Czynniki lokalizacji przedsiębiorstw w poszukiwaniu dobrego klimatu dla przedsiębiorczości

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Czynniki lokalizacji przedsiębiorstw w poszukiwaniu dobrego klimatu dla przedsiębiorczości"

Transkrypt

1 Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego dr Anna Hildebrandt Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Gdańsk, Czynniki lokalizacji przedsiębiorstw w poszukiwaniu dobrego klimatu dla przedsiębiorczości Ojcem teorii lokalizacji jest A. Weber. W swej analizie rozróżnił on czynniki, które determinują rozmieszczenie przemysłów między regionami (ogólne czynniki lokalizacji) i czynniki, determinujące lokalizację przemysłu w obrębie jednego regionu (czynniki specyficzne). Za koszty Weber uznał koszty nakładów (materiałów), pracy i transportu. Jako, że różnice w cenach materiałów mogą być zredukowane do różnic w kosztach transportu tych materiałów, istotne są tylko dwa koszty: pracy i transportu. W przypadku braku różnic w kosztach pracy, wybór lokalizacji będzie oparty o najmniejsze koszty transportu (uzależnione od wagi i dystansu). Optymalną lokalizację determinują trzy czynniki: - współczynnik materiałów (stanowiący stosunek wagi materiałów do wagi produktów finalnych), - współczynnik pracy, - efekty aglomeracji i deglomeracji. Teoria Webera to teoria zorientowana kosztowo. Poszukiwał on punktu w przestrzeni, gdzie, przy innych warunkach nie zmienionych, suma kosztów produkcji i transportu będzie najniższa. A. Lösch wskazał, że uzupełnieniem tej teorii jest strona popytowa obok kosztowej. Tylko w przypadku braku elastyczności popytu lokalizacja firmy nie wpływa na wielkość popytu na produkty firmy, a dalej na wielkość jej produkcji. W praktyce wpływ lokalizacji na produkcję różni się miedzy sektorami. Konsekwencją obu koncepcji jest to, że optymalna lokalizacja firmy jest zdeterminowana nie przez minimalne koszty ani nie przez maksymalne przychody brutto ale przez maksymalną różnicę (przychody netto) między dwoma wielkościami. Podejście makroekonomiczne. Modele grawitacji i potencjału W obu podejściach Webera i Löscha zakłada się, że każda firma posiada dobrą wiedzę na temat wielkości potencjalnego rynku na swoje produkty. Handel w modelu potencjału jest proporcjonalny do odwrotności fizycznej odległości. Brakuje tu jednak zachowania producentów w różnych okolicznościach. Koszty transportu i koszty odległości W teoriach tych brane pod uwagę są nie tylko fizyczne koszty transportu ale także wszystkie koszty w czasie, jak pieniądze, ryzyko związane z transportem lub inne związane z potrzebą komunikacji kwestią bardzo ważną w teorii komunikacji. Koszty komunikacji stały się istotne wraz z rozwojem sektora usług.

2 Relatywna waga kosztów transportu Lokalizacja firm koncentruje się na rynku lub tam, gdzie znajdują się surowce. Teoria Webera mówi, że różne koszty stanowią kategorię liniowej funkcji odległości. Dla wielu aktywności ekonomicznych koszty transportu nie stanowią ważnego elementu kosztów całkowitych. Dzieje się tak dlatego, że koszty te są często małe na danym poziomie produkcji i nie bierze się pod uwagę zagregowanych kosztów transportu. Koszty transportu nie są proporcjonalne do odległości, jak zakłada to prosty model Webera, gdyż koszty załadunku i rozładunku są kosztami stałymi, niezależnymi od odległości. Koszty odległości Czynnik odległości ma duże znaczenie przy wyborze lokalizacji firmy. L.H. Klaassen uważa, że koszty transportu odnoszą się do materialnego, fizycznego pokonywania odległości, natomiast koszty komunikacji to koszty umożliwiające redukcję luki ekonomicznej między lokalizacjami. Koszty komunikacji nabrały znaczenia wraz z rozwojem sektora usług. Przy założeniu, że koszty komunikacji stanowią funkcję odległości i mogą być nazwane kosztami odległości, koncepcja ta zbliża się do ekonomii aglomeracji. Koszty odległości wyrażają koszty utraty łatwej komunikacji z dostawcami, odbiorcami i serwisem. Koncepcja potencjału ekonomicznego Metoda mierzenia atrakcyjności regionu z punktu widzenia lokalizacji przemysłu opiera się na obliczeniu ekonomicznego potencjału każdego regionu. Potencjał ekonomiczny danego regionu uzyska się przez zsumowanie regionalnych przychodów w regionie i wokół niego. Przychód każdego regionu jest najpierw podzielony przez koszty odległości do tego regionu. Następujące dwa czynniki są brane pod uwagę: główne źródła nakładów i główne rynki zbytu produktów, koszt odległości z każdego miejsca. Biorąc pod uwagę pierwszy czynnik, należy pamiętać, że obszary o gęstej populacji są źródłem najważniejszych czynników (zdywersyfikowanej siły roboczej, specjalistycznych usług, serwisów, niskich kosztów komunikacji) i głównych rynków. Zdolność regionu do funkcjonowania jako rynek zbytu dla produkcji i jako dostawca nakładów może być mierzony przychodem regionalnym. Obszarem najbardziej przyciągającym przemysł będzie region, gdzie koszty odległości dla wszystkich możliwych rynków są najniższe. Istota czynnika lokalizacji W ostatnich dekadach zastanawiano się jakie czynniki decydują o lokalizacji przemysłu. Poniżej zaprezentowano rezultaty dwóch badań tego zagadnienia. Motywy lokalizacji inwestycji międzynarodowych w Europie Północno-Zachodniej Badanie to zostało przeprowadzone przez francuskie Centre de Recherches Economiques et de Gestion. W analizie rozróżniono czynniki krajowe od czynników regionalnych wpływających na zachowanie międzynarodowych firm przy poszukiwaniu lokalizacji nowych inwestycji bezpośrednich. Do badania wybrano 40 międzynarodowych firm, które na ankietowane pytania odpowiadały, że dany czynnik jest: bardzo ważny (3 punkty), ważny (2 punkty), mniej ważny 2

3 (1 punkt). Maksymalna liczba punktów dla danego czynnika mogła wynosić 120 (współczynnik ważności). Z danych zawartych w tabeli można wysnuć następujące wnioski: - czynniki narodowe, a szczególnie wizerunek kraju, są dla firm bardzo ważne, - czynniki poziomu regionalnego, które bezpośrednio wpływają na koszty są ważniejsze niż czynniki związane z kategorią środowisko. Tabela. Współczynnik ważności czynników lokalizacji firm (maksymalny = 100%, minimalny = 33,3%) Czynnik Wybór kraju System podatkowy Wydajność administracji Warunki kredytu i pomocy a) kredyt b) pomoc publiczna Firmy Pośrednic y Ogółe m Wybór regionu 1. Bezpośrednie składniki rozliczeń firmy Bliskość rynków zbytu Surowce naturalne a) materiały b) energia c) woda Siła robocza a) ilość b) kwalifikacje c) szkoły techniczne d) płace Infrastruktura ekonomiczna a) transport osób b) transport dóbr c) połączenia z europejskimi centrami decyzyjnymi d) telekomunikacja Lokale i tereny przemysłowe a) cena lokali b) dostępność lokali c) obszary przemysłowe 2. Środowisko Środowisko ekonomiczne a) przemysł b) usługi c) uniwersytety i ośrodki badawcze

