Przedawnienie roszczeñ odszkodowawczych w judykaturze oraz w praktyce ubezpieczeniowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przedawnienie roszczeñ odszkodowawczych w judykaturze oraz w praktyce ubezpieczeniowej"

Transkrypt

1 ARTYKU Y I ROZPRAWY Ma³gorzata Serwach Przedawnienie roszczeñ odszkodowawczych w judykaturze oraz w praktyce ubezpieczeniowej W stosunkach ubezpieczeniowych istnieje wiele roszczeñ podlegaj¹cych przedawnieniu. Tematem niniejszego artyku³u jest wskazanie szczególnego rodzaju powi¹zañ pomiêdzy przedawnieniem roszczeñ ubezpieczeniowych oraz roszczeñ stricte odszkodowawczych. Autorka omawia instytucjê przedawnienia, mechanizm okreœlenia terminu przedawnienia oraz skutki zwi¹zane z up³ywem terminu przedawnienia. Wskazuje na odrêbnoœci w ustalaniu terminu przedawnienia w przypadku odpowiedzialnoœci deliktowej oraz odpowiedzialnoœci kontraktowej, przedstawia kwestie rozpoczêcia i przerwania biegu przedawnienia wed³ug ogólnych przepisów kodeksu cywilnego oraz przepisów odnosz¹cych siê do umowy ubezpieczenia. Porusza te kwestiê wymagalnoœci roszczenia. Omawia nie tylko w¹tpliwoœci nasuwaj¹ce siê w praktyce, ale przede wszystkim orzecznictwo s¹dowe. S³owa kluczowe: przedawnienie, roszczenia odszkodowawcze, przerwanie biegu przedawnienia, terminy przedawnienia, ubezpieczenia OC. 1. Uwagi wprowadzaj¹ce Problematyka przedawnienia roszczeñ, dotychczas niedoceniana przez praktykê ubezpieczeniow¹, odgrywa coraz wiêksz¹ rolê w procesach odszkodowawczych 1.Znatury skomplikowana materia cywilistyczna w ubezpieczeniach rodzi dodatkowe problemy. Przyczyn¹ takiego stanu rzeczy jest fakt, e w stosunkach ubezpieczeniowych mo - na wskazaæ wieloœæ roszczeñ podlegaj¹cych przedawnieniu. Wyró niamy roszczenia pomiêdzy stronami umowy ubezpieczenia, roszczenia uposa onego do ubezpieczyciela, roszczenia regresowe ubezpieczyciela do podmiotu odpowiedzialnego za powstanie szkody (regres typowy) oraz do ubezpieczonego sprawcy (regres nietypowy). W przypadku ubezpieczeñ odpowiedzialnoœci cwilnej, w których powstaje trójstronny stosunek prawny, roszczenia odszkodowawcze mog¹ byæ kierowane przez poszkodowanego do ubezpieczonego sprawcy lub do jego ubezpieczyciela (actio directa). Na ich tle wy³ania siê koniecznoœæ ustalenia, w jakim zakresie up³yw terminu przedawnienia wobec jednego z odpowiedzialnych podmiotów ma wp³yw na sytuacjê drugiego, w szczególnoœci 1 Jedynie w ostatnim czasie zwrócono uwagê na problematykê przedawnienia roszczeñ kierowanych do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, zob. na ten temat wzbudzaj¹c¹ yw¹ dyskusjê w nauce prawa ubezpieczeñ publikacjê: M. Romanowski, A.M. Weber, W sprawie wyd³u enia terminu przedawnienia roszczeñ poszkodowanego przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu, Prawo Asekuracyjne 2013, nr 3, s. 3 i n. Por. ze starszych publikacji: A. Szpunar, Przedawnienie roszczeñ ubezpieczeniowych, Prawo Asekuracyjne 1994, nr 1, s. 44; E. Kowalewski, J. opuski, Przedawnienie roszczeñ z tytu³u umowy ubezpieczenia, Studia Ubezpieczeniowe 1989, t. X, s. 81 i n. PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77) 21

2 stwierdzenie, czy czynnoœci zmierzaj¹ce do przerwania jego biegu s¹ skuteczne wobec pozosta³ych d³u ników in solidum 2. Ju na wstêpie warto jednak przypomnieæ kilka podstawowych zasad reguluj¹cych omawian¹ problematykê. Przedawnienie obok prekluzji, zasiedzenia czy przemilczenia nale y do tzw. instytucji dawnoœci wi¹ ¹cej okreœlone skutki prawne z up³ywem czasu 3.Przyjmujesiê, eporz¹dekpublicznyniemo eakceptowaæd³ugotrwa³ejrozbie- noœci stanu faktycznego i prawnego. Dlatego, je eli okreœlony podmiot nie interesuje siê swoim roszczeniem, mo e utraciæ mo liwoœæ skorzystania z przymusu pañstwowego w celu skutecznego jego dochodzenia. Up³yw terminu przedawnienia poci¹ga zatem za sob¹ ró ne skutki: po pierwsze, uprawniony nie mo e skutecznie ¹daæ od organu pañstwa, aby u y³ przymusu w celu sk³onienia zobowi¹zanego do okreœlonego zachowania, czyli spe³nienia œwiadczenia; po drugie, zobowi¹zany nadal ma obowi¹zek wykonania zobowi¹zania, jeœli zatem uczyni mu zadoœæ, œwiadczenie jest nale ne i nie podlega zwrotowi; przyjmuje siê, e po stronie d³u nika zostaje d³ug, chocia odpada ju jego odpowiedzialnoœæ. Przedawnienie uwzglêdniane jest na zarzut uprawnionego, s¹d nie bierze go pod uwagê z urzêdu. Podniesienie stosownego zarzutu jest niezbêdnym warunkiem powstania ustawowych skutków prawnych. Zarzut ten musi byæ wyraÿnie zg³oszony, nie mo - na podnieœæ go w sposób dorozumiany. Jeœli zobowi¹zany wskazuje na okolicznoœci faktyczne uzasadniaj¹ce up³yw terminu przedawnienia, nie wyra aj¹c bezpoœrednio swojej woli, nie mo na poœrednio wyci¹gn¹æ wniosku o podniesieniu przez niego zarzutu przedawnienia. Ciê ar udowodnienia okolicznoœci uzasadniaj¹cych uwzglêdnienie zarzutu spoczywa, zgodnie z art. 6 k.c., na pozwanym. Przedawnieniu ulegaj¹ jedynie cywilnoprawne roszczenia maj¹tkowe, zarówno roszczenia o œwiadczenia g³ówne, jak i uboczne, w szczególnoœci roszczenia o odsetki. Przedawnieniu podlegaj¹ ponadto roszczenia o naprawienie szkody wyrz¹dzonej dzia³aniem organów administracji pañstwowej czy samorz¹dowej, zw³aszcza gdy szkoda zosta³a wyrz¹dzona przez wydanie decyzji, która nastêpnie zosta³a uchylona lub uznana za niewa n¹. Natomiast nie przedawniaj¹ siê roszczenia niemaj¹tkowe oraz okreœlone roszczenia maj¹tkowe, ale wskazane expressis verbis przez ustawodawcê (np. roszczenia s³u ¹ce ochronie w³asnoœci). 2. Termin przedawnienia roszczeñ odszkodowawczych 1. Wskazana na wstêpie wieloœæ potencjalnych roszczeñ powoduje, e w stosunkach ubezpieczeniowych instytucja przedawnienia regulowana jest wielotorowo. Generalne znaczenie nale y przypisaæ unormowaniom art. 819 k.c., który przewiduje trzyletni termin przedawnienia. Od zasady tej powo³any przepis wprowadza jednak istotny wyj¹tek w ubezpieczeniach OC 4. Odrêbnoœæ regulacji zawartej w art k.c. dotyczy zatem ubezpieczeñ osobowych oraz ubezpieczeñ mienia, odsy³aj¹c w zakresie przedawnienia roszczeñ z tytu³u ubezpieczeñ OC zarówno obowi¹zkowych, jak i dobrowolnych do zasad wynikaj¹cych z przepisów ogólnych kodeksu cywilnego. Nie s¹ one jednolite. O ile 2 Ze wzglêdu na wagê oraz skomplikowany charakter zagadnienia te wymagaj¹ odrêbnej publikacji. 3 Zob. szerzej na temat przedawnienia roszczeñ M. Pyziak-Szafnicka, (w:) Kodeks cywilny czêœæ ogólna. Komentarz, Kraków 2009, s i n. 4 Ustawodawca przewidzia³ ponadto dodatkowe okolicznoœci prowadz¹ce do przerwania biegu terminu okreœlonych roszczeñ ubezpieczeniowych (art k.c.). 22 PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77)

