SPRAWOZDANIE KOŃCOWE z wykonania zadania

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SPRAWOZDANIE KOŃCOWE z wykonania zadania"

Transkrypt

1 WYDZIAŁ CHEMICZNY PLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ ul. Noakowskiego 3, Warszawa SPRAWZDANIE KŃCWE z wykonania zadania Zagospodarowanie odpadów poli(tereftalanu etylenu) (PET) pochodzących z butelek po napojach w procesie wytwarzania farb i lakierów etap I i II wg harmonogramu rzeczowo-finansowego zadania wykonanego w ramach umowy nr 8/05/WN50/NE-Z-TX/D na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej Kierownik prac: prof. dr hab. inż. Gabriel Rokicki Sfinansowano ze środków Narodowego Funduszu chrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na zamówienie Ministra Środowiska Warszawa, sierpień 2005 r.

2 Sprawozdanie z wykonania zadań: Etap I I.1. ptymalizacja procedury doświadczalnej i kontroli analitycznej procesu. ptymalizacja procesu alkoholizy oraz dobór średniej funkcyjności alkoholizatu. Zbadanie możliwości wykorzystania oligogliceroli jako wielofunkcyjnego zamiennika pentaerytrytu. I.2. ptymalizacja procesu transestryfikacji niepełnych estrów pentaerytrytu i gliceryny odpadowym poli(tereftalanem etylenu). Dobór warunków reakcji i czynnika azeotropującego glikol etylenowy. I.3. kreślenie możliwości pozyskiwania PET na rynku krajowym Etap II II.1. Wstępne przygotowanie i oczyszczenie odpadów PET przed poddaniem ich recyklingowi chemicznemu. II.2. Zbadanie wpływu funkcyjności alkoholizatu i stosunku molowego alkoholizat:pet na właściwości przetwórcze żywicy, takie jak lepkość i czas wyschnięcia, oraz na właściwości powłok lakierniczych z nich wytworzonych: twardość, elastyczność, oporność na działanie wody. II.3 Przeprowadzenie próby w skali wielkolaboratoryjnej wytwarzania żywicy lakierniczej z wykorzystaniem odpadowego PET. 1. Wstęp Cel pracy - opracowanie bezinwestycyjnej technologii wytwarzania alkidowej żywicy poliestrowej schnącej na powietrzu z wykorzystaniem odpadów poli(tereftalanu etylenu) (PET), zakłada wprowadzenie do żywicy w miejsce dotychczas stosowanego bezwodnika ftalowego lub kwasu izoftalowego - kwasu tereftalowego obecnego w PET w postaci poliestru z glikolem etylenowym. Rozwiązanie takie stało się możliwe dzięki zastosowaniu sposobu wg wynalazku zgłoszonego do opatentowania przez członków zespołu realizującego zadanie, polegającego na wykorzystaniu reakcji transestryfikacji zamiast prostej estryfikacji w procesie otrzymywania żywic alkidowych. Wymieniona technologia pozwala na wykorzystanie do syntezy żywic wysokogatunkowego surowca, jakim jest kwas tereftalowy związany chemicznie w odpadowym PET z jednoczesnym niemal ilościowym odzyskiwaniem glikolu etylenowego. Proces syntezy może być przeprowadzony w standardowej aparaturze przemysłowej do wytwarzania żywic alkilowych i nie powoduje uwalniania odpadów do środowiska. Do produkcji żywic może być stosowany rozdrobniony odpadowy PET, najlepiej z bezbarwnych butelek do napojów nie zanieczyszczony innymi tworzywami sztucznymi stosowanymi przy produkcji butelek np. polipropylenem stosowanym do produkcji zakrętek 2

3 i etykiet. Tworzywo to zresztą łatwo usunąć, gdyż jego gęstość jest w przeciwieństwie do PET mniejsza od wody. Szacunkowo, przy obecnej skali produkcji alkilowych żywic lakierniczych byłoby możliwe zagospodarowanie kilkudziesięciu tysięcy ton odpadowego PET rocznie. Dla wyjaśnienia różnic w wytwarzaniu żywic alkidowych metodą estryfikacji i metodą transestryfikacji zostaną omówione przebiegające w obu przypadkach reakcje chemiczne. Najczęściej stosowana w praktyce metoda syntezy żywic alkidowych realizowana jest w dwóch etapach. Na pierwszym etapie schnące lub półschnące oleje roślinne, np. sojowy lub rzepakowy, będące triglicerydami nienasyconych kwasów tłuszczowych poddaje się reakcji alkoholizy alkoholami wielowodorotlenowymi, np. pentaerytrytem w takim stosunku molowym, aby otrzymany produkt (alkoholizat) zawierał średnio co najmniej 2 grupy hydroksylowe w cząsteczce. Średnia zawartość grup H na cząsteczkę alkoholizatu nosi nazwę średniej funkcyjności alkoholizatu (f H ). Proces przebiega wobec katalizatora w temperaturze ok C (reakcja 1). CH 2 CR CH CR CH 2CR CH 2 H + HH 2C C CH 2H CH 2H CH 2CR CH H + CH 2H CH 2 CR HH 2C C CH 2H CH 2 CR Reakcja 1 Przebieg procesu alkoholizy kontroluje się przez pobieranie w określonych odstępach czasu próbek mieszaniny reakcyjnej. Pobraną próbkę ochładza się do temperatury pokojowej i dodaje, mieszając, metanol lub izopropanol. Proces alkoholizy uznaje się za zakończony, gdy próbka tworzy jednorodny roztwór po zmieszaniu z określoną objętością roztworu alkoholu. W przypadku zastosowania izopropanolu lub jego stężonych roztworów wodnych opisana próba nosi zwyczajową nazwę tolerancji z izopropanolem. Na drugim etapie alkoholizat poddaje się reakcji z składnikiem kwasowym, najczęściej bezwodnikiem ftalowym. Najpierw w temperaturze ok. 180 C przebiega przyłączenie bezwodnika ftalowego do grup wodorotlenowych alkoholizatu z wytworzeniem niepełnych estrów kwasu ftalowego (reakcje 2 i 3). 3

4 CH 2 H CH H CH 2 CR CH 2CR HH 2C C CH 2H CH 2 CR + C C Reakcja 2 CH 2C CH H CH 2CR CH C CH 2CR + HH 2 C C CH 2 C C CH 2CR Reakcja 3 CH Następnie, w temperaturze C w warunkach prowadzenia procesu umożliwiających usuwanie wody powstającej w reakcji estryfikacji, przebiega proces polikondensacji prowadzący do wzrostu ciężaru cząsteczkowego żywicy (reakcje 4 i 5). CH 2 CR CH 2 CR n H CHCH 2C C H H CHCH 2C Reakcja 4 CH 2 CR CH2CR nh H2C C CH2C C H H H2C C CH2C CH2CR CH2CR Reakcja 5 C n H + (n-1)h 2 C H + (n-1)h2 n Reakcję poliestryfikacji prowadzi się w ten sposób, aby otrzymać żywicę alkidową o określonym stopniu polikondensacji i co za tym idzie pożądanych właściwościach: lepkości, końcowej liczbie kwasowej, szybkości utwardzania itp. Stwierdzono, że kontrolując przebieg procesu poliestryfikacji za pomocą pomiaru lepkości dynamicznej i oznaczając liczbę kwasową można określić końcowe parametry żywicy alkidowej. W przypadku syntezy żywic alkidowych metodą transestryfikacji z wykorzystaniem PET jako źródła kwasu tereftalowego (reakcje 6 i 7) należy uwzględnić istotne różnice w chemizmie i przebiegu procesu: 4

5 C C CH 2 CR CH 2 CH 2 n + n H CH 2 C CH 2 H CH 2 CR C C CH 2 CH 2 CR C CH 2 n CH 2 CR + n H CH 2 CH 2 H Reakcja 6 C C CH 2 CH 2 n + n H CH 2 CR CH CH 2 H C C CH 2 CR CH CH 2 n + n H CH 2 CH 2 H Reakcja 7 1) nośnikiem dwufunkcyjnego składnika kwasowego, kwasu tereftalowego, jest PET, substancja wielkocząsteczkowa, trudno rozpuszczalna w środowisku reakcji; 2) warunkiem wbudowania kwasu tereftalowego w strukturę żywicy alkidowej jest degradacja PET do oligomerów w reakcji z grupami hydroksylowymi alkoholizatu; 3) w celu przesunięcia równowagi reakcji transestryfikacji oligomerów PET i alkoholizatu w prawo, tj. w stronę żywic alkidowych o większym ciężarze cząsteczkowym niezbędne jest usuwanie ze środowiska reakcji małocząsteczkowego produktu transestryfikacji - glikolu etylenowego. Różnice te stwarzają konieczność rozwiązania szeregu problemów związanych z warunkami prowadzenia procesu syntezy tereftalowych żywic alkidowych metodą transestryfikacji i metodami kontroli analitycznej jego przebiegu. 2. Przemysłowe alkidowe żywice poliestrowe Zastosowanie Alkidowe żywice poliestrowe stosuje się w przemyśle farb i lakierów do wytwarzania lakierów, emalii, kitów i mas szpachlowych, Klasyfikacja Podstawą klasyfikacji alkidowych żywic poliestrowych jest ich reaktywność w reakcji polimeryzacji rodnikowej inicjowanej tlenem powietrza (poprzez powstające in situ nadtlenki). 5

6 W zależności czy użyty do ich syntezy nienasycony kwas tłuszczowy może ulegać takiej reakcji powodując usieciowanie (schnięcie) żywicy - nienasycone żywice alkidowe dzielimy na: - schnące - zawierające reszty nienasyconych kwasów tłuszczowych o dużej zawartości wiązań nienasyconych (często sprzężonych), pochodzących z takich olejów roślinnych jak lniany, tungowy itp., - nieschnące zawierające reszty nienasyconych kwasów tłuszczowych z jednym wiązaniem nienasyconym w cząsteczce, a także nasyconych kwasów tłuszczowych pochodzących z olejów: kokosowego, rycynowego itp. Żywice alkidowe schnące ulegają (zwłaszcza w cienkich warstwach) atakowi tlenu powietrza, który przyłącza się do allilowego atomu węgla przy wiązaniu podwójnym tworząc wodoronadtlenki i nadtlenki. Te związki nadtlenkowe działają jako inicjatory polimeryzacji przez wiązania podwójne prowadzącej do usieciowania żywicy. Dla przyspieszenia polimeryzacji w temperaturze pokojowej stosuje się sykatywy (suszki) - będące aktywatorami wolnorodnikowego rozkładu związków nadtlenkowych. Są to nafteniany, oleiniany, lauryniany, żywiczany Co, Pb, Mn, stosowane w postaci roztworów w rozpuszczalnikach organicznych. Żywice schnące mogą być stosowane jako główny składnik błonotwórczy powłok lakierniczych. Żywice alkidowe nieschnące mogą stanowić jedynie składnik modyfikujący wyroby lakierowe w kompozycjach z nitrocelulozą lub związkami aminowoformaldehydowymi. W zależności od ilości kwasów tłuszczowych (wolnych lub w postaci ich triglicerydów - olejów roślinnych) użytych do syntezy alkidowych żywic poliestrowych można je podzielić na grupy przedstawione w Tabeli 1. Tabela 1. Klasyfikacja żywic alkidowych w zależności od zawartości kwasów tłuszczowych. Typ żywicy alkidowej Zawartość kwasów tłuszczowych w żywicy (% wag.) bardzo chuda < 35 chuda średnia tłusta b. tłusta > 70 W zależności od ilości kwasów tłuszczowych zmieniają się właściwości żywic i powłok z nich uzyskanych. 6

7 Tabela 2. Właściwości żywicy w zależności od zawartości kwasów tłuszczowych. Żywica chuda Twardość Rozpuszczalność w benzynie, lakierniczej, rozlewność dporność na światło Sucha masa przy lepkości roboczej żywicy. Żywica tłusta Połysk powłoki Elastyczność grubość powłoki. Przykładem typowej żywicy alkidowej przeznaczonej do wytwarzania wyrobów lakierowych ogólnego zastosowania nadających się do nakładania pędzlem może być Ftalak L61 produkowany przez zakłady Polifarb Dębica TMD S.A. Żywica ftalowa 60 % roztwór w benzynie - Ftalak L-61/60/B pis produktu Ftalak L-61/60/B jest tłustą żywicą ftalową lakierową produkowaną w postaci 60 % roztworu w benzynie lakierniczej. w skład żywicy wchodzą: - olej lniany ok. 61 %, - bezwodnik kwasu ftalowego ok. 28 %, - mieszanina polialkoholi. Stosowanie Żywica Ftalak L-61/60/B stosowana jest głównie do produkcji emalii nawierzchniowych schnących na powietrzu. Może być również stosowana w kompozycji z innymi żywicami średniotłustymi lub olejnymi zagęszczonymi, a także jako komponent wyrobów lakierowych poliwinylowych i chlorokauczukowych zwiększający ich elastyczność oraz do modyfikacji żywic alkidowych tiksotropowych celem poprawy ich właściwości malarskich. Zalecana sykatywacja: 0,05 % Co, 0,3 % Zr, 0,1 % Ca. w przeliczeniu na metal i zawartość części nielotnych spoiwa. Żywica nadaje się również do sykatywacji ołowiowej: 0,5 % Pb, 0,03 % Co, 0,25 % Ca, stosowanej w niektórych antykorozyjnych materiałach malarskich. Właściwości: - wysoki połysk - elastyczna - dobra przyczepność do podłoża - odporna na działanie czynników atmosferycznych 7

8 Trwałość 12 miesięcy od daty produkcji. Dopuszcza się w tym czasie wzrost lepkości o 25 %, który powinien ustąpić po dodaniu odpowiedniego rozcieńczalnika (benzyna do lakierów). Tabela 3. Parametry techniczne żywicy Ftalak L-61/60/B Liczba kwasowa 100 % żywicy najwyżej 18 mg KH/g Liczba hydroksylowa najwyżej 60 mg KH/g Lepkość umowna 60 % roztworu mierzona kubkiem Forda Ø 4mm w temperaturze 20 C s Barwa 50 % r-ru w benzynie, wg skali jodowej max. 60 Gęstość roztworu handlowego w temperaturze 20 C 0,94 g/cm 3 Wygląd roztworu klarowny, dopuszczalne lekkie zmętnienie Temperatura zapłonu powyżej 21 C Zawartość substancji nielotnych [m/m] 60±3 % Czas wysychania powłoki najwyżej 16 h stopień 1 lakierowej stopień 3 najwyżej 24 h Rozcieńczalność: Rozpuszczalniki bardzo dobra alifatyczne Rozpuszczalniki bardzo dobra aromatyczne Estry bardzo dobra Ketony ograniczona Butanol ograniczona Etanol zła Norma: ZN-DFFiL-10:1999r. 3. Założenia pracy Badania nad opracowaniem bezinwestycyjnej technologii wytwarzania alkidowej żywicy poliestrowej schnącej na powietrzu z wykorzystaniem odpadów poli(tereftalanu etylenu) (PET) postanowiono w pierwszej kolejności przeprowadzić dla procesu wytwarzania żywic alkidowych do wyrobów lakierowych ogólnego przeznaczenia odpowiadających swymi wskaźnikami technicznymi wymaganiom normy PN-C-81800:1998 1, a zwłaszcza właściwościom żywic standardowych typu scharakteryzowanego wcześniej produktu: Ftalak L-61. Są to żywice o zawartości kwasów tłuszczowych % wag. i zawartości kwasów dikarboksylowych (w przeliczeniu na bezwodnik ftalowy) % wag. 1 PN-C-81800:1998. Lakiery olejno-żywiczne, ftalowe modyfikowane i ftalowe kopolimeryzowane strenowane. 8

9 Dla osiągnięcia tego celu, po uwzględnieniu wymienionych we wstępie istotnych różnic w chemizmie i przebiegu procesu między żywicami standardowymi a wytwarzanymi w reakcji transestryfikacji PET, sformułowano założenia do programu prac badawczych Założenia do optymalizacji procesu syntezy alkoholizatu Na podstawie praktyki przemysłowej autorów i wstępnych eksperymentów ustalono, że proces otrzymywania alkoholizatów może być realizowany według dwóch schematów czasowo-temperaturowych. Schemat 1 (preferowany w praktyce przemysłowej) Szybkie, w granicach możliwości aparaturowych, ogrzanie mieszaniny oleju roślinnego i pentaerytrytu do zadanej temperatury wynoszącej zwykle ºC (czas osiągnięcia tego zakresu temperatur wynosi w warunkach syntezy laboratoryjnej ok min), a następnie ogrzewanie mieszaniny reakcyjnej w tej temperaturze do osiągnięcia pozytywnego wyniku kontroli analitycznej (por. p. 4.1). Schemat 2 Powolny (4-5 h) wzrost temperatury do ºC, a następnie ogrzewanie mieszaniny reakcyjnej w tej temperaturze do osiągnięcia pozytywnego wyniku kontroli analitycznej Założenia do optymalizacji procesu polikondensacji żywic Dobór warunków zapewniających homogeniczność układu reakcyjnego i syntezowanej żywicy Podczas ogrzewania PET z alkoholizatem zachodzi degradacja PET do stałych drobnokrystalicznych oligoestrów kwasu tereftalowego z glikolem etylenowym i niepełnymi estrami kwasów tłuszczowych alkoholizatu. W trakcie wstępnych badań zaobserwowano, że w niektórych przypadkach osad oligoestrów tworzy zbite bryły, nie rozpuszczające się w trakcie polikondensacji. Ustalenie warunków przebiegu procesu polikondensacji zapewniających homogeniczność żywicy włączono jako eksperymenty wariantowe przy realizacji pracy. 9

10 ptymalizacja receptury żywic ze względu na właściwości użytkowe Uznano, że dla przeprowadzenia badań nad optymalizacją receptury żywic alkidowych z wykorzystaniem PET należy zastosować matematyczne metody planowania eksperymentu. Jako zmienne niezależne wykorzystano wielkości wskaźnikowe stosowane przy obliczaniu receptur standardowych żywic alkidowych, a jako zmienne odpowiedzi - właściwości żywic oznaczane metodami zgodnymi z Polskimi Normami. Taki dobór zmiennych gwarantuje porównywalność uzyskanych rezultatów z wartościami oznaczanymi dla żywic przemysłowych. 4. Wyniki badań 4.1. ptymalizacja procesu alkoholizy Schemat 1 Mieszaninę oleju sojowego i pentaerytrytu ogrzewano tak, aby temperaturę C osiągnąć po ok. 45 min, po czym utrzymywano tę temperaturę jeszcze przez 1 h. Po tym czasie oznaczano tolerancję z izopropanolem (por. str. 2), która dla wszystkich alkoholizatów o funkcyjnościach f H równych 2,0 2,1 i 2,2 (3 syntezy) dawała wynik pozytywny. Schemat 2 Mieszaninę oleju sojowego i pentaerytrytu ogrzewano tak, aby temperaturę C osiągnąć po ok. 4 h, po czym utrzymywano tę temperaturę pobierając co 1 h próby do oznaczenia tolerancji wobec izopropanolu. Dopiero po 3 h ogrzewania, uzyskano wynik pozytywny dla alkoholizatów o funkcyjnościach f H równych 2,0 i 2,1 (z opalescencją). Dla alkoholizatu o funkcyjności f H równej 2,2 syntezę przerwano po 5 h ogrzewania nie uzyskując pozytywnego wyniku tolerancji wobec izopropanolu. Po powtórzeniu reakcji alkoholizy również nie uzyskano pozytywnego wyniku oznaczenia (2 syntezy) ptymalizacja procesu polikondensacji żywic Dobór czynnika azeotropującego glikol etylenowy Jednym z ważniejszych problemów związanych z opracowaniem technologii wytwarzania żywic alkidowych poprzez transestryfikację PET alkoholizatem jest dobór odpowiedniego czynnika azeotropującego mającego za zadanie ciągłe usuwanie małocząsteczkowego produktu ubocznego reakcji glikolu etylenowego. Do badań wytypowano 6 rozpuszczalników tworzących heteroazeotropy z glikolem etylenowym. 10

11 Tabela 4. Zawartość glikolu etylenowego w azeotropach z różnymi rozpuszczalnikami Rozpuszczalnik Temp. wrzenia rozpuszczalnika (ûc) Temp. wrzenia azeotropu (ûc) Zaw. glikolu etylenowego (% wag.) Glikol etylenowy 197,4 Toluen 110,6 110,2 2,3 Ksylen *) 140,0 135,0 15,0 Etylobenzen 136,1 133,2 13,5 Kumen 158,8 152,1 20,0 Heptan 98,5 97,9 3,0 ktan 125,6 123,5 11,5 *) mieszanina izomerów. Spośród badanych rozpuszczalników azeotropujących stosowanych do usuwania glikolu etylenowego w reakcji transestryfikacji PET najodpowiedniejszymi okazały się węglowodory aromatyczne: ksylen (mieszanina izomerów orto, para i meta), etylobenzen i kumen. Tworzą one stosunkowo łatwo azeotropy bogate w glikol etylenowy, a w temperaturze pokojowej praktycznie go nie rozpuszczają. Ksylen jest stosowany od dawna jako czynnik usuwający wodę w procesach polikondensacji standardowych żywic alkidowych i został zaakceptowany w praktyce technologicznej. Ten wzgląd, a także niższa cena oraz trzykrotnie mniejsza toksyczność (obliczona z wartości LD 50 ) w stosunku do kumenu zadecydowały o tym, że ksylen, a nie kumen tworzący bogatszy w glikol azeotrop, wybrano do dalszych badań. Podobnie jak z wodą ksylen tworzy heteroazeotrop z glikolem etylenowym. Glikol mający większą gęstość tworzy, po skropleniu par, dolną warstwę, a ksylen górną zawracaną ponownie do reaktora. Próbki pobrane z dolnej, zawierającej glikol etylenowy, warstwy skroplonej mieszaniny azeotropowej poddano badaniu metodą spektroskopii w podczerwieni. Widma w podczerwieni wykonano przy użyciu spektrometru IR z transformacją Fouriera typu FTS-165 firmy BI-RAD w zakresie liczb falowych cm 1. Na rys. 1 przedstawiono widma próbek pobranych w trakcie syntez laboratoryjnych dwóch wybranych losowo żywic. 11

12 Rys. 1. Widma FTIR próbek dolnej (zawierającej glikol etylenowy) warstwy skroplonej mieszaniny azeotropowej z polikondensacji żywic Porównanie widm przedstawionych na rys.1 z widmem wzorcowym opublikowanym w literaturze 2 wykazało, że widma próbek są identyczne z widmem wzorcowym. Na spektrogramach próbek w zakresie cm 1 nie występują pasma δ CH (op) dla dwupodstawionych pochodnych aromatycznych. Dowodzi to, że odzyskiwany glikol etylenowy praktycznie nie jest zanieczyszczony izomerami ksylenu Dobór warunków zapewniających homogeniczność układu reakcyjnego i syntezowanej żywicy Podczas ogrzewania PET z alkoholizatem zachodzi degradacji PET do stałych drobnokrystalicznych oligoestrów kwasu tereftalowego, glikolu etylenowego niepełnych estrów kwasów tłuszczowych alkoholizatu. Zjawisko to zaobserwowano w trakcie syntezy żywic do realizacji planu eksperymentu. W pierwszych syntezach proces transestryfikacji PET prowadzono w niżej opisany sposób (2 syntezy). Po załadowaniu alkoholizatu i PET dodawano środek azeotropujący i mieszaninę reakcyjną ogrzewano do temperatury C odbierając azeotropowo glikol etylenowy, jako produkt małocząsteczkowy. Zawartością ksylenu w układzie regulowano temperaturą mieszaniny utrzymując ją w granicach C. Zaobserwowano, że mimo odebrania obliczonej ilości glikolu i zakończeniu procesu w mieszaninie reakcyjnej pozostała znaczna ilość zokludowanych w żywicy bryłek, zawierających nieprzereagowane oligomery PET. Wobec takiego przebiegu syntezy zmieniono reżim procesu i dalsze syntezy prowadzono wg zmienionej procedury. 2 D.. Hummel, F. Scholl, Atlas of polymer and plastics analysis, vol. 2, part a/ii, p

13 Na początku ogrzewano układ w temperaturze 220 C bez odbierania produktu małocząsteczkowego, aż do całkowitego rozpuszczenia poli(tereftalanu etylenu). Następnie mieszaninę chłodzono, dodawano ksylenu i powtórnie podnoszono temperaturę mieszaniny reakcyjnej, usuwając azeotropowo glikol etylenowy. Zawartość ksylenu w układzie regulowano temperaturą mieszaniny reakcyjnej utrzymując ją w granicach C. W opisany sposób prowadzono wszystkie pozostałe syntezy żywic, nie obserwując wytrącania się stałych produktów. 5. Kontrola postępu reakcji alkoholizy 5.1. znaczanie tolerancji z izopropanolem Typową metodą kontroli stosowaną m.in. dla kontroli procesu alkoholizy przy produkcji żywicy L-61 jest oznaczanie tolerancji z metanolem. Polega ona na tym, że próbkę alkoholizatu po pobraniu chłodzi się do temperatury pokojowej i dodaje mieszając dwukrotną objętość metanolu. Próbę uznaje się za pozytywną, gdy uzyskany roztwór jest przezroczysty (dopuszcza się lekką opalescencję). Metoda ta nie jest jednak odpowiednia do kontroli przebiegu reakcji alkoholizatów otrzymywanych z oleju i pentaerytrytu jako jedynego alkoholu wielowodorotlenowego Dla takich alkoholizatów o średnich funkcyjnościach f H : 2,0; 2,05; 2,1; 2,15; 2,2 i 2,36 opracowano i przetestowano metodę oznaczania tolerancji z izopropanolem. Stwierdzono, że próbę można uznać za pozytywną (uzyskanie stanu równowagi i zakończenie reakcji alkoholizy), gdy pobrana i ochłodzona próbka alkoholizatu rozpuszcza się całkowicie w 1,7- krotnej objętości 80 % obj. wodnego roztworu izopropanolu znaczanie wolnego pentaerytrytu w alkoholizatach Dla weryfikacji pomiaru postępu reakcji metodą propanolową oznaczano zawartość wolnego pentaerytrytu w alkoholizatach o średnich funkcyjnościach wynoszących 2,0; 2,05; 2,1; 2,15; 2,2 i 2,36, otrzymywanych z oleju sojowego i pentaerytrytu. Próbki ok. 20 g alkoholizatu zważone z dokładnością do 0,0001 g pobierano w trakcie reakcji co 15 minut i po ochłodzeniu do temperatury pokojowej rozcieńczano 20 g heksanu. Wytrącony osad pentaerytrytu odfiltrowano i po trzykrotnym przemyciu, porcjami po 20 g heksanu, suszono i ważono. bliczano konwersję pentaerytrytu dla każdej próbki. znaczenia dla każdego alkoholizatu powtarzano do osiągnięcia różnicy konwersji dla dwóch kolejnych 13

14 pomiarów nie większej niż 0,2 %. Uzyskane równowagowe wartości konwersji przedstawiono na wykresie w funkcji f H. Czas osiągnięcia równowagowej reakcji triglicerydu z pentaerytrytem odpowiadał w granicach ±15 min czasowi osiągnięcia tolerancji izopropanolowej równej 1,7. % Konwersja penaerytrytu (%) w zależności od funkcyjności alkoholizatu z oleju sojowego i pentaerytrytu (f H ) % konwersji ,1 2,2 2,3 2,4 f H Rys. 2. Zależność konwersji pentaerytrytu od średniej funkcyjności alkoholizatu Badania alkoholizatów metodą spektroskopii FTIR Zbadano również możliwość wykorzystania metody spektroskopii FTIR do kontroli zawartości grup hydroksylowych w alkoholizacie. Na rysunku 2 przedstawiono porównanie widm FTIR dla alkoholizatów o f H równym 2,15 i 2,05 otrzymane dla równych grubości warstw roztworów o jednakowym stężeniu. Absorbancja f H = 2,15 fh=2,15 fh=2,05 0,7 0,6 f H = 2,05 0,5 0,4 0,3 0,2 0, cm -1 Rys. 3. Porównanie widm FTIR alkoholizatów o różnej średniej funkcyjności f H. 14

15 Jak można odczytać z zamieszczonych widm, intensywność sygnału ν H (3400 cm 1, s,b) dla alkoholizatu o f H = 2,15 jest wyraźnie większa niż dla alkoholizatu o f H = 2,05. Intensywność sygnałów ν C= (1744 cm 1, vs) i ν CH (2930 cm 1 vs), związanych ze stężeniem nienasyconych kwasów tłuszczowych, są porównywalne. 6. Podsumowanie - Zoptymalizowano proces alkoholizy oleju sojowego pentaerytrytem. Wykazano, że szybki wzrost temperatury do ok. 250 C zapewnia krótki czas osiągnięcia stanu równowagi reakcji (ok. 3 h). - pracowano procedurę kontroli postępu reakcji alkoholizy za pomocą testu izopropanolowego. - Wykazano, że dla uzyskania jednorodnej (bez wtrąceń stałych) żywicy należy na pierwszym etapie procesu przeprowadzić degradację PET bez odbierania glikolu etylenowego w temperaturze do 230 C. - Przetestowano węglowodorowe rozpuszczalniki azeotropujące glikol etylenowy i jako optymalny wybrano ksylen (mieszanina izomerów). - Ustalono, że odzyskiwany w reakcji transestryfikacji glikol etylenowy nie zawiera znaczących ilości zanieczyszczeń. 7. Zbadanie możliwości wykorzystania oligoglicerolu jako wielofunkcyjnego zamiennika pentaerytrytu Biorąc pod uwagę czekającą nas w najbliższej przyszłości dużą podaż krajowego glicerolu, tworzącego się jako produkt uboczny w procesie wytwarzania biopaliwa do silników wysokoprężnych wydawało się istotne sprawdzenie możliwości zastąpienia wielofunkcyjnego alkoholu jakim jest pentaerytryt rozgałęzionym oligoglicerolem w procesie syntezy alkidowej żywicy poliestrowej schnącej na powietrzu. 15

16 Schemat technologiczny otrzymywania estrów metylowych nienasyconych kwasów tłuszczowych olejów roślinnych i glicerolu 3) Powyższy rysunek przedstawia schemat ideowy procesu otrzymywania biopaliwa i glicerolu. ligoglicerol miałby być otrzymywany z glicerolu w łagodnych warunkach z łatwo dostępnych surowców, nie obciążając środowiska naturalnego Rozgałęzione polimery, jako dodatki do żywic Silnie rozgałęzione polimery tzw. polimery hiperrozgałęzione charakteryzują się małą lepkością, dużą liczbą grup funkcyjnych w cząsteczce, jak również bardzo dobrą rozpuszczalnością. Dlatego też są one stosowane jako podstawy składnik w procesie wytwarzania różnego rodzaju żywic. trzymane z nich powłoki stanowią bariery ochronne np. powłoki uniepalniające 4, powłoki barierowe promieniowania dla opakowań 5 i itp. trzymywane żywice mogą być również fotoutwardzalne, gdy posiadają terminalne grupy metakrylowe lub akrylowe 6. Stwierdzono, że żywice otrzymane na podstawie hiperrozgałęzionych polimerów posiadają dużą mniejszą lepkość i większy stopień usieciowania niż analogiczne żywice otrzymane z liniowych nienasyconych polimerów 7. 3 Schemat pochodzi z materiałów AMK Kraków S.A. 4 S.W. Zhu, W.F. Shi, Polym. Degrad. Stab. 2002, 75, J. Lange, E. Stenroos, M. Johansson, E. Malmström, Polymer 2001, 42, K. Mańczyk, P. Szewczyk, Prog. rg. Coat. 2002, 44, 99 7 T.T. Hsieh, C. Tin, G.P. Simon, Polymer 2001, 42,

17 Polimery hiperrozgałęzione otrzymuje się za pomocą prostych, jednoetapowych reakcji, w przeciwieństwie do podobnych polimerów, ale o regularnej budowie chemicznej - dendrymerów, które wymagają stosowania długich, uciążliwych etapów syntezy. Polimery hiperrozgałęzione mogą być syntezowane za pomocą następujących metod: polikondensacji monomeru typu AB n ; polimeryzacji monomeru typu AB n lub utajonego AB n (polimeryzacja z otwarciem pierścienia); polimeryzacji wiązań podwójnych. Do syntezy hiperrozgałęzionych polimerów stosuje się związek zawierający 2, 3 lub więcej grup reaktywnych, który stanowi rdzeń struktury rozgałęzionej. Może to być sam monomer rozgałęziający, jak również dodatkowo wprowadzony związek jak np. trimetylolopropan, gliceryna itp. Jest on odpowiednio aktywowany przed dodaniem monomeru rozgałęziającego przez dodatek np. środka deprotonującego Metoda syntezy polimeru hiperrozgałęzionego przez polimeryzację z otwarciem pierścienia monomeru typu AB n Metoda syntezy polimerów hiperrozgałęzionych przez polimeryzację z otwarciem pierścienia AB n zaczęła się rozwijać w 1992 roku, kiedy to Suzuki 8 rozpoczął swe prace badawcze nad syntezą rozgałęzionych makromolekuł. Dalszy rozwój tej metody przyniosły prace badawcze prowadzone przez Sundera 9 i współpracowników. Metoda ta polega na wolnej addycji monomeru rozgałęziającego do aktywnych grup rdzenia. Wzrost ciężaru cząsteczkowego polimeru hiperrozgałęzionego następuje w wyniku ataku grupy reaktywnej startera (lub wytworzonej makrocząsteczki) na grupę reaktywną monomeru rozgałęziającego, a następnie otwarcie pierścienia i wytworzenie kolejnej grupy reaktywnej monomeru. Cykl ten powtarza się do momentu zakończenia dodawania monomeru rozgałęziającego. Z prac Sundera i in. 9 wynika, że szybkie dozowanie monomeru rozgałęziającego przyczynia się do powstawania różnego rodzaju struktur, takich jak np. struktur cyklicznych, dlatego w celu osiągnięcia jak najbardziej uporządkowanej struktury należy bardzo wolno dodawać monomer. 8 M. Suzuki, A. Ii, T. Saegusa, Macromolecules 1992, 25, A. Sunder, R. Hanselmann, H. Frey, R. Mülhaupt, Macromolecules 1999, 32,

18 7.3. Hiperrozgałęziony polimer otrzymany w reakcji polimeryzacji z otwarciem pierścienia Glicydol jest monomerem, który zawiera jedną grupę epoksydową i jedną hydroksylową reprezentuje monomer utajony typu AB 2. Został zastosowany przez Sundera i współpracowników 9 do syntezy hiperrozgałęzionego polihydroksyeteru, który był otrzymany w anionowej polimeryzacji z otwarciem pierścienia. H H 3 C H H K + + H T=100 C H 3 C H H H Schemat syntezy hiperrozgałęzionego poliglicydolu Częściowo zdeprotonowany (ok. 10 %) trimetylolopropan użyto jako starter w syntezie hiperrozgałęzionego polihydroksyeteru. Aby zminimalizować możliwość wewnątrzcząsteczkowych reakcji cyklizacji monomer rozgałęziający (glicydol) dozowany jest z bardzo małą szybkością. Z analizy widm 13 C NMR wynika, że w strukturze otrzymanych produktów występują ugrupowania pochodzące od układów liniowych, dendrymerycznych i terminalnych Synteza rozgałęzionego oligoglicerolu z wykorzystaniem węglanu glicerolu Glicydol jest toksycznym i kancerogennym monomerem, jest niestabilny, gdyż ulega łatwo homopolimeryzacji w warunkach normalnych, jak również jest monomerem drogim. Dlatego w naszym rozwiązaniu syntezę rozgałęzionego polihydroksyeteru prowadzono z udziałem innego monomeru rozgałęziającego typu AB 2, który jest stabilny, niedrogi i łatwy do otrzymania z odtwarzalnych surowców. Monomerem takim jest węglan gliceryny (4-hydroksymetylo-2-okso-1,3-dioksolan): 18

19 H 7.5. Synteza węglanu glicerolu w reakcji glicerolu z węglanem dimetylu Węglan glicerolu otrzymywano z prostych substratów, czyli glicerolu i węglanu dimetylu w obecności katalizatora wymiany estrowej - K 2 C 3. Należy podkreślić, że podaż węglanu dimetylu w ostatnich latach wyraźnie rośnie, a cena spada. Wynika to z dostępności i niskiej ceny surowców do jego wytwarzania. trzymywany jest bowiem z dwutlenku węgla i metanolu lub tlenku węgla i metanolu. Do reakcji użyto glicerol i węglan dimetylu w stosunku molowym 1 do 3. Reakcję prowadzono w temperaturze 75 C przez 3,5 h pod chłodnicą zwrotną bez odprowadzania metanolu. Po ochłodzeniu z układu poreakcyjnego oddestylowano w temperaturze 40 C, pod zmniejszonym ciśnieniem (pompka wodna) metanol i nadmiarową ilość węglanu dimetylu. H H H + H 3 C CH 3 H K C CH 3 H Schemat syntezy węglanu glicerolu W wyniku przeprowadzonych badań nad syntezą węglanu gliceryny stwierdzono, że przy zawartości wody w glicerynie powyżej 2% w produktach reakcji pozostaje nieprzereagowana gliceryna. Glicerol odwadniano metodą azeotropową za pomocą toluenu. Stosując glicerol o stęż. 98 %, w widmie 1 H NMR produktu reakcji brak jest sygnałów pochodzących od jego protonów w zakresie od 1 do 3 ppm. Proces wytwarzania węglanu glicerolu prowadzony jest w stosunkowo łagodnych warunkach, produkt praktycznie nie wymaga oczyszczania od resztek glicerolu. Ten sam katalizator może być wykorzystany na etapie polimeryzacji i następnie w procesie transestryfikacji. Wydajność reakcji jest praktycznie ilościowa. Węglan glicerolu ma postać wysokowrzącej cieczy. 19

20 7.6. Synteza rozgałęzionego oligomeru w reakcji trimetylolopropanu z węglanem glicerolu trzymany węglan glicerolu został zastosowany jako monomer rozgałęziający w syntezie rozgałęzionego glicerolu w reakcji z częściowo zdeprotonowanym trimetylolopropanem jako starterem. Syntezę rozgałęzionego oligoglicerolu prowadzono w temp. 170 C wolno dozując węglan glicerolu do trimetylolopropanu, w którym 10 % grup hydroksylowych przekształcono w alkoholanowe. H H H 3 C H 3 C H H K + + H H H + C 2 H H Schemat syntezy rozgałęzionego oligoglicerolu z węglanu glicerolu Synteza rozgałęzionego oligoglicerolu z użyciem metanolanu potasu surowce: trimetylolopropan (TMP) -3,2 g (23,8 mmola) CH 3 K + /CH 3 H o stęż. 5,37 M 1,4 ml (7,1 mmola) węglan glicerolu 32,1 g (0,271 mola) W kolbie trójszyjnej kulistej pojemności 150 ml zaopatrzonej w mieszadło magnetyczne umieszczono 3,2 g TMP. Przez układ przepuszczano azot i ogrzewano kolbę w łaźni olejowej o temp. 60 C w celu stopienia TMP. Po stopieniu TMP dodano do układu 1,4 ml MeK/MeH o stężeniu 5,370 m. Reakcję prowadzono przez około 50 minut. Następnie podniesiono temperaturę w łaźni olejowej do 110 C i oddestylowano metanol pod zmniejszonym ciśnieniem przez około 40 min. Po oddestylowaniu przez układ przepuszczano 20

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1)

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1) Przykład sprawozdania z analizy w nawiasach (czerwonym kolorem) podano numery odnośników zawierających uwagi dotyczące kolejnych podpunktów sprawozdania Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) analiza Wynik przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

Piroliza odpadowych poliolefin

Piroliza odpadowych poliolefin Politechnika Śląska Wydział Chemiczny Katedra Chemii, Technologii Nieorganicznej i Paliw Minimalizacja odpadów Technologia chemiczna Dąbrowa Górnicza sem. VI Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Piroliza

Bardziej szczegółowo

1. Logo 2. Kody 3. Pojemniki na odpady 4. Co nam daje segregacja śmieci 5. Co robić z odpadami 6. Składowanie 7. Utylizacja 8. Kompostowanie 9.

1. Logo 2. Kody 3. Pojemniki na odpady 4. Co nam daje segregacja śmieci 5. Co robić z odpadami 6. Składowanie 7. Utylizacja 8. Kompostowanie 9. 1. Logo 2. Kody 3. Pojemniki na odpady 4. Co nam daje segregacja śmieci 5. Co robić z odpadami 6. Składowanie 7. Utylizacja 8. Kompostowanie 9. Recykling 10. Zgnieć butelkę 11. Czy wiesz że 12. Używamy

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Celem ćwiczenia jest: wykrywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych

Bardziej szczegółowo

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk i recykling założenia prawne Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk Odzysk ( ) jakikolwiek proces, którego wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie

Bardziej szczegółowo

Gospodarka odpadami komunalnymi w województwie lubelskim w 2014 roku

Gospodarka odpadami komunalnymi w województwie lubelskim w 2014 roku URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE OPRACOWANIA SYGNALNE Lublin, lipiec 2015 r. Kontakt: SekretariatUSLUB@stat.gov.pl Tel. 81 533 20 51, Fax 81 533 27 61 Internet: http://lublin.stat.gov.pl Gospodarka odpadami

Bardziej szczegółowo

Cywilizacja śmieci szansa czy zagrożenie?

Cywilizacja śmieci szansa czy zagrożenie? - Cywilizacja śmieci szansa czy zagrożenie? Recykling odpadów odzysk surowców wtórnych z odpadów komunalnych Tarnów, 12 grudnia 2014 r. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna Spectral KLAR 505 Dwuskładnikowy bezbarwny lakier akrylowy VHS. PRODUKTY POWIĄZANE. Utwardzacz standardowy, szybki, wolny

Karta Techniczna Spectral KLAR 505 Dwuskładnikowy bezbarwny lakier akrylowy VHS. PRODUKTY POWIĄZANE. Utwardzacz standardowy, szybki, wolny Dwuskładnikowy bezbarwny lakier akrylowy VHS. H 6115 PLAST 775 HS-D11 EXTRA 835 EXTRA 895 PRODUKTY POWIĄZANE Lakier akrylowy VHS Utwardzacz standardowy, szybki, wolny Dodatek zwiększający elastyczność

Bardziej szczegółowo

OTRZYMYWANIE KARBOKSYMETYLOCELULOZY

OTRZYMYWANIE KARBOKSYMETYLOCELULOZY Katedra Chemii Organicznej, Bioorganicznej i Biotechnologii OTRZYMYWANIE KARBOKSYMETYLOCELULOZY Prowadzący: mgr inż. Marta Grec Miejsce ćwiczeń: sala 102 1. Cel ćwiczenia Celem doświadczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

ROCZNA ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI NA TERENIE MIASTA I GMINY SZCZEBRZESZYN ZA 2014 ROK SZCZEBRZESZYN, KWIECIEŃ 2015 ROK

ROCZNA ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI NA TERENIE MIASTA I GMINY SZCZEBRZESZYN ZA 2014 ROK SZCZEBRZESZYN, KWIECIEŃ 2015 ROK URZĄD MIEJSKI W SZCZEBRZESZYNIE ROCZNA ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI NA TERENIE MIASTA I GMINY SZCZEBRZESZYN ZA 2014 ROK SZCZEBRZESZYN, KWIECIEŃ 2015 ROK Wprowadzenie Cel przygotowania analizy Niniejszy

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak Opracował dr inż. Tadeusz Janiak 1 Uwagi dla wykonujących ilościowe oznaczanie metodami spektrofotometrycznymi 3. 3.1. Ilościowe oznaczanie w metodach spektrofotometrycznych Ilościowe określenie zawartości

Bardziej szczegółowo

FIDI DESTYLACJA ROZPUSZCZALNIKÓW

FIDI DESTYLACJA ROZPUSZCZALNIKÓW Inwestycja przynosząca zysk dla inwestora oraz środowiska FIDI DESTYLACJA ROZPUSZCZALNIKÓW RS 120 RS 250 RS V 600 RS 120 + myjnia LM 80 U Seria przemysłowa Oszczędność: do 65% kosztów rozpuszczalników

Bardziej szczegółowo

PROTECT 360 Karta Techniczna LT-02-09 04.02.2016. Karta techniczna PROTECT 360 Podkład epoksydowy antykorozyjny WŁAŚCIWOŚCI

PROTECT 360 Karta Techniczna LT-02-09 04.02.2016. Karta techniczna PROTECT 360 Podkład epoksydowy antykorozyjny WŁAŚCIWOŚCI Karta techniczna Podkład epoksydowy antykorozyjny WŁAŚCIWOŚCI PODKŁAD EPOKSYDOWY podkład antykorozyjny, zapewniający znakomitą ochronę powierzchni stalowych dzięki wysokojakościowym żywicom i aktywnym

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna Spectral UNDER 385 Dwuskładnikowy podkład epoksydowy PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral H 6985 Spectral EXTRA 745

Karta Techniczna Spectral UNDER 385 Dwuskładnikowy podkład epoksydowy PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral H 6985 Spectral EXTRA 745 Dwuskładnikowy podkład epoksydowy H 6985 EXTRA 745 PRODUKTY POWIĄZANE Podkład epoksydowy Utwardzacz Barwnik do podkładu WŁAŚCIWOŚCI Szybkoschnący podkład epoksydowy Bardzo dobra przyczepność do elementów

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie składu morfologicznego. Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski

Oznaczanie składu morfologicznego. Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski Oznaczanie składu morfologicznego Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski Pobieranie i przygotowywanie próbek Przedmiot procedury - metoda oznaczania składu morfologicznego odpadów

Bardziej szczegółowo

EKO-DUR LAKIER LAKIER DO POSADZEK BETONOWYCH

EKO-DUR LAKIER LAKIER DO POSADZEK BETONOWYCH KARTA TECHNICZNA EKO-DUR LAKIER LAKIER DO POSADZEK BETONOWYCH NORMY, ATESTY, APROBATY, BADANIA: OBOWIĄZUJĄCA NORMA: ZN/ 2014 / AKSIL 2 ZGODNOŚĆ Z NORMĄ: PN-C-81916 i PN-EN 13813 OPIS PRODUKTU: EKO-DUR

Bardziej szczegółowo

Segregacja śmieci jak to robić? Jak segregować odpady komunalne?

Segregacja śmieci jak to robić? Jak segregować odpady komunalne? Segregacja śmieci jak to robić? Jak segregować odpady komunalne? W związku z licznymi wątpliwościami jakie pojawiają się w trakcie segregacji odpadów przez mieszkańców nieruchomości, poniżej przedstawiono

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 30 ... I etap transestryfikacji

ĆWICZENIE 30 ... I etap transestryfikacji ĆWICZENIE 30 Wykonujący Data..... I etap transestryfikacji Objętość oleju[ml] Objętość wprowadzonego 1M KOH Czas rozpoczęcia mieszania Czas zatrzymania mieszadła Masa kolby do frakcji glicerynowej II etap

Bardziej szczegółowo

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH Wyk. Maria Anna Wiercińska SPIS TREŚCI 1. PODSTAWOWE POJĘCIA Odpady opakowaniowe Gospodarka odpadami opakowaniowymi

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna Spectral KLAR 565 Dwuskładnikowy bezbarwny lakier akrylowy VHS. PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral EXTRA 895. Rozcieńczalnik do cieniowania

Karta Techniczna Spectral KLAR 565 Dwuskładnikowy bezbarwny lakier akrylowy VHS. PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral EXTRA 895. Rozcieńczalnik do cieniowania Dwuskładnikowy bezbarwny lakier akrylowy VHS. Spectral PLAST 775 Spectral EXTRA 895 PRODUKTY POWIĄZANE Lakier akrylowy VHS Utwardzacz standardowy, szybki Dodatek zwiększający elastyczność Rozcieńczalnik

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy Wierzbinek za 2013 r.

Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy Wierzbinek za 2013 r. Gmina Wierzbinek Pl. Powstańców Styczniowych 110 62-619 Sadlno Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy Wierzbinek za 2013 r. Wierzbinek 2014-1 - 1. Wprowadzenie 1.1. Cel przygotowania

Bardziej szczegółowo

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ CELE PROJEKTU 1. Wdrożenie metody utylizacji osadów ściekowych w postać kruszyw sztucznych

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 )

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 ) PRZYKŁADOWE ZADANIA Z DZIAŁÓW 9 14 (stężenia molowe, procentowe, przeliczanie stężeń, rozcieńczanie i zatężanie roztworów, zastosowanie stężeń do obliczeń w oparciu o reakcje chemiczne, rozpuszczalność)

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE

TWORZYWA BIODEGRADOWALNE TWORZYWA BIODEGRADOWALNE Opracowały: Joanna Grzegorzek kl. III a TE Katarzyna Kołdras kl. III a TE Tradycyjne tworzywa sztuczne to materiały składające się z polimerów syntetycznych. Większość z nich nie

Bardziej szczegółowo

1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13

1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13 Spis treści Wstęp... 11 1 Węgle brunatny, kamienny i antracyt podstawowe kopaliny organiczne... 13 1.1. Geneza organicznej substancji węglowej złóż... 13 1.2. Pozostałe składniki złóż węgli brunatnych,

Bardziej szczegółowo

DESTYLACJA JAKO METODA WYODRĘBNIANIA I OCZYSZCZANIA ZWIĄZKÓW CHEMICZNYCH

DESTYLACJA JAKO METODA WYODRĘBNIANIA I OCZYSZCZANIA ZWIĄZKÓW CHEMICZNYCH DESTYLCJ JKO METOD WYODRĘNINI I OCZYSZCZNI ZWIĄZKÓW CHEMICZNYCH Zakres materiału: - metody rozdzielania substancji, - destylacja - charakter wykorzystywanych zjawisk, typy destylacji, zastosowanie, charakterystyka

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych 2) Dz.U.2009.18.98 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych (Dz. U. z dnia 4 lutego 2009 r.) Na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

Selektywna zbiórka odpadów na terenie Gminy Wilków

Selektywna zbiórka odpadów na terenie Gminy Wilków Selektywna zbiórka odpadów na terenie Gminy Wilków Segregacja odpadów, którą proponujemy rozpocząć od wyodrębnienia odpadów szklanych i tzw. frakcji suchej jest pierwszym krokiem do życia w czystym i zadbanym

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA M.14.02.01.

SPECYFIKACJA TECHNICZNA M.14.02.01. SPECYFIKACJA TECHNICZNA M.14.02.01. POKRYWANIE POWŁOKAMI MALARSKIMI ELEMENTÓW KONSTRUKCJI MOSTOWYCH 1. Wstęp 1.1. Przedmiot ST Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. w sprawie wykazu substancji, których stosowanie

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych ĆWICZENIE 2 Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych Część doświadczalna 1. Metody jonowymienne Do usuwania chromu (VI) można stosować między innymi wymieniacze jonowe. W wyniku przepuszczania

Bardziej szczegółowo

PERFEKCYJNY EFEKT W KAŻDYCH WARUNKACH!

PERFEKCYJNY EFEKT W KAŻDYCH WARUNKACH! PERFEKCYJNY EFEKT W KAŻDYCH WARUNKACH! UBS środek ochrony karoserii MULTI szpachlówka multifunkcyjna FÜLLER 100 podkład akrylowy FIBER szpachlówka z włóknem szklanym KLARLACK 400 lakier akrylowy www.ultraline.novol.pl

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

RHEOTEST Medingen Reometr rotacyjny RHEOTEST RN oraz lepkościomierz kapilarny RHEOTEST LK Zastosowanie w chemii polimerowej

RHEOTEST Medingen Reometr rotacyjny RHEOTEST RN oraz lepkościomierz kapilarny RHEOTEST LK Zastosowanie w chemii polimerowej RHEOTEST Medingen Reometr rotacyjny RHEOTEST RN oraz lepkościomierz kapilarny RHEOTEST LK Zastosowanie w chemii polimerowej Zadania w zakresie badań i rozwoju Roztwory polimerowe stosowane są w różnych

Bardziej szczegółowo

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu.

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu. Chemia Zestaw I 1. Na lekcjach chemii badano właściwości: żelaza, węgla, cukru, miedzi i magnezu. Który z zestawów badanych substancji zawiera tylko niemetale? A Węgiel, siarka, tlen. B Węgiel, magnez,

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI 62 200 Gniezno, ul. Pałucka 2733 tel./fax. (061) 667 53 33 do 34 Data aktualizacji: 2009.01.12 Data wydruku: 2009.01.12 KARTA CHARAKTERYSTYKI (podstawa: Rozporządzenie MZ. Dz. U. Nr 140. poz. 1171 z dnia

Bardziej szczegółowo

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji.

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji. test nr 2 Termin zaliczenia zadań: IIIa - 29 października 2015 III b - 28 października 2015 zad.1 Reakcja rozkładu tlenku rtęci(ii) 1. Narysuj schemat doświadczenia, sporządź spis użytych odczynników,

Bardziej szczegółowo

Proekologiczna instalacja pilotażowa do produkcji emulsji asfaltowych modyfikowanych nanostrukturami z polimerów odpadowych

Proekologiczna instalacja pilotażowa do produkcji emulsji asfaltowych modyfikowanych nanostrukturami z polimerów odpadowych Proekologiczna instalacja pilotażowa do produkcji emulsji asfaltowych modyfikowanych nanostrukturami z polimerów odpadowych Zagospodarowanie odpadów polimerowych przy produkcji nowatorskich emulsji asfaltowych

Bardziej szczegółowo

matowy, półpołysk 12 miesięcy w oryginalnych opakowaniach, w suchych pomieszczeniach w temperaturze 10 35 C

matowy, półpołysk 12 miesięcy w oryginalnych opakowaniach, w suchych pomieszczeniach w temperaturze 10 35 C VULMKORIZ-R RF PRZYJAZNE ŚRODOWISKU ROZCIEŃCZALNE W WODZIE DLA ŚRODOWISKA NATURALNEGO NIESZKODLIWE DLA ZDROWIA Opis produktu: to jednoskładnikowa, wodorozcieńczalna farba antykorozyjna do pokryć dachowych,

Bardziej szczegółowo

Pobieranie oraz wstępne przygotowywanie próbek odpadów do badań. Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski

Pobieranie oraz wstępne przygotowywanie próbek odpadów do badań. Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski Pobieranie oraz wstępne przygotowywanie próbek odpadów do badań Prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak Uniwersytet Zielonogórski Przedmiot procedury Przedmiot procedury: przedmiotem procedury jest metoda

Bardziej szczegółowo

matowy, półpołysk, połysk 12 miesięcy w oryginalnych opakowaniach, w suchych pomieszczeniach w temperaturze 10 35 C

matowy, półpołysk, połysk 12 miesięcy w oryginalnych opakowaniach, w suchych pomieszczeniach w temperaturze 10 35 C VULMKORIZ-PUR OIL PRZYJAZNE ŚRODOWISKU ROZCIEŃCZALNE W WODZIE DLA ŚRODOWISKA NATURALNEGO NIESZKODLIWE DLA ZDROWIA Opis produktu: to jednoskładnikowa, poliuretanowa antykorozyjna farba pigmentowana fosforanem

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap rejonowy rok szkolny 2011/2012 wylosowany numer uczestnika konkursu Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW Jerzy Wójcicki Andrzej Zajdel TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW 1. OPIS PRZEDSIĘWZIĘCIA 1.1 Opis instalacji Przedsięwzięcie obejmuje budowę Ekologicznego Zakładu Energetycznego

Bardziej szczegółowo

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria 5. STECHIOMETRIA 25 5. Stechiometria 5.1. Ile gramów magnezu wzięło udział w reakcji z tlenem, jeśli otrzymano 6,0 g tlenku magnezu? Odp. 3,60 g 5.2. Do 50 cm 3 roztworu kwasu siarkowego (VI) o stężeniu

Bardziej szczegółowo

SurTec 619 fosforanowanie cynkowe

SurTec 619 fosforanowanie cynkowe SurTec 619 fosforanowanie cynkowe Właściwości do zastosowania w procesach zanurzeniowych do stali detale pokryte warstwą fosforanu można poddawać dalszej obróbce plastycznej np: tłoczenie, wykrawanie,

Bardziej szczegółowo

Celux UN WYRÓB DO STOSOWANIA PRZEMYSŁOWEGO

Celux UN WYRÓB DO STOSOWANIA PRZEMYSŁOWEGO 1/5 01 sierpnia 2008 CELUX UN jest poliuretanową gruntoemalią, opartą o kombinację żywicy poliestrowej i utwardzacza izocyjanianu alifatycznego. GŁÓWNE CECHY UŻYTKOWE: - Tworzy zestawy powłok, nadające

Bardziej szczegółowo

Ocena cyklu życia (LCA) systemów gospodarki odpadami

Ocena cyklu życia (LCA) systemów gospodarki odpadami Ocena cyklu życia (LCA) systemów gospodarki odpadami Emilia den Boer Instytut Inżynierii Ochrony Środowiska Politechnika Wrocławska XVI Ogólnopolska Konferencja Szkoleniowa - Kompleksowa gospodarka odpadami;

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA SZTUCZNE. Tworzywa sztuczne - co to takiego?

TWORZYWA SZTUCZNE. Tworzywa sztuczne - co to takiego? TWORZYWA SZTUCZNE Tworzywa sztuczne - co to takiego? To materiały składające się z polimerów syntetycznych (wytworzonych sztucznie przez człowieka i nie występujących w naturze) lub zmodyfikowanych polimerów

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne)

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Zadanie 7 (1 pkt) Uporządkuj podane ilości moli związków chemicznych według rosnącej liczby

Bardziej szczegółowo

PVD-COATING PRÓŻNIOWE NAPYLANIE ALUMINIUM NA DETALE Z TWORZYWA SZTUCZNEGO (METALIZACJA PRÓŻNIOWA)

PVD-COATING PRÓŻNIOWE NAPYLANIE ALUMINIUM NA DETALE Z TWORZYWA SZTUCZNEGO (METALIZACJA PRÓŻNIOWA) ISO 9001:2008, ISO/TS 16949:2002 ISO 14001:2004, PN-N-18001:2004 PVD-COATING PRÓŻNIOWE NAPYLANIE ALUMINIUM NA DETALE Z TWORZYWA SZTUCZNEGO (METALIZACJA PRÓŻNIOWA) *) PVD - PHYSICAL VAPOUR DEPOSITION OSADZANIE

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Klasyczna Analiza Jakościowa Organiczna, Ćw. 4 - Identyfikacja wybranych cukrów Ćwiczenie 4 Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Zagadnienia teoretyczne: 1. Budowa

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wytyczne selektywnego zbierania odpadów komunalnych w Gminie Rojewo

Podstawowe wytyczne selektywnego zbierania odpadów komunalnych w Gminie Rojewo Podstawowe wytyczne selektywnego zbierania odpadów komunalnych w Gminie Rojewo KOLOR ŻÓŁTY TWORZYWA SZTUCZNE I OPAKOWANIA Z TWORZYW SZTUCZNYCH, METALE I OPAKOWANIA Z METALI; ZANIM WRZUCISZ OPRÓŻNIJ, ZGNIEĆ

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego Płyn do usuwania tapet ATLAS ALPAN

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego Płyn do usuwania tapet ATLAS ALPAN Identyfikacja przedsiębiorstwa Nazwa i adres firmy: 1. Wytwórnia Klejów i Zapraw Budowlanych ATLAS Grzelak i wspólnicy spółka jawna 91-222 Łódź, ul. Św. Teresy105 Numer telefonu: (042) 631 89 45 Numer

Bardziej szczegółowo

Ekologia i Oszczędności

Ekologia i Oszczędności Ekologia i Oszczędności B E L O W N I C E Dlaczego warto w pełni angażować się w recykling odpadów? Chronimy nasze otoczenie i własne zdrowie. Utrzymujemy naturalny stan przyrody. Obniżamy zapotrzebowanie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 2: Stężenia

Ćwiczenia nr 2: Stężenia Ćwiczenia nr 2: Stężenia wersja z 5 listopada 2007 1. Ile gramów fosforanu(v) sodu należy zużyć w celu otrzymania 2,6kg 6,5% roztworu tego związku? 2. Ile należy odważyć KOH i ile zużyć wody do sporządzenia

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA FOLII STRETCH

SPECYFIKACJA TECHNICZNA FOLII STRETCH SPECYFIKACJA TECHNICZNA FOLII STRETCH 1. OPIS PRODUKTU Przedmiotem specyfikacji technicznej jest polietylenowa, 32 warstwowa, przezroczysta folia stretch LLDPE otrzymywana przez wytłaczanie metodą wylewu

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy Przeciszów za 2014 rok

Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy Przeciszów za 2014 rok Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy Przeciszów za 2014 rok Przeciszów, dn. 30.04.2015 I. Wprowadzenie 1. Cel przygotowania analizy Niniejszy dokument stanowi roczną analizę stanu

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenia REACH i CLP praktyczne i ważne informacje dla przedsiębiorstw z branży tworzyw sztucznych i gumy Dr inż. Monika Wasiak-Gromek

Rozporządzenia REACH i CLP praktyczne i ważne informacje dla przedsiębiorstw z branży tworzyw sztucznych i gumy Dr inż. Monika Wasiak-Gromek Rozporządzenia REACH i CLP praktyczne i ważne informacje dla przedsiębiorstw z branży tworzyw sztucznych i gumy Dr inż. Monika Wasiak-Gromek Krajowe Centrum Informacyjne ds. REACH Biuro do Spraw Substancji

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych 1. Wielkości i jednostki stosowane do wyrażania ilości materii 1.1 Masa atomowa, cząsteczkowa, mol Masa atomowa Atomy mają

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY INFORMACJA DO ZADAŃ 678 680 Poniżej przedstawiono wzory półstrukturalne lub wzory uproszczone różnych węglowodorów. 1. CH 3 2. 3. CH 3 -CH 2 -CH C CH 3 CH 3 -CH-CH 2 -C

Bardziej szczegółowo

OTRZYMYWANIE BIODIESLA W PROCESIE TRANSESTRYFIKACJI OLEJU ROŚLINNEGO

OTRZYMYWANIE BIODIESLA W PROCESIE TRANSESTRYFIKACJI OLEJU ROŚLINNEGO OTRZYMYWANIE BIODIESLA W PROCESIE TRANSESTRYFIKACJI OLEJU ROŚLINNEGO CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie procesu zasadowej transestryfikacji oleju roślinnego, wstępne oczyszczenie uzyskanych

Bardziej szczegółowo

Informacja do zadań 1. 2. Woda morska zawiera średnio 3,5% soli.

Informacja do zadań 1. 2. Woda morska zawiera średnio 3,5% soli. Informacja do zadań 1. 2. Woda morska zawiera średnio 3,5% soli. Zadanie 1. (0.1) Które zdanie jest prawdziwe? A. W 100 g wody morskiej znajduje się 3,5 g soli. B. W 103,5 g wody morskiej znajduje się

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Zielona chemia (część 2)

Wykład 3. Zielona chemia (część 2) Wykład 3 Zielona chemia (część 2) Glicerol jako zielony rozpuszczalnik Nietoksyczny, tani, łatwo dostępny, odnawialny, wysoka temp. wrzenia (nie jest klasyfikowany jako LZO/VOC), polarny, może być stosowany

Bardziej szczegółowo

KARTA PRODUKTU "RC 74 CX-80 RC74

KARTA PRODUKTU RC 74 CX-80 RC74 KARTA PRODUKTU "RC 74 CX-80 RC74 OPIS PRODUKTU CX-80 RC74 jest jedno składnikowym, anaerobowym, uszczelniaczem powierzchni płaskich o średnio niskiej wytrzymałości. CX-80 RC74 jest tiksotropowym produktem,

Bardziej szczegółowo

KONCENTRATY BIAŁE INFORMACJE TECHNICZNE

KONCENTRATY BIAŁE INFORMACJE TECHNICZNE INFORMACJE TECHNICZNE GLOBAL COLORS GROUP oferuje koncentraty najwyższej jakości sprzedawane pod lokalnymi markami KRITILEN=POLI CH=ROMBEST=SENKROFIL. Koncentraty KRITILEN WHITE (białe) są koncentratami

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami

Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami Doc dr Lidia Sieja INSTYTUT EKOLOGII TERENÓW UPRZEMYSŁOWIONYCH Katowice Bilans odpadów wytworzonych w 2004r Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI 62 200 Gniezno, ul. Pałucka 2733 tel./fax. (061) 667 53 33 do 34 Data aktualizacji: 2009.01.12 Data wydruku: 2009.01.12 KARTA CHARAKTERYSTYKI (podstawa: Rozporządzenie MZ. Dz. U. Nr 140. poz. 1171 z dnia

Bardziej szczegółowo

Kontrolowana polimeryzacja rodnikowa

Kontrolowana polimeryzacja rodnikowa Laboratorium Polimery i Biomateriały Ćwiczenie laboratoryjne Kontrolowana polimeryzacja rodnikowa Instrukcja Opracowała dr Elżbieta Megiel Wydział Chemii Uniwersytetu Warszawskiego Zakład Dydaktyczny Technologii

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki Preparatu Chemicznego

Karta Charakterystyki Preparatu Chemicznego Data aktualizacji : 18.06.2003 r LOTOS PŁYN DO CZYSZCZENIA TAPICERKI TAPICAR Strona 1 z 5 Karta Nr L 199 Karta Charakterystyki Preparatu Chemicznego Producent: ORGANIKA-CAR Spółka Akcyjna Adres: 91-203

Bardziej szczegółowo

Problematyka i nowe obowiązki gmin wynikające z nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Problematyka i nowe obowiązki gmin wynikające z nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Problematyka i nowe obowiązki gmin wynikające z nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Opracowanie: Magdalena Walkusz Inspektor ds. ochrony środowiska Anna Lasota Żabińska Podinspektor

Bardziej szczegółowo

Oferta handlowa. Witamy. Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych.

Oferta handlowa. Witamy. Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych. Oferta handlowa Witamy Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych. Naszym głównym celem jest dostarczenie klientom najwyższej jakości produkt w

Bardziej szczegółowo

TRANSTHERM Płyny niezamarzające do instalacji chłodniczych, klimatyzacyjnych, grzewczych, przeciwpożarowych, solarnych i pomp ciepła

TRANSTHERM Płyny niezamarzające do instalacji chłodniczych, klimatyzacyjnych, grzewczych, przeciwpożarowych, solarnych i pomp ciepła TRANSTHERM Płyny niezamarzające do instalacji chłodniczych, klimatyzacyjnych, grzewczych, przeciwpożarowych, solarnych i pomp ciepła Informacja o produkcie Płyny niezamarzające TRANSTHERM produkowane są

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Technologia wymagania edukacyjne

Technologia wymagania edukacyjne Technologia wymagania edukacyjne Zawód: Lakiernik 714(03) SZPN/SZ/07/19 714[03]/ZSZ/MENiS/ 2002.08.26 Program wykonany przez mgr inż. Tomasza Reclika Liczba godzin: 2 kl.-4 2012/13 Klasa II 1. Nanoszenie

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

(86) Data 1 numer zgłoszenia międzynarodowego. 08.07.1994, PCT/AT94/00088

(86) Data 1 numer zgłoszenia międzynarodowego. 08.07.1994, PCT/AT94/00088 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 181344 (21) Numer zgłoszenia: 312565 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia 08.07.1994 (86) Data 1 numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Zakład Gospodarki Odpadami Komunalnymi Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością CENNIK. za przyjęcie i zagospodarowanie odpadów w

Zakład Gospodarki Odpadami Komunalnymi Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością CENNIK. za przyjęcie i zagospodarowanie odpadów w Zakład Gospodarki Odpadami Komunalnymi Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością CENNIK za przyjęcie i zagospodarowanie odpadów w Zakładzie Gospodarki Odpadami Komunalnymi w Rzędowie RIPOK Obowiązuje od

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy Orla za 2014 r.

Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy Orla za 2014 r. Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy Orla za 2014 r. Orla, dnia 30 kwietnia 2015r. Spis treści: 1. Cel i założenia analizy...3 2. Regulacje prawne z zakresu gospodarki odpadami...3

Bardziej szczegółowo

URZĄD GMINY MASŁOWICE INFORMUJE

URZĄD GMINY MASŁOWICE INFORMUJE URZĄD GMINY MASŁOWICE INFORMUJE W wyniku przeprowadzonego przetargu nieograniczonego na odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych z terenu Gminy Masłowice wyłoniono Wykonawcę tego zadania, którym zostało

Bardziej szczegółowo

przestrzeń natura lnie wypełniona ekologiczny materiał zabezpieczający W trosce o środowisko...

przestrzeń natura lnie wypełniona ekologiczny materiał zabezpieczający W trosce o środowisko... przestrzeń natura lnie wypełniona ekologiczny materiał zabezpieczający W trosce o środowisko... Bezpieczny dla środowiska Skro pak to przyjazny środowisku materiał przeznaczony do zabezpieczania przesyłek

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych

Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Materiały budowlane - systematyka i uwarunkowania właściwości użytkowych Kompozyty Większość materiałów budowlanych to materiały złożone tzw. KOMPOZYTY składające się z co najmniej dwóch składników występujących

Bardziej szczegółowo