Biblia w życiu Kościoła w Polsce ( ) 1. Lata

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biblia w życiu Kościoła w Polsce (1945-2010) 1. Lata 1945-1962"

Transkrypt

1 Waldemar CHROSTOWSKI Biblia w życiu Kościoła w Polsce ( ) Bilans i kierunki biblistyki polskiej po II wojnie światowej są ściśle związane z historią Kościoła katolickiego i Polski. Agresja i podwójna okupacja (niemiecka i sowiecka) w latach oraz okupacja niemiecka w latach spowodowały ogromne zniszczenia i straty. Zginęło sześć milionów obywateli polskich, kraj został splądrowany, zdziesiątkowano inteligencję i duchownych. Spośród teologów, którzy zginęli lub zostali zamordowani przez okupantów, najwięcej było biblistów. Powojenne dzieje biblistyki można podzielić na cztery okresy. Każdy ma swoją specyfikę odzwierciedlającą odmienne uwarunkowania i wyzwania, jakim należało sprostać. 1. Lata Czasowe ramy pierwszego okresu wyznacza zakończenie II wojny światowej i początek Vaticanum II. Można go podzielić na dwa etapy, obejmujące lata oraz Lata powojenne przynosiły stopniowe nasilanie się represji reżimu komunistycznego dążącego do wszechstronnego zawłaszczenia życia Polaków, natomiast etap drugi ma związek z odwilżą polityczną. W 1945 r. znacznemu przesunięciu na zachód uległy granice państwa. Polska utraciła znaczną część terytoriów położonych na wschodzie, które weszły w skład Związku Radzieckiego (obecnie w granicach Litwy, Białorusi i Ukrainy), a wraz z tym dwa wiodące przed wojną ośrodki duchowe i intelektualne, czyli Wilno i Lwów, które znalazły się poza terytorium Polski. Tamtejsi nauczyciele akademiccy, którzy przeżyli wojnę, przenieśli się do innych miast (Kraków, Toruń i Wrocław), wnosząc ogromny wkład w rozwój powojennej nauki polskiej. Potężnym wyzwaniem stała się integracja Polaków i zagospodarowanie przejętych po klęsce III Rzeszy tzw. Ziem Zachodnich i Północnych. Wkrótce po wojnie, 25 i 26 września 1946 r., w Lublinie odbył się Zjazd Teologiczny, na którym dokonano przeglądu strat wśród uczonych. Teologia i biblistyka katolicka przetrwały na dwóch państwowych wydziałach uniwersyteckich (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie i Uniwersytet Warszawski), a także na

2 2 Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i w wyższych seminariach duchownych przygotowujących kandydatów do kapłaństwa. W tym trudnym okresie życie naukowe powoli się odradzało. Możliwe też były wyjazdy duchownych katolickich na Zachód, przede wszystkim do Rzymu, i pobieranie tam specjalistycznego wykształcenia biblijnego. Taki sam paradoks stwierdzamy później, co można traktować jako jedną z cech specyficznych dla sytuacji w Polsce. W latach kard. Stefan Wyszyński, Prymas Polski, został uwięziony i był przetrzymywany kolejno w czterech miejscach internowania. W 1954 r. władze państwowe zlikwidowały dwa wydziały teologiczne, na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Warszawskim, tworząc w ich miejsce Akademię Teologii Katolickiej (dla katolików) oraz Chrześcijańską Akademię Teologiczną (dla chrześcijan innych wyznań). Odtąd katolickie badania naukowe i zadania dydaktyczne z zakresu biblistyki były realizowane na KUL-u i w ATK. Jednym ze skutków zaistniałej sytuacji była początkowo słaba współpraca, bądź w pewnych dziedzinach nawet jej brak, między nauczycielami akademickimi obu uczelni. Publikowaniu dorobku naukowego nie sprzyjało istnienie rygorystycznej cenzury, która w najlepszym wypadku znacznie wydłużała czas oczekiwania na publikację tekstów, a w najgorszym ją uniemożliwiała. W lecie 1956 r. nastąpiła odwilż polityczna, a wraz z nią zmiany na korzyść. W sierpniu tegoż roku na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim zorganizowano wykłady dla duchowieństwa, których tematem było Pismo Święte w duszpasterstwie. W dużych nakładach zaczęły się ukazywać przekłady Nowego Testamentu na język polski (Eugeniusz Dąbrowski, Seweryn Kowalski), zwiększyła się także liczba wydawanych czasopism i książek, zarówno rodzimych autorów, jak i tłumaczonych z języków obcych. Powoli, lecz systematycznie, rozwijała się współpraca teologów zatrudnionych na KUL-u i w ATK. Ze studiów w Papieskim Instytucie Biblijnym w Rzymie wracały osoby, które miały wywrzeć trwały wpływ na dalsze postępy katolickiej biblistyki polskiej. W 1959 r. odbyło się w Krakowie Seminarium Naukowe Polskich Biblistów, które zapoczątkowało istniejącą do dziś tradycję dorocznych sympozjów. Wkrótce Konferencja Episkopatu Polski powołała do istnienia Sekcję Biblistów Polskich, której działalność przyczyniła się do integracji środowiska oraz owocnej wymiany myśli i doświadczeń. Na jej czele stanęli bp Henryk Strąkowski oraz Feliks Gryglewicz i Stanisław Łach. Postanowiono zrealizować projekt, przedłożony po raz pierwszy już w 1938 r., przekładu Biblii z języków oryginalnych na polski.

3 3 Wielkie zasługi we wskrzeszeniu życia biblijnego po wojnie położyli profesorowie: Aleksy Klawek ( ), Władysław Smereka ( ) i Stanisław Stach. Ks. prof. Klawek, przed wojną wykładowca we Lwowie, a po wojnie profesor egzegezy ST na Uniwersytecie Jagiellońskim, założył znany i ceniony Ruch Biblijny i Liturgiczny, czasopismo, które nadal współtworzy krajobraz teologii polskiej. Intensywną działalność prowadził Eugeniusz Dąbrowski ( ), pierwszy polski doktor nauk biblijnych, tłumacz Nowego Testamentu z Wulgaty i greki oraz autor komentarzy i monografii biblijnych, inicjator Podręcznej encyklopedii biblijnej (t. 1-2, Poznań ). Pracę naukową rozwinął Stanisław Łach ( ), zasłużony starotestamentalista i wieloletni kierownik Lubelskiej Szkoły Biblijnej. Na wyróżnienie zasługuje również wkład, który wniósł Czesław Jakubiec ( ), związany z warszawską ATK, oraz Stanisław Grzybek ( ), ceniony naukowiec i popularyzator wiedzy biblijnej, chętny i życzliwy promotor wielu prac magisterskich, doktorskich i rozpraw habilitacyjnych. W latach specjalistyczne studia na Biblicum ukończyło ponad dwudziestu Polaków, w tym trzech (Witold Marchel, Kazimierz Romaniuk, Edward Lipiński) z tytułem doktora nauk biblijnych. Sześciu, wśród nich Józef T. Milik, uzyskało stopień Candidatus ad Doctoratum. Studia teologiczne z zakresu biblistyki, tak w Polsce, jak i za granicą, ukończyło również kilka innych osób, których wkład w rozwijanie tej dyscypliny jest znaczący. 2. Lata Drugi okres obejmuje lata od rozpoczęcia Vaticanum II do wyboru Jana Pawła II (16 X 1978). Z punktu widzenia badań biblijnych był to czas naznaczony stałym postępem w rozwijaniu i promowaniu badań biblijnych. W II Soborze Watykańskim ( ) uczestniczyli kardynałowie Stefan Wyszyński i Karol Wojtyła oraz wielu biskupów polskich, którzy korzystali z konsultacji teologicznych i biblijnych. Kościół katolicki w Polsce przeżywał wtedy intensywne przygotowania do Millenium Chrztu Polski, które przypadało w 1966 r. Bibliści włączyli się w milenijne przygotowania i obchody, co uzasadnia pastoralny charakter większości podejmowanych przez nich prac. Doniosłym składnikiem obchodów stało się opracowanie i wydanie w 1965 r. pierwszego zbiorowego przekładu całego Pisma Świętego z języków oryginalnych na polski, znanego jako Biblia

4 4 Tysiąclecia. Teksty poszczególnych zbiorów i ksiąg opatrzono wstępami i komentarzami odzwierciedlającymi stan ówczesnej wiedzy biblijnej. Przekładu podjęli się nie tylko bibliści już znani, lecz i młodzi, z których część odbywała jeszcze studia biblijne. W Słowie wstępnym do pierwszego wydania kard. S. Wyszyński napisał: Mogło się to stać właśnie dzięki temu, że Polska posiada już poważny zastęp biblistów, dobrze do tego zadania przygotowanych, mających już wielkie zasługi w dziedzinie naukowej i duże doświadczenie pedagogiczne. Podczas trwania Vaticanum II specjalistyczne studia na Biblicum odbywało i ukończyło kilku duchownych katolickich, z których trzej (Janusz Frankowski, Hugolin Langkammer OFM i Henryk Muszyński) uzyskali doktorat nauk biblijnych. W 1965 r. Stanisław Łach jako pierwszy Polak został konsultorem Papieskiej Komisji Biblijnej. Jego dziełem jest także inicjatywa wydania monumentalnego komentarza do wszystkich ksiąg biblijnych, znanego jako Biblia Lubelska. Bezpośrednio po Vaticanum II wysiłki biblistów skupiły się na wdrażaniu soborowego nauczania, zarówno w seminariach duchownych, jak i dwóch ośrodkach akademickich (KUL i ATK). Recepcja dokumentów soborowych, zwłaszcza dotyczących katolickiego sposobu czytania i rozumienia Pisma Świętego, odbywała się przede wszystkim za sprawą biblistów, którzy otrzymali staranne wykształcenie w uczelniach zagranicznych, głównie na Biblicum. Żywe wtedy dyskusje i dociekania teologiczne, hermeneutyczne i egzegetyczne znalazły wyraźny oddźwięk w naszym kraju (Augustyn Jankowski OSB, Aleksy Klawek, Józef Kudasiewicz, Michał Peter, Edward Szymanek, Marian Wolniewicz). Nasiliła się współpraca, której wyrazem stały się systematycznie organizowane sympozja biblistów polskich. Dorobek wielu wzbogacił się o nowe książki i artykuły, zarówno o profilu introdukcyjnym i historycznym, jak i egzegetycznym oraz teologicznym. Inny rys stanowił burzliwy rozwój ruchów młodzieżowych, połączony z częstym sięganiem po Biblię i zapotrzebowaniem na publikacje o profilu biblijnym. W tych warunkach zaczęło się bujnie rozwijać duszpasterstwo biblijne. Jego promotorami było wielu kapłanów i świeckich, którzy wprawdzie nie otrzymali akademickiego wykształcenia biblijnego, ale chętnie i często zapraszali do udziału w dniach i tygodniach biblijnych naukowców z wydziałów teologicznych i seminariów duchownych. Także do katechezy dzieci i młodzieży, prowadzonej przy parafiach i kościołach, chętnie włączano tematy biblijne. Ogromną rolę odegrały publikacje tłumaczone na polski, zwłaszcza z niemieckiego i angielskiego. Dzięki temu również ci, którzy nie znali języków obcych i nie mieli

5 5 możliwości podróżowania za granicę, dysponowali wartościowymi pomocami do studiowania Biblii. Nauczanie w szkołach państwowych, podstawowych i średnich, podporządkowane laicyzacji i ateizacji młodego pokolenia, miało charakter konfrontacyjny wobec religii. Ale ideolodzy ateistyczni odstąpili od wcześniejszej strategii otwartej walki z religią na rzecz stopniowego zmiękczania wierzących oraz instytucji Kościoła. Czyniono to w przekonaniu, że wdrażanie reform soborowych napotka w Polsce na sprzeciwy bądź posunie się tak daleko, iż ulegną zamazaniu bądź zupełnie znikną tradycyjne formy pobożności. Nawiązywano i promowano dialogi światopoglądowe, podejmowane przez część inteligencji katolickiej w dobrej wierze, lecz silnie penetrowane ideologicznie. Także poza Kościołem uprawiano studia biblijne, w czym wiedli prym religioznawcy laiccy, jak Zenon Kosidowski, Zygmunt Poniatowski i Witold Tyloch. Nawet jeżeli część ich przemyśleń zasługiwała na uwagę i uznanie, polemiczny kontekst ówczesnych kontrowersji sprawiał, że w środowiskach katolickich ich dorobek przyjmowano nieufnie i niechętnie. Dzięki staraniom kard. S. Wyszyńskiego wielu duchownych katolickich otrzymało skierowania na studia zagraniczne i je ukończyło. Ogromna w tym zasługa środowisk i ośrodków polonijnych (szczególnie Kongres Polonii Amerykańskiej), które wzięły na siebie trud ekonomicznego wspierania i utrzymania studentów. Wiodącą rolę odegrały takie placówki, jak Papieski Instytut Polski i Kolegium Polskie w Rzymie oraz Seminarium Polskie w Paryżu. W ich murach zamieszkały setki studentów, także studentów biblistyki. Lata 70. przyniosły nową odwilż polityczną, której skutki widać w dziedzinie teologii. Rozpoczęła się prawdziwa wiosna biblijna w Kościele katolickim w Polsce. Okrzepła i zdynamizowała działalność Sekcja Biblijna Konferencji Episkopatu Polski, której do 1976 r. przewodzili profesorowie: Stanisław Łach oraz Stanisław Grzybek i Jan Stępień. W 1973 r. kard. Karol Wojtyła utworzył w Krakowie Papieski Wydział Teologiczny jako kontynuację zamkniętego w 1954 r. Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Niedługo potem powołano do życia trzy Papieskie Wydziały Teologiczne (Warszawa, Poznań, Wrocław), posiadające uprawnienia do nadawania stopni i tytułów naukowych uznawanych w jurysdykcji kościelnej. Rezultatem korzystnych zmian stał się dalszy wzrost liczby publikacji naukowych i popularnonaukowych. W latach ukazał się drugi przekład całej Biblii z języków oryginalnych opracowany przez zespół biblistów, którym kierowali Michał

6 6 Peter i Marian Wolniewicz. Wydany dzięki staraniom środowiska poznańskiego i zaproszonych do współpracy innych osób, jest znany jako Biblia Poznańska. Wielkie zasługi w przeszczepianiu i upowszechnianiu nauczania Vaticanum II położyli: Feliks Gryglewicz ( ), Józef Homerski ( ), Augustyn Jankowski ( ), Lech R. Stachowiak ( ), Jan Stępień ( ), a także Janusz Frankowski, Józef Kudasiewicz, Hugolin Langkammer OFM i Kazimierz Romaniuk. Zasłużony rozgłos zdobywał również przedwcześnie zmarły Ludwik W. Stefaniak CM ( ). W 1976 r. na czele Sekcji Biblijnej KEP stanął prof. Hugolin Langkammer OFM, a w skład Zarządu weszli profesorowie: Stanisław Grzybek, Augustyn Jankowski OSB, Michał Peter i Jan Stępień. Kadra specjalistów i wykładowców Pisma Świętego powiększyła się o kolejnych absolwentów Biblicum. Część pobierała naukę w Rzymie podczas trwania obrad soborowych, zatem po powrocie do kraju włączyli się czynnie w upowszechnianie najnowszych nurtów wiedzy biblijnej. Trzech uzyskało tytuł doktora nauk biblijnych (Marian Gołębiewski, Ryszard Rubinkiewicz SDB, Andrzej Strus SDB, Jan B. Szlaga), kilku innych wróciło do Polski ze stopniem Candidatus ad Doctoratum, zaś kilkunastu z licencjatem nauk biblijnych. 3. Lata Trzeci, najdłuższy okres, obejmuje ćwierć wieku, którego ramy wyznacza z jednej strony wybór kard. Karola Wojtyły na papieża a z drugiej utworzenie Stowarzyszenia Biblistów Polskich (6 XII 2003). Można tu wyróżnić dwa etapy, których cezurę stanowi rok 1989 jako czas radykalnego przełomu polityczno-społecznego w Europie środkowej i wschodniej. Wybór Jana Pawła II dał impulsy, które przesądziły o dalszym biegu wydarzeń. Narodziny Solidarności w 1980 r. obudziły nadzieje, których oddziaływanie nie pozostało bez wpływu na uprawianie teologii. Wprawdzie wprowadzenie stanu wojennego (13 XII 1981) osłabiło na pewien czas życie intelektualne i teologiczne, lecz ogromne znaczenie miały pielgrzymki Jana Pawła II do ojczyzny (1979, 1983). Pracę naukowo-dydaktyczną rozpoczęła nowa fala biblistów. Ich działalność ułatwiał wkład, który wnieśli poprzednicy, bo można było wyjść poza zagadnienia introdukcyjne oraz prezentację historycznego kontekstu Biblii, a zająć się pogłębioną egzegezą tekstów i zