpowiedzialność za czynności objęte outsourcingiem? 10) Dlaczego banki nazywamy instytucjami zaufania publicznego? Jakie czynniki pozwalają bankom pretendować do pełnienia roli instytucji zaufania publicznego? 11) Określ różnice pomiędzy produktem a operacją bankową. Podaj przykłady obu kategorii.

/I'iio I 80,4. B 375915. Wydaimie III zmkelome. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne

/I'iio I 80,4. B 375915. Wydaimie III zmkelome. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne /I'iio I 80,4. o o Wydaimie III zmkelome B 375915 Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 15 Rozdział 1 POLSKI SYSTEM BANKOWY 17 1.1. System bankowy jako cząść systemu finansowego 18 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5 Narodowy Bank Polski Wykład nr 5 NBP podstawy prawne NBP reguluje ustawa z dn.29.08.1997 roku o Narodowym Banku Polskim (Dz.U nr 140 z późn.zm). Cel działalności NBP Podstawowym celem działalności NBP

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zbigniew Dobosiewicz

Bankowość Zbigniew Dobosiewicz Bankowość Zbigniew Dobosiewicz Autor, Zbigniew Dobosiewicz, przedstawił najważniejsze problemy bankowości, ujęte w sposób syntetyczny, a w niektórych przypadkach bardzo skrótowy. W praktyce każdy rozdział,

Bardziej szczegółowo

18. Zasady działania banków zapewniające bezpieczeństwo wkładów określa:

18. Zasady działania banków zapewniające bezpieczeństwo wkładów określa: 1. Bank może przyjmować wpłaty zamknięte od klientów, którzy: a) są bankowi dobrze znani b) wpłacają systematycznie duże kwoty c) mają podpisaną specjalną umowę d) mają rachunek w innym banku 3. Kredyt

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport został opracowany w oparciu o dane finansowe kas przekazane do UKNF na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska Bank komercyjny w Polsce. Podręcznik akademicki., Ideą prezentowanej publikacji jest całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a Warszawa, 2011.07.08 Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a W 2010 r. badaniem objęto 59 firm pośrednictwa kredytowego. Wśród nich przeważały spółki kapitałowe (20 spółek akcyjnych

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt Wyniki finansowe banków w 2008 r. [1] Warszawa, 2009.05.08 W końcu 2008 r. działalność prowadziło 70 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 60 z przewagą kapitału zagranicznego lub całkowicie

Bardziej szczegółowo

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA [AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA :Y Podręcznik akademicki Spis treś«wprowadzenie 11 Rozdział 1 System bankowy w Polsce 13 1.1. Organizacja i funkcjonowanie systemu bankowego 13 1.2. Instytucje centralne

Bardziej szczegółowo

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi Sukces Każdy z nas przychodzi na świat z sekretnym zadaniem. Jak myślisz, jakie jest Twoje? Czy jesteś gotowy wykorzystać w pełni swój potencjał? Do czego masz talent? Jakie zdolności, zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 214 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, czerwiec 214 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski W

Bardziej szczegółowo

które są stopami stałymi w umownych okresach utrzymywania wkładów.

które są stopami stałymi w umownych okresach utrzymywania wkładów. OPROCENTOWANIE ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH W WALUCIE POLSKIEJ GROMADZONYCH NA RACHUNKACH BANKOWYCH I KREDYTÓW W WALUCIE POLSKIEJ UDZIELANYCH PRZEZ PKO BP S.A. KLIENTOM OBSZARU BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ I INWESTYCYJNEJ

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Część IV. Pieniądz elektroniczny

Część IV. Pieniądz elektroniczny s. 51, tabela elektroniczne instrumenty płatnicze karty płatnicze instrumenty pieniądza elektronicznego s. 71 Część IV. Pieniądz elektroniczny utrata aktualności Nowa treść: Część IV. Pieniądz elektroniczny

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Pieniądz i polityka pieniężna. Działalność bankowa i polski system bankowy

Spis treści. Pieniądz i polityka pieniężna. Działalność bankowa i polski system bankowy Spis treści Pieniądz i polityka pieniężna 1. Istota pieniądza... 15 2. Funkcje pieniądza... 15 3. Współczesne formy pieniądza... 17 4. Istota i cele polityki pieniężnej państwa... 19 5. Polityka pieniężna

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2011 roku a

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2011 roku a Warszawa, 01.07.0 Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 011 roku a Badaniem GUS w 011 r. objęto 64 przedsiębiorstwa pośrednictwa kredytowego. Wśród nich było 1 spółek akcyjnych, 35 spółek

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Bankiem

Bardziej szczegółowo

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r.

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r. BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 213 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo - Kredytowych Warszawa, kwiecień 213 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski banki spółdzielcze

Bardziej szczegółowo

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A.

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Warszawa, dnia 13 sierpnia 2015 r. Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Podstawa prawna: Zgodnie

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, wrzesień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE ADAMPBETRASIK / Przy współpracy Andrzeja Laskowskiego HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE TWIGGER WARSZAWA 2001 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 Słowo wstępne 11 Wprowadzenie,

Bardziej szczegółowo

Rola banku w gospodarce Po co potrzebne są banki? Katarzyna Szarkowska-Ludew

Rola banku w gospodarce Po co potrzebne są banki? Katarzyna Szarkowska-Ludew Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Rola banku w gospodarce Po co potrzebne są banki? Katarzyna Szarkowska-Ludew Uniwersytet w Białymstoku 5 grudnia 2013 r. O czym będziemy rozmawiać? 1.Jak powstały banki?

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... XIII Wykaz skrótów...

Spis treści. Wstęp... XIII Wykaz skrótów... Wstęp................................................. XIII Wykaz skrótów........................................... Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 140, poz. 939)................ 1

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Sejmu s. 1/5

Kancelaria Sejmu s. 1/5 Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 10 października 2012 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2012 r. poz. 1166. o zmianie ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych Art. 1. W ustawie

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny 1998

Raport półroczny 1998 Raport półroczny 1998 Zysk Zysk netto wypracowany w ciągu pierwszego półrocza 1998 roku wyniósł 8,6 mln PLN, a prognoza na koniec roku zakłada zysk netto na poziomie 18 mln PLN. Wyniki finansowe banku

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DAR 411/09/03/EK Warszawa, 17.06.2003 r. DECYZJA Nr DAR...8.../2003 Na podstawie art. 17 w związku z art. 12 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 19.6.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 215 r. W I kwartale 215 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 4,, o 1,6% więcej niż

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w 2014 r.

Wyniki finansowe banków w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 2.4.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w 214 r. W 214 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 16,2, o 7,1% więcej niż w poprzednim roku. Suma

Bardziej szczegółowo

Gwarancje i poręczenia BGK wspierające rozwój przedsiębiorczości na szczeblu regionalnym. Centrum Poręczeń i Gwarancji Warszawa, 2012 r.

Gwarancje i poręczenia BGK wspierające rozwój przedsiębiorczości na szczeblu regionalnym. Centrum Poręczeń i Gwarancji Warszawa, 2012 r. Gwarancje i poręczenia BGK wspierające rozwój przedsiębiorczości na szczeblu regionalnym Centrum Poręczeń i Gwarancji Warszawa, 2012 r. Oferta Banku Gospodarstwa Krajowego dla Przedsiębiorców, Fundacji

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Finansowe Subfunduszu SKOK Fundusz Funduszy za okres od 1 stycznia 2010 do 13 lipca 2010 roku. Noty objaśniające

Sprawozdanie Finansowe Subfunduszu SKOK Fundusz Funduszy za okres od 1 stycznia 2010 do 13 lipca 2010 roku. Noty objaśniające Noty objaśniające Nota-1 Polityka Rachunkowości Subfunduszu Sprawozdanie finansowe Subfunduszu na dzień 13 lipca 2010 roku zostało sporządzone na podstawie przepisów ustawy o rachunkowości z dnia 29 września

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 20 grudnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 20 grudnia 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 249 16906 Poz. 1667 1667 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 20 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i trybu dokonywania operacji na rachunkach bankowych prowadzonych dla obsługi budżetu

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA POSIADACZY RACHUNKÓW ROZLICZENIOWYCH, RACHUNKÓW LOKAT TERMINOWYCH O USTAWOWYM SYSTEMIE GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW

INFORMACJA DLA POSIADACZY RACHUNKÓW ROZLICZENIOWYCH, RACHUNKÓW LOKAT TERMINOWYCH O USTAWOWYM SYSTEMIE GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW INFORMACJA DLA POSIADACZY RACHUNKÓW ROZLICZENIOWYCH, RACHUNKÓW LOKAT TERMINOWYCH O USTAWOWYM SYSTEMIE GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW Depozyty gromadzone w Banku Spółdzielczym w Cycowie, tak jak w pozostałych

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 listopada 2014 r. Poz. 1626 USTAWA z dnia 26 września 2014 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1.

Bardziej szczegółowo

URZÑD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW. Przed zawarciem umowy z bankiem. Publikacja przygotowana dzi ki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej

URZÑD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW. Przed zawarciem umowy z bankiem. Publikacja przygotowana dzi ki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej URZÑD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Przed zawarciem umowy z bankiem Publikacja przygotowana dzi ki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej Przed zawarciem umowy z bankiem RACHUNEK OSZCZ DNOÂCIOWY Wybierając

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE INFORMACJE I OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO DOMU MAKLERSKIEGO VENTUS ASSET MANAGEMENT S.A.

DODATKOWE INFORMACJE I OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO DOMU MAKLERSKIEGO VENTUS ASSET MANAGEMENT S.A. DODATKOWE INFORMACJE I OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO DOMU MAKLERSKIEGO VENTUS ASSET MANAGEMENT S.A. POZIOM NADZOROWANYCH KAPITAŁÓW (w zł) Data KAPITAŁY NADZOROWANE KAPITAŁY PODSTAWOWE 31.01.2013

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie bankowości internetowej w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw

Wykorzystanie bankowości internetowej w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw dr Beata Świecka Wykorzystanie bankowości internetowej w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw Bankowość (BI) skierowana jest głównie do klientów indywidualnych oraz małych i średnich podmiotów gospodarczych.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WEDŁUG STANU NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2011 ROKU I. WSTĘP 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPA EXORIGO-UPOS S.A. ZA ROK ZAKOŃCZONY 31 GRUDNIA 2013 ROKU

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPA EXORIGO-UPOS S.A. ZA ROK ZAKOŃCZONY 31 GRUDNIA 2013 ROKU SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPA EXORIGO-UPOS S.A. ZA ROK ZAKOŃCZONY 31 GRUDNIA 2013 ROKU 1. Podstawa prawna działania Spółki Grupa Exorigo-Upos S.A. ( Emitent, Spółka ) jest spółką akcyjną z

Bardziej szczegółowo

Zawiera zobowiązania obu stron przedstawione w regulaminie. Obowiązkowo określa typ oprocentowania depozytu i sposób kapitalizacji odsetek.

Zawiera zobowiązania obu stron przedstawione w regulaminie. Obowiązkowo określa typ oprocentowania depozytu i sposób kapitalizacji odsetek. Depozyty i BFG Umowa o prowadzenie rachunku depozytowego Ma charakter cywilnoprawny. Zawiera zobowiązania obu stron przedstawione w regulaminie Regulamin prowadzenia rachunku integralna częśd umowy Obowiązkowo

Bardziej szczegółowo

Dr Jan Zaunar. 20.09.2009 r. Wykład: Rachunkowość bankowa

Dr Jan Zaunar. 20.09.2009 r. Wykład: Rachunkowość bankowa Dr Jan Zaunar 20.09.2009 r. Wykład: Rachunkowość bankowa Temat Nr 1: Cechy szczególne banku jako przedsiębiorstwa 1. Podstawowe kierunki działalności banku W odróżnieniu od zwykłych przedsiębiorstw, które

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów 80 867 22 150 II. Zysk (strata) na działalności operacyjnej 3 021 829

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czy warto powierzać pieniądze bankom Dr Robert Jagiełło Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY 1 WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

ZASADY I TERMINY KAPITALIZACJI ODSETEK

ZASADY I TERMINY KAPITALIZACJI ODSETEK OPROCENTOWANIE ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH W WALUTACH WYMIENIALNYCH GROMADZONYCH NA RACHUNKACH BANKOWYCH I KREDYTÓW W WALUTACH WYMIENIALNYCH UDZIELANYCH PRZEZ PKO BANK POLSKI S.A. KLIENTOM RYNKU DETALICZNEGO:

Bardziej szczegółowo

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Art. 227 ust. 1 Konstytucji Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Instytucje rynku kapitałowego

Instytucje rynku kapitałowego Instytucje rynku kapitałowego Współczesny, regulowany rynek kapitałowy nie mógłby istnieć bez instytucji, które zajmują się jego nadzorowaniem, zapewnieniem bezpieczeństwa obrotu, a także pośredniczeniem.

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) za 2009 r. i I półrocze 2010 r. 1

Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) za 2009 r. i I półrocze 2010 r. 1 Warszawa, dnia 25 października r. Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) za 2009 r. i I półrocze r. 1 W końcu grudnia 2009 r. funkcjonowały 62 spółdzielcze kasy oszczędnościowokredytowe.

Bardziej szczegółowo

Pozostałe zmiany zawarte w projekcie mają charakter redakcyjny.

Pozostałe zmiany zawarte w projekcie mają charakter redakcyjny. UZASADNIENIE Jednym z największych wyzwań stojących przed rynkami finansowymi wobec ostatniego kryzysu finansowego (zapoczątkowanego tzw. kryzysem subprime na rynku amerykańskim) było zapewnienie płynności

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa 213 Struktura systemu finansowego (1) 2 Struktura aktywów systemu finansowego w Polsce w latach 25-VI 213 1 % 8 6 4 2 25 26

Bardziej szczegółowo

Zobowiązania pozabilansowe, razem

Zobowiązania pozabilansowe, razem Talex SA skonsolidowany raport roczny SA-RS WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, 83 399 22 843 towarów i materiałów II. Zysk

Bardziej szczegółowo

Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31.12.

Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31.12. Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 312.212 roku I. Informacje ogólne: Bank Spółdzielczy w Szumowie, zwany

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy

Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy Architektura rynku kapitałowego w Polsce 10 października 2011 Założenia: Rynek kapitałowy to rynek funduszy średnio i długoterminowych Rynek kapitałowy składa

Bardziej szczegółowo

Opis procesów zawierają Instrukcje zarządzania poszczególnymi ww. ryzykami.

Opis procesów zawierają Instrukcje zarządzania poszczególnymi ww. ryzykami. Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31.12.214 roku I. Informacje ogólne: 1. Bank Spółdzielczy w Szumowie,

Bardziej szczegółowo

Ustawa Prawo bankowe. Przedmiot: Prawo bankowe

Ustawa Prawo bankowe. Przedmiot: Prawo bankowe Ustawa Prawo bankowe Przedmiot: Prawo bankowe Zasady, warunki tworzenia banków. Jakie warunki trzeba spełnić aby móc ubiegać się o licencję na prowadzenie działalności bankowej? Jak można podzielić te

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov.

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov. Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych www.finanse.mf.gov.pl 1 2 Ministerstwo Finansów Opodatkowanie przychodów (dochodów)

Bardziej szczegółowo

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań.

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Analiza struktury budżetów jednostek samorządu terytorialnego pozwala na stwierdzenie, iż sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r.

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. INFORMACJA PRASOWA strona: 1 Warszawa, 25 kwietnia 2013 r. Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. (Warszawa, 25 kwietnia 2013 r.) Zysk skonsolidowany Grupy Banku

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 8 listopada 2013 r. Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych w 2012 r. W końcu grudnia 2012

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 5 czerwca 1997 r. o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe

USTAWA z dnia 5 czerwca 1997 r. o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 5 czerwca 1997 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1997 r. Nr 85, poz. 538, z 2001 r. Nr 4, poz. 27. o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Obligatariusze Banku Spółdzielczego w Płońsku

Szanowni Państwo, Obligatariusze Banku Spółdzielczego w Płońsku Zarząd Banku Spółdzielczego w Płońsku: Teresa Kudlicka - Prezes Zarządu Dariusz Konofalski - Wiceprezes Zarządu Barbara Szczypińska - Wiceprezes Zarządu Alicja Plewińska - Członek Zarządu Szanowni Państwo,

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 27 września 2013 r. Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych w I półroczu 2013 r. W końcu czerwca

Bardziej szczegółowo

Forum Akcjonariat Prezentacja

Forum Akcjonariat Prezentacja Forum Akcjonariat Prezentacja 1 Zastrzeżenie Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów i akcjonariuszy PKO BP SA oraz analityków rynku i nie może być

Bardziej szczegółowo

Oprocentowanie środków pieniężnych, kredytów i pożyczek dla Klientów Instytucjonalnych (exbgż)

Oprocentowanie środków pieniężnych, kredytów i pożyczek dla Klientów Instytucjonalnych (exbgż) Oprocentowanie środków pieniężnych, kredytów i pożyczek dla Klientów Instytucjonalnych (exbgż) /Wyciąg, stan na dzień 30 kwietnia 2015 r./ Spis treści: I. Oprocentowanie środków pieniężnych oraz debetu

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU. Działalność

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU. Działalność SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Spółka jest jednostką zależną, w całości należącą do Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego Spółki Akcyjnej ("Bank PKO ). Spółka nie zatrudnia pracowników. Działalność Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

System bankowy i tworzenie wkładów

System bankowy i tworzenie wkładów System bankowy i tworzenie wkładów Wykład nr 4 Wyższa Szkoła Technik Komputerowych i Telekomunikacji w Kielcach 2011-03-29 mgr Wojciech Bugajski 1 Prawo bankowe z dn.27.08.1997 Definicja banku osoba prawna

Bardziej szczegółowo

1) otwiera i prowadzi rachunki bankowe w kraju i za granicą, 2) przyjmuje wkłady oszczędnościowe w tym lokaty terminowe,

1) otwiera i prowadzi rachunki bankowe w kraju i za granicą, 2) przyjmuje wkłady oszczędnościowe w tym lokaty terminowe, Dotychczasowe brzmienie 5 ust. 3 i ust.4 Statutu: 5. 3.Bank wykonuje następujące czynności bankowe: 1) otwiera i prowadzi rachunki bankowe w kraju i za granicą, 2) przyjmuje wkłady oszczędnościowe w tym

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 10 września 2014 r. Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku Badaniem objęte zostały 123 przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko (czytelnie).. Nazwa szkoły.

Imię i nazwisko (czytelnie).. Nazwa szkoły. Imię i nazwisko (czytelnie).. Nazwa szkoły. Drogi Uczniu! Masz przed sobą test złożony z 30 pytań jednokrotnego wyboru. Oznacza to, że w każdym pytaniu poprawna jest tylko jedna odpowiedź. Zaznacz ją w

Bardziej szczegółowo

UDZIAŁ BANKÓW W SYSTEMIE FINANSOWYM

UDZIAŁ BANKÓW W SYSTEMIE FINANSOWYM UDZIAŁ BANKÓW W SYSTEMIE FINANSOWYM System oparty na funkcjonowaniu rynków papierów wartościowych System bankowo zorientowany duże znaczenie finansowania wewnętrznego finansowanie zewnętrzne za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH

OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH www.mf.gov.pl Ministerstwo Finansów OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH Podatek dochodowy od osób fizycznych (zwany dalej

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 5 grudnia 2002 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów mieszkaniowych o stałej stopie procentowej. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 5 grudnia 2002 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów mieszkaniowych o stałej stopie procentowej. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 5 grudnia 2002 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. 2002 r. Nr 230, poz. 1922. o dopłatach do oprocentowania kredytów mieszkaniowych o stałej stopie procentowej Rozdział

Bardziej szczegółowo

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym Część 1 - Przedsiębiorstwa Pytania 1-7 dotyczą polityki kredytowej Banku w zakresie kredytów dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 40/2012 Zarządu RBS Bank (Polska) S.A. z dnia 1 sierpnia 2012 roku INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Dane według stanu na 31

Bardziej szczegółowo

Nadmierne zadłużanie się

Nadmierne zadłużanie się Nadmierne zadłużanie się Kredyt jako kategoria ekonomiczna Kredyt bankowy to stosunek prawno - finansowy pomiędzy bankiem a kredytobiorcą. Stosunek ten wyraża się przekazaniem przez bank określonej kwoty

Bardziej szczegółowo

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego ZAŁĄCZNIK Nr 2 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW Wprowadzenie do sprawozdania finansowego obejmuje zakres informacji określony w przepisach

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji 1. Wycena Aktywów Funduszu oraz ustalenie Wartości Aktywów

Bardziej szczegółowo

Raport przedstawia skonsolidowane sprawozdanie finansowe za pierwszy kwartał 2000 r., sporządzone zgodnie z polskimi standardami rachunkowości.

Raport przedstawia skonsolidowane sprawozdanie finansowe za pierwszy kwartał 2000 r., sporządzone zgodnie z polskimi standardami rachunkowości. PAS KONSOLIDACJA IQ 00 Raport przedstawia skonsoliwane sprawozdanie finansowe za pierwszy kwartał 2000 r., sporządzone zgodnie z polskimi standardami rachunkowości. Szczegółowe informacje na temat działalności

Bardziej szczegółowo

Plan połączenia wraz z dokumentami, o których mowa w art. 499 2 KSH stanowi załącznik do niniejszego raportu bieżącego.

Plan połączenia wraz z dokumentami, o których mowa w art. 499 2 KSH stanowi załącznik do niniejszego raportu bieżącego. FAM Grupa Kapitałowa S.A. 54-611 Wrocław, ul. Avicenny 16 Raport nr 33/2014 Tytuł: Plan połączenia ze spółkami zależnymi Data sporządzenia: 13.08.2014, 17:58 Treść raportu: Działając na podstawie 5 ust.

Bardziej szczegółowo

Ustawa o pożyczkach i kredytach studenckich z dnia 17 lipca 1998 r. (Dz.U. Nr 108, poz. 685)

Ustawa o pożyczkach i kredytach studenckich z dnia 17 lipca 1998 r. (Dz.U. Nr 108, poz. 685) Data generacji: 2009-5-13 13:21 ID aktu: 25251 brzmienie od 2005-09-01 Ustawa o pożyczkach i kredytach studenckich z dnia 17 lipca 1998 r. (Dz.U. Nr 108, poz. 685) Art. 1. [Prawo do otrzymania pożyczki

Bardziej szczegółowo

Regulamin lokowania środków w ING Banku Śląskim S.A. za pośrednictwem Systemu

Regulamin lokowania środków w ING Banku Śląskim S.A. za pośrednictwem Systemu Regulamin lokowania środków w ING Banku Śląskim S.A. za pośrednictwem Systemu 16 grudnia 2015 Definicje 1. Użyte w niniejszym Regulaminie pojęcia oznaczają: 1. ING Bank ING Bank Śląski Spółka Akcyjna.

Bardziej szczegółowo

Zasady/metodyki przeprowadzania badań inspekcyjnych w podmiotach nadzorowanych. Paweł Sawicki Dyrektor Zarządzający Pionem Inspekcji

Zasady/metodyki przeprowadzania badań inspekcyjnych w podmiotach nadzorowanych. Paweł Sawicki Dyrektor Zarządzający Pionem Inspekcji Zasady/metodyki przeprowadzania badań inspekcyjnych w podmiotach nadzorowanych Paweł Sawicki Dyrektor Zarządzający Pionem Inspekcji AGENDA 1. Uwarunkowania formalno-prawne 2. Czynności kontrolne w spółdzielczych

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2012 r. DO 31 GRUDNIA 2012 r. PricewaterhouseCoopers Securities S.A., Al.

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov.

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov. Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych www.finanse.mf.gov.pl 1 2 Ministerstwo Finansów Opodatkowanie przychodów (dochodów)

Bardziej szczegółowo