Biblia w życiu Kościoła w Polsce ( ) 1. Lata

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biblia w życiu Kościoła w Polsce (1945-2010) 1. Lata 1945-1962"

Transkrypt

1 Waldemar CHROSTOWSKI Biblia w życiu Kościoła w Polsce ( ) Bilans i kierunki biblistyki polskiej po II wojnie światowej są ściśle związane z historią Kościoła katolickiego i Polski. Agresja i podwójna okupacja (niemiecka i sowiecka) w latach oraz okupacja niemiecka w latach spowodowały ogromne zniszczenia i straty. Zginęło sześć milionów obywateli polskich, kraj został splądrowany, zdziesiątkowano inteligencję i duchownych. Spośród teologów, którzy zginęli lub zostali zamordowani przez okupantów, najwięcej było biblistów. Powojenne dzieje biblistyki można podzielić na cztery okresy. Każdy ma swoją specyfikę odzwierciedlającą odmienne uwarunkowania i wyzwania, jakim należało sprostać. 1. Lata Czasowe ramy pierwszego okresu wyznacza zakończenie II wojny światowej i początek Vaticanum II. Można go podzielić na dwa etapy, obejmujące lata oraz Lata powojenne przynosiły stopniowe nasilanie się represji reżimu komunistycznego dążącego do wszechstronnego zawłaszczenia życia Polaków, natomiast etap drugi ma związek z odwilżą polityczną. W 1945 r. znacznemu przesunięciu na zachód uległy granice państwa. Polska utraciła znaczną część terytoriów położonych na wschodzie, które weszły w skład Związku Radzieckiego (obecnie w granicach Litwy, Białorusi i Ukrainy), a wraz z tym dwa wiodące przed wojną ośrodki duchowe i intelektualne, czyli Wilno i Lwów, które znalazły się poza terytorium Polski. Tamtejsi nauczyciele akademiccy, którzy przeżyli wojnę, przenieśli się do innych miast (Kraków, Toruń i Wrocław), wnosząc ogromny wkład w rozwój powojennej nauki polskiej. Potężnym wyzwaniem stała się integracja Polaków i zagospodarowanie przejętych po klęsce III Rzeszy tzw. Ziem Zachodnich i Północnych. Wkrótce po wojnie, 25 i 26 września 1946 r., w Lublinie odbył się Zjazd Teologiczny, na którym dokonano przeglądu strat wśród uczonych. Teologia i biblistyka katolicka przetrwały na dwóch państwowych wydziałach uniwersyteckich (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie i Uniwersytet Warszawski), a także na

2 2 Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i w wyższych seminariach duchownych przygotowujących kandydatów do kapłaństwa. W tym trudnym okresie życie naukowe powoli się odradzało. Możliwe też były wyjazdy duchownych katolickich na Zachód, przede wszystkim do Rzymu, i pobieranie tam specjalistycznego wykształcenia biblijnego. Taki sam paradoks stwierdzamy później, co można traktować jako jedną z cech specyficznych dla sytuacji w Polsce. W latach kard. Stefan Wyszyński, Prymas Polski, został uwięziony i był przetrzymywany kolejno w czterech miejscach internowania. W 1954 r. władze państwowe zlikwidowały dwa wydziały teologiczne, na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Warszawskim, tworząc w ich miejsce Akademię Teologii Katolickiej (dla katolików) oraz Chrześcijańską Akademię Teologiczną (dla chrześcijan innych wyznań). Odtąd katolickie badania naukowe i zadania dydaktyczne z zakresu biblistyki były realizowane na KUL-u i w ATK. Jednym ze skutków zaistniałej sytuacji była początkowo słaba współpraca, bądź w pewnych dziedzinach nawet jej brak, między nauczycielami akademickimi obu uczelni. Publikowaniu dorobku naukowego nie sprzyjało istnienie rygorystycznej cenzury, która w najlepszym wypadku znacznie wydłużała czas oczekiwania na publikację tekstów, a w najgorszym ją uniemożliwiała. W lecie 1956 r. nastąpiła odwilż polityczna, a wraz z nią zmiany na korzyść. W sierpniu tegoż roku na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim zorganizowano wykłady dla duchowieństwa, których tematem było Pismo Święte w duszpasterstwie. W dużych nakładach zaczęły się ukazywać przekłady Nowego Testamentu na język polski (Eugeniusz Dąbrowski, Seweryn Kowalski), zwiększyła się także liczba wydawanych czasopism i książek, zarówno rodzimych autorów, jak i tłumaczonych z języków obcych. Powoli, lecz systematycznie, rozwijała się współpraca teologów zatrudnionych na KUL-u i w ATK. Ze studiów w Papieskim Instytucie Biblijnym w Rzymie wracały osoby, które miały wywrzeć trwały wpływ na dalsze postępy katolickiej biblistyki polskiej. W 1959 r. odbyło się w Krakowie Seminarium Naukowe Polskich Biblistów, które zapoczątkowało istniejącą do dziś tradycję dorocznych sympozjów. Wkrótce Konferencja Episkopatu Polski powołała do istnienia Sekcję Biblistów Polskich, której działalność przyczyniła się do integracji środowiska oraz owocnej wymiany myśli i doświadczeń. Na jej czele stanęli bp Henryk Strąkowski oraz Feliks Gryglewicz i Stanisław Łach. Postanowiono zrealizować projekt, przedłożony po raz pierwszy już w 1938 r., przekładu Biblii z języków oryginalnych na polski.

3 3 Wielkie zasługi we wskrzeszeniu życia biblijnego po wojnie położyli profesorowie: Aleksy Klawek ( ), Władysław Smereka ( ) i Stanisław Stach. Ks. prof. Klawek, przed wojną wykładowca we Lwowie, a po wojnie profesor egzegezy ST na Uniwersytecie Jagiellońskim, założył znany i ceniony Ruch Biblijny i Liturgiczny, czasopismo, które nadal współtworzy krajobraz teologii polskiej. Intensywną działalność prowadził Eugeniusz Dąbrowski ( ), pierwszy polski doktor nauk biblijnych, tłumacz Nowego Testamentu z Wulgaty i greki oraz autor komentarzy i monografii biblijnych, inicjator Podręcznej encyklopedii biblijnej (t. 1-2, Poznań ). Pracę naukową rozwinął Stanisław Łach ( ), zasłużony starotestamentalista i wieloletni kierownik Lubelskiej Szkoły Biblijnej. Na wyróżnienie zasługuje również wkład, który wniósł Czesław Jakubiec ( ), związany z warszawską ATK, oraz Stanisław Grzybek ( ), ceniony naukowiec i popularyzator wiedzy biblijnej, chętny i życzliwy promotor wielu prac magisterskich, doktorskich i rozpraw habilitacyjnych. W latach specjalistyczne studia na Biblicum ukończyło ponad dwudziestu Polaków, w tym trzech (Witold Marchel, Kazimierz Romaniuk, Edward Lipiński) z tytułem doktora nauk biblijnych. Sześciu, wśród nich Józef T. Milik, uzyskało stopień Candidatus ad Doctoratum. Studia teologiczne z zakresu biblistyki, tak w Polsce, jak i za granicą, ukończyło również kilka innych osób, których wkład w rozwijanie tej dyscypliny jest znaczący. 2. Lata Drugi okres obejmuje lata od rozpoczęcia Vaticanum II do wyboru Jana Pawła II (16 X 1978). Z punktu widzenia badań biblijnych był to czas naznaczony stałym postępem w rozwijaniu i promowaniu badań biblijnych. W II Soborze Watykańskim ( ) uczestniczyli kardynałowie Stefan Wyszyński i Karol Wojtyła oraz wielu biskupów polskich, którzy korzystali z konsultacji teologicznych i biblijnych. Kościół katolicki w Polsce przeżywał wtedy intensywne przygotowania do Millenium Chrztu Polski, które przypadało w 1966 r. Bibliści włączyli się w milenijne przygotowania i obchody, co uzasadnia pastoralny charakter większości podejmowanych przez nich prac. Doniosłym składnikiem obchodów stało się opracowanie i wydanie w 1965 r. pierwszego zbiorowego przekładu całego Pisma Świętego z języków oryginalnych na polski, znanego jako Biblia

4 4 Tysiąclecia. Teksty poszczególnych zbiorów i ksiąg opatrzono wstępami i komentarzami odzwierciedlającymi stan ówczesnej wiedzy biblijnej. Przekładu podjęli się nie tylko bibliści już znani, lecz i młodzi, z których część odbywała jeszcze studia biblijne. W Słowie wstępnym do pierwszego wydania kard. S. Wyszyński napisał: Mogło się to stać właśnie dzięki temu, że Polska posiada już poważny zastęp biblistów, dobrze do tego zadania przygotowanych, mających już wielkie zasługi w dziedzinie naukowej i duże doświadczenie pedagogiczne. Podczas trwania Vaticanum II specjalistyczne studia na Biblicum odbywało i ukończyło kilku duchownych katolickich, z których trzej (Janusz Frankowski, Hugolin Langkammer OFM i Henryk Muszyński) uzyskali doktorat nauk biblijnych. W 1965 r. Stanisław Łach jako pierwszy Polak został konsultorem Papieskiej Komisji Biblijnej. Jego dziełem jest także inicjatywa wydania monumentalnego komentarza do wszystkich ksiąg biblijnych, znanego jako Biblia Lubelska. Bezpośrednio po Vaticanum II wysiłki biblistów skupiły się na wdrażaniu soborowego nauczania, zarówno w seminariach duchownych, jak i dwóch ośrodkach akademickich (KUL i ATK). Recepcja dokumentów soborowych, zwłaszcza dotyczących katolickiego sposobu czytania i rozumienia Pisma Świętego, odbywała się przede wszystkim za sprawą biblistów, którzy otrzymali staranne wykształcenie w uczelniach zagranicznych, głównie na Biblicum. Żywe wtedy dyskusje i dociekania teologiczne, hermeneutyczne i egzegetyczne znalazły wyraźny oddźwięk w naszym kraju (Augustyn Jankowski OSB, Aleksy Klawek, Józef Kudasiewicz, Michał Peter, Edward Szymanek, Marian Wolniewicz). Nasiliła się współpraca, której wyrazem stały się systematycznie organizowane sympozja biblistów polskich. Dorobek wielu wzbogacił się o nowe książki i artykuły, zarówno o profilu introdukcyjnym i historycznym, jak i egzegetycznym oraz teologicznym. Inny rys stanowił burzliwy rozwój ruchów młodzieżowych, połączony z częstym sięganiem po Biblię i zapotrzebowaniem na publikacje o profilu biblijnym. W tych warunkach zaczęło się bujnie rozwijać duszpasterstwo biblijne. Jego promotorami było wielu kapłanów i świeckich, którzy wprawdzie nie otrzymali akademickiego wykształcenia biblijnego, ale chętnie i często zapraszali do udziału w dniach i tygodniach biblijnych naukowców z wydziałów teologicznych i seminariów duchownych. Także do katechezy dzieci i młodzieży, prowadzonej przy parafiach i kościołach, chętnie włączano tematy biblijne. Ogromną rolę odegrały publikacje tłumaczone na polski, zwłaszcza z niemieckiego i angielskiego. Dzięki temu również ci, którzy nie znali języków obcych i nie mieli

5 5 możliwości podróżowania za granicę, dysponowali wartościowymi pomocami do studiowania Biblii. Nauczanie w szkołach państwowych, podstawowych i średnich, podporządkowane laicyzacji i ateizacji młodego pokolenia, miało charakter konfrontacyjny wobec religii. Ale ideolodzy ateistyczni odstąpili od wcześniejszej strategii otwartej walki z religią na rzecz stopniowego zmiękczania wierzących oraz instytucji Kościoła. Czyniono to w przekonaniu, że wdrażanie reform soborowych napotka w Polsce na sprzeciwy bądź posunie się tak daleko, iż ulegną zamazaniu bądź zupełnie znikną tradycyjne formy pobożności. Nawiązywano i promowano dialogi światopoglądowe, podejmowane przez część inteligencji katolickiej w dobrej wierze, lecz silnie penetrowane ideologicznie. Także poza Kościołem uprawiano studia biblijne, w czym wiedli prym religioznawcy laiccy, jak Zenon Kosidowski, Zygmunt Poniatowski i Witold Tyloch. Nawet jeżeli część ich przemyśleń zasługiwała na uwagę i uznanie, polemiczny kontekst ówczesnych kontrowersji sprawiał, że w środowiskach katolickich ich dorobek przyjmowano nieufnie i niechętnie. Dzięki staraniom kard. S. Wyszyńskiego wielu duchownych katolickich otrzymało skierowania na studia zagraniczne i je ukończyło. Ogromna w tym zasługa środowisk i ośrodków polonijnych (szczególnie Kongres Polonii Amerykańskiej), które wzięły na siebie trud ekonomicznego wspierania i utrzymania studentów. Wiodącą rolę odegrały takie placówki, jak Papieski Instytut Polski i Kolegium Polskie w Rzymie oraz Seminarium Polskie w Paryżu. W ich murach zamieszkały setki studentów, także studentów biblistyki. Lata 70. przyniosły nową odwilż polityczną, której skutki widać w dziedzinie teologii. Rozpoczęła się prawdziwa wiosna biblijna w Kościele katolickim w Polsce. Okrzepła i zdynamizowała działalność Sekcja Biblijna Konferencji Episkopatu Polski, której do 1976 r. przewodzili profesorowie: Stanisław Łach oraz Stanisław Grzybek i Jan Stępień. W 1973 r. kard. Karol Wojtyła utworzył w Krakowie Papieski Wydział Teologiczny jako kontynuację zamkniętego w 1954 r. Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Niedługo potem powołano do życia trzy Papieskie Wydziały Teologiczne (Warszawa, Poznań, Wrocław), posiadające uprawnienia do nadawania stopni i tytułów naukowych uznawanych w jurysdykcji kościelnej. Rezultatem korzystnych zmian stał się dalszy wzrost liczby publikacji naukowych i popularnonaukowych. W latach ukazał się drugi przekład całej Biblii z języków oryginalnych opracowany przez zespół biblistów, którym kierowali Michał

6 6 Peter i Marian Wolniewicz. Wydany dzięki staraniom środowiska poznańskiego i zaproszonych do współpracy innych osób, jest znany jako Biblia Poznańska. Wielkie zasługi w przeszczepianiu i upowszechnianiu nauczania Vaticanum II położyli: Feliks Gryglewicz ( ), Józef Homerski ( ), Augustyn Jankowski ( ), Lech R. Stachowiak ( ), Jan Stępień ( ), a także Janusz Frankowski, Józef Kudasiewicz, Hugolin Langkammer OFM i Kazimierz Romaniuk. Zasłużony rozgłos zdobywał również przedwcześnie zmarły Ludwik W. Stefaniak CM ( ). W 1976 r. na czele Sekcji Biblijnej KEP stanął prof. Hugolin Langkammer OFM, a w skład Zarządu weszli profesorowie: Stanisław Grzybek, Augustyn Jankowski OSB, Michał Peter i Jan Stępień. Kadra specjalistów i wykładowców Pisma Świętego powiększyła się o kolejnych absolwentów Biblicum. Część pobierała naukę w Rzymie podczas trwania obrad soborowych, zatem po powrocie do kraju włączyli się czynnie w upowszechnianie najnowszych nurtów wiedzy biblijnej. Trzech uzyskało tytuł doktora nauk biblijnych (Marian Gołębiewski, Ryszard Rubinkiewicz SDB, Andrzej Strus SDB, Jan B. Szlaga), kilku innych wróciło do Polski ze stopniem Candidatus ad Doctoratum, zaś kilkunastu z licencjatem nauk biblijnych. 3. Lata Trzeci, najdłuższy okres, obejmuje ćwierć wieku, którego ramy wyznacza z jednej strony wybór kard. Karola Wojtyły na papieża a z drugiej utworzenie Stowarzyszenia Biblistów Polskich (6 XII 2003). Można tu wyróżnić dwa etapy, których cezurę stanowi rok 1989 jako czas radykalnego przełomu polityczno-społecznego w Europie środkowej i wschodniej. Wybór Jana Pawła II dał impulsy, które przesądziły o dalszym biegu wydarzeń. Narodziny Solidarności w 1980 r. obudziły nadzieje, których oddziaływanie nie pozostało bez wpływu na uprawianie teologii. Wprawdzie wprowadzenie stanu wojennego (13 XII 1981) osłabiło na pewien czas życie intelektualne i teologiczne, lecz ogromne znaczenie miały pielgrzymki Jana Pawła II do ojczyzny (1979, 1983). Pracę naukowo-dydaktyczną rozpoczęła nowa fala biblistów. Ich działalność ułatwiał wkład, który wnieśli poprzednicy, bo można było wyjść poza zagadnienia introdukcyjne oraz prezentację historycznego kontekstu Biblii, a zająć się pogłębioną egzegezą tekstów i zastosowaniem do nich nowych metod badawczych. Obserwuje się też

7 7 widoczny wzrost obecności i aktywności osób świeckich w Kościele i w teologii. O ile w połowie lat 70. liczbę świeckich studentów teologii w Polsce szacuje się na ok. 400 osób, o tyle dziesięć lat później wzrost ich liczebności był kilkakrotny. Studia na Biblicum kontynuowała bądź podjęła duża grupa Polaków. Wielu, którzy wrócili do kraju, dynamicznie rozwijało pracę dydaktyczną i naukową, uwieńczoną z czasem stopniem doktora habilitowanego i tytułem naukowym profesora (Roman Bartnicki, Tadeusz Brzegowy, Waldemar Chrostowski, Jan Łach, Stanisław Mędala CM, Bogdan Poniży, Antoni Tronina i inni). W 1982 r. przewodniczącym Sekcji Biblijnej KEP na następną kadencję pozostał Hugolin Langkammer OFM, a w skład Zarządu weszli profesorowie: Jerzy Chmiel, Augustyn Jankowski OSB, Jan Łach, Michał Peter i Jan B. Szlaga. Mimo trudności natury politycznej systematycznie odbywały się doroczne sympozja biblistów polskich, których materiały były ogłaszane drukiem. Ostatnie pięć lat przed przełomem było naznaczone bardzo trudną sytuację ekonomiczną, której skutki widać na przykładzie poziomu edytorskiego książek i czasopism. Wciąż istniała cenzura, ale związane z nią restrykcje i niewygody nie były tak dotkliwe, jak wcześniej. Podstawowa formacja i edukacja biblijna kandydatów do kapłaństwa odbywała się nadal w wyższych seminariach duchownych, a także na KUL i w ATK oraz na Papieskich Wydziałach Teologicznych. Ukazały się wartościowe przekłady z języków obcych, wśród których na wyróżnienie zasługuje Teologia Starego Testamentu G. von Rada (Warszawa 1986). Trzeba też podkreślić wysokie nakłady wydawanych wtedy książek o tematyce biblijnej, sięgające w niektórych przypadkach kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy. Obserwuje się też wyraźny wzrost zainteresowania studiami qumranologicznymi. Przed 1985 r. istniał polski przekład najważniejszych tekstów z groty 1 i 11 oraz syntetyczne prezentacje problematyki qumrańskiej (Eugeniusz Dąbrowski, Józef T. Milik), prowadzono prace badawcze nad genezą i charakterem wspólnoty qumrańskiej (Witold Tyloch), badania qumrańskich pojęć etycznych i antropologicznych (Lech Stachowiak) i rozwoju języka religijnego w Qumran (Henryk Muszyński). Po 1985 r. inspirującą rolę odegrał krakowski orientalista i wydawca Zdzisław J. Kapera, który nawiązał kontakty z zagranicznymi ośrodkami naukowymi, opublikował w języku angielskim wybraną polską bibliografię na temat odkryć qumrańskich (1985), zorganizował kilka międzynarodowych kolokwiów qumranologicznych w Mogilanach i w Krakowie (1987, 1989, 1991, 1993, 1995) oraz założył serię wydawniczą Qumranica Mogilanensia i czasopismo The Qumran

8 8 Chronicle. Równolegle do tych inicjatyw i we współpracy z nimi dynamicznie rozwijały się studia nad żydowską literaturą międzytestamentową (Stanisław Mędala CM, Antoni Tronina), a także nad żydowskimi tradycjami interpretacji Biblii i literaturą targumiczną. W 1988 r. podczas dorocznego sympozjum w Łodzi wybrano na pięcioletnią kadencję nowe władze Sekcji Biblijnej KEP. Prezesem został Lech Stachowiak, a w skład Zarządu weszli profesorowie: Jerzy Chmiel, Tomasz Jelonek, Jan Łach i Jan K. Pytel. Dołożono starań w kierunku dalszej integracji środowiska biblistów, tym bardziej, że dokonywała się wówczas wymiana pokoleniowa. Kolejna pielgrzymka Jana Pawła II do Polski (1987) i II Krajowy Kongres Eucharystyczny zaowocowały nowymi impulsami także w dziedzinie teologii i biblistyki. Po okresie pewnej stagnacji, wywołanej skomplikowaną sytuacją społeczna i polityczną, następowało coraz większe otwarcie, którego wyrazem stał się wzrost zapotrzebowania na publikacje i wystąpienia o charakterze popularnonaukowym. Dawne spory ideologiczne zeszły w cień, narastała jednak potrzeba rzetelnego przybliżania posoborowej myśli teologicznej i biblijnej. Głębokie przemiany polityczne w 1989 r. przyniosły tak duże ożywienie badań teologicznych i biblijnych, że można je porównać z wiosną biblijną po Vaticanum II. Chociaż sytuacja ekonomiczna wciąż była bardzo trudna, a wielu biblistów pracowało równocześnie w różnych miejscach, na skutek czego zajęcia dydaktyczne i pastoralne nie zostawiały wiele czasu na badania naukowe, lecz i w nich również obserwuje się stały postęp. W programach nauczania zwrócono uwagę na niedobór języków biblijnych, za to coraz lepsza była wśród młodzieży znajomość nowożytnych języków obcych. Z początkiem lat 90. zaczęły powstawać nowe uniwersyteckie wydziały teologiczne (Opole, Poznań, Olsztyn, Toruń, Katowice, Szczecin). Jesienią 1999 r. z Akademii Teologii Katolickiej został utworzony Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Nadal działały papieskie wydziały teologiczne w Krakowie, Wrocławiu i Warszawie. Nigdy wcześniej akademicki status nauk teologicznych nie był w Polsce tak wysoki, zaś wśród teologów różnych specjalności wiodące miejsce przypadło biblistom. W 1993 r. podczas sympozjum w Ołtarzewie dokonano wyboru nowych władz Sekcji Biblijnej KEP. Przewodniczącym został Ryszard Rubinkiewicz SDB, a w skład Zarządu weszli profesorowie: Jerzy Chmiel, Ewa J. Jezierska OSU, Andrzej Kowalczyk i Julian Warzecha SAC. Kadencja Zarządu zbiegła się z wydaniem ważnego dokumentu Papieskiej Komisji Biblijnej na temat interpretacji Biblii w Kościele (1993). Naukowej

9 9 refleksji nad nim poświęcono dwa sympozja: w Szczecinie (1995) i w Radomiu (1996). Nowe wydziały teologiczne pilnie potrzebowały odpowiednio przygotowanych wykładowców, mających stopnie i tytuły naukowe. Specjalistyczne wykształcenie na Biblicum otrzymało ponad dwadzieścia osób, które po powrocie do Polski czynnie włączyły się w pracę dydaktyczną i naukową. Ważnym zjawiskiem była coraz liczniejsza obecność świeckich (Krzysztof Mielcarek, Michał Wojciechowski, Anna Kuśmirek), a także sióstr zakonnych (Ewa Jezierska OSU). Naukowy potencjał biblistów polskich został już wcześniej zauważony i doceniony za granicą, czego potwierdzeniem stało się włączenie do Papieskiej Komisji Biblijnej uczonych z Polski (kolejno: Augustyn Jankowski OSB, Lech Stachowiak, Ryszard Rubinkiewicz SDB). Na podkreślenie zasługuje znaczny wzrost liczby publikacji teologicznych i biblijnych. W 1997 r. ukazał się nowy przekład całej Biblii z języków oryginalnych, którego dokonał Kazimierz Romaniuk. Znany jako Biblia Warszawsko-Praska, jest pierwszym od czterystu lat tłumaczeniem ksiąg świętych na polski dokonanym przez jednego tłumacza. Biblistyka polska wzbogaciła się o kilka renomowanych serii wydawniczych, które udostępniły i przybliżyły światowy dorobek w tej dziedzinie. Na wyszczególnienie zasługują monumentalne serie Oficyny Wydawniczej Vocatio, których pomysłodawcą i redaktorem jest Waldemar Chrostowski: Prymasowska Seria Biblijna (34 tomy), Rozprawy i Studia Biblijne (37 tomów), Z Biblią przez Życie pod Patronatem Prymasa Polski (17 tomów), a także publikacje Instytutu Nauk Biblijnych KUL. Utworzono kilka czasopism biblijnych wydawanych przez nowe wydziały teologiczne. Do tych, które mają ustaloną renomę ( Collectanea Theologica, Ruch Biblijny i Liturgiczny, Roczniki Teologiczno-Kanoniczne, aktualnie Roczniki Teologiczne ) doszły: Scriptura Sacra (Opole), The Polish Journal of Biblical Research (Kraków), Studia Biblica et Patristica Thorunensia (Toruń) i inne. Każdy, kto chce studiować Biblię, otrzymał do dyspozycji pomoce, o których poprzednicy mogli tylko marzyć. Charakterystyczne dla Polski jest również powiązanie badań biblijnych z zapoczątkowanym oficjalnie w drugiej połowie lat 80. dialogiem katolicko-judaistycznym. Wiodącą rolę odgrywają organizowane od 1989 r. w ATK, zaś od 1999 r. na UKSW i w UMK sympozja teologiczne Kościół a Żydzi i judaizm oraz nosząca taki sam tytuł seria wydawnicza. W 1998 r. w Poznaniu odbyły się nowe wybory władz Sekcji Biblijnej KEP. Funkcję prezesa nadal sprawował Ryszard Rubinkiewicz SDB, zaś w skład Zarządu weszli profesorowie: Waldemar Chrostowski, Janusz Czerski, Tomasz Jelonek, Ewa J.

10 10 Jezierska OSU, Andrzej Kowalczyk i Bogdan Poniży. Stało się zasadą, że w Zarządzie są reprezentowane najważniejsze ośrodki akademickie z całego kraju. Coraz częściej pojawiał się postulat utworzenia w Polsce Dzieła Biblijnego, analogicznego jak to, które od wielu lat istnieje i działa w innych krajach, a także przekształcenia Sekcji Biblijnej w Stowarzyszenie Biblistów Polskich. Wszystkie te działania musiały zyskać aprobatę Konferencji Episkopatu Polski. Istotną okoliczność w rozwoju nauk teologicznych i biblijnych stanowił Wielki Jubileusz Roku Zarówno podczas przygotowań, jak i jubileuszowych obchodów mnożyły się konferencje i sympozja o profilu naukowym i popularnonaukowym, których pokłosiem stały się okolicznościowe publikacje. Dla uczczenia Wielkiego Jubileuszu ukazały się polskie edycje dwóch monumentalnych komentarzy biblijnych: Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego (red. W.R. Farmer, Warszawa 2000, 2001) oraz Katolicki komentarz biblijny, czyli polska wersja The New Jerome Biblical Commentary (Warszawa 2001). Oba rozeszły się w kilkutysięcznych nakładach. Nie bez wpływu na zainteresowanie Biblią i biblistyką był bezprecedensowy rozwój ruchu pielgrzymkowego do Ziemi Świętej i innych krajów biblijnych, głównie Egiptu, Jordanii, Turcji i Grecji. Szacuje się, że liczba pielgrzymów z Polski w tym okresie przekroczyła sto tysięcy osób. Na rynku wydawniczym pojawiły się przewodniki po krajach biblijnych oraz opracowania wprowadzające w świat Biblii i jego realia. W 2002 r., jako rezultat wieloletniej żmudnej pracy, ukazała się dwutomowa Bibliografia biblistyki polskiej za lata (Piotr Ostański); aktualnie autor kontynuuje kwerendę bibliograficzną obejmującą pierwszą dekadę XXI w. 4. Lata W grudniu 2000 r. Konferencja Episkopatu Polski usankcjonowała wieloletnie starania Sekcji Biblistów Polskich o utworzenie Stowarzyszenia Biblistów Polskich (SBP). Powstało podczas spotkania grupy założycielskiej, które odbyło się 6 XII 2003 r. w Warszawie. Pierwszym przewodniczącym SBP został Waldemar Chrostowski, a do Zarządu weszli profesorowie: Henryk Witczyk (wiceprzewodniczący) oraz Tomasz Jelonek, Ewa J. Jezierska OSU, Józef Kozyra, Hubert Ordon SDS i Bogdan Poniży. Zgodnie ze statutem, SBP tworzą członkowie zwyczajni, posiadający co najmniej stopień licencjata teologii, członkowie honorowi, czyli osoby szczególnie zasłużone dla katolickiej biblistyki polskiej, oraz członkowie stowarzyszeni, rekrutujący się głównie

11 11 spośród biblistów innych wyznań chrześcijańskich. Rozwój SBP był niezwykle dynamiczny i aktualnie (maj 2010 r.) liczy 260 członków zwyczajnych, z których ponad 30 osób posiada tytuł naukowy profesora, a ponad 40 osób stopień doktora habilitowanego. Nadal co roku, kolejno w innym mieście, odbywają się sympozja biblistów polskich, których materiały są wydawane drukiem. Jest to doskonała sposobność do dalszej integracji środowiskowej oraz nawiązywania współpracy i podtrzymywania przyjaźni. Utworzenie SBP oraz wypracowanie klarownego statutu i regulaminów dało impuls do zrealizowania analogicznych inicjatyw w innych dziedzinach teologicznych, dzięki czemu w krótkim czasie utworzono kilka podobnych gremiów. Wraz z utworzeniem SBP zapoczątkowano wydawanie rocznika, opatrzonego tytułem Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia Biblistów Polskich, który na bieżąco informuje o działalności tego gremium. Duże korzyści przyniosło utworzenie chętnie odwiedzanej strony internetowej SBP (www.sbp.net.pl). Na początku działalności SBP dobiegł końca pontyfikat Jana Pawła II (2 IV 2005). Polscy bibliści uczcili go zorganizowaniem okolicznościowego sympozjum (Łowicz), które ukazało znaczenie tego pontyfikatu dla biblistyki katolickiej i polskiej, oraz wydaniem księgi pamiątkowej. Nieco wcześniej, a także w późniejszym okresie, wiele uwagi poświęcono dokumentowi Papieskiej Komisji Biblijnej Lud żydowski i jego Pisma święte w Biblii chrześcijańskiej. Ta refleksja ma niemałe znaczenie dla wypracowania nowej chrześcijańskiej teologii judaizmu, a także stymulowania w duchu soborowej deklaracji Nostra aetate relacji Kościoła z Żydami i judaizmem. Kontynuowane są serie wydawnicze, wśród których wyjątkową pozycję zajmuje Prymasowska Seria Biblijna. Ukazało się wiele podręczników akademickich, a także niezbędne encyklopedie, słowniki, konkordancje i introdukcje biblijne. Tak znaczącego zbioru podręczników nie mają bibliści żadnego z krajów, w których nie używa się tzw. języków kongresowych. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się Biblia Grecka (Septuaginta) i literatura targumiczna. Przetłumaczono na polski wszystkie podstawowe dokumenty Kościoła, pojawiło się też wiele opracowań na temat różnorodnych podejść i metod w badaniach biblijnych. Sporo miejsca zajmuje rozwijanie refleksji dotyczącej żydowskich tradycji interpretacji ksiąg świętych. Zakończono wydawanie 10. tomowej Biblii dla każdego (red. H. Witczyk), która umiejętnie łączy wszystkie walory włoskiego pierwowzoru z uprzystępnieniem tekstu Biblii i komentarza do niego w języku polskim. W 2006 r., dzięki staraniom bp. Zbigniewa Kiernikowskiego, ukazała się polska edycja Biblii Jerozolimskiej, w której tekst przekładu z piątego wydania Biblii Tysiąclecia

12 12 połączono z marginaliami i objaśnieniami cieszącej się zasłużoną sławą Biblii Jerozolimskiej. Studia i badania biblijne w Polsce idą zatem w wielu kierunkach, zaś największa trudność w ich szerszym upowszechnianiu i propagowaniu wynika z faktu, że Slavica non leguntur. Główne zajęcie większości biblistów polskich stanowi praca dydaktyczna. Grono wykładowców powiększyło się o nowych absolwentów Biblicum oraz Szkoły Biblijnej i Archeologicznej i Franciszkańskiego Studium Biblijnego w Jerozolimie. Kilku z nich uzyskało doktorat nauk biblijnych (Krzysztof Bardski, Henryk Drawnel SDB, Dariusz Dziadosz, Andrzej Gieniusz CR, Stanisław Hałas SCJ, Artur Malina, Wojciech Węgrzyniak, Mirosław S. Wróbel). Kilkunastu Polaków wykłada za granicą (Rzym, Ukraina, Litwa, Słowacja). Wykłady w krajach ościennych są o tyle ważne, że wielu tamtejszych słuchaczy zna polski i korzysta z publikacji napisanych i wydanych w tym języku. Pod auspicjami SBP ukazuje się seria Ad Multos Annos (13 tomów), wydawana dla uczczenia najbardziej zasłużonych biblistów. Stale postępuje wzrost liczby publikacji biblijnych. Ważnym wydarzeniem stało się także opublikowanie kolejnego, czwartego, katolickiego przekładu całej Biblii na język polski, znanego jako Biblia Paulistów (Częstochowa 2005). Kolejny impuls w rozwój studiów biblijnych wniósł uroczyście obchodzony w Kościele katolickim Rok Św. Pawła (2008/2009). Z tej okazji ukazały się wznowienia starszych publikacji oraz wydania nowych, niezwykle intensywna była też działalność popularyzatorska. Szczególny wkład w studia nad osobą i piśmiennictwem Apostoła Narodów wnieśli Kazimierz Romaniuk i Jan Stępień, a w ostatnim okresie Waldemar Rakocy CM. W 2008 r. dokonano we Wrocławiu wyboru władz SBP na drugą kadencję. Przewodniczącym nadal jest Waldemar Chrostowski, a do Zarządu weszli profesorowie: Henryk Witczyk (wiceprzewodniczący) oraz Krzysztof Bardski, Artur Malina, Waldemar Rakocy CM, Ryszard Sikora OFM i Antoni Tronina. Pozytywnym zjawiskiem jest symetryczne równoważenie studiów nad Starym i Nowym Testamentem. Wcześniej katolicka biblistyka polska była zdominowana przez badaczy i wykładowców Nowego Testamentu, podczas gdy ostatnie lata przyniosły dostrzegalną równowagę w tym zakresie, co wynika zapewne również z większej łatwości podróżowania do Jerozolimy i Ziemi Świętej oraz lepszej znajomości języka hebrajskiego.

13 13 Ważne pole stanowi współpraca interdyscyplinarna i ekumeniczna. Pod tym względem nie było najlepiej, o czym przesądzały rozmaite uwarunkowania wynikające z ideologizacji nauk humanistycznych. Do 1989 r. współpraca biblistów katolickich z naukowcami z dziedzin pokrewnych i pomocnych biblistyce, pracujących na uniwersytetach i w innych placówkach badawczych, była sporadyczna. Dopiero później, nie bez wahań i przeszkód, zostały nawiązane kontakty z Polskim Towarzystwem Orientalistycznym, Komisją Orientalistyczną Polskiej Akademii Nauk oraz Polskim Towarzystwem Studiów Żydowskich. Bardzo obiecujące stało się utworzenie Komisji Nauk Teologicznych Polskiej Akademii Nauk, w której bibliści mają sporo do powiedzenia. Z kolei najbardziej wymowne świadectwo skuteczności współpracy ekumenicznej stanowi ekumeniczny przekład Biblii. Dotychczas światło dzienne ujrzały księgi Nowego Testamentu i Psalmy, lecz trwają prace nad sfinalizowaniem całości. Okazją do tej współpracy na poziomie pastoralnym jest zwłaszcza doroczny Tydzień Modlitwy o Jedność Chrześcijan, poprzedzony Dniem Judaizmu, a zwieńczony Dniem Islamu w Kościele katolickim w Polsce. Pomost dla owocnego rozwoju ekumenizmu stanowi Towarzystwo Biblijne w Polsce. Kilkunastu biblistów polskich bierze udział w kongresach Międzynarodowej Organizacji Studiów nad Starym Testamentem (International Organization for the Study of the Old Testament IOSOT) oraz w zjazdach Society of Biblical Literature (SBL). Istotną rolę odgrywają kolokwia biblijne w Wiedniu, w których od 1980 r. co dwa lata uczestniczą bibliści z krajów Europy Środkowej, wśród nich zawsze kilkunastu Polaków. Kilka osób należy do Studiorum Novi Testamenti Societas (SNTS), zaś kilkadziesiąt weszło w skład Associazione ex-elunni Pontificio Istituto Biblico. Coraz częstsze są staże naukowe i wykłady gościnne, w Europie oraz w USA. Miarę jakości współpracy zagranicznej stanowią odwiedziny i wykłady innych biblistów w naszym kraju. W tym zakresie prym wiodą główne ośrodki akademickie (Warszawa, Lublin), lecz od kilku lat ta współpraca rozwija się również owocnie w innych ośrodkach (np. Opole, Katowice, Toruń). W ostatnich latach dalsze postępy poczyniła popularyzacja Biblii i wiedzy biblijnej. Wielka w tym zasługa Dzieła Biblijnego im. Jana Pawła II, utworzonego w 2005 r., na którego czele stanął Henryk Witczyk, od 2009 r. członek Papieskiej Komisji Biblijnej. Wydawane są komentarze do czytań liturgicznych, mnożą się również rozmaite inicjatywy, jak dni i tygodnie oraz konkursy biblijne. Szczególnie wartościowe są te, w których uczestniczą dzieci młodzież, a także alumni seminariów duchownych.

14 14 Coraz większego znaczenia nabiera promowanie lectio divina (Stanisław Haręzga). Ogromną popularnością cieszą się prelekcje, wywiady i wykłady, także w środkach masowego przekazu, zwłaszcza w radio i telewizji. W coraz powszechniejszym użyciu są również techniki multimedialne. Ks. prof. dr hab. Waldemar Chrostowski Wybrana bibliografia 1. Chmiel J., Biblistyka polska po Soborze Watykańskim II. W dwudziestolecie Konst. dogm. Dei Verbum ( ), Ruch Biblijny i Liturgiczny 39(1986)1, Chrostowski W., Biblistyka katolicka w Polsce na progu XX wieku, [w:] R.E. Brown, J.A. Fitzmyer, R.E. Murphy (red.), W. Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.), Katolicki komentarz biblijny, Prymasowska Seria Biblijna 17, Warszawa 2004, Chrostowski W., U początków tradycji Sympozjów Biblistów Polskich, [w:] M. S. Wróbel (red.), Deus meus et omnia. Księga pamiątkowa ku czci o. prof. Hugolina Langkammera OFM w 50. rocznicę święceń kapłańskich, Lublin 2005, Dąbrowski E., Pismo Święte w duszpasterstwie współczesnym, Lublin Filipiak M., Biblistyka polska w 20 lat po Soborze Watykańskim II, Euhemer 29(1985)4, Frankowski J., Dzisiejsza biblistyka w Polsce, Więź 16(1973)9, Frankowski J., Polskie prace biblijne w okresie soborowym i posoborowym, [w:] Posoborowe publikacje teologiczne w Polsce, Warszawa 1969, Gryglewicz F., Pięćdziesiąt lat sekcji biblijnej na KUL, Roczniki Teologiczno- Kanoniczne 15(1968)1, Grzybek S., Współczesna biblistyka polska, Znak 24/1972, [KAI] Ranking polskich przekładów biblijnych, KAI Biuletyn Prasowy nr 73 z , Łach J., Le grand domaine de la théologie. L exégèse, [w:] A. Bougeois (red.), La théologie en Pologne d aujourd hui, Paris 1998, Mędala S., A Review of Polish Research on Intertestamental Literature in the Last Ten Years ( ), The Qumran Chronicle 6(1996)1-4, Rosłon J.W., Badania nad Starym Testamentem w Polsce po II wojnie światowej, Collectanea Theologica 52(1982)2,

15 Stachowiak L., Katolicka biblistyka polska w latach , w: B. Bejze (red.), W kierunku chrześcijańskiej kultury, Warszawa 1978, Stępień J., Perspektywy, propozycje, plany biblistyki polskiej [w:] Materiały Kongresu Biblijnego w Krakowie 6-8 czerwca 1972, Kraków Tronina J., Dwadzieścia lat Szkoły Biblijnej KUL ( ), w: J. Szlaga (red.), W kręgu Dobrej Nowiny, Lublin 1984, Wojciechowski M., Bible and Biblical Studies in Poland, Folia Orientalia 34/1998, Wojciechowski M., Stan kształcenia teologicznego w Polsce, Więź 42(1999)10, Wolniewicz M., Ośrodki badań i studiów biblijnych w powojennym ćwierćwieczu, [w:] J. Łach, M. Wolniewicz (red.), Współczesna biblistyka polska , Warszawa 1972, Z. Ziółkowski, Biblistyka polska, Życie i Myśl 22(1972)10,

Ks. dr hab. Stanisław Pisarek (24 III 1929 18 IX 2009)

Ks. dr hab. Stanisław Pisarek (24 III 1929 18 IX 2009) Ks. dr hab. Stanisław Pisarek (24 III 1929 18 IX 2009) Stanisław Pisarek urodził się 24 marca 1929 r. w Pawłowicach Śląskich, w powiecie pszczyńskim. Jego rodzice to Józef (1882-1972) i Maria z domu Krosny

Bardziej szczegółowo

Ksiądz prof. dr hab. Jan Łach (15 VI 1927 31 VIII 2013)

Ksiądz prof. dr hab. Jan Łach (15 VI 1927 31 VIII 2013) Ksiądz prof. dr hab. Jan Łach (15 VI 1927 31 VIII 2013) Ksiądz prof. Jan Łach urodził się 15 czerwca 1927 r. w Gorzkowie, w powiecie Bochnia, jako pierwszy z siedmiorga rodzeństwa syn Feliksa i Katarzyny

Bardziej szczegółowo

Lista czasopism krajowych do prenumeraty na rok 2015

Lista czasopism krajowych do prenumeraty na rok 2015 Lista czasopism krajowych do prenumeraty na rok 2015 1. ACTA MEDIAEVALIA (ISSN 0137-3064) 2. ACTA NUNTIATURAE POLONAE (ISSN ---) 3. ACTA POLONIAE HISTORICA (ISSN 0001-6829) 4. ANAMNESIS (ISSN 1428-9210)

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Ks. dr Ryszard Podpora

Ks. dr Ryszard Podpora Ks. dr Ryszard Podpora Biogram naukowy Urodzony 6 I 1959; 1985 ukończył studia na Wydziale Teologii KUL broniąc pracę magisterską Stary Testament w opisie Męki Pańskiej w Ewangelii według św. Jana, napisaną

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Bednarz WYKAZ OSIĄGNIĘĆ NAUKOWYCH

Elżbieta Bednarz WYKAZ OSIĄGNIĘĆ NAUKOWYCH Elżbieta Bednarz WYKAZ OSIĄGNIĘĆ NAUKOWYCH Uzyskanie stopnia doktora nauk teologicznych na podstawie dysertacji naukowej: Edukacja religijna dziecka głębiej upośledzonego umysłowo z uwzględnieniem zielonoświątkowego

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Judaizm: Wybrane zagadnienia z antropologii filozoficznej. Kod modułu : 070 3. Rodzaj modułu : fakultatywny 4. Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU Wydział Teologiczny PASJA MOŻE WZNOSIĆ NA WYŻYNY. STUDIUJ Z NAMI I UCZYŃ Z NIEJ SPOSÓB NA ŻYCIE. O WYDZIALE Wydział istnieje od 1974 r. (początkowo pod nazwą

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY OKRESOWEJ NAUCZYCIELI AKADEMICKICH. Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku. w odniesieniu do poszczególnych stanowisk

KRYTERIA OCENY OKRESOWEJ NAUCZYCIELI AKADEMICKICH. Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku. w odniesieniu do poszczególnych stanowisk Załącznik nr 1 do Regulaminu okresowej oceny nauczycieli akademickich Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku KRYTERIA OCENY OKRESOWEJ NAUCZYCIELI AKADEMICKICH Akademii Muzycznej im. Stanisława

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Zespołu Pedagogiki Pracy przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2011-2015

Sprawozdanie z działalności Zespołu Pedagogiki Pracy przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2011-2015 Stefan M. Kwiatkowski Przewodniczący Zespołu Pedagogiki Pracy Sprawozdanie z działalności Zespołu Pedagogiki Pracy przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2011-2015 W latach 2011-2015 Zespół Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wacław Jarmołowicz Dawid Piątek ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wprowadzenie Celem opracowania jest ogólna charakterystyka przemian w tym przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UKSW W WARSZAWIE. www.teologia.uksw.edu.pl

WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UKSW W WARSZAWIE. www.teologia.uksw.edu.pl WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UKSW W WARSZAWIE WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO (UKSW) W WARSZAWIE Zaprasza na studia! W naszej ofercie: interesujące i aktualne specjalności i kierunki

Bardziej szczegółowo

Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego

Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego NAGRODA im. IWANA WYHOWSKIEGO ma na celu honorowanie zasług obywateli Ukrainy w rozwoju nauki, kultury i życia publicznego, w kształtowaniu i rozwoju

Bardziej szczegółowo

Noty o autorach Lic. Paweł Drobot Dr Katarzyna Flader Dr Leonard Grochowski

Noty o autorach Lic. Paweł Drobot Dr Katarzyna Flader Dr Leonard Grochowski Noty o autorach Lic. Paweł Drobot, redemptorysta, ur. w 1971 roku w Dębicy. Święcenia kapłańskie przyjął w 1998 roku. W 2000 roku rozpoczął studia licencjackie na Papieskim Uniwersytecie Laterańskim w

Bardziej szczegółowo

Bibliografia publikacji Profesora Lecha Mokrzeckiego za lata 2005 2015 (opracowali Tomasz Maliszewski, Mariusz Brodnicki)... 32

Bibliografia publikacji Profesora Lecha Mokrzeckiego za lata 2005 2015 (opracowali Tomasz Maliszewski, Mariusz Brodnicki)... 32 Spis treści Wstęp... 11 Kazimierz Puchowski, Józef Żerko Profesor Lech Marian Mokrzecki badacz dziejów nauki, kultury i oświaty... 17 Doktorzy wypromowani przez Profesora Lecha Mokrzeckiego (opracował

Bardziej szczegółowo

prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Hycner

prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Hycner prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Hycner KONTAKT: hycnerryszard@gmail.com O SOBIE: Prof. dr hab. inż. Ryszard Hycner, jest nauczycielem akademickim, profesorem zwyczajnym zatrudnionym na Wydziale Geodezji

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Akademia Pomorska w Słupsku

Akademia Pomorska w Słupsku W 16. edycji Rankingu Szkół Wyższych Perspektywy 2015 przygotowanego przez "Fundację Edukacyjną Perspektywy" Akademia Pomorska w Słupsku utrzymała swoją pozycję z ubiegłego roku. Warto podkreślić, że zarówno

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

Ks. prof. dr hab. Józef Kudasiewicz (23 VIII 1926 16 XI 2012)

Ks. prof. dr hab. Józef Kudasiewicz (23 VIII 1926 16 XI 2012) Ks. prof. Waldemar Chrostowski, SBP 1 Ks. prof. dr hab. Józef Kudasiewicz (23 VIII 1926 16 XI 2012) Józef Kudasiewicz urodził się 23 sierpnia 1926 r. w miejscowości Kije, koło Pińczowa, w województwie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH W UNIWERSYTECIE KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH W UNIWERSYTECIE KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE Załącznik do Uchwały nr 138/2013 Senatu UKSW z dnia 26 września 2013 r. REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH W UNIWERSYTECIE KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE I. POSTANOWIENIA OGÓLNE Studia doktoranckie

Bardziej szczegółowo

Pół wieku lubelskiej szkoły biblijnej (1956 2006) Lublin Biblical School and Fifty Years of Its Existence (1956 2006) KS.

Pół wieku lubelskiej szkoły biblijnej (1956 2006) Lublin Biblical School and Fifty Years of Its Existence (1956 2006) KS. 119 Pół wieku lubelskiej szkoły biblijnej (1956 2006) Lublin Biblical School and Fifty Years of Its Existence (1956 2006) KS. ANTONI TRONINA BibAn 3 119 145 Instytut Nauk Biblijnych, Katolicki Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Regulamin Dziennych Studiów Doktoranckich Przy Instytucie Farmakologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie & 1

Regulamin Dziennych Studiów Doktoranckich Przy Instytucie Farmakologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie & 1 Regulamin Dziennych Studiów Doktoranckich Przy Instytucie Farmakologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie & 1 1. Studia doktoranckie przy Instytucie Farmakologii PAN( IF PAN) w Krakowie przeznaczone są

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 15

Gimnazjum kl. I, Temat 15 Po polsku: W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen. Po angielsku: In the name of the Father, and the Son, and the Holy Spirit. Amen. Po niemiecku: Im Namen des Vaters und des Sohnes und des Heiligen

Bardziej szczegółowo

I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska

I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska 1. Przedmioty obowiązkowe 1.1. Kanon studiów teologicznych I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska Wstęp do filozofii Z 1 Historia filozofii starożytnej

Bardziej szczegółowo

STUDIA W ROKU AKADEMICKIM 2014/15 STUDIA DRUGIEGO STOPNIA NA KIERUNKU TEOLOGIA

STUDIA W ROKU AKADEMICKIM 2014/15 STUDIA DRUGIEGO STOPNIA NA KIERUNKU TEOLOGIA WYDZIAŁ TEOLOGICZNY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ AKADEMII TEOLOGICZNEJ W WARSZAWIE STUDIA W ROKU AKADEMICKIM 0/ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA NA KIERUNKU TEOLOGIA Program studiów drugiego stopnia na kierunku teologia podlega

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 3. Forma studiów Studia stacjonarne 4. Tytuł uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Komitetu Nauk Psychologicznych PAN w roku 2006

Sprawozdanie z działalności Komitetu Nauk Psychologicznych PAN w roku 2006 Sprawozdanie z działalności Komitetu Nauk Psychologicznych PAN w roku 2006 I. SKŁAD KOMITETU W roku sprawozdawczym nie nastąpiły zmiany w składzie Komitetu. Komitet Nauk Psychologicznych liczył 35 członków.

Bardziej szczegółowo

KARTA STRATEGICZNA DLA CELU OPERACYJNEGO 1.1. UZYSKANIE UPRAWNIEŃ DO NADAWANIA STOPNIA DOKTORA NAUK

KARTA STRATEGICZNA DLA CELU OPERACYJNEGO 1.1. UZYSKANIE UPRAWNIEŃ DO NADAWANIA STOPNIA DOKTORA NAUK CEL STRATEGICZNY 1 PODNIESIENIE POZIOMU PROWADZONYCH BADAŃ NAUKOWYCH W STOPNIU POZWALAJĄCYM NA UTRZYMANIE W OCENIE PARAMETRYCZNEJ JEDNOSTEK NAUKOWYCH KATEGORI B ORAZ UZYSKANIE PEŁNI PRAW AKADEMICKICH W

Bardziej szczegółowo

Procedury w przewodach doktorskich

Procedury w przewodach doktorskich Procedury w przewodach doktorskich Przeprowadzanych w Instytucie Sztuki PAN zgodnie z Ustawą z 18 marca 2011 r o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie pierwszej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Karola Wojtyły

Podsumowanie pierwszej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Karola Wojtyły Podsumowanie pierwszej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Karola Wojtyły W roku akademickim 2004/2005 zainaugurowana została I edycja Akademii Młodych Dyplomatów, programu przygotowującego

Bardziej szczegółowo

Kariera naukowa w Europie. Możliwości finansowania stypendiów dla doktorantów i młodych naukowców. oferta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP)

Kariera naukowa w Europie. Możliwości finansowania stypendiów dla doktorantów i młodych naukowców. oferta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) Kariera naukowa w Europie. Możliwości finansowania stypendiów dla doktorantów i młodych naukowców. oferta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) Aleksandra Krypa Specjalista ds. kontaktów z uczestnikami

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie trzeciej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego

Podsumowanie trzeciej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego Podsumowanie trzeciej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego W roku akademickim 2006/2007 odbyła się III edycja Akademii Młodych Dyplomatów, programu przygotowującego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KONFERENCJI. 9 kwietnia 2015 czwartek (dzień pierwszy)

PROGRAM KONFERENCJI. 9 kwietnia 2015 czwartek (dzień pierwszy) PROGRAM KONFERENCJI 9 kwietnia 2015 czwartek (dzień pierwszy) godz. 9 00 (ul. Mikołaja Kopernika 26) PRZYJMOWANIE GOŚCI Parter budynek główny Uczelni godz. 10 00 OTWARCIE KONFERENCJI Powitanie uczestników

Bardziej szczegółowo

36. Sympozjum Biblistów Polskich w Poznaniu 16-18 września 1998 r.

36. Sympozjum Biblistów Polskich w Poznaniu 16-18 września 1998 r. POZNAŃSKIE STUDIA TEOLOGICZNE T. IX 36. Sympozjum Biblistów Polskich w Poznaniu 16-18 września 1998 r. Zwyczajem środowiska biblistów polskich jest coroczny zjazd, dający im okazję do prezentacji wyników

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE

POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE HISTORIA XV wiek zalążki towarzystw naukowych w Polsce 1800 r. Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk aktywne uczestnictwo badaczy społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

STATUT INSTYTUTU FIZYKI JĄDROWEJ IM. HENRYKA NIEWODNICZAŃSKIEGO POLSKIEJ AKADEMII NAUK

STATUT INSTYTUTU FIZYKI JĄDROWEJ IM. HENRYKA NIEWODNICZAŃSKIEGO POLSKIEJ AKADEMII NAUK Tekst jednolity, 23 listopada 2012 r. STATUT INSTYTUTU FIZYKI JĄDROWEJ IM. HENRYKA NIEWODNICZAŃSKIEGO POLSKIEJ AKADEMII NAUK Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk

Bardziej szczegółowo

Katolicki Uniwersytet Lubelski ]ana Pawła II Dział Organizacyjno-Prawny 20-950 Lublin, Al. Racławickie 14

Katolicki Uniwersytet Lubelski ]ana Pawła II Dział Organizacyjno-Prawny 20-950 Lublin, Al. Racławickie 14 107.1 /»` ' sf/ fa., H ` ` UŠĹŠYÜ` sāřâ 2,, Katolicki Uniwersytet Lubelski ]ana Pawła II Dział Organizacyjno-Prawny 20-950 Lublin, Al. Racławickie 14 tćl. +48 81 445 41 77; fax +48 81 445 41 78, C-rnail:ClOp@l{ul.pl

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIA STOWARZYSZENIA POLSKICH MUZYKÓW KOŚCIELNYCH

BIBLIOGRAFIA STOWARZYSZENIA POLSKICH MUZYKÓW KOŚCIELNYCH BIBLIOGRAFIA STOWARZYSZENIA POLSKICH MUZYKÓW KOŚCIELNYCH 1. Oficjalne publikacje SPMK I. PAWLAK, Stowarzyszenie Polskich Muzyków Kościelnych alternatywa czy konieczność chwili?, LitS 5 (1999), nr 2 (14),

Bardziej szczegółowo

Programy Stypendialne Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta

Programy Stypendialne Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta Programy Stypendialne Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta Andrzej Dakowski Executive Director POLISH-U.S. FULBRIGHT COMMISSION a.dakowski@fulbright.edu.pl www.fulbright.edu.pl Historia Programu Fulbrighta

Bardziej szczegółowo

Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej

Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu Filia w Świdnicy Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej Opracowanie Agnieszka Nawrocka Katarzyna Giedrys-Woźny Świdnica 2015 Na zjeździe założycielskim,

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Humanistyczny

Bardziej szczegółowo

Statut. Instytutu Katalizy i Fizykochemii Powierzchni im. Jerzego Habera Polskiej Akademii Nauk

Statut. Instytutu Katalizy i Fizykochemii Powierzchni im. Jerzego Habera Polskiej Akademii Nauk Statut Instytutu Katalizy i Fizykochemii Powierzchni im. Jerzego Habera Polskiej Akademii Nauk Uchwalony przez Radę Naukową Instytutu 17 lutego 2011 ze zmianami uchwalonymi 18 października 2012 oraz 27

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE I. Postanowienia ogólne 1 1. Studia doktoranckie, jako studia trzeciego stopnia umożliwiają uzyskanie zaawansowanej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r.

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r. ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego w sprawie utworzenia w Uniwersytecie Wrocławskim Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych Na podstawie art. 49 ust. 2

Bardziej szczegółowo

Fragmenty. Załącznik Nr 20 DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH

Fragmenty. Załącznik Nr 20 DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH Załącznik Nr 4 do Uchwały Nr 18/2015 Senatu WUM z dnia 23 lutego 2015 r. S T A T U T WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO Przyjęty uchwałą Nr 15/2012 Senatu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z dnia

Bardziej szczegółowo

Protokół posiedzenia plenarnego Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego w dniu 12 grudnia 2013 r.

Protokół posiedzenia plenarnego Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego w dniu 12 grudnia 2013 r. Protokół posiedzenia plenarnego Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego w dniu 12 grudnia 2013 r. I. Otwarcie posiedzenia Przewodniczący RG prof. J. Lubacz otwierając obrady powitał członków Rady Głównej

Bardziej szczegółowo

Encyklopedia Katolicka T. VI, VII, VIII, IX, X, XI cena: 50,00 zł/tom

Encyklopedia Katolicka T. VI, VII, VIII, IX, X, XI cena: 50,00 zł/tom Encyklopedia Katolicka T. VI, VII, VIII, IX, X, XI cena: 50,00 zł/tom 1. Graczyk Roman Konstytucja dla Polski Seria: Demokracja. Filozofia i Praktyka Kraków : Znak, 1997 Warszawa : Fundacja im. Stefana

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 23/2015 Rektora Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2015 r.

ZARZĄDZENIE Nr 23/2015 Rektora Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2015 r. ZARZĄDZENIE Nr 23/2015 Rektora Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie wysokości opłat za świadczone usługi edukacyjne na studiach podyplomowych i kursach

Bardziej szczegółowo

1. Życie religijne w Polsce

1. Życie religijne w Polsce 1. Życie religijne w Polsce Uczeń powinien: 1. 1. Cele lekcji 1. a) Wiadomości wyjaśnić pojęcia: struktura wyznaniowa, praktyki religijne, ekumenizm, antysemityzm, znać unormowania prawne w zakresie funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OTWIERANIA PRZEWODÓW I NADAWANIA STOPNIA NAUKOWEGO DOKTORA NA WYDZIALE EKONOMICZNO-SPOŁECZNYM UNIWERSYTETU PRZYRODNICZEGO W POZNANIU

PROCEDURA OTWIERANIA PRZEWODÓW I NADAWANIA STOPNIA NAUKOWEGO DOKTORA NA WYDZIALE EKONOMICZNO-SPOŁECZNYM UNIWERSYTETU PRZYRODNICZEGO W POZNANIU PROCEDURA OTWIERANIA PRZEWODÓW I NADAWANIA STOPNIA NAUKOWEGO DOKTORA NA WYDZIALE EKONOMICZNO-SPOŁECZNYM UNIWERSYTETU PRZYRODNICZEGO W POZNANIU Obowiązujące przepisy: Ustawa z dnia 14 marca 2003 roku o

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO w WARSZAWIE REKTOR

UNIWERSYTET KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO w WARSZAWIE REKTOR UNIWERSYTET KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO w WARSZAWIE REKTOR Zarządzenie Nr 51/2014 Rektora Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2014 r. w sprawie wysokości opłat

Bardziej szczegółowo

KALENDARIUM. Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej w Krakowie. 29 XI Olimpiada Teologii Katolickiej etap szkolny

KALENDARIUM. Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej w Krakowie. 29 XI Olimpiada Teologii Katolickiej etap szkolny Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej w Krakowie www.katecheza.diecezja.krakow.pl e-mail: katecheza@diecezja.pl tel. +48/ 12/ 628 81 59; +48/ 12/ 628 81 60 KALENDARIUM 29 XI Olimpiada Teologii Katolickiej

Bardziej szczegółowo

Kryzys na rynku usług prawniczych nie odstrasza. Najwięcej kandydatów przyciąga Wrocław.

Kryzys na rynku usług prawniczych nie odstrasza. Najwięcej kandydatów przyciąga Wrocław. 1 z 5 2015-07-16 08:37 DRUKUJ Tekst pochodzi z serwisu rp.pl, Rzeczpospolita Czy wiesz, ile z Kyocerą ten artykuł możesz wydrukować do 5 razy taniej? Już od 33 zł /m-c! Więcej... MAGISTROWIE/STUDENCI Nabór

Bardziej szczegółowo

Uniwersytety WSKAŹNIK. i niepubliczne uczelnie akademickie o charaktrerze uniwersyteckim MIEJSCE

Uniwersytety WSKAŹNIK. i niepubliczne uczelnie akademickie o charaktrerze uniwersyteckim MIEJSCE 1 Uniwersytet Jagielloński 1 2 100,00 2 Uniwersytet Warszawski 2 1 99,92 3 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 3 3 80,08 4 Uniwersytet Wrocławski 4 4 72,31 5 Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI. WNIOSEK 1 Nr../ 2011

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI. WNIOSEK 1 Nr../ 2011 PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Priorytet IV: Działanie 4.1: Szkolnictwo wyższe i nauka Wzmocnienie i rozwój potencjału dydaktycznego uczelni oraz zwiększenie liczby absolwentów kierunków o kluczowym

Bardziej szczegółowo

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka KUL Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II europeistyka 2 europeistyka European Studies www.kul.pl/unia Tryby studiów stacjonarne I stopnia licencjackie (limit miejsc: 60); niestacjonarne I stopnia

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu Dziecko w rodzinie i społeczeństwie 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Dziecko w rodzinie i społeczeństwie 3. Jednostka

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH INSTYTUTU ARCHEOLOGII I ETNOLOGII POLSKIEJ AKADEMII NAUK

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH INSTYTUTU ARCHEOLOGII I ETNOLOGII POLSKIEJ AKADEMII NAUK REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH INSTYTUTU ARCHEOLOGII I ETNOLOGII POLSKIEJ AKADEMII NAUK 1. PODSTAWA PRAWNA Studia doktoranckie w Instytucie Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk (zwanym dalej

Bardziej szczegółowo

MISJA, WIZJA I STRATEGIA NA LATA 2012-2022

MISJA, WIZJA I STRATEGIA NA LATA 2012-2022 MISJA, WIZJA I STRATEGIA NA LATA 2012-2022 WYDZIAŁU ZARZĄDZANIA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE I. MISJA 1. Wydział Zarządzania WSEiZ w Warszawie kieruje ofertę kształcenia do osób, pragnących

Bardziej szczegółowo

Ks. dr hab. Wojciech Pikor

Ks. dr hab. Wojciech Pikor Ks. dr hab. Wojciech Pikor Biogram naukowy Urodzony 31 X 1969 w Gdańsku; 1988 wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie; 1994 przyjął święcenia kapłańskie; kontynuował studia na Katolickim

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany.

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany. Ul. Szkolna 3, 77-400 Złotów, tel. (067) 265 01 85, fax.(67) 265 01 90 Małgorzata Chołodowska NKJO w Złotowie Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE SYSTEMEM OCHRONY ZDROWIA Autor: Violetta Korporowicz, Wstęp

ZARZĄDZANIE SYSTEMEM OCHRONY ZDROWIA Autor: Violetta Korporowicz, Wstęp ZARZĄDZANIE SYSTEMEM OCHRONY ZDROWIA Autor: Violetta Korporowicz, Wstęp Problematyka książki ma odzwierciedlenie w tematyce programu dydaktycznego Studiów. Ponieważ program obejmuje wiele dziedzin nauki,

Bardziej szczegółowo

IX Kongres Ekonomistów Polskich. Problemy kształcenia na studiach trzeciego stopnia (doktoranckich) z zakresu nauk ekonomicznych. 1.

IX Kongres Ekonomistów Polskich. Problemy kształcenia na studiach trzeciego stopnia (doktoranckich) z zakresu nauk ekonomicznych. 1. IX Kongres Ekonomistów Polskich Prof. dr hab. Andrzej Gospodarowicz Rektor Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Problemy kształcenia na studiach trzeciego stopnia (doktoranckich) z zakresu nauk ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie drugiej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Ignacego Jana Paderewskiego

Podsumowanie drugiej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Ignacego Jana Paderewskiego Podsumowanie drugiej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Ignacego Jana Paderewskiego W roku akademickim 2005/2006 odbyła się już II edycja Akademii Młodych Dyplomatów, programu przygotowującego

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady przeprowadzania rekrutacji na Studia Doktoranckie Wydziału Fizyki w roku akademickim 2015/2016.

Szczegółowe zasady przeprowadzania rekrutacji na Studia Doktoranckie Wydziału Fizyki w roku akademickim 2015/2016. Szczegółowe zasady przeprowadzania rekrutacji na Studia Doktoranckie Wydziału Fizyki w roku akademickim 2015/2016. 1. Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, w roku akademickim 2015/2016 prowadzić będzie

Bardziej szczegółowo

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020 Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Lata 2012-2020 1 Spis treści 1. Misja WNP. 3 2. Cele strategiczne.. 4 3. Operacjonalizacja celów strategicznych..5 4. Cel

Bardziej szczegółowo

TRYB PRZEPROWADZANIA POSTĘPOWANIA O NADANIE TYTUŁU PROFESORA W WOJSKOWYM INSTYTUCIE MEDYCZNYM

TRYB PRZEPROWADZANIA POSTĘPOWANIA O NADANIE TYTUŁU PROFESORA W WOJSKOWYM INSTYTUCIE MEDYCZNYM TRYB PRZEPROWADZANIA POSTĘPOWANIA O NADANIE TYTUŁU PROFESORA W WOJSKOWYM INSTYTUCIE MEDYCZNYM 1. Rada Naukowa WIM posiada uprawnienia do przeprowadzania postępowania o nadanie tytułu profesora w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 53/2013 z dnia 14 czerwca 2013 r. pieczęć urzędowa Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Wzór suplementu do dyplomu Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu

Bardziej szczegółowo

Projekt: Nauki molekularne dla medycyny

Projekt: Nauki molekularne dla medycyny Projekt: Interdyscyplinarne Studia Doktoranckie Nauki molekularne dla medycyny współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt realizowany w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Materiały dotyczące działalności dydaktycznej z zakresu andragogiki i nauczania zdalnego. Bibliografia podmiotowa

Materiały dotyczące działalności dydaktycznej z zakresu andragogiki i nauczania zdalnego. Bibliografia podmiotowa Materiały dotyczące działalności dydaktycznej z zakresu andragogiki i nauczania zdalnego Bibliografia podmiotowa Wydawnictwa zwarte 1. Kształcenie korespondencyjne. - Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. V. Standardy chrześcijańskiej edukacji

Spis treści. V. Standardy chrześcijańskiej edukacji Spis treści I. Istota edukacji chrześcijańskiej I.1. Filozoficzne podstawy edukacji chrześcijańskiej 1.1.1. Główne założenia 1.1.2. Rola rodziny w realizacji idei wychowania chrześcijańskiego 1.1.3. Rola

Bardziej szczegółowo

Kierunek ZARZĄDZANIE Specjalność:

Kierunek ZARZĄDZANIE Specjalność: Uniwersytet Szczeciński Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek ZARZĄDZANIE Specjalność: Kształtowanie menedżera Kompetencje menedżerskie wiedza doświadczenie umiejętności praktyki PODSTAWOWA

Bardziej szczegółowo

Semestr I: Semestr II: Semestr III: 5; Zal, 1 ECTS Semestr IV: 5; Egz, 1 ECTS Semestr V: 5; Zal, 1 ECTS Semestr VI: 5; Egz, 1 ECTS

Semestr I: Semestr II: Semestr III: 5; Zal, 1 ECTS Semestr IV: 5; Egz, 1 ECTS Semestr V: 5; Zal, 1 ECTS Semestr VI: 5; Egz, 1 ECTS AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY Moduł/Przedmiot: Seminarium doktoranckie pracy pisemnej Kod modułu: Koordynator modułu: prof. dr hab. Anna Organiszczak Punkty

Bardziej szczegółowo

Od ochrony środowiska po ekologię człowieka zadania wychowawcze rodziny, państwa, Kościoła

Od ochrony środowiska po ekologię człowieka zadania wychowawcze rodziny, państwa, Kościoła PROGRAM Międzynarodowej Konferencji Naukowej z cyklu Sandomierskie spotkania z Biblią. BIBLIA WIARA KULTURA Od ochrony środowiska po ekologię człowieka zadania wychowawcze rodziny, państwa, Kościoła na

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY IV I. Znajomość modlitw: poznane w kl. I- III; Modlitwa różańcowa.

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia

1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia Załącznik nr 3. Liczba punktów za poszczególne elementy postępowania kwalifikacyjnego: 1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia 1. Rozmowa kwalifikacyjna 50 punktów

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód nauczyciel języka angielskiego w szkole podstawowej to jeden z 2360

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH

DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH 1. 1. Na stanowisku profesora zwyczajnego może zostać zatrudniona osoba posiadająca: 1) tytuł naukowy

Bardziej szczegółowo

Ks. dr hab. Stanisław Haręzga, prof. KUL

Ks. dr hab. Stanisław Haręzga, prof. KUL Ks. dr hab. Stanisław Haręzga, prof. KUL Biogram naukowy Urodzony 30 VIII 1949 w Krośnie nad Wisłą; 1967 rozpoczął studia filozoficzo- -teologiczne w Wyższym Seminarium Duchownym w Przemyślu; 1973 przyjął

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2014 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2014 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15 faks 22 846 76 67 Data opracowania: 06.07.2015 r. Internet:

Bardziej szczegółowo

ZBIGNIEW ŁUCZAK. Dzieje bibliotek w Sieradzu. od powstania miasta do końca XX wieku

ZBIGNIEW ŁUCZAK. Dzieje bibliotek w Sieradzu. od powstania miasta do końca XX wieku ZBIGNIEW ŁUCZAK Dzieje bibliotek w Sieradzu od powstania miasta do końca XX wieku Czego się chcesz nauczyć, napisz o tym dzieło. Joachim Lelewel Miejska Biblioteka Publiczna w Sieradzu Sieradz 2007 NADZÓR

Bardziej szczegółowo

1. NAUCZANIE JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH (OBOWIĄZKOWYCH) W RAMACH PROGRAMU STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH

1. NAUCZANIE JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH (OBOWIĄZKOWYCH) W RAMACH PROGRAMU STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH 1 Szczegółowe przepisy wykonawcze wprowadzające w życie Zarządzenia Rektora PWT we Wrocławiu w sprawie nauczania języków obcych na PWT we Wrocławiu (z dnia 29 września 2009 r. oraz z dnia 11 lipca 2011

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SEMINARIUM DOKTORSKIEGO NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA GWSH

REGULAMIN SEMINARIUM DOKTORSKIEGO NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA GWSH Załącznik nr 2 do Zarządzenia Rektora z dnia 18.09.2013r. Tekst jednolity REGULAMIN SEMINARIUM DOKTORSKIEGO NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA GWSH POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Seminarium Doktorskiego określa

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15 faks 22 846 76 67 Data opracowania: 04.07.2014 r. Internet:

Bardziej szczegółowo

Szkoły wyższe, studenci i absolwenci 1

Szkoły wyższe, studenci i absolwenci 1 0 URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE OPRACOWANIA SYGNALNE Lublin, maj 201 r. Kontakt: SekretariatUSLUB@stat.gov.pl Tel. 81 533 20 51, fax 81 533 27 61 Internet: http://www.stat.gov.pl/lublin/index_plk_html.htm

Bardziej szczegółowo

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu SEMINARIUM BOLOŃSKIE STUDIA DOKTORANCKIE W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE I. Uzasadnienie ogólne Po upadku komunizmu w Europie Środkowej i Wschodniej relacje Polski i Ukrainy weszły w nowy etap historyczny.

UZASADNIENIE I. Uzasadnienie ogólne Po upadku komunizmu w Europie Środkowej i Wschodniej relacje Polski i Ukrainy weszły w nowy etap historyczny. UZASADNIENIE I. Uzasadnienie ogólne Po upadku komunizmu w Europie Środkowej i Wschodniej relacje Polski i Ukrainy weszły w nowy etap historyczny. Nowa sytuacja stworzyła nowe możliwości działania i wymaga

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Święto Niepodległości

Święto Niepodległości ISSN 1429-8589 IO IP IN P R I N C Nr 10/2012 EGZEMPLARZ BEZPŁATNY Honorowi Obywatele Rada Miasta we Włoszczowe przyznała tytuł Honorowego Obywatela żołnierzowi Armii Krajowej i wybitnemu teologowi z Dankowa

Bardziej szczegółowo

Litwa, Białoruś, Ukraina w myśli politycznej Leona Wasilewskiego, Wydaw. Księgarnia Akademicka, Kraków 1998.

Litwa, Białoruś, Ukraina w myśli politycznej Leona Wasilewskiego, Wydaw. Księgarnia Akademicka, Kraków 1998. Dr hab. BARBARA STOCZEWSKA Monografie: Litwa, Białoruś, Ukraina w myśli politycznej Leona Wasilewskiego, Wydaw. Księgarnia Akademicka, Kraków 1998. Kraków 2006. Kraków 2007. Kraków 2009. Litwa, Białoruś,

Bardziej szczegółowo

Wykształcenie na zamówienie

Wykształcenie na zamówienie Wykształcenie na zamówienie Wyniki tegorocznej edycji konkursu na kierunki zamawiane Według szacunków ministerstwa, w roku 2013 w polskim przemyśle zabraknie ponad 46 tys. inżynierów, a w usługach ponad

Bardziej szczegółowo

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Recenzja dorobku naukowego, dydaktycznego i organizacyjnego dr Krzysztofa Wacha w postępowaniu habilitacyjnym w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin jubileusze nauczycieli akademickich Prof. dr hab. Hieronim Bartel Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin płk prof. dr. hab. n. med. Tadeusza Brzezińskiego Zgodnie z kontynuowanym od lat zwyczajem, na

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU Wydział Matematyki i Informatyki PASJA TO SZUKANIE NOWYCH ROZWIĄZAŃ. STUDIUJ Z NAMI I UCZYŃ Z NIEJ SPOSÓB NA ŻYCIE. O WYDZIALE 30.01.1919 r. utworzono Wydział

Bardziej szczegółowo

ks. Krzysztof Gonet Wyższe Metropolitalne Seminarium Duchowne Archidiecezji Warszawskiej Św. Jana Chrzciciela

ks. Krzysztof Gonet Wyższe Metropolitalne Seminarium Duchowne Archidiecezji Warszawskiej Św. Jana Chrzciciela 205 ks. Krzysztof Gonet Wyższe Metropolitalne Seminarium Duchowne Archidiecezji Warszawskiej Św. Jana Chrzciciela Działy księgozbioru podręcznego w czytelni Biblioteki Seminaryjnej w Warszawie APOLOGETYKA-AP

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 11/2015. Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 05 marca 2015 roku

UCHWAŁA NR 11/2015. Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 05 marca 2015 roku UCHWAŁA NR 11/2015 Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte z dnia 05 marca 2015 roku w sprawie: zmiany Uchwały Senatu Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte Nr 26/2014

Bardziej szczegółowo