3 Przedawnienie roszczeñ odszkodowawczych w judykaturze bowiem w przypadku roszczeñ deliktowych obowi¹zuje kompleksowa regulacja z art k.c., o tyle przy odpowiedzialnoœci kontraktowej termin przedawnienia roszczeñ odszkodowawczych uzale niony jest od rodzaju zobowi¹zania. Czêœæ regulacji odnosz¹cych siê do umów nazwanych zawiera samodzielne terminy, s¹ te takie umowy, w odniesieniu do których ustawodawca nie przewidzia³ adnych odrêbnoœci odwo³uj¹c siê do terminów ogólnych (art. 118 k.c.). Analogiczny termin bêdzie mia³ zastosowanie w przypadku roszczeñ z tytu³u niewykonania lub nienale ytego wykonania umów nienazwanych (np. umowy brokerskiej). Odrêbn¹ kwestiê stanowi¹ zmiany przepisów odnosz¹cych siê do przedawnienia roszczeñ zarówno ubezpieczeniowych (uchylenie art k.c.) 5, jak i roszczeñ stricte odszkodowawczych (uchylenie art. 442 k.c., wprowadzenie art k.c.) 6, które powoduj¹ powstanie nowych w¹tpliwoœci interpretacyjnych na tle intertemporalnego zastosowania poszczególnych przepisów 7. W ka dym razie, ustawowe terminy przedawnienia maj¹ charakter bezwzglêdnie obowi¹zuj¹cy, strony nie mog¹ dokonywaæ adnych ich modyfikacji. Zagadnienie to ma istotne znaczenie na gruncie pojêcia wypadku ubezpieczeniowego, tzw. triggerów, które mog¹ przewidywaæ odmienny pocz¹tek odpowiedzialnoœci ubezpieczyciela (okreœlone zdarzenie, bêd¹ce Ÿród³em szkody, powstanie szkody, ujawnienie szkody, zg³oszenie roszczenia) 8, nie mog¹ jednak prowadziæ do zmiany samego terminu przedawnienia. Ka d¹ umowê, która wprowadza³aby jakiekolwiek modyfikacje w tym zakresie nale y uznaæ za niewa n¹ na podstawie art. 58 k.c. Termin przedawnienia mo e byæ zmieniony jedynie przez ustawodawcê. Najczêœciej jest on skracany, czego przyk³adem mo e byæ umowa po yczki czy umowa sprzeda y 9, co mo e mieæ znaczenie tak e w stosunkach ubezpieczeniowych, w przypadku objêcia zakresem ochrony ubezpieczeniowej wskazanych zobowi¹zañ. 2. Z punktu widzenia wszystkich zainteresowanych podmiotów (ubezpieczyciela, ubezpieczaj¹cego, ubezpieczonego, poszkodowanego) istotne znaczenie ma nie tylko okreœlenie terminu przedawnienia, ale te wskazanie dnia, od którego zaczyna ono swójbieg.doniedawnaproblematykataby³a odmiennie uregulowana w stosunkach ubezpieczeniowych, w których art k.c. ³¹czy³ pocz¹tek biegu terminu przedawnienia roszczeñ ubezpieczeniowych z chwil¹ wyst¹pienia zdarzenia objêtego ubezpieczeniem. Uchylenie nowel¹ z 2007 r. 10 powo³anego przepisu zrówna³o sytuacjê ubezpieczonych i poszkodowanych z uprawnionymi w innych stosunkach zobowi¹za- 5 Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r., która wesz³a w ycie 10 sierpnia 2007 r. (Dz. U. Nr 82, poz. 557). 6 Przepis art. 442 k.c. zosta³ uchylony ustaw¹ z dnia 16 lutego 2007 r., która wesz³a w ycie 10 sierpnia 2008 r. (Dz. U. Nr 80, poz. 538). 7 Problematyka przepisów intertemporalnych zosta³a ostatnio podjêta przez orzecznictwo w zwi¹zku z pytaniem o mo liwoœæ zastosowania dwudziestoletniego terminu przedawnienia do roszczenia o zadoœæuczynienie przyznane najbli szym cz³onkom rodziny poszkodowanego na podstawie art k.c. 8 Zob. szerzej na ten temat: M. Serwach, (w:) Prawo ubezpieczeñ gospodarczych, red.z.brodecki, M. Serwach, Kraków 2005, s oraz M. Serwach, (w:) E. Kowalewski, D. Fuchs, W. Mogilski, M. Serwach, Prawo ubezpieczeñ gospodarczych, Bydgoszcz Toruñ 2006, s Termin przedawnienia dla roszczenia bior¹cego po yczkê o wydanie przedmiotu po yczki wynosi 6 miesiêcy od chwili, gdy przedmiot po yczki mia³ byæ wydany (art. 722 k.c.). Natomiast w razie roszczenia z tytu³u sprzeda y dokonanej w zakresie dzia³alnoœci sprzedawcy termin ten wynosi dwa lata (art. 554 k.c.). 10 Dz. U. Nr 82, poz PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77) 23

4 niowych. Nowe rozwi¹zania na przysz³oœæ nie rozwi¹za³y jednak wszystkich starych problemów. Zgodnie z brzmieniem art. 120 k.c. termin przedawnienia roszczeñ zaczyna biec od dnia jego wymagalnoœci. Niezale nie od tego, z jakim zdarzeniem ustawodawca zwi¹za³ w konkretnym przypadku pocz¹tek biegu przedawnienia, zazwyczaj nastêpuje on w oderwaniu od œwiadomoœci stron. Taki wniosek wyprowadzi³ m.in. S¹d Najwy szy w wyroku z 17 maja 2006 r., w którym podkreœli³, i zasad¹ jest rozpoczêcie biegu przedawnienia niezale nie od œwiadomoœci uprawnionego co do przys³uguj¹cego mu roszczenia 11. Je eli jednak ustawa wyj¹tkowo takiej œwiadomoœci wymaga, œwiadomoœci¹ t¹, ocenian¹ na podstawie obiektywnych kryteriów, musz¹ byæ objête wszystkie konstytutywne elementy roszczenia. Przepisy prawa cywilnego nie definiuj¹ pojêcia wymagalnoœci roszczenia. W nauce prawa cywilnego przyjmuje siê, e jest to stan, w którym wierzyciel uzyskuje mo liwoœæ ¹dania zaspokojenia, a d³u nik zostaje obarczony obowi¹zkiem spe³nienia œwiadczenia 12. Termin wymagalnoœci nie mo e byæ jednak uto samiany z terminem spe³nienia œwiadczenia 13. Jak precyzuje orzecznictwo ubezpieczeniowe, wymagalnoœæ roszczenia nale y rozumieæ jako stan, w którym ubezpieczony wierzyciel ma prawn¹, co powinno siê odczytywaæ jako rzeczywist¹, mo liwoœæ ¹dania zaspokojenia przys³uguj¹cej mu wierzytelnoœci o wyp³atê œwiadczenia od d³u nika 14. Nale y jednak zauwa yæ, e analizowany art. 120 k.c. jednoczeœnie wprowadza modyfikacje w odniesieniu do wymagalnoœci roszczenia. Podstawowym wyj¹tkiem s¹ zobowi¹zania bezterminowe. W ich przypadku utrzymanie zasady, zgodnie z któr¹ wymagalnoœæ wyznacza pocz¹tek biegu przedawnienia oznacza³oby pozostawienie wierzycielowi zbyt du ej swobody. W szczególnoœci, nie decyduj¹csiênawezwanied³u nikado spe³nienia œwiadczenia, wierzyciel móg³by de facto wyd³u yæ ten termin. Z tych wzglêdów jest on liczony od dnia, w którym roszczenie sta³oby siê wymagalne, gdyby wierzyciel dokona³ takiej czynnoœci w najwczeœniej mo liwym terminie. W zobowi¹zaniu bezterminowym wierzyciel mo e wezwaæ d³u nika do spe³nienia œwiadczenia zaraz po tym, jak d³u nik zobowi¹za³ siê do jego wykonania, st¹d pierwszym dniem biegu terminu przedawnienia tego rodzaju roszczenia jest dzieñ, w którym zobowi¹zanie zosta³o przez strony nawi¹zane. 3. Jak wczeœniej wskazano, przed wejœciem w ycie noweli z 13 kwietnia 2007 r. przedawnienie roszczenia ubezpieczaj¹cego (ubezpieczonego, uposa onego) do ubezpieczyciela o spe³nienie œwiadczenia zaczyna³o swój bieg w dniu, w którym nast¹pi³o zdarzenie objête ubezpieczeniem. Takie rozwi¹zanie w wielu przypadkach prowadzi³o do tego, e termin przedawnienia rozpoczyna³ swój bieg, chocia uprawniony móg³ nie mieæ œwiadomoœci wyst¹pienia wypadku ubezpieczeniowego. Niektórzy autorzy dowodzili, e skoro roszczenie ubezpieczyciela do kontrahenta o zap³atê sk³adki przedawnia³o siê wed³ug zasad ogólnych, to omawiany przepis narusza³ równowagê stron 15. Na okreœlone niedogodnoœci, wynikaj¹ce z interpretacji art k.c., wskazywa³a te judykatura. Szczególnym potwierdzeniem zg³aszanych zastrze eñ jest stan faktyczny bêd¹cy przedmiotem oceny S¹du Najwy szego w wyroku z 3 marca 11 I CSK 176/05, niepubl. 12 W. Czachórski, Zobowi¹zania. Zarys wyk³adu, Warszawa 2002, s M. Pyziak-Szafnicka, (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, s Wyrok SN z 15 paÿdziernika 2009 r. (I CSK 59/09). 15 M. Orlicki, J. Pokrzywniak, Umowa ubezpieczenia. Komentarz do nowelizacji kodeksu cywilnego, Warszawa 2008, s PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77)

5 Przedawnienie roszczeñ odszkodowawczych w judykaturze 2006 r. 16. W powo³anym orzeczeniu SN uzna³, e w przypadku szkody wyrz¹dzonej przez wadliwe przeprowadzenie badania sprawozdania finansowego spó³ki i w konsekwencji nieprawid³owe prowadzenie us³ug ksiêgowych oraz naliczenie podatku w ni szej wysokoœci od nale nej bieg terminu przedawnienia rozpoczyna siê od dnia wyst¹pienia wypadku, czyli przekazania wadliwej opinii dotycz¹cej sprawozdania finansowego za 1995 rok. Problem polega³ jednak na tym, e sprawozdanie zosta³o przekazane w kwietniu 1996 r., w ramach rutynowej kontroli pracowników urzêdu skarbowego b³êdne wyliczenie nale nego podatku zosta³o wykryte w 1998 r., a odpowiednie roszczenie ubezpieczaj¹cego zobowi¹zanego do dop³aty podatku wraz z odsetkami oraz kar¹ zosta³o zg³oszone do ubezpieczyciela dopiero w 1999 r., czyli po up³ywie terminu przedawnienia. Jednak do chwili kontroli skarbowej ubezpieczaj¹cy w ogóle nie mia³ œwiadomoœci istnienia nieprawid³owoœci, nie poniós³ te adnej szkody. Ze wzglêdu na krótki trzyletni okres przedawnienia oraz pocz¹tek jego biegu datowany od dnia wyst¹pienia wypadku, kolejne problemy pojawia³y siê w przypadku zg³oszenia przez ubezpieczonego, który samodzielnie zaspokoi³ poszkodowanego, roszczenia do ubezpieczyciela z umowy ubezpieczenia OC. W wielu przypadkach zdarza³o siê bowiem, e termin przedawnienia up³yn¹³ zanim ubezpieczony mia³ mo liwoœæ dochodzenia roszczeñ od ubezpieczyciela, a niekiedy zanim jeszcze poszkodowany skierowa³ do niego swoje ¹dania. Swoje stanowisko w tej mierze wyrazi³ S¹d Najwy szy w wyroku z 15 paÿdziernika 2009 r. 17, w którym stwierdzi³, e w razie koniecznoœci zastosowania art k.c. pocz¹tek biegu terminu przedawnienia roszczeñ ubezpieczonego od odpowiedzialnoœci cywilnej przeciwko ubezpieczycielowi rozpoczyna siê w dniu, w którym ubezpieczony móg³ najwczeœniej realizowaæ swoje uprawnienia z umowy ubezpieczenia. NajpóŸniej jest to dzieñ og³oszenia wyroku, z którego wyniknê³a odpowiedzialnoœæ ubezpieczonego objêta jego ubezpieczeniem OC 18. W spornym stanie faktycznym samodzielny publiczny zak³ad opieki zdrowotnej zaspokoi³ roszczenia odszkodowawcze poszkodowanego ma³oletniego na skutek realizacji wyroku zas¹dzaj¹cego nale noœæ od bezpoœredniego sprawcy szkody (szpitala). Nastêpnie wyst¹pi³ do ubezpieczyciela o zwrot wyp³aconego œwiadczenia. Ubezpieczyciel powo³a³ siê na zarzut przedawnienia, chocia wczeœniej przyst¹pi³ do tocz¹cego siê postêpowania jako interwenient uboczny 19. Kluczowe znaczenie maj¹ daty: b³¹d medyczny wyst¹pi³ w styczniu 1999 r., odpowiedzialnoœæ szpitala zosta³a potwierdzona przez s¹d wyrokiem z 20 wrzeœnia 2006 r., na podstawie którego podmiot ten wyp³aci³ poszkodowanemu odszkodowanie, a powództwo przeciwko ubezpieczycielowi zosta³o wniesione 1 lutego 2007 r. Podobne rozwi¹zanie przyj¹³ S¹d Najwy szy w wyroku z 9 lipca 2009 r., w którym uzna³, e zdarzeniem objêtym ubezpieczeniem z art k.c. mo e byæ wyrok s¹du zas¹dzaj¹cy odszkodowanie na rzecz poszkodowanego 20. Skreœlenie art k.c. spowodowa³o, e we wszystkich stosunkach zobowi¹zaniowych, w tym ubezpieczeniowych, stosuje siê te same zasady. Przedstawione w¹tpli- 16 II CSK 123/05, niepubl. 17 I CSK 59/09, niepubl. 18 Co ciekawe, nie zosta³a przyjêta argumentacja szpitala, e wyst¹pienie ubezpieczyciela w roli interwenienta ubocznego w sprawie odszkodowawczej prowadzonej przeciwko szpitalowi jest równoznaczne ze zrzeczeniem siê zarzutu przedawnienia, skoro nast¹pi³o ju po jego trzyletnim up³ywie (w 2002 r.). 19 Odmawiaj¹c szpitalowi zwrotu wyp³aconego poszkodowanemu œwiadczenia, ubezpieczyciel powo³a³ siê na trzyletni termin przedawnienia oraz pocz¹tek jego biegu z art k.c. 20 V CSK 65/08. PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77) 25

6 woœci mog¹ siê jednak pojawiaæ jeszcze przez pewien siê w zwi¹zku ze starszymi roszczeniami. 3. Przedawnienie roszczeñ deliktowych a przedawnienie roszczeñ ubezpieczyciela w ubezpieczeniach OC 1. W ubezpieczeniach OC, w których odpowiedzialnoœæ ubezpieczyciela ma charakter akcesoryjny, zasadnicze znaczenie nale y przypisaæ ustaleniu przedawnienia roszczeñ odszkodowawczych. W ubezpieczeniach OC ubezpieczyciel mo e bowiem powo³aæ siê na zarzut przedawnienia roszczeñ na przedstawionych zasadach (art k.c.) tylko w stosunku do ubezpieczaj¹cego jako swojego kontrahenta umownego. Analogicznie, na omówionych warunkach nastêpuje przedawnienie roszczeñ ubezpieczaj¹cego kierowanych do ubezpieczyciela. Odmiennie kszta³tuje siê sytuacja poszkodowanego, który wystêpuje do ubezpieczyciela z roszczeniem bezpoœrednim (actio directa). Te same terminy przedawnienia roszczeñ poszkodowanego stosuje siê bowiem do ubezpieczonego sprawcy oraz jego ubezpieczyciela. W konsekwencji, w tym samym czasie ka dy z ww. podmiotów mo e powo³aæ siê na zarzut przedawnienia. Nale y jednak zauwa yæ, e zg³oszenie przez jednego z zobowi¹zanych zarzutu up³ywu terminu przedawnienia nie ma skutku wobec drugiego, który mo e zaspokoiæ roszczenia poszkodowanego. Analizuj¹c generalne odes³anie z art k.c. nale y zatem podkreœliæ, e odnosi siê ono jedynie do roszczeñ poszkodowanego kierowanych bezpoœrednio do ubezpieczyciela. Nie dotyczy roszczeñ ubezpieczonego do ubezpieczyciela, do których stosuje siê trzyletni termin z art k.c. Takie stanowisko zajmuje zarówno doktryna prawa ubezpieczeñ, jak i orzecznictwo 21. Dowodzi siê, e jeœli ubezpieczony, za zgod¹ lub wiedz¹ ubezpieczyciela (co jest wymagane przez wiêkszoœæ ogólnych warunków ubezpieczenia), dokona wyp³aty odszkodowania samodzielnie, a nastêpnie zg³osi swoje roszczenie do ubezpieczyciela, nie bêdzie mia³ zastosowania art k.c., przepis ten ma bowiem charakter szczególny Dla okreœlenia terminu przedawnienia roszczenia poszkodowanego decyduj¹c¹ rolê ma ustalenie, z jakim rodzajem odpowiedzialnoœci mamy do czynienia. Najwiêksze znaczenie ma art k.c., który odnosi siê do wszystkich przypadków odpowiedzialnoœci deliktowej, zarówno opartej na zasadzie winy, jak i na zasadzie ryzyka lub zasadzie s³usznoœci. Przepis ten zast¹pi³ poprzednio obowi¹zuj¹cy art. 442 k.c., który przewidywa³ bezwzglêdny termin przedawnienia wynosz¹cy dziesiêæ lat. Unormowanie to budzi³o uzasadnione zastrze enia w sytuacji, gdy szkoda ujawni³a siê po up³ywie d³u szego czasu od samego zdarzenia. W skrajnych przypadkach poszkodowany dowiadywa³ siê o szkodzie po up³ywie ustawowego terminu, co w ogóle uniemo liwia³o mu dochodzenie jakichkolwiek roszczeñ. Sytuacja ta wyst¹pi³a w stanie faktycznym bêd¹cym przedmiotem analizy S¹du Najwy szego w wyroku z 13 marca 2009 r. 23. Poszkodowany zosta³ zara ony wirusem HCV w czasie jednego z pobytów w szpitalu w 1987 r. lub 1992 r. Do 1992 r. w ogóle nie badano dawców krwi na obecnoœæ HCV, poniewa nie by³y znane testy diagnostyczne. Wed³ug S¹du Najwy szego poszkodowany dowiedzia³ siê 21 M. Serwach, (w:) E. Kowalewski, D. Fuchs, W. Mogilski, M. Serwach, Prawo ubezpieczeñ gospodarczych, Bydgoszcz Toruñ 2006, s. 326 i n.; K. Malinowska, (w:) Prawo ubezpieczeñ komentarz, Warszawa 2010, s K. Malinowska-Kamiñska, Konstrukcja claims made na gruncie prawa polskiego, PrawoAsekuracyjne 2001, nr 1, s. 17 i n. 23 II CSK 533/ PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77)

7 Przedawnienie roszczeñ odszkodowawczych w judykaturze o szkodzie i osobie zobowi¹zanej do jej naprawienia dopiero po przeprowadzeniu biopsji w¹troby w 2004 r., chocia w 2003 r. podda³ siê badaniu krwi, chc¹c zostaæ krwiodawc¹ i wtedy zosta³ poinformowany o wykryciu u niego przeciwcia³ anty HCV oraz podejrzenia nosicielstwa wirusowego zapalenia w¹troby typu C. Nie uwzglêdniaj¹c zarzutu przedawnienia, S¹d Najwy szy przyj¹³, e sprzeczne z zasadami wspó³ ycia spo³ecznego, w szczególnoœci z zasad¹ zapewnienia obywatelowi ochrony prawnej, z której mo e on rzeczywiœcie skorzystaæ, by³oby dopuszczenie sytuacji, w której nie mo e ubiegaæ siê o naprawienie (bardzo powa nej i poci¹gaj¹cej za sob¹ liczne konsekwencje) szkody na osobie tylko dlatego, e o poniesionym uszczerbku na zdrowiu dowiedzia³ siê zbyt póÿno i to z przyczyn, za które nie ponosi adnej odpowiedzialnoœci. Odwo³ywanie siê do zasad okreœlonych w art. 5 k.c. powinno mieæ jednak wyj¹tkowy charakter, st¹d uchylenie przez ustawodawcê omawianej regulacji, by³o jak dowodzi judykatura w pe³ni uzasadnione Zgodnie z brzmieniem art k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrz¹dzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z up³ywem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedzia³ siê o szkodzie i osobie zobowi¹zanej do jej naprawienia 25. Jednak e termin ten nie mo e byæ d³u szy ni dziesiêæ lat od dnia, w którym nast¹pi³o zdarzenie wywo³uj¹ce szkodê. Analogicznie ujêty termin przedawnienia roszczeñ o naprawienie szkody na osobie wprowadza art k.c., z tym jednak zastrze eniem, e nie mo e on skoñczyæ siê wczeœniej ni trzy lata od dnia, gdy poszkodowany dowiedzia³ siê o szkodzie i osobie zobowi¹zanej do jej naprawienia. Oznacza to, e je eli poszkodowany wyka e po up³ywie dziesiêciu, a nawet dwudziestu lat, e póÿniej dowiedzia³ siê o szkodzie lub co ma miejsce znacznie czêœciej o osobie zobowi¹zanej do jej naprawienia, mo e nadal dochodziæ swoich roszczeñ (przez trzy lata). Jak s³usznie podkreœla S¹d Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 4 paÿdziernika 2006 r. 26, trzyletni termin przedawnienia rozpoczyna siê z dniem, w którym poszkodowany dowiedzia³ siê o szkodzie i osobie zobowi¹zanej do jej naprawienia, przy czym obie przes³anki musz¹ byæ spe³nione ³¹cznie. Chwil¹ warunkuj¹c¹ pocz¹tek biegu terminu przedawnienia jest ponadto moment dowiedzenia siê o szkodzie, a nie o zakresie szkody, czy trwa³oœci jej nastêpstw. Wyrz¹dzony czynem niedozwolonym uszczerbek mo e wystêpowaæ póÿniej ni zdarzenie, które go wywo³a³o. Mo na wiêc mówiæ jedynie o szkodzie powsta³ej niezw³ocznie po takim zdarzeniu lub o szkodzie powsta³ej póÿniej, w bli szej lub dalszej przysz³oœci 27. Podkreœlenia wymaga nie tylko wymóg ³¹cznego wyst¹pienia obu przes³anek, ale te w¹tpliwoœci interpretacyjne wynikaj¹ce z koniecznoœci precyzyjnego ich okreœle- 24 Nale y bowiem zauwa yæ, e nie tylko s¹dy cywilne wypowiada³y siê w niniejszej sprawie. Zgodnie z wyrokiem Trybuna³u Konstytucyjnego z 1 wrzeœnia 2006 r., art zd. 2 mia³ utraciæ moc obowi¹zuj¹c¹ z dniem 31 grudnia 2007 r. jako niezgodny z art. 2 i art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, e pozbawia pokrzywdzonego dochodzenia odszkodowaniazaszkodênaosobie,któraujawni³asiêpoup³ywie10latodwyst¹pieniazdarzenia wyrz¹dzaj¹cego szkodê. W zwi¹zku z uchyleniem ca³ego przepisu i wprowadzeniem nowego, utrata jego mocy wi¹ ¹cej we wskazanej dacie jest bezprzedmiotowa. 25 Tytu³em przyk³adu, pacjent musi mieæ wiedzê o tym, jaki powsta³ u niego uszczerbek na skutek b³êdu lekarskiego i który dok³adnie podmiot dopuœci³ siê nieprawid³owego, sprzecznego z wiedz¹ medyczn¹, dzia³ania lub zaniechania. 26 I ACa 415/06, LEX Ibidem. W analizowanym stanie faktycznym s¹d uzna³, e w przypadku poszkodowanego pora- onego pr¹dem, który dozna³ z tego tytu³u oparzeñ III i IV stopnia oraz amputacji lewej nogi, termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg najpóÿniej w dniu wyjœcia pacjenta ze szpitala. Wypadek mia³ miejsce 2 lutego, natomiast wypis ze szpitala mia³ datê 20 lutego. PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77) 27

8 nia. W orzecznictwie s¹dowym przewa a pogl¹d, e nie wystarczy, aby poszkodowany uzyska³ jak¹kolwiek wiadomoœæ na temat sprawcy, musi otrzymaæ takie informacje, które obiektywnie oceniaj¹c powalaj¹ z wystarczaj¹c¹ doz¹ prawdopodobieñstwa przypisaæ sprawstwo konkretnemu podmiotowi 28. Poszkodowany powinien jednak zachowaæ siê w swoich sprawach w sposób zapobiegliwy. Je eli wiêc, po powstaniu pierwszych podejrzeñ co do osoby sprawcy, poszkodowany ma mo liwoœæ zdobycia dalszych informacji potwierdzaj¹cych swoje przypuszczenie co do sprawstwa, bieg trzyletniego terminu nale y liczyæ od chwili, w której przy zachowaniu nale ytej starannoœci móg³ dalsze informacje na ten temat uzyskaæ. Analogicznie, w orzeczeniu z 24 wrzeœnia 2009 r. 29 S¹d Najwy szy przyj¹³, e œwiadomoœæ co do osoby odpowiedzialnej za wyrz¹dzenie szkody powstaje z chwil¹, w której z dostateczn¹ doz¹ prawdopodobieñstwa mo liwe jest przypisanie mu sprawstwa. Poszkodowany powinien do³o yæ wszelkich starañ o uzyskanie informacji istotnych z punktu widzenia przes³anek odpowiedzialnoœci 30. Jednoczeœnie, gdy poszkodowany dowie siê o osobie zobowi¹zanej do naprawienia szkody póÿniej ni o samej szkodzie, to ta póÿniejsza data wyznacza pocz¹tek biegu terminu przedawnienia 31. W analizowanym przez S¹d Najwy szy stanie faktycznym w trakcie leczenia w Akademii Medycznej oraz zabiegu wyd³u ania nogi metod¹ Ilizarowa dosz³o do zwichniêcia prawego stawu biodrowego. Pacjent nie mia³ jednak œwiadomoœci, e powsta³a dolegliwoœæ jest wynikiem b³êdu lekarskiego. Jak zauwa a S¹d Najwy szy, poszkodowanemu w wielu przypadkach trudno stwierdziæ w sposób samodzielny i stanowczy, e pogorszenie stanu zdrowia jest nastêpstwem b³êdów w terapii, a nie wynikiem postêpuj¹cego procesu upoœledzenia wrodzonego. Nie mo na zatem wykluczyæ, e wiadomoœæ tak¹ faktycznie powzi¹³ póÿniej w czasie wizyty u specjalisty. Wówczas pocz¹tek biegu przedawnienia jego roszczeñ odszkodowawczych nale a³oby liczyæ od wizyty lekarskiej, a nie od daty rozpoznania u niego zwichniêcia stawu. W przypadku wyst¹pienia nowej szkody, pozostaj¹cej w zwi¹zku przyczynowym z wypadkiem, poszkodowany mo e w terminie trzech lat od powziêcia wiadomoœci o jej wyst¹pieniu dochodziæ jej naprawienia na drodze s¹dowej 32. Now¹ szkod¹ podlegaj¹c¹ naprawieniu mo e byæ nawet depresja powsta³a na skutek wypadku komunikacyjnego oraz doznanych obra eñ cia³a. 4. Je eli szkoda jest jednoczeœnie wynikiem zbrodni lub wystêpku, roszczenie o jej naprawienie ulega przedawnieniu z up³ywem lat dwudziestu od dnia pope³nienia przestêpstwa 33. Kszta³t mechanizmu przedawnienia z 2 art k.c. jest przy tym niezale- ny od tego, na jakich zasadach oparte jest roszczenie odszkodowawcze, a wiêc, czy zachodzi przypadek surowej odpowiedzialnoœci obiektywnej, czy te oparta jest ona na przes³ankach subiektywnych. Do zastosowania tego przepisu niezbêdne jest jednak ustalenie przedmiotowych oraz podmiotowych znamion zbrodni lub wystêpku, ozna- 28 Wyrok SN z 17 maja 2006 r. (I CSK 176/05), niepubl. 29 IV CSK 43/09, niepubl. 30 Zob. te wyroki SN: z 10 kwietnia 2002 r. (IV CKN 949/00); z 13 stycznia 2004 r. (V CK 172/03; z 21 lipca 2004 r. (V CK 687/03) oraz z 3 marca 2005 r. (II CK 468/04). 31 Wyrok SN z 27 paÿdziernika 2010 r. (V CSK 107/10). 32 Wyrok S¹du Apelacyjnego w Bia³ymstoku z 14 maja 2008 r. (I ACa 192/08). 33 Wskazane zasady maj¹ zastosowanie w razie wyst¹pienia szkody na mieniu, gdy dojdzie do uszkodzenia, zniszczenia lub utraty nale ¹cych do pacjenta rzeczy. Wyj¹tek w tej mierze stanowi tzw. szkoda na osobie. Wówczas przedawnienie nie mo e skoñczyæ siê wczeœniej ni z up³ywem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany pacjent dowiedzia³ siê o szkodzie i osobie zobowi¹zanej do jej naprawienia. 28 PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77)

9 Przedawnienie roszczeñ odszkodowawczych w judykaturze czonych w prawie karnym i imienne wskazanie sprawcy czynu karalnego 34.Stwierdzenie przez s¹d cywilny, e pope³nione zosta³o przestêpstwo wymaga dokonania w³asnych ustaleñ dotycz¹cych istnienia podmiotowych oraz przedmiotowych znamion przestêpstwa wed³ug zasad przewidzianych w prawie karnym Skomplikowany mechanizm terminu przedawnienia zostaje zmieniony w przypadku ma³oletnich, czyli dzieci, które nie ukoñczy³y osiemnastego roku ycia 36.Dziecko samodzielnie nie mo e dochodziæ swoich roszczeñ odszkodowawczych, a reprezentuj¹cy je rodzice, jako przedstawiciele ustawowi (lub inni opiekunowie prawni), nie zawsze chc¹ lub potrafi¹ wystêpowaæ w procesie przeciwko odpowiedzialnemu podmiotowi. Dlatego przedawnienie roszczeñ osoby ma³oletniej nie mo e skoñczyæ siê wczeœniej ni z up³ywem lat dwóch od uzyskania przez ni¹ pe³noletnioœci (art k.c.). 4. Przerwanie biegu przedawnienia 1. Przerwanie biegu przedawnienia, chocia mo e wyst¹piæ w odniesieniu do wszystkich roszczeñ ubezpieczeniowych, szczególnego znaczenia nabiera w ubezpieczeniach odpowiedzialnoœci cywilnej. W ubezpieczeniach tych przerwanie biegu przedawnienia mo e bowiem nast¹piæ odrêbnie w stosunku ubezpieczonego sprawcy, jak i do jego ubezpieczyciela z tytu³u ubezpieczenia OC. Odpowiedzialnoœæ tych podmiotów ma bowiem charakter odpowiedzialnoœci in solidum, do której stosuje siê odpowiednio przepisy o solidarnoœci biernej. Tymczasem, zgodnie z art. 372 k.c. przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia wobec jednego z d³u ników solidarnych nie ma skutku wzglêdem wspó³d³u ników. Byæ mo e wskazane powi¹zanie jest jedn¹ z przyczyn tego, e problematyka przerwania roszczeñ w ubezpieczeniach OC jest najczêœciej przedmiotem rozwa añ doktryny oraz orzecznictwa. Poza sytuacjami ogólnymi wskazanymi w art. 123 k.c., przepisy kodeksu cywilnego reguluj¹ce umowê ubezpieczenia przewiduj¹ kolejne przypadki przerwania biegu przedawnienia (art k.c.). Bieg przedawnienia roszczenia o œwiadczenie do ubezpieczyciela przerywa siê zatem dodatkowo przez zg³oszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zg³oszenie zdarzenia objêtego ubezpieczeniem. W judykaturze powsta- ³o jednak pytanie, jaka jest ró nica pomiêdzy wskazanymi okolicznoœciami. W wyroku z 21 maja 2009 r. 37 S¹d Najwy szy uzna³, e art k.c. rozró nia materialn¹ czynnoœæ, jak¹ jest zg³oszenie ubezpieczycielowi roszczenia, od czynnoœci faktycznej, jak¹ jest zg³oszenie zdarzenia objêtego ubezpieczeniem. Dokonanie tej drugiej czynnoœci tak e przerywa bieg przedawnienia roszczeñ wynikaj¹cych ze zg³oszonego zdarzenia. Ciekawy by³ stan faktyczny analizowanej sprawy. Poszkodowany uleg³ wypadkowi przy pracy, który by³ jednoczeœnie wypadkiem komunikacyjnym, za który odpowiedzialnoœæ z tytu³u ubezpieczenia odpowiedzialnoœci cywilnej ponosi³ ten sam ubezpieczyciel. Poszkodowany zg³osi³ zdarzenie do ubezpieczyciela i otrzyma³ œwiadczenie z tytu³u ubezpieczenia nastêpstw nieszczêœliwych wypadków (NNW). Nastêpnie, ju po up³ywie terminu przedawnienia, poszkodowany do tego samego ubezpieczyciela zg³osi³ kolejne roszczenie z tytu³u ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Ubezpieczyciel odmówi³ wyp³aty œwiadczenia powo³uj¹c siê na przedawnienie, podobnie s¹dy ni szej 34 Wyrok SN z 19 grudnia 2006 r. (5 CSK 327/06). 35 Wyrok SN z 18 grudnia 2008 r. (III CSK 193/08). 36 Pe³noletnia jest bowiem ka da osoba z chwil¹ ukoñczenia osiemnastego roku ycia. Wyj¹tek stanowi w tej mierze kobieta, która ukoñczy³a szesnasty rok ycia i za zgod¹ s¹du opiekuñczego, udzielon¹ z wa nych powodów, wst¹pi³a w zwi¹zek ma³ eñski. 37 V CSK 444/08. PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77) 29

10 instancji uwzglêdni³y podniesiony zarzut. Natomiast S¹d Najwy szy przyj¹³, e poszkodowany uzyska³ jedynie œwiadczenie z tytu³u wypadku przy pracy i ubezpieczenia NNW, nie otrzymuj¹c negatywnej pisemnej decyzji odnoœnie do œwiadczenia z tytu³u OC, zatem przerwany bieg przedawnienia zg³oszeniem zdarzenia objêtego ubezpieczeniem nie rozpocz¹³ siê na nowo wobec dochodzonego w procesie zadoœæuczynienia. Dodatkowo ubezpieczyciel jako podmiot fachowy ma nie tylko obowi¹zek udzielenia poszkodowanym wszechstronnej informacji w przedmiocie zdarzeñ podlegaj¹cych ocenie w postêpowaniu likwidacyjnym, ale powinien pisemnie odmówiæ mog¹cych wynikn¹æ z wypadku ubezpieczeniowego œwiadczeñ, je eli uzna³ je za nieuzasadnione. Wten sposób S¹d Najwy szy wprowadzi³ poœrednio obowi¹zek ubezpieczyciela oceny zasadnoœci roszczenia, chocia nie zosta³o ono podniesione, oraz udzielenia odpowiedzi na piœmie poszkodowanemu w sprawie, w której nie zg³asza³ adnych ¹dañ, jeœli tylko na skutek zg³oszenia nieszczêœliwego wypadku móg³ wiedzieæ, e poszkodowanemu przys³uguj¹ roszczenia tak e z innego tytu³u. W innym wyroku z 24 marca 2010 r. 38 S¹d Apelacyjny w Poznaniu uzna³ jednak, e za zg³oszenie roszczenia, które przerywa bieg przedawnienia, mo na uznaæ ¹danie spe³nienia przez ubezpieczyciela œwiadczenia, czyli ¹danie wyp³aty okreœlonej kwoty pieniê nej, nie zaœ zawiadomienie o zajœciu nieszczêœliwego wypadku, nak³adaj¹cego na ubezpieczyciela obowi¹zek œwiadczenia. Jednoczeœnie s¹d s³usznie przyj¹³, e na gruncie art k.c. przerwanie biegu przedawnienia przeciwko pozwanemu sprawcy szkody poprzez wytoczenie powództwa nie wywo³a³o adnego skutku wobec ubezpieczyciela. Natomiast w wyroku z 15 paÿdziernika 2009 r. 39 S¹d Najwy szy stwierdzi³, e za zg³oszenie z art k.c. nie mo na uznaæ samego zawiadomienia ubezpieczyciela o zdarzeniu. Jednak wiedza ubezpieczyciela o samym zdarzeniu i ubezpieczeniu jego sprawcy od odpowiedzialnoœci cywilnej, skutkuj¹ca przyst¹pieniem do sprawy o odszkodowanie w charakterze interwenienta ubocznego, a wiêc przyst¹pieniem do niej ze wzglêdu na w³asny interes prawny (art. 84 k.p.c.), s¹ wystarczaj¹ce do uznania za spe³nion¹ przes³ankê zg³oszenia zdarzenia objêtego ubezpieczeniem. Nale y zauwa yæ, e w wiêkszoœci analizowanych stanów faktycznych postêpowanie by³o prowadzone bezpoœrednio przeciwko sprawcy szkody, ubezpieczyciel bra³ jednak w nim udzia³ jako interwenient uboczny, a nastêpnie po zas¹dzeniu odszkodowania i zaspokojeniu roszczeñ poszkodowanego przez ubezpieczonego, odmawia³ mu zwrotu wyp³aconego œwiadczenia powo³uj¹c siê na termin przedawnienia roszczeñ z art k.c. Poza wskazanymi przypadkami uznania, e termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg od chwili wydania wyroku w sprawie przeciwko ubezpieczonemu sprawcy, dopiero bowiem w tym momencie ma œwiadomoœæ szkody, nale y wskazaæ na kolejny argument, który powo³a³ S¹d Najwy szy w wyroku z 15 paÿdziernika 2009 r. SN wskaza³ bowiem, e przyst¹pienie do postêpowania w charakterze interwenienta ubocznego nale y interpretowaæ jako zawiadomienie o zdarzeniu objêtym ubezpieczeniem. W konsekwencji mo na uznaæ, e nast¹pi³o przerwanie biegu przedawnienia na podstawie art k.c. 2. Bieg przedawnienia rozpoczyna siê na nowo od dnia, w którym podmiot zg³aszaj¹cy roszczenie lub zdarzenie otrzyma³ na piœmie oœwiadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie przyznania œwiadczenia 40. Powo³any art zd. 2 k.c. nie rozstrzyga jednak, jak nale y oceniaæ sytuacjê, gdy nastêpuje d³u sza korespondencja 38 I ACa 133/10, niepubl. 39 I CSK 59/09, niepubl. 40 W starszej literaturze wyra ono pogl¹d, e dla ponownego rozpoczêcia biegu terminu przedawnienia (po zg³oszeniu tego roszczenia ubezpieczycielowi) nie wystarczy samo oœwiadcze- 30 PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77)

11 Przedawnienie roszczeñ odszkodowawczych w judykaturze pomiêdzy zainteresowanymi podmiotami. Ubezpieczony zg³asza swoje roszczenia, nastêpnieuzyskujenapiœmiedecyzjêodmown¹lub przyznaj¹c¹ niewielkie œwiadczenie, odwo³uje siê od tej decyzji i otrzymuje kolejn¹ decyzjê, od której ponownie mo e siê odwo³aæ. Z punktu widzenia uprawnionego istotne znaczenie mo e mieæ ustalenie, czy ka da decyzja przerywa bieg przedawnienia, czy te skutek taki wywo³uje jedynie pierwsza z nich, a do ponownego przerwania konieczne jest wyst¹pienie jednej z przes³anek z art. 123 k.c., w szczególnoœci wyst¹pienie przez uprawnionego na drogê s¹dow¹. Je eli roszczenie zostanie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem s¹du lub innego powo³anego organu, jak równie roszczenie stwierdzone ugod¹ zawart¹ przed s¹dem i zatwierdzon¹ przez s¹d, przedawnia siê z up³ywem lat dziesiêciu, chocia by termin przedawnienia roszczeñ tego rodzaju by³ krótszy. Je eli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje œwiadczenia okresowe, roszczenie o œwiadczenia okresowe nale ne w przysz³oœci ulega przedawnieniu w terminie trzyletnim (art. 125 k.c.). 5. Podsumowanie Podsumowuj¹c dotychczasowe rozwa ania nale y podkreœliæ, e przedawnienie roszczeñ ubezpieczeniowych z pewnoœci¹ bêdzie odgrywaæ coraz wiêksz¹ rolê w praktyce. Omawiana instytucja pozwala ubezpieczycielowi na odmowê wyp³aty œwiadczenia, zwalnia te z tego obowi¹zku ubezpieczonego sprawcê szkody w ubezpieczeniach odpowiedzialnoœci cywilnej. Problem polega jednak na tym, e dla wywo³ania tego skutku konieczne jest nie tylko zg³oszenie odpowiedniego zarzutu, ale te prawid³owe wyliczenie terminu przedawnienia. Nie u³atwia tego procesu ustawodawca, który wprowadza kolejne zmiany przepisów, wyd³u a ustawowe terminy lub uchyla dotychczas obowi¹zuj¹ce regulacje. Nawet jednak zg³oszenie zarzutu nie niweluje roszczeñ uprawnionego (poszkodowanego, ubezpieczonego) w sytuacji, gdy dosz³o do przerwania biegu przedawnienia. Znajomoœæ zasad ustalania terminu przedawnienia oraz okolicznoœci, które mog¹ wp³yn¹æ na jego bieg jest zatem niezmiernie wa na z punktu widzenia wszystkich podmiotów stosunku ubezpieczenia. Limitation of Claims for Damages in Judicature and Insurance Practice There are a lot of claims subject to a statute of limitations in an insurance sector. The aim of the present article is to indicate the specific nature of the relationship between the limitation of insurance claims and pure claims for damages. The author discusses the institution of limitation, the mechanism of determining the limitation period and the consequences associated with the expiry of the limitation period. Moreover, she emphasizes the differences in determining the limitation period in the case of liability in tort and contractual liability. Having presented the issues connected with the start and interruption of limitation periods according to the provisions of the Civil Code and regulations relating to the insurance contract, the author examines the maturity of a claim. Not only does she discuss doubts that arise in practice, but also mainly judicature. Keywords: limitation, claims for damages, interruption of the statute of limitation, limitation periods, liability insurance. nie o przyznaniu œwiadczenia ; konieczne jest faktyczne jego zap³acenie. Zob. W. Górski, Ubezpieczenia transportowe, Zielona Góra 1999, s PRAWO ASEKURACYJNE 4/2013 (77) 31

wobec ubezpieczyciela o zwrot wyp³aconego poszkodowanemu odszkodowania objêtego ubezpieczeniem OC

wobec ubezpieczyciela o zwrot wyp³aconego poszkodowanemu odszkodowania objêtego ubezpieczeniem OC ARTYKU Y I ROZPRAWY ARTYKU Y I ROZPRAWY Aleksander Raczyñski Przedawnienie roszczenia ubezpieczonego o zwrot wyp³aconego poszkodowanemu odszkodowania objêtego ubezpieczeniem OC W artykule omówiono istotne

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 19 października 2011 r., II CSK 86/11

Wyrok z dnia 19 października 2011 r., II CSK 86/11 Wyrok z dnia 19 października 2011 r., II CSK 86/11 Cofnięcie przez poszkodowanego pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia w sprawie przeciwko ubezpieczycielowi o odszkodowanie z tytułu odpowiedzialności za

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I.

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I 1. 2. 3. 1. 1 Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I, zwane dalej OWU, stosuje siê w umowach ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I zawieranych przez

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Jak ubiegać się o odszkodowanie za błędną decyzję urzędnika

Jak ubiegać się o odszkodowanie za błędną decyzję urzędnika Jak ubiegać się o odszkodowanie za błędną decyzję urzędnika Autor: Łukasz Sobiech Czy urzędnik zawsze zapłaci za błąd? Zamierzam dochodzić odszkodowania za błędne decyzje administracyjne spowodowane opieszałością

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Ma³gorzata Serwach ORZECZENIA I GLOSY. Teza. Glosa

Ma³gorzata Serwach ORZECZENIA I GLOSY. Teza. Glosa ORZECZENIA I GLOSY Ma³gorzata Serwach Glosa do wyroku S¹du Apelacyjnego w Warszawie z 13 grudnia 2012 r. (I ACa 1018/12) dotycz¹ca zadoœæuczynienia dla najbli szych cz³onków rodziny zmar³ego 1 Teza Art.

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE W z ó r u m o w y UMOWA GENERALNA NR zawarta w Nowym S¹czu w dniu... 2011 r. pomiêdzy: Powiatowym Zarz¹dem Dróg w Nowym S¹czu z siedzib¹ przy ul. Wiœniowieckiego 136, 33-300 Nowy S¹cz, zwanym dalej Zamawiaj¹cym,

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CNP 16/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 lutego 2014 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska w

Bardziej szczegółowo

Ochrona pracujących kobiet

Ochrona pracujących kobiet Ochrona pracujących kobiet Szczególna ochrona pracy kobiet wynika z ich właściwości psychofizycznych oraz konieczności ochrony ich funkcji prokreacyjnych i macierzyńskich. Ochrona ta przejawia się m.in.

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2015 poz. 1302

Dz.U. 2015 poz. 1302 Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 2015 poz. 1302 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 59/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 października 2009 r. SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) SSN Antoni Górski SSN Wojciech Jan Katner (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym Województwa Wielkopolskiego Nr 127 13535 2351 UCHWA A Nr XVIII/152/08 RADY POWIATU GOSTYÑSKIEGO z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie: zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i cofania oraz wysokoœci stypendiów

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk Sygn. akt II UK 27/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 lutego 2016 r. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 281/01

Postanowienie z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 281/01 Postanowienie z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 281/01 Jeżeli fundator przewiduje prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację od chwili jej ustanowienia, to w oświadczeniu o ustanowieniu fundacji,

Bardziej szczegółowo

Opłaty wstępne w leasingu jako koszty bezpośrednio związane z uzyskanym przychodem

Opłaty wstępne w leasingu jako koszty bezpośrednio związane z uzyskanym przychodem Opłatę wstępną należy ściśle powiązać z przychodami roku, w którym zaczęto użytkować przedmiot leasingu, nie zaś rozdzielać proporcjonalnie w stosunku do czasu obowiązywania umowy zawartej na okres przekraczający

Bardziej szczegółowo

jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Praktyczny poradnik Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W zakładce "wnioski

Bardziej szczegółowo

Materiał Informacyjny

Materiał Informacyjny IV KWARTAŁ 2013 ZUS Oddział w Wałbrzychu Materiał Informacyjny W tym wydaniu: 1 Wstęp 1 Podstawa wymiaru zasiłków - zmiany 2 Zaległe składki od pracownika 3 Nowy formularz ZLA 4 Adresy w nowym Płatniku

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek Sygn. akt III CZP 53/11 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 października 2011 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

UMOWA POWIERZENIA PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH (zwana dalej Umową )

UMOWA POWIERZENIA PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH (zwana dalej Umową ) Nr sprawy: PZP1/2016 Załącznik nr 6 do Umowy w sprawie udzielenia zamówienia publicznego na o świadczenie kompleksowej usługi na wydruk, konfekcjonowanie oraz wysyłkę imiennych zaproszeń na badania mammograficzne

Bardziej szczegółowo

ZP.271.1.71.2014 Obsługa bankowa budżetu Miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych

ZP.271.1.71.2014 Obsługa bankowa budżetu Miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych Załącznik nr 3 do SIWZ Istotne postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści Umowy Prowadzenia obsługi bankowej budżetu miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych miasta zawartej z Wykonawcą 1. Umowa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 5 kwietnia 2016 r. Poz. 31. INTERPRETACJA OGÓLNA Nr PT3.8101.41.2015.AEW.2016.AMT.141 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 1 kwietnia 2016 r.

Warszawa, dnia 5 kwietnia 2016 r. Poz. 31. INTERPRETACJA OGÓLNA Nr PT3.8101.41.2015.AEW.2016.AMT.141 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 1 kwietnia 2016 r. Warszawa, dnia 5 kwietnia 2016 r. Poz. 31 INTERPRETACJA OGÓLNA Nr PT3.8101.41.2015.AEW.2016.AMT.141 MINISTRA FINANSÓW z dnia 1 kwietnia 2016 r. w sprawie przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku

Bardziej szczegółowo

Glosa. do wyroku S¹du Najwy szego z dnia 11 stycznia 2001 r. IV CKN 150/00*

Glosa. do wyroku S¹du Najwy szego z dnia 11 stycznia 2001 r. IV CKN 150/00* Rejent * rok 11 * nr 12(128) grudzieñ 2001 r. Glosa do wyroku S¹du Najwy szego z dnia 11 stycznia 2001 r. IV CKN 150/00* Si³a wy sza wyznacza granicê odpowiedzialnoœci na zasadzie ryzyka, a nie na zasadzie

Bardziej szczegółowo

t-r...(l"' "'_1 ~li"''. H.~ -t, "'\'{V\ 't. J

t-r...(l' '_1 ~li''. H.~ -t, '\'{V\ 't. J Do druku nr 3426 lllmwtmltmil 00000065903 ZWIĄZEK BANKÓW POLSKICH KRzYSZTOF PIETRASZKIEWICZ PREZES Warszawa, dnia 26 maja 2015 roku SEKRETARIAT Z-CY SZEFA KS ~ dz..... Data wpływu.~... ~... d?.qj..~....

Bardziej szczegółowo

UMOWA O UDZIELENIE PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO OBEJMUJĄCEGO POMOC KAPITAŁOWĄ W TRAKCIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

UMOWA O UDZIELENIE PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO OBEJMUJĄCEGO POMOC KAPITAŁOWĄ W TRAKCIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Załącznik nr 10 WZÓR UMOWA O UDZIELENIE PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO OBEJMUJĄCEGO POMOC KAPITAŁOWĄ W TRAKCIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ w ramach Działania 6.2 Programu Operacyjnego Kapitał

Bardziej szczegółowo

Umowa nr U/ZZO/2/./3013

Umowa nr U/ZZO/2/./3013 Zał cznik nr 6 do SIWZ - Wzór Umowa nr U/ZZO/2/./3013 Zawarta w dniu... 2013 r. w pomi dzy: Zakładem Zagospodarowania Odpadów Nowy Dwór Sp. z o. o., Nowy Dwór 35, 89-620 Chojnice NIP: 555-20-72-738 Regon:

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO Aneks nr 8 do Prospektu Emisyjnego Cyfrowy Polsat S.A. KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAÑCÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego

Bardziej szczegółowo

Wymiana nawierzchni chodników oraz dróg dojazdowych wokół budynku, rozbiórka i ponowny montaż prefabrykowanego muru oporowego

Wymiana nawierzchni chodników oraz dróg dojazdowych wokół budynku, rozbiórka i ponowny montaż prefabrykowanego muru oporowego Istotne postanowienia umowy ------------------------------------------------- W dniu. r w Jastrzębiu Zdroju pomiędzy ZLO dla Dzieci BETLEJEM zwanym dalej Zamawiającym w imieniu którego działa s. Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku. Różnice kursowe pomiędzy zapłatą zaliczki przez kontrahenta zagranicznego a fakturą dokumentującą tę Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Bardziej szczegółowo

UMOWA PORĘCZENIA NR [***]

UMOWA PORĘCZENIA NR [***] UMOWA PORĘCZENIA NR [***] zawarta w [***], w dniu [***] r., pomiędzy: _ z siedzibą w, ul., ( - ), wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy, Wydział

Bardziej szczegółowo

8. Podstawa wymiaru œwiadczeñ dla ubezpieczonych niebêd¹cych pracownikami

8. Podstawa wymiaru œwiadczeñ dla ubezpieczonych niebêd¹cych pracownikami 8. PODSTAWA WYMIARU ŒWIADCZEÑ DLA UBEZPIECZONYCH NIEBÊD CYCH PRACOWNIKAMI 563 ŒWIADCZENIA Z UBEZPIECZENIA CHOROBOWEGO W RAZIE CHOROBY I MACIERZYÑSTWA wyr. SN z 14 lipca 2005 r., II UK 314/04 ( Niewyp³acenie

Bardziej szczegółowo

Morska Stocznia Remontowa Gryfia S.A. ul. Ludowa 13, 71-700 Szczecin. ogłasza

Morska Stocznia Remontowa Gryfia S.A. ul. Ludowa 13, 71-700 Szczecin. ogłasza Morska Stocznia Remontowa Gryfia S.A. ul. Ludowa 13, 71-700 Szczecin ogłasza rozpoczęcie przetargu w sprawie udzielenia zamówienia na świadczenie usług w zakresie przewozu pracowników z terenu stoczni

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach

USTAWA z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1991 r. Nr 2, poz. 5, z 1997 r. Nr 114, poz. 739, z 2002 r. Nr 62, poz. 557, z 2005 r. Nr 178,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 23 lipca 2013 r. Poz. 832

Warszawa, dnia 23 lipca 2013 r. Poz. 832 Warszawa, dnia 23 lipca 2013 r. Poz. 832 OBWIESZCZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO z dnia 2 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Sygn. akt I CSK 181/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 11 lutego 2010 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Serwach *

Małgorzata Serwach * A C T A U N I V E R S I T A T I S L O D Z I E N S I S FOLIA IURIDICA 72, 2013 Małgorzata Serwach * PRZEDAWNIENIE ROSZCZEŃ JAKO PRZYCZYNA ODMOWY WYPŁATY ŚWIADCZENIA PRZEZ UBEZPIECZYCIELA 1. UWAGI WPROWADZAJĄCE

Bardziej szczegółowo

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą U M O W A zawarta w dniu pomiędzy: Miejskim Centrum Medycznym Śródmieście sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Próchnika 11 reprezentowaną przez: zwanym dalej Zamawiający a zwanym w dalszej części umowy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) Sygn. akt II CSK 35/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 października 2013 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia:

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: Page 1 of 7 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mzk.przemysl.pl Przemyśl: UBEZPIECZENIE GRUPOWE NA ŻYCIE PRACOWNIKÓW WSPÓŁMAŁŻONKÓW

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

UMOWA NA USŁUGI PRZEWOZOWE TRASA NR

UMOWA NA USŁUGI PRZEWOZOWE TRASA NR Załącznik Nr 2A UMOWA NA USŁUGI PRZEWOZOWE TRASA NR zawarta w dniu... r. w Morawicy pomiędzy Gminą Morawica reprezentowaną przez: zwaną dalej w treści umowy Organizatorem przewozu, a Firmą - reprezentowaną

Bardziej szczegółowo

Grupowe Ubezpieczenie na Życie i Zdrowie MACIF Acti Finanse

Grupowe Ubezpieczenie na Życie i Zdrowie MACIF Acti Finanse Grupowe Ubezpieczenie na Życie i Zdrowie MACIF Acti Finanse Postępowanie w Przypadku Zajścia Zdarzenia Ubezpieczeniowego (według ogólnych warunków ubezpieczenia) Krok I: W przypadku śmierci Ubezpieczonego,

Bardziej szczegółowo

BPSP-322-2/13 Warszawa, dnia 20 marca 2013 r.

BPSP-322-2/13 Warszawa, dnia 20 marca 2013 r. BPSP-322-2/13 Warszawa, dnia 20 marca 2013 r. Do wszystkich Wykonawców: Numer sprawy: BPSP-322-2/13 Dotyczy: prowadzonego, w trybie przetargu nieograniczonego, postępowania o udzielenie zamówienia publicznego

Bardziej szczegółowo

Numer ogłoszenia: 45530-2012; data zamieszczenia: 15.02.2012 OGŁOSZENIE O ZMIANIE OGŁOSZENIA

Numer ogłoszenia: 45530-2012; data zamieszczenia: 15.02.2012 OGŁOSZENIE O ZMIANIE OGŁOSZENIA 1 z 1 2012-02-15 11:50 Ogłoszenie powiązane: Ogłoszenie nr 30876-2012 z dnia 2012-02-01 r. Ogłoszenie o zamówieniu - Sokółka 1. Przedmiotem zamówienia są usługi polegające na: ubezpieczeniu majątku i interesów

Bardziej szczegółowo

UMOWA zawarta w dniu.. 2012 r. w Gostyniu. pomiędzy:

UMOWA zawarta w dniu.. 2012 r. w Gostyniu. pomiędzy: Załącznik nr 2 do SIWZ UMOWA zawarta w dniu.. 2012 r. w Gostyniu pomiędzy:., z siedzibą w (..- ), przy ul.. reprezentowanym przy zawieraniu umowy przez:. na podstawie pełnomocnictwa Nr z dnia stanowiącego

Bardziej szczegółowo

Co do zasady, obliczenie wykazywanej

Co do zasady, obliczenie wykazywanej Korekta deklaracji podatkowej: można uniknąć sankcji i odzyskać ulgi Piotr Podolski Do 30 kwietnia podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych byli zobowiązani złożyć zeznanie określające wysokość

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz.

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz. Sygn. akt IV CZ 6/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 marca 2010 r. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR...

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR... WZÓR - UMOWA NR... Załącznik nr 4 zawarta w dniu we Wrocławiu pomiędzy: Wrocławskim Zespołem Żłobków z siedzibą we Wrocławiu przy ul. Fabrycznej 15, 53-609 Wrocław, NIP 894 30 25 414, REGON 021545051,

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS)

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) zawarta w dniu. r. pomiędzy : Powiatowym Urzędem Pracy w Gdyni reprezentowanym przez.., działającą na podstawie upoważnienia

Bardziej szczegółowo

4. Funkcjonariuszowi nie przysługuje zwrot kosztów przejazdu do miejscowości zamieszkania i z powrotem w dniu wolnym od zajęć.

4. Funkcjonariuszowi nie przysługuje zwrot kosztów przejazdu do miejscowości zamieszkania i z powrotem w dniu wolnym od zajęć. Źródło: http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2005/364,projekt-rozporzadzenia-rady-ministrow-z-dnia-2005-r-w -sprawie-naleznosci-pieniez.html Wygenerowano: Sobota, 2 lipca 2016, 08:11 Projekt

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku w sprawie ulg w podatku od nieruchomości dla przedsiębiorców na terenie Gminy Lubomierz Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 3 lutego 2000 r. III RN 192/99

Wyrok z dnia 3 lutego 2000 r. III RN 192/99 Wyrok z dnia 3 lutego 2000 r. III RN 192/99 Od podstawy obliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych odlicza się kwoty wypłacone przez podatnika z tytułu umowy renty ustanowionej bez wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

1. Brak wystawiania faktur wewnętrznych dokumentujących WNT lub import usług.

1. Brak wystawiania faktur wewnętrznych dokumentujących WNT lub import usług. Jakie problemy podatkowe występują w przypadku przepisów ustawy o VAT? W trakcie audytów podatkowych audytorzy szczególną uwagę zwracają na rozliczenie przez podatników faktur wystawionych przez zagranicznych

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

12 1. Komisja konkursowa, przystępując do rozstrzygnięcia konkursu ofert, dokonuje kolejno następujących czynności: 1) stwierdza prawidłowość

12 1. Komisja konkursowa, przystępując do rozstrzygnięcia konkursu ofert, dokonuje kolejno następujących czynności: 1) stwierdza prawidłowość Regulamin przeprowadzenia konkursu ofert na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w Zespole Profilaktyki i Rehabilitacji w Janowicach Wielkich SP ZOZ 1 1. Przedmiotem konkursu ofert jest udzielanie świadczeń

Bardziej szczegółowo

ZAMAWIAJĄCY. Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA (DALEJ SIWZ )

ZAMAWIAJĄCY. Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA (DALEJ SIWZ ) ZAMAWIAJĄCY Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Świętokrzyskiego SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA (DALEJ SIWZ ) Świadczenie kompleksowych usług konferencyjnych i towarzyszących na

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS

Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS Autor: Bożena Wiktorowska Ze względu na to, że podwładny uległ wypadkowi przy pracy, za okres niezdolności do pracy spowodowanej tym wypadkiem nie zachowuje

Bardziej szczegółowo

Umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony

Umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony Umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony Uwagi ogólne Definicja umowy Umowa o pracę stanowi dokument stwierdzający zatrudnienie w ramach stosunku pracy. Według ustawowej definicji jest to zgodne oświadczenie

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I SA/Ke 159/07 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 PREK 251/III/2010. Umowa Nr (wzór)

Załącznik nr 4 PREK 251/III/2010. Umowa Nr (wzór) Załącznik nr 4 PREK 251/III/2010 Umowa Nr (wzór) Zawarta w dniu roku w Krakowie pomiędzy : Przewozy Regionalne sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Wileńska 14a, zarejestrowaną w Krajowym Rejestrze Sądowym

Bardziej szczegółowo

za pośrednictwem 00-898 Warszawa Al. Solidarności 127 (art. 398 2 kpc) ul. Góralska 5 01-112 Warszawa

za pośrednictwem 00-898 Warszawa Al. Solidarności 127 (art. 398 2 kpc) ul. Góralska 5 01-112 Warszawa (WZÓR) Warszawa, dn. 2012 r. SĄD APELACYJNY SĄD PRACY I UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH w Warszawie za pośrednictwem Sądu Okręgowego XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych w Warszawa 00-898 Warszawa Al. Solidarności

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNOŒÆ CZ ONKA ZARZ DU ZA BRAK STARANNOŒCI *

ODPOWIEDZIALNOŒÆ CZ ONKA ZARZ DU ZA BRAK STARANNOŒCI * TRANSFORMACJE PRAWA PRYWATNEGO 2/2006 ISSN 1641 1609 ODPOWIEDZIALNOŒÆ CZ ONKA ZARZ DU ZA BRAK STARANNOŒCI * I. Ustalenie bezprawnoœci w rozumieniu art. 293 k.s.h. nie mo e ograniczaæ siê jedynie do ogólnikowego

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI NA PYTANIA DO SIWZ NR SIWZ Nr 280/2014/N/Zwoleń

ODPOWIEDZI NA PYTANIA DO SIWZ NR SIWZ Nr 280/2014/N/Zwoleń Strona 1 z 6 Wrocław, 03.12.2014 r. Do uczestników przetargu nieograniczonego na usługę kompleksowego ubezpieczenia Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w Zwoleniu ODPOWIEDZI NA

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1253 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 13 sierpnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Przedawnienie roszczeñ. placówek medycznych z tytu³u umowy ubezpieczenia odpowiedzialnoœci cywilnej. w stosunku do ubezpieczycieli

Przedawnienie roszczeñ. placówek medycznych z tytu³u umowy ubezpieczenia odpowiedzialnoœci cywilnej. w stosunku do ubezpieczycieli ARTYKU Y I ROZPRAWY ARTYKU Y I ROZPRAWY Kamil Gaw³owski Przedawnienie roszczeñ placówek medycznych z tytu³u umowy ubezpieczenia odpowiedzialnoœci cywilnej w stosunku do ubezpieczycieli I. Wstêp Niniejszy

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. (tekst jednolity) Rozdział 3a. Awans zawodowy nauczycieli

USTAWA. z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. (tekst jednolity) Rozdział 3a. Awans zawodowy nauczycieli USTAWA z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jednolity) Rozdział 3a Awans zawodowy nauczycieli Art. 9a. 1. Ustala się stopnie awansu zawodowego nauczycieli: 1) nauczyciel stażysta; 2) nauczyciel

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 1 / 7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:161398-2016:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA PRAWNA DOTYCZĄCA STANU PRAWNEGO NIERUCHOMOŚCI ZAJĘTYCH POD DROGI GMINNE

INFORMACJA PRAWNA DOTYCZĄCA STANU PRAWNEGO NIERUCHOMOŚCI ZAJĘTYCH POD DROGI GMINNE Warszawa, maja 2014 r. BL INFORMACJA PRAWNA DOTYCZĄCA STANU PRAWNEGO NIERUCHOMOŚCI ZAJĘTYCH POD DROGI GMINNE Przedmiotowa informacja przygotowana została w oparciu o przedstawione przez Departament Administracji

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r.

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna "Przyjazne Państwo" do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji NPP-020-51-2008 Pan Bronisław

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Data publikacji 2016-04-29 Rodzaj zamówienia Tryb zamówienia

Bardziej szczegółowo

Warunki Ubezpieczenia Grupowe ubezpieczenie na życie i dożycie dla Klientów Raiffeisen Bank Polska S.A.

Warunki Ubezpieczenia Grupowe ubezpieczenie na życie i dożycie dla Klientów Raiffeisen Bank Polska S.A. Warunki Ubezpieczenia Grupowe ubezpieczenie na życie i dożycie dla Klientów Raiffeisen Bank Polska S.A. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Niniejsze Warunki Ubezpieczenia Grupowego ubezpieczenie na życie i dożycie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy UMOWA PARTNERSKA zawarta w Warszawie w dniu r. pomiędzy: Izbą Gospodarki Elektronicznej z siedzibą w Warszawie (00-640) przy ul. Mokotowskiej 1, wpisanej do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

Rolnik - Przedsiębiorca

Rolnik - Przedsiębiorca Rolnik - Przedsiębiorca Pojawiły się nowe zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i wymiaru składek w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) dotyczące rolników prowadzących dodatkową działalność

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do zarządzenia nr...

Załącznik nr 2 do zarządzenia nr... Załącznik nr 2 do zarządzenia nr... SZCZEGÓŁOWE WARUNKI KONKURSU OFERT NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE KONSULTACJE ENDOKRYNOLOGICZNE realizowane dla pacjentów Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego Nr 2 w okresie

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ z dnia 11 maja 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad powoływania i finansowania oraz trybu działania

Bardziej szczegółowo

Pytania do treści Specyfikacji wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści SIWZ.

Pytania do treści Specyfikacji wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści SIWZ. URZĄD PATENTOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DYREKTOR GENERALNY Warszawa, dnia 08.04.2013 r. Do Wykonawców Pytania do treści Specyfikacji wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści SIWZ. Dotyczy: Postępowania

Bardziej szczegółowo

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie:

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie: Źródło: http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2005/481,projekt-rozporzadzenia-ministra-spraw-wewnetrznych-i -Administracji-z-dnia-2005-r.html Wygenerowano: Czwartek, 28 stycznia 2016, 20:27

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Postanowienia ogólne

Rozdział 1 Postanowienia ogólne Załącznik do zarządzenia Rektora nr 59 z dnia 20 lipca 2015 r. REGULAMIN PRZYZNAWANIA ZWIĘKSZENIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO Z DOTACJI PROJAKOŚCIOWEJ ORAZ ZASADY PRZYZNAWANIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO W

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Konkursu ofert

REGULAMIN Konkursu ofert REGULAMIN Konkursu ofert poprzedzającego zawarcie umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych w zakresie: badań laboratoryjnych ( antygenu HBs, test potwierdzenia antygenu HBs, przeciwciała anty Western Blot)

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie. wykonywania pracy, wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem

Uzasadnienie. wykonywania pracy, wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem Uzasadnienie Projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy ma na celu wprowadzenie nakazu potwierdzania pracownikowi przez pracodawcę podstawowych ustaleń związanych z zawarciem umowy o pracę w formie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PISEMNEGO PRZETARGU NA SPRZEDAŻ PRAW DO NIERUCHOMOŚCI ZABUDOWANEJ położonej w Skawinie przy ul. Piłsudskiego 23

REGULAMIN PISEMNEGO PRZETARGU NA SPRZEDAŻ PRAW DO NIERUCHOMOŚCI ZABUDOWANEJ położonej w Skawinie przy ul. Piłsudskiego 23 REGULAMIN PISEMNEGO PRZETARGU NA SPRZEDAŻ PRAW DO NIERUCHOMOŚCI ZABUDOWANEJ położonej w Skawinie przy ul. Piłsudskiego 23 1. Organizator przetargu Organizatorem przetargu jest ArcelorMittal Distribution

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Prezes SN Lech Paprzycki

POSTANOWIENIE. Prezes SN Lech Paprzycki Sygn. akt III KK 239/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 23 kwietnia 2013 r. Prezes SN Lech Paprzycki na posiedzeniu w trybie art. 535 3 kpk po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 23 kwietnia

Bardziej szczegółowo