4 Klimat społeczny a) siła związków zawodowych b) liczba strajków Klimat społeczno-kulturowy a) structures d accueil b) szkoły międzynarodowe c) rozrywka d) przyjęcie żon Regionalne grupy nacisku Ocena czynników lokalizacji 900 przedsiębiorstw przemysłowych we Flandrii Z poniższej tabeli wynika, że najważniejszym czynnikiem jest tu dostępność siły roboczej. Tabela. Ogólna ocena czynników lokalizacji (maksimum 400 punktów, minimum 0 punktów) Kategoria Czynnik lokalizacji Przyznan e punkty Dostępność niewykształconych i przeszkolonych pracowników 220 płci męskiej 140 Dostępność niewykształconych i przeszkolonych pracowników 210 płci żeńskiej 99 Dostępność wykształconych pracowników płci męskiej 176 Dostępność wykształconych pracowników płci żeńskiej 199 Dostępność personelu 253 Poziom płac 250 Wiara siły roboczej w firmę Klimat społeczny regionu Siła robocza (193) Infrastruktura (112) Nakład (108) Dostępność dobrych wodociągów Dostępność dobrych połączeń kolejowych Dostępność dobrych połączeń drogowych Usytuowanie blisko dróg szybkiego ruchu Bliskość portów wodnych Bliskość portów lotniczych Możliwości połączeń rurociągowych Dostępność wyposażonych lokali przemysłowych Dostępność wyposażonych lokali przemysłowych nad kanałem Cena za 1 m² lokali przemysłowych Dostępność materiałów w regionie Niskie koszty transportu materiałów i komponentów Dostępność wody chłodzącej Dostępność wody przemysłowej Możliwość uniknięcia marnotrawstwa wody Bliskość podobnych firm

5 Wynik (138) Środowisko (133) Regionalna pomoc finansowa (215) Bliskość innych przemysłów Obecność dodatkowych firm (backward linkage) Obecność dodatkowych firm (forward linkage) Lokalny rynek w regionie Dostęp do rynku belgijskiego Bliskość rynku niemieckiego Bliskość rynku holenderskiego Bliskość rynku francuskiego Bliskość rynku brytyjskiego Usytuowanie centralne w Europie Dostępność przyjaznego środowiska społecznego i kulturowego w regionie Bliskość dużych miast Odpowiednie budownictwo mieszkaniowe dla pracowników Obecność firm pomocniczych Bliskość firm finansowych Łatwy kontakt z dostawcami i odbiorcami Bliskość atrakcyjnych terenów rekreacyjnych Bliskość centrali firm Codzienne obyczaje w regionie Zachęty finansowe w ramach regionalnego prawa ekspansji na korzyść firm zlokalizowanych w słabiej rozwiniętych regionach Teorie przestrzennej dystrybucji aktywności ekonomicznych Modele organizacji przestrzennej Pionierskimi pracami na temat przestrzennej dystrybucji aktywności ekonomicznych są dzieła W. Christallera i A. Löscha. Analizę tych teorii przeprowadzili T. Hermansen i H.C.Bos. Ich teorie są w wielu kwestiach zgodne: - obie rozwijają system rynków w formie sześcioboku, - wyjaśniają symultaniczne istnienie aglomeracji miejskich różnej wielkości, - bazują na różnicach kosztów transportu, - obie teorie są bardzo proste i prowadzą do nierealnych wniosków. Obie teorie bazują na tych samych założeniach (tak jak teoria Tinbergena): - istnieją homogeniczne obszary o jednakowej dystrybucji, jakości warunków rolniczych oraz surowców naturalnych, - na wszystkich terenach składających się na dany obszar istnieje taka sama gęstość zaludnienia ( a także preferencje konsumentów i techniki produkcji każdego produktu), - koszty transportu i czynniki skali różnią się między produktami, - dla każdego produktu istnieje pewna funkcja popytu, - zakłada się, że wszyscy producenci zachowują się w sposób racjonalny. 5

6 Mając dane powyższe założenia, pytaniem jest jaka jest dystrybucja przestrzenna firm produkujących produkty o: 1) różnych kosztach transportu, 2) różnej funkcji popytu, 3) różnych efektach skali. Podobne teorie zostały rozwinięte w latach 60. przez J. Tinbergena i J. Friedmana. Ostatnio obrano podejście w kierunku teorii pól wzrostu Perrouxa i modelu atrakcyjności L.H. Klaassena i A.C. van Wickerena. Teoria centralnych miejsc Christallera Podstawowymi elementami teorii obszarów centralnych są: - obszarami centralnymi są centra tworzące własne środowisko, klimat, - istnieją różne rangi lub poziomy obszarów centralnych, - poziom obszaru centralnego jest z definicji uzależniony od promienia dóbr i usług, które są tam oferowane, - promień to maksymalna odległość, którą skłonni są pokonać ludzie kupujący dany produkt w centrum, - system obszarów centralnych jest tak skonstruowany, że sąsiadujące obszary centralne są zlokalizowane w jednakowej odległości od siebie. Jest to możliwe w przypadku, gdy centra zlokalizowane są w rogach trójkąta równobocznego. Obszar rynkowy ma, zatem, kształt sześcioboczny. - Struktura systemu obszarów centralnych opiera się na założeniu, że w środku trójkątów utworzonych przez 3 centra o jednakowej odległości od siebie będą powstawały nowe centra o niższym poziomie do momentu, aż nie zostanie zagospodarowany najmniejszy obszar rynkowy i obszary centralne niższego szczebla. Rezultatem tego jest rosnąca liczba centrów różnego szczebla. Christaller znalazł poparcie dla swej teorii w liczbie, wielkości i lokalizacji centrów południowych Niemiec. Teoria ta nie pozwala na specjalizację w obszarach centralnych lub na podział pracy inny niż ten, że centra wyższego szczebla dostarczają dobra obszarom szczebla niższego. Teoria lokalizacji Löscha Teoria zakłada istnienie obszaru, na którym rozkład populacji rolniczej i surowców naturalnych jest jednakowy. Powstanie działalności przemysłowej na tym terenie zależy od: - kosztów transportu, - możliwości wykorzystania efektów skali, - struktury popytu. Aktywność ekonomiczna jest: 1) scentralizowana, jeśli efekty skali są nieskończone lub jeśli koszty transportu są znikome, 2) rozproszona, jeśli brakuje efektów skali lub wysokie są koszty transportu. Przykładem jest branża browarnicza: istnieją tu efekty skali: nie każda rodzina robi własne piwo; koszty transportu są tu mało znaczące. Obszar rynkowy ma kształt koła. Jako, że koszty transportu obciążają konsumenta, rynek jest zdefiniowany przez ograniczenia popytu. Lösch poszukiwał sytuacji, w której koszty transportu będą najmniejsze czyli, gdzie, poprzez rotację sieci wokół miejsc centralnych, powstaną aglomeracje, w których skoncentrowana 6

7 będzie produkcja. W takim systemie koszty transportu będą zminimalizowane. W modelu istnieje sześć regionów o wielu aglomeracjach i sześć regionów o kilku aglomeracjach. Cechy takiego systemu przestrzennego grupowania są następujące: - istnieje nadrzędne centrum, gdzie produkowane są różne rodzaje dóbr, - istnieje specjalizacja, podział pracy i handel między centrami; mniejsze ośrodki dostarczają większym wyspecjalizowane produkty, - istnieje koncentracja ośrodków w obszarach bogatych w miasta (6) oddzielonych przez sektory (regiony) o niższym zagęszczeniu, - nie można wiele powiedzieć o wielkości ośrodków oprócz tego, że nadrzędne centrum jest większe od innych. Dyspersja przestrzenna według Tinbergena Model ma wyjaśnić, jak dobrać w centrach jednostki produkcji różnych branż, aby minimalizować koszty produkcji i transportu. Założenia modelu: - gospodarka zamknięta o jednakowym rozproszeniu produkcji rolniczej, - poza rolnicza część gospodarki jest podzielona na określone sektory, z których każdy liczy przedsiębiorstwa o minimalnej wielkości tak, aby osiągać minimalne koszty jednostkowe produkcji, które są stałe, gdy minimalna wielkość firmy zostaje przekroczona, - wszystkie produkty to finalne dobra, - firmy produkują tylko jedno dobro, - wszystkie koszty transportu są płacone przed producentów, - wszyscy konsumenci wydają swoje przychody w ten sam sposób; populacja jest wielkością stałą. Na podstawie całkowitego popytu na każdy produkt i minimalnej wielkości przedsiębiorstwa obliczyć można liczbę firm w każdym sektorze. Ranga każdego przemysłu zależy od liczby firm. Następnym krokiem jest znalezienie kombinacji firm należących do każdego sektora w każdym ośrodku, która minimalizuje całkowite koszty transportu i produkcji. Tu Tinbergen zakłada 3 hipotezy: - w każdym ośrodku jest zlokalizowany przemysł o randze h oraz wszystkie przemysły należące do niższej zhierarchizowanych przemysłów; zatem, ośrodki mogą być uporządkowane według najwyżej uplasowanego przemysłu, - z każdego ośrodka eksportowane są tylko dobra przemysłu najwyżej uplasowanego w rankingu; eksport pokrywa import dóbr rolniczych i dóbr produkowanych przez przemysły wyższego rankingu zlokalizowane poza ośrodkiem, - każdy przemysł najwyższej rangi jest reprezentowany przez jedną firmę. Istnieje tyle grup ośrodków, ile jest różnych przemysłów. Każda grupa może być wyróżniona według przemysłu najwyższej rangi i opatrzona odpowiednią rangą. W ośrodku o najniższej randze zlokalizowana jest jedna firma przemysłu najniższej rangi. Eksportuje ona część swojej produkcji do obszarów rolniczych i musi importować wszystkie inne produkty. Ośrodki kolejnej wyższej rangi 2 skupiają każde po jednej firmie przemysłu rangi 2 i eksportują część 7

8 swojej produkcji do centrów rangi 1 i do obszarów rolniczych i jednostek produkcyjnych przemysłu 1, który zaopatruje tylko populację ośrodków 2 itd. Liczba ośrodków w grupie spada wraz ze wzrostem rangi ośrodka. Istnieje tylko jeden ośrodek o randze najwyższej, który skupia firmy wszystkich przemysłów. Firma przemysłu najwyższej rangi eksportuje produkty do wszystkich obszarów rangi niższej i do obszarów rolniczych, a importuje tylko produkty rolnicze. Teoria pól wzrostu W literaturze przedmiotu wyróżnia się 4 rodzaje zjawiska polaryzacji: - polaryzacja techniczna, - polaryzacja ze względu na przychody, - polaryzacja psychologiczna, - polaryzacja geograficzna. Polaryzacja techniczna Należy rozróżnić dwa rodzaje powiązań technicznych: backward linkages i forward linkages. Firma B Firma A Firma C Firma B podwyższa potrzebę ustanowienia firmy A i firma B przyciąga firmę C. Między firmami A i B oraz miedzy A i C istnieje przepływ dóbr, co sprawia, że dla firm A i C staje się zyskowna lokalizacja w sąsiedztwie firmy B. Ekonomiczne przewagi rozwoju skoncentrowanego można zebrać w dwie kategorie: a) efekty techniczne (bliskość dostawców i odbiorców), b) efekty zewnętrzne (które pojawiają się w momencie, gdy pod wpływem działania innych firm następuje obniżka kosztów produkcji danej firmy). Taka polaryzacja jest zgodna z teorią L.E. Davina polaryzacji funkcjonalnej, która jest różna od polaryzacji inwestycyjnej. Ta ostatnia jest także formą polaryzacji technicznej, która może odnosić się do danej siedziby firmy, portu, autostrady, uniwersytetu, ośrodków mieszkalnych itp. W ujęciu ogólnym 4 czynniki wpływają na intensywność polaryzacji technicznej: - stopa wzrostu przemysłu, - liczba faz cyklu produkcyjnego, - stopień powiązań międzysektorowych branż przemysłowych, - dywersyfikacja regionalnej struktury ekonomicznej. W XIX i XX wieku w Europie powstało kilka kompleksów przemysłowych, które ze względu na rodzaj swych powiązań w regionach tworzyły pola wzrostu. Ciężkie przemysły stanowiły bazę i były wówczas postrzegane jako przemysły wzrostowe. Koszty transportu były czynnikami stymulującymi koncentrację. I chociaż później system transportowy był udoskonalany i nastąpił postęp technologiczny, koncentracja przemysłu nie zmalała, a oryginalne pola wzrostu uległy poszerzeniu. Wyjaśnieniem tego były: a) nowe relacje między firmami dla 8

9 uzyskania wyższej wydajności (niższe koszty produkcji), b) wysiłki w kierunku redukcji kosztów transportu, c) wpływ czynników lokalizacji drugiego rzędu. Polaryzacja ze względu na przychody Stopień polaryzacji ekonomicznej regionów zależy od następujących czynników: - ilość konsumpcji regionalnej, - stopa, przy której następuje odpływ pieniędzy do innych regionów, przyciągających pracowników z zewnątrz, - stopień, do jakiego profity firmy pozostają w obrębie danej grupy ekonomicznej, - zasięg i różnorodność aktywności ekonomicznych. Polaryzacja psychologiczna Ten rodzaj polaryzacji może być wyjaśniony na 3 sposoby: - polaryzacja poprzez efekt imitacji: polaryzacja jako konsekwencja lokalizacji firmy dominującej duże centra sklepowe przyciągają liczne mniejsze sklepy na swój obszar, - polaryzacja poprzez informację o możliwościach lokalizacyjnych, - polaryzacja poprzez zmiany infrastrukturalne. Polaryzacja geograficzna Jest związana bezpośrednio z polityką centrów wzrostu, dla której istotne są dwie kwestie: - liczba ośrodków, - wybór ośrodków. Model przyciągania Aktywności bazowe i nie bazowe Aktywności nie bazowe (NB) muszą występować na danym obszarze, natomiast aktywności bazowe, choć występują w granicach danego obszaru, nie muszą być tam zlokalizowane. Istnieją dwa źródła aktywności nie bazowych: a) pochodzące z wydatkowania przychodów konsumentów, którzy uzyskali te przychody w działalności bazowej, b) wydatki przemysłów bazowych. Istnieją zasadnicze różnice między podejściem basic/non-basic (BNB) a podejściem nakładwynik (IO): BNB IO Autonomiczny wzrost działalności NB jest Można zakładać wzrost popytu finalnego; nierealny można obliczyć całkowity efekt w każdym sektorze Działalność podstawowa nie ma wpływu na Istnieje związek miedzy aktywnościami inne działalności podstawowe podstawowymi Wzrost popytu na działalność podstawową tworzy przychód, a działalności nie bazowe stanowią funkcję tego przychodu Analizy powiązań technicznych między produkcją różnych sektorów a nakładami Oba podejścia koncentrują się na stronie popytowej. 9

10 Rozważania na temat podaży są istotne dla lokalizacji danego przemysłu na danym obszarze, co wywoła forward linkages czyli pociągnie lokalizację innych przemysłów w sąsiedztwie danego. Podejście nakładowo-wynikowe sugeruje, że im większy jest przepływ pieniędzy między przemysłami, tym intensywniejsze są powiązania między nimi i silniejsza tendencja do ich bliższej lokalizacji. Należy, jednak, zauważyć, że: a) przyciągania między przemysłami mogą być silne nawet, jeśli przepływ pieniędzy jest mały, b) przyciągania między przemysłami mogą być silne, nawet, jeśli istnieje przepływ pieniędzy i nie jest on ograniczony przez znaczną odległość. Istotą zagadnienia bliskości aktywności ekonomicznych i ich wzajemnego przyciągania są koszty komunikacji, które powinny być definiowane pośrednio według zasady: jeśli istnieje wzajemne przyciąganie miedzy jednym lub kilkoma rodzajami przemysłów, będą one zlokalizowane blisko siebie. Elementy teorii przyciągania Według teorii przyciągania, rozmiar przemysłu w regionie jest zdeterminowany przez: popyt finalny, popyt między-przemysłowy i podaż, które łącznie tworzą popyt całkowity. Można wyróżnić 3 rodzaje przemysłów: - zorientowane popytowo, - zorientowane podażowo, - zorientowane i popytowo i podażowo. Podstawowym czynnikiem lokalizacji firmy jest hipotetyczna suma kosztów transportu i innych kosztów związanych z rynkami i dostawcami. Teoria koncentruje uwagę na wyjaśnieniu, jak mocno koszty komunikacji, włączając koszty transportu, wpływają na lokalizację przemysłów w swoim sąsiedztwie, gdy rosną koszty komunikacji. Model przyciągania międzyregionalnego Z tego modelu wynika, że dany region jest bardziej otwarty na konkurencję z zewnątrz, jeśli średnia odległość do innych regionów jest mała. Stąd, regiony peryferyjne danego kraju będą znacznie mniej otwarte na konkurencję niż te usytuowane w centrum. W przypadku braku kosztów komunikacji, wszystkie regiony są tak samo otwarte na konkurencję. Czynniki środowiskowe Należą do grupy czynników drugiego rzędu. Chęć rozpoczęcia nowej działalności w danym regionie zależy nie tylko od czysto ekonomicznych czynników ale także od jakości środowiska. Wpływ środowiska na produkcję powoduje, że na przykład firmy produkujące żywność będą wybierały lokalizację w czystych regionach, podobnie jak branża turystyczna. Pośrednio zanieczyszczenie wpływa na niższą atrakcyjność danego regionu, czego przyczyną może być odpływ dobrze kwalifikowanej siły roboczej. Działalność innowacyjna Klasyczne teorie dotyczą sektorów klasycznych, do których nadal należy większość aktywności ekonomicznych w Europie. Jednakże, sektor wysokich technologii zainicjował rozwój, dla którego tradycyjne podejście do wyboru lokalizacji jest ograniczone. Czynnikami istotnymi dla rozwoju aktywności hi-tech w danym regionie są: - ogólna jakość dzielnic mieszkalnych wykwalifikowanych pracowników, włączając otoczenie społeczno-kulturowe, 10

11 - dostęp do instytutów badawczych i dobrze wyposażonych laboratoriów, - dostępność ( z zewnątrz i wewnątrz regionu). Ostatni czynnik jest odpowiedzialny za tworzenie wielu nowych firm w sąsiedztwie dużych międzynarodowych portów lotniczych. Odnośnie pozostałych dwóch czynników, przemysł wysokich technologii prosperuje w regionach o dobrej jakości życia, które oferują także odpowiednie zaplecze edukacyjne, społeczne i kulturowe. Preferencje personelu stanowią teraz jeden z głównych czynników przy wyborze lokalizacji lub ekspansji przemysłu. Badania Cambridge Z analizy wzrostu przemysłu wysokich technologii w mieście uniwersyteckim Cambridge, przeprowadzonej przez Segal Quince and Partners, wynika, że znaczący rozwój nowoczesnych przemysłów w i wokół Cambridge jest wynikiem nie tylko rangi uniwersytetu ale także postawy i strategii władz uniwersytetu. Istotnym czynnikiem był także przyjemny klimat życia i bliskość Londynu. Badania Eurolease Kwestia wyboru najlepszej lokalizacji aktywności wysokich technologii była też przedmiotem badań Holenderskiego Instytutu Ekonomicznego Eurolease w Rotterdamie. Studia Eurolease sugerują krajom europejskim obszar wyboru składający się z następujących sześciu łańcuchów aktywności: - transport lotniczy i projekty kosmiczne wymagające europejskich rozwiązań konstrukcyjnych, - nowe szybkie połączenia kolejowe (intercity, międzyregionalne i międzynarodowe), - zintegrowany system energetyczny (miejski, regionalny i międzynarodowy), - telekomunikacja i usługi informatyczne - bazy danych, - projekty inżynierii środowiskowej, miejskiej i nadmorskiej, - projekty ochrony zdrowia. Doskonalenie tych czynników przyczyni się do wzrostu atrakcyjności regionów z punktu widzenia lokalizacji przemysłów wysokich technologii. Efekty synergii W. Stöhr badał różne teorie w odniesieniu do wyboru lokalizacji nowoczesnych przemysłów. Doszedł on do wniosku, że nie jeden czynnik ale kombinacja czynników decyduje o tym, czy rozwój może być pomyślnie zainicjowany w danym miejscu. Poprzez efekt synergii taka kombinacja czynników daje końcowy efekt mocniejszy niż indywidualne czynniki. Konkluzje: Innowacja to zjawisko złożone wymagające zmian technologicznych, instytucjonalnych i społecznych. Jeden czynnik promocji innowacji, na przykład obecność publicznych instytutów badawczych, centrów wiedzy czy usługi konsultingowe nie jest wystarczający dla zaistnienia innowacji. Innowacja regionalna zachodzi dzięki naciskom z zewnątrz (konkurencja sektorowa, niestabilność strukturalna) i przykładom z zewnątrz ale, aby stać się procesem samonapędzającym się, wymaga także specyficznych procesów i struktur wewnątrz regionalnych ( w bliskiej interakcji między nauką, przemysłem, informacją, edukacją, finansami i władzami). 11

12 Innowacje nie odnoszą się tylko do regionów rdzenia, gdzie zwykle interakcje i syneria są najwyższe, ale mogą wystąpić przy pewnych warunkach w regionach peryferyjnych lub strukturalnie słabych. Jeśli nie występuje synergia interakcji, nawet regiony rdzenia, mające początkowo wysoką stopę inwencji technologicznej, nie będą się rozwijać. Ostatni proces przestrzennej specjalizacji funkcjonalnej, szczególnie w obszarach nie metropolitalnych, doprowadził do rozerwania sieci interakcji. Biorąc pod uwagę wyniki badań Stöhra, istotnymi komponentami sieci synergii są regionalne interakcje: instytucji edukacji i szkoleń, B+R, doradztwa technologicznego i zarządzania, finansów ryzyka, produkcji i lokalnych funkcji decyzyjnych. Badania holenderskie Holenderski Instytut Ekonomiczny (NEI) przeprowadził dwa badania. Pierwsze badanie, nazwane regionalnymi profilami innowacyjności objęło 40 regionów COROP w Holandii, wybierając silne i słabe strony regionów w warunkach innowacji technologicznej. W badaniu wykorzystano pojęcia zdolności innowacyjnej lub wzrostowej aktywności zlokalizowanych w regionie oraz pojęcie możliwości lokalizacyjnych i wzrostowych oferowanych przez regionalne otoczenie produkcyjne. W obu badaniach wykorzystano metody wielu kryteriów, które pozwoliły na utworzenie rankingu regionów dla danej kombinacji wag każdego ze wskaźników. Ponieważ istota różnych wskaźników różni się w zależności od typu działalności, profile innowacyjne zostały opisane z uwzględnieniem zarówno struktury produkcyjnej jak i środowiska produkcyjnego dla różnych kombinacji jednostek wagowych. Na podstawie tych kombinacji stworzono obraz każdego z regionów. Chociaż wyniki badań pokazały, że regiony zachodnie Holandii bardziej zurbanizowane mają relatywnie korzystniejsze profile innowacyjne, niektóre regiony centralne i południowe kraju wydają się mieć warunki obiecujące dla rozwoju innowacyjnego. Badanie daje wskazówki dla polityki rozwoju różnych regionów, podkreślając, że pewne wysiłki są bardziej wydajne przy ścisłej współpracy rządu i kół biznesu. Rekomenduje się: - intensywną ocenę potencjału innowacyjnego przy współpracy władz regionalnych i firm, których celem jest rozwój, - rozwój infrastruktury edukacyjnej i założenie firm rozwojowych w regionach, gdzie one nie istnieją, - rozwój szkoleń, studiów rynkowych i dodatkowych ułatwień dla przepływu wiedzy między firmami w regionie, - wykorzystanie profesjonalnej edukacji dla transferu wiedzy do kół biznesu, - rozwiązanie problemów rynku pracy poprzez organizację szkoleń, rozwój usług, - organizację szkoleń innowacyjnych dla ciała zarządzającego w firmach, - realizację projektów infrastrukturalnych. W regionach o profilach innowacyjnych rangi wysokiej lub średniej rekomenduje się politykę mającą na celu usunięcie pewnych barier rozwoju, na przykład: - stworzenie infrastruktury dla biznesu, - rozwój przemysłu, 12

13 - stymulowanie dostępu firm regionalnych do centrów edukacyjno-badawczych, - wspieranie inicjatyw regionalnych, - ułatwianie dostępu do funduszy pomocowych na poziomie regionalnym Drugie badanie NEI opiera się na podobnych założeniach ale kładzie uwagę na tym, czy powyższe działania rozwojowe są obecne w danym regionie i jak mocno były one rozwijane w przeszłości. Metodologia badania opiera się na rozwiniętym przez J.A. van der Vlista modelu SHADE, którego nazwa łączy podział (SHAre) i rozwój (DEvelopment) dla identyfikacji różnych działań. Poniższa tabela przedstawia podział działań według modelu SHADE. Tabela. Podział aktywności według SHADE Zasięg działalności w porównaniu z obszarem odniesienia Aktualny rozwój regionalny w Większy od średniej Mniejszy od średniej porównaniu do obszaru odniesienia Wzrost wyższy od średniej Silne działania Działania mające na celu wzrost Wzrost niższy od średniej Działania powodujące Działania słabe zacofanie Kolejnym krokiem w badaniu było porównanie powyższego podziału z profilem aktywności określonym w warunkach ogólnych i z profilem regionalnym. Wynikiem analizy była lista silnych i słabych stron regionu. Słabe strony stanowią punkt wyjścia dla działań władz regionalnych i lokalnych, a silne strony powinny być chronione przez utratą swojej rangi. Wszystkie działalności są podzielone na aktywności obiecujące i nie obiecujące czyli na rozwojowe i nie rozwojowe. Te ostatnie dzielą się na aktywności nie mające żadnej szansy (wspierane czasowo) i na aktywności tzw. stabilne, które powinny być wspierane przez działania ogólne. Aktywności obiecujące są podzielone na te, które już są obecne w regionie i te, których jeszcze nie ma. Jeśli chodzi o aktywności jeszcze nie rozwinięte w regionie, powinno się porównać profile aktywności z profilami regionalnymi, aby wybrać aktywności najbardziej pasujące do danego regionu. 13

14 Otoczenie biznesu a konkurencyjność małych i średnich firm Rozwój otoczenia biznesowego stanowi ważny kierunek globalnej polityki rozwoju regionalnego, tworząc podwaliny przewagi konkurencyjnej regionu. Przewaga konkurencyjna regionu jest z kolei wynikiem przewagi konkurencyjnej podmiotów działających w regionie, a głównie małych i średnich przedsiębiorstw. Otoczenie biznesu stanowi czynnik stymulujący wzrost i rozwój danej firmy. Polega to głównie na dostarczaniu firmom i rozwijaniu innowacyjności, technologii, szkoleń, edukacji, sektora teleinformatycznego oraz usług konsultacyjno-doradczych. Jakość oraz stopień współpracy firm MSP z instytucjami wspierającymi przedsiębiorczość wywiera istotny wpływ na konkurencyjność danego przedsiębiorstwa, kwalifikacje personelu, innowacyjność. Określa możliwości współpracy, zdolność nawiązywania kontaktów z firmami działającymi w tej samej branży i zrzeszonymi w różnego rodzaju izbach przemysłowo-handlowych lub rzemieślniczych. Może także określać zdolność firm do sieciowania czyli tworzenia sieci powiązań instytucjonalnych. Otoczenie biznesu jest rozumiane bardzo szeroko. Tworzą je podmioty układu instytucjonalnego: instytucje finansowe banki i firmy ubezpieczeniowe, agencje, fundacje i stowarzyszenia rozwoju regionalnego, ośrodki szkoleniowo doradcze, inkubatory przedsiębiorczości itp., organy terenowej administracji publicznej, organy administracji samorządowej, organizacje gospodarcze, np. specjalne strefy ekonomiczne, euroregiony, izby gospodarcze, przemysłowo-handlowe, rzemieślnicze. ZAGADNIENIA DO DYSKUSJI: Znajomość przez firmę otoczenia instytucjonalnego oraz instytucji wspierających szeroko pojęty biznes. Brak takiej znajomości może świadczyć o braku informacji o potencjalnych przewagach lub zagrożeniach firmy, o konkurentach lub firmach gotowych do współpracy, o możliwościach wymiany informacji, know how oraz o możliwościach skorzystania z pomocy finansowej oferowanej na przykład przez centra wspierania przedsiębiorczości czy instytucje finansowe. Współpraca z instytucjami otoczenia biznesu w regionie oraz jej charakter sam fakt istnienia takiej współpracy nie byłby tak ważny gdyby nie charakter współpracy, na przykład uczestniczenie firmy w realizacji projektu na zlecenie instytucji samorządowej może stworzyć firmie możliwości nawiązania kontaktów, zdobycia renomy czy późniejszego pozyskiwania środków finansowych z innych źródeł. Typ instytucji, z jaką dana firma współpracuje wnioskowanie co do ewentualnego charakteru współpracy i pola działania. 14

15 Ocena przez firmę współpracy z instytucjami otoczenia biznesu bardzo dobra, dobra, zła, a jeżeli zła, to z czego może to wynikać; pomyślna współpraca może wpłynąć pozytywnie na pozycję konkurencyjną firmy już istniejącej lub ułatwić start nowej firmie. Bariery współpracy z instytucjami bariery instytucjonalne, prawne lub luka informacyjna; dostęp do instytucji otoczenia biznesu. Możliwe szanse wynikające ze współpracy firmy z instytucjami wspierającymi przedsiębiorczość. 1. Czy brak lub zbyt ogólnikowo sprecyzowana wizja i polityka rozwojowa powiatu (brak dokumentów strategicznych, niewiedza na temat inwestorów, brak jasnych kryteriów oceny projektów inwestycyjnych pod kątem celów rozwojowych) może stanowić: Nie ma znaczenia 2. Czy dotychczasowe doświadczenia dotyczące wiarygodności i trwałości wstępnych umów, uzgodnień, listów intencyjnych czy innych tego typu deklaracji stanowią: 3. Czy procedury przetargów publicznych na projekty i wykonawstwo inwestycji (ich długotrwałość i kosztowność, korupcjogenność, forma kontroli samorządu nad ich przebiegiem i inne) stanowią: 4. Na ile istniejący podział kompetencji między Radą, Zarządem a Urzędem (pod kątem szybkiego i sprawnego podejmowania decyzji co do inwestycji i kontaktów z inwestorem) stanowi: Nie ma znaczenia 5. W krajach rozwiniętych inwestycje są planowane w systemie wieloletnim (od 3 do 6 lat). Czy brak instrumentów długookresowego planowania inwestycji samorządowych w Polsce stanowi: Nie ma znaczenia 15

16 6. Czy obowiązujące procedury uzgodnień projektów inwestycyjnych stanowią: 7. Czy brak wiedzy o sposobach uzyskania środków przedakcesyjnych UE, sposobach łączenia środków z różnych źródeł stanowi: Nie ma znaczenia 8. Czy dotychczasowy system finansowania inwestycji samorządowych, głównie oparty o środki publiczne, a nie o połączone środki pochodzące z różnych źródeł, stanowi: Nie ma znaczenia 9. Czy plany zagospodarowania przestrzennego (ich niedostateczna aktualność i precyzyjność, niejasny sposób zapisu, trudna procedura zmian) stanowią: 10. Czy obecny sposób funkcjonowania rynku nieruchomości w powiecie stanowi: 11. Czy obecny sposób uzyskiwania informacji o stanie prawnym nieruchomości stanowi: 12. Czy obowiązek uzbrojenia terenów inwestycyjnych stanowi: Nie ma znaczenia 13. Czy procedury uzyskania pozwoleń budowlanych (ich korupcjogenność, niewłaściwa kontrola władz samorządowych nad służbami urbanistycznymi, samowola budowlana i inne) stanowią: 16

17 14. Czy protesty okolicznych mieszkańców (konflikty sąsiedzkie) potencjalnie bądź realnie poszkodowanych lub dotkniętych planowanymi lub realizowanymi inwestycjami stanowią: 15. Czy protesty i możliwość zaskarżania decyzji związanych z planowaniem i realizacją inwestycji przez lokalne organizacje społeczne i gospodarcze stanowią: 16. Czy możliwość zaskarżania decyzji związanych z planowaniem i realizacją inwestycji przez ogólnopolskie i obce terytorialnie organizacje społeczne, w tym proekologiczne, stanowią: 17. Czy istnieją preferencje administracyjne i proceduralne dla szczególnie pożądanych inwestorów? 18. Inne uwagi i sugestie na temat barier inwestycji w powiecie? 17

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Załącznik nr 2 : Wzór biznesplanu na okres 3 lat działalności przedsiębiorstwa BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Priorytet VIII Regionalne Kadry Gospodarki Działanie 8.1. Rozwój pracowników

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

MINIMALNY ZAKRES BIZNES PLAN (WZÓR) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia.

MINIMALNY ZAKRES BIZNES PLAN (WZÓR) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia. Załącznik nr : Wzór biznesplanu MINIMALNY ZAKRES BIZNES PLAN (WZÓR) NR WNIOSKU:.. Priorytet VI Rynek Pracy Otwarty dla wszystkich. Działanie 6. Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia.

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Załącznik nr 1 do Wniosku o udzielenie wsparcia finansowego w ramach projektu Nowe perspektywy! BIZNES PLAN Projekt Nowe perspektywy! Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

PLAN PRZEDSIEWZIĘCIA

PLAN PRZEDSIEWZIĘCIA PLAN PRZEDSIEWZIĘCIA METRYCZKA PLANOWANEJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ: Imię i nazwisko osoby zakładającej firmę, nazwa firmy Adres siedziby i miejsc wykonywania działalności Telefony e-mail CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra...

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra... Załącznik nr 2 do ZZW Kwestionariusz dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012 A. CHARAKTERYSTYKA KLASTRA 1. Nazwa klastra... 2. Rok utworzenia klastra (podjęcia inicjatywy lub

Bardziej szczegółowo

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Robocze wyniki analizy SWOT w ramach procesu przygotowania Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Opiekun naukowy procesu przygotowania SRWO: prof. dr hab. Krystian Heffner Analiza SWOT nasze podejście

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. Poddziałanie 8.1.2. Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY...

BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. Poddziałanie 8.1.2. Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY... BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. Priorytet VIII Regionalne Kadry Gospodarki Działanie 8.1. Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie Poddziałanie 8.1.2. Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

WZÓR BIZNES PLANU. (wzór 1 ) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia

WZÓR BIZNES PLANU. (wzór 1 ) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia Załącznik nr 2 WZÓR BIZNES PLANU WZÓR BIZNES PLANU (wzór 1 ) NR WNIOSKU:.. Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia SPIS

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej 1 Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej Seminarium naukowe Instytut Przedsiębiorstwa Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie Warszawa, 11 marca 2014r. Atrakcyjne miejsce dla 2 obecnych i przyszłych

Bardziej szczegółowo

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Partnerstwo w ramach potrójnej spirali na rzecz strategii rozwoju gospodarczego ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Strategia rozwoju Leszna została opracowana w 1997r. W 2008r. Rada Miejska Leszna

Bardziej szczegółowo

Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia

Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia 2015 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia Szczecinek, 24 września 2015 r. Klaster kilka słów teorii Klaster = współpraca

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA NR WNIOSKU:.. Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw regionie Poddziałanie 8.1.2 Wsparcie procesów adaptacyjnych

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE

BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE Załącznik nr 8.6 Wzór biznes planu BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:. Priorytet VI Działanie 6.2 Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA 2011 QUALITY ALL DEVELOPMENT - FUNDUSZ KAPITAŁOWY S.A.

PREZENTACJA 2011 QUALITY ALL DEVELOPMENT - FUNDUSZ KAPITAŁOWY S.A. PREZENTACJA 2011 QUALITY ALL DEVELOPMENT - FUNDUSZ KAPITAŁOWY S.A. Charakterystyka spółki fundusz pożyczkowy i organizator procesów klastrowych, fundusz pożyczkowy działający na rynku podmiotów typu MŚP

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur. Działdowo, 27-28 listopada 2014

Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur. Działdowo, 27-28 listopada 2014 Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur Działdowo, 27-28 listopada 2014 Perspektywy inwestycyjne. Co przyciąga inwestorów zagranicznych i polskich? prognozy i trendy Ocena działań gmin w celu przyciągnięcia

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Katarzyna Duda Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia 2012 Dotacje na innowacje Spis treści: Czego oczekuje inwestor i jakich pomysłów szuka Biznesplan jak

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego OŚ PRIORYTETOWA II RPO WO 2014-2020 KONKURENCYJNA

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej

Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:.. Priorytet

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ SPOTKANIE KONSULTACYJNE W CELU OPRACOWANIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU NA LATA 2014-2020 Grudziądz, 30 listopada 2015 roku ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA

Bardziej szczegółowo

Biznesplan NR WNIOSKU:.. SPIS TREŚCI SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY...2. A-1 Dane przedsiębiorstwa...2. A-2 Życiorys zawodowy wnioskodawcy...

Biznesplan NR WNIOSKU:.. SPIS TREŚCI SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY...2. A-1 Dane przedsiębiorstwa...2. A-2 Życiorys zawodowy wnioskodawcy... Załącznik nr 3 Biznesplan W ramach Projektu: Rozwój i kwalifikacje - program adaptacji zawodowej pracowników instytucji sektora oświaty z województwa pomorskiego, realizowanego przez Województwo Pomorskie

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams

Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams Recepta na globalny sukces wg Grupy Selena 16 listopada 2011 Agata Gładysz, Dyrektor Business Unitu Foams Grupa Selena Rok założenia: 1992 Siedziba: Polska, Europa Spółka giełdowa: notowana na Warszawskiej

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Zasady finansowania projektów przedsiębiorstw w latach 2014-2020

Zasady finansowania projektów przedsiębiorstw w latach 2014-2020 Zasady finansowania projektów przedsiębiorstw w latach 2014-2020 Instrumenty Inżynierii Finansowej Instrument Inżynierii Finansowej IIF zwrotny instrument wsparcia udzielanego w ramach funduszy europejskich.

Bardziej szczegółowo

Pozyskanie technologii

Pozyskanie technologii Pozyskanie technologii Przeszukiwanie otoczenia w poszukiwaniu sygnałów o potencjalnych zagrożeniach i szansach Analiza strategiczna, wybór I planowanie Nabycie technologii Dokonanie przeglądu i uczenie

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku MSG (Wydział NE) Katedra Gospodarki Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

NOWE HORYZONTY BIZNESPLAN BEZZWROTNA DOTACJA WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU: Imię i nazwisko Uczestnika Projektu

NOWE HORYZONTY BIZNESPLAN BEZZWROTNA DOTACJA WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU: Imię i nazwisko Uczestnika Projektu BIZNESPLAN BEZZWROTNA DOTACJA WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU: Imię i nazwisko Uczestnika Projektu...... Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki Poddziałanie 8.1.2 Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych

Bardziej szczegółowo

Biznes plan dla. projektu Własna firma przepustką do świata biznesu

Biznes plan dla. projektu Własna firma przepustką do świata biznesu Załącznik nr 2 do Regulaminu przyznawania środków finansowych na rozwój przedsiębiorczości w ramach projektu: NR WNIOSKU:.. (wypełnia realizator projektu) Biznes plan dla projektu Priorytet VI Rynek pracy

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNESPLAN

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNESPLAN BIZNESPLAN Dokument wypełniają osoby, które uczestniczyły w module szkoleniowym, ubiegające się o udział w doradztwie indywidualnym w ramach projektu SPINAKER WIEDZY II Regionalny program wsparcia przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

dr inż. Ewa Rybińska Prezes Zarządu Toruńska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.

dr inż. Ewa Rybińska Prezes Zarządu Toruńska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Projekty Toruńskiej Agencji Rozwoju Regionalnego wspierające kreatywność, innowacyjność i współpracę przedsiębiorstw z wykorzystaniem najnowszych narzędzi IT dr inż. Ewa Rybińska Prezes Zarządu Toruńska

Bardziej szczegółowo

Strefa Młodych Przedsiębiorczych, nr POKL.06.02.00-30-036/12 JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE

Strefa Młodych Przedsiębiorczych, nr POKL.06.02.00-30-036/12 JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE Załącznik nr 7 BIZNES PLAN Strefa Młodych Przedsiębiorczych, nr POKL.06.0.00-30-036/ JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE Nr wniosku Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

Badanie klimatu przedsiębiorczości oraz zdolności firm do podnoszenia konkurencyjności i wdrażania innowacji

Badanie klimatu przedsiębiorczości oraz zdolności firm do podnoszenia konkurencyjności i wdrażania innowacji Badanie klimatu przedsiębiorczości oraz zdolności firm do podnoszenia konkurencyjności i wdrażania innowacji I. OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ BYTOMIA Czy może Pan(i) polecić Bytom jako miejsce do prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Podstawy decyzji marketingowych. Marketing - studia zaoczne

Podstawy decyzji marketingowych. Marketing - studia zaoczne Podstawy decyzji marketingowych Marketing - studia zaoczne 1 Określenie biznesu Revlon PKP Telewizja Polska SA PWN W kategoriach produktu produkujemy kosmetyki prowadzimy linie kolejowe produkujemy i emitujemy

Bardziej szczegółowo

Screening i ranking technologii

Screening i ranking technologii Screening i ranking technologii Maciej Psarski Uniwersytet Łódzki Centrum Transferu Technologii Screening i ranking Selekcja idei, technologii, opcji, możliwości, rynków, Na wczesnych etapach rozwoju przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Aglomeracja Opolska. obszar funkcjonalny Opola. Wspólnie osiągniemy więcej

Aglomeracja Opolska. obszar funkcjonalny Opola. Wspólnie osiągniemy więcej Aglomeracja Opolska obszar funkcjonalny Opola Wspólnie osiągniemy więcej Aglomeracja Opolska: płaszczyzna współpracy jednostek samorządu terytorialnego województwa opolskiego powstała: we wrześniu 2012r.

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej 1 Cel badania Głównym celem badania jest określenie korzyści, jakie kraje UE15 osiągają

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

SEKTOR METALOWO-ODLEWNICZY W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM

SEKTOR METALOWO-ODLEWNICZY W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM Ankieta na potrzeby raportu pt.: Opracowanie analizy i rekomendacji dot. Rozwoju innowacyjnych gałęzi gospodarki regionu branży metalowo- odlewniczej SEKTOR METALOWO-ODLEWNICZY W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP 2014 Joanna Podgórska Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP Wsparcie klastrów na poziomie krajowym i regionalnym Konferencja

Bardziej szczegółowo

OD GORZOWSKIEGO OŚRODKA TECHNOLOGICZNEGO DO PARKU NAUKOWO-PRZEMYSŁOWEGO

OD GORZOWSKIEGO OŚRODKA TECHNOLOGICZNEGO DO PARKU NAUKOWO-PRZEMYSŁOWEGO OD GORZOWSKIEGO OŚRODKA TECHNOLOGICZNEGO DO PARKU NAUKOWO-PRZEMYSŁOWEGO idea - elementy - perspektywy Gorzów Wlkp. 4 marca 2013 1 Gorzów miasto przemysłu 2 Inspiracje Świadomość przemian rynku pracy Zmiana

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1.4 do Regulaminu

Załącznik 1.4 do Regulaminu Załącznik 1.4 do Regulaminu BIZNES PLAN w ramach projektu Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej w subregionie kaliskim nr POKL.07.02.02-30-004/12 realizowanego przez Fundację im. Królowej Polski św. Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III Katowice, 28.03.2011r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE PRZESTRZENNE W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA

PLANOWANIE PRZESTRZENNE W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA PLANOWANIE PRZESTRZENNE W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA PROBLEM LOKOWANIA INWESTYCJI PLANOWANIE PRZESTRZENNE A LOKALIZACJA INWESTYCJI Koherencja lokalizacyjna każdej działalności właściwe miejsce (poszukiwanie

Bardziej szczegółowo

Notatka z warsztatu diagnostycznego Kluczowe i potencjalne motory rozwoju gospodarczego obszaru metropolitalnego

Notatka z warsztatu diagnostycznego Kluczowe i potencjalne motory rozwoju gospodarczego obszaru metropolitalnego Notatka z warsztatu diagnostycznego Kluczowe i potencjalne motory rozwoju gospodarczego obszaru metropolitalnego Spotkanie odbyło się 5 września 2014 roku w siedzibie Pomorskiego Parku Naukowo- Technologicznego

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE. Nr wniosku

BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE. Nr wniosku BIZNES PLAN Załóż własną firmę, POKL.06.02.00-30-146/12 JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPRACIE POMOSTOWE Nr wniosku Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie

Raport pt.: Stan sektora małych i średnich firm w latach 2005-2006. Kto inwestuje, zwiększa swoje szanse na przeżycie Wyniki badań zrealizowanych na zlecenie PARP to kopalnia wiedzy o tym, co trzeba zrobić, aby tę działalność usprawnić. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości W styczniu br. odbyło się inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju Badania i innowacje

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

VIII Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

VIII Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości VIII Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości 3-4 marca 2010r. Targi Kielce, ul. Zakładowa 1, Kielce OFERTA DLA WYSTAWCY VIII Świętokrzyska Giełda

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl BIZNESPLAN Każda działalność gospodarcza, nawet najmniejsza, musi zostać skrupulatnie zaplanowana. Plan przedsięwzięcia gospodarczego konstruuje się zazwyczaj w formie biznesplanu. Biznesplan 1 (ang. business

Bardziej szczegółowo

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim WIPASZ SA PODSTAWOWE INFORMACJE WIPASZ SA funkcjonuje na rynku od 20 lat i jest w 100% polskim przedsiębiorstwem. Spółka jest największym polskim

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE

BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE BIZNESPLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:. Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Sylabus gry terenowej Skarbiec

Sylabus gry terenowej Skarbiec Sylabus gry terenowej Skarbiec realizowanej w ramach konferencji upowszechniającej projekt Przedsiębiorcze szkoły 17 listopada 2010 W ramach gry terenowej Skarbiec zespoły uczniowskie będą rozwiązywać

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Na realizacje projektów do Polski w latach 2014-2020 z budżetu Unii Europejskiej trafić ma 82,5 mld euro Kwota zostanie podzielona odpowiednio:

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do komercjalizacji technologii i innowacyjnych rozwiązań

Wprowadzenie do komercjalizacji technologii i innowacyjnych rozwiązań Unię uropejską w ramach uropejskiego Funduszu połecznego Wprowadzenie do komercjalizacji technologii i innowacyjnych rozwiązań Maciej Psarski Uniwersytet Łódzki Centrum Transferu Technologii Komercjalizacja

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13 SPIS TREŚCI Wprowadzenie............................................... 13 ROZDZIAŁ I Wzrost roli usług w gospodarce Unii Europejskiej................ 13 1. Teoretyczne podstawy rozwoju usług.........................

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych O MJWPU RPO WM PO KL

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNES PLAN (WZÓR)

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNES PLAN (WZÓR) BIZNES PLAN (WZÓR) JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:. Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich. Projekt Zielone światło dla

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Dnia 20.08.2015 r. został ogłoszony konkurs w ramach poddziałania 1.4.1 Kompleksowe wsparcie działalności

Bardziej szczegółowo

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Marek Kubik p.o. Dyrektor Wydziału Obsługi Inwestorów i Biznesu Urząd Miasta Szczecin Szczecin, dnia 09.10.2014 r. Stolica Euroregionu

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA ZAKRES DZIAŁALNOŚCI PMG CONSULTING PMG CONSULTING PMG CONSULTING PROJEKTY PROJEKTY POMOCOWE POMOCOWE UNII UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE ZAKRESIE ZARZĄDZANIA ZARZĄDZANIA MARKETINGOWE MARKETINGOWE

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A.

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH S.A. Współpraca Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych z samorządami gminnymi i specjalnymi strefami ekonomicznymi w kontekście pozyskiwania

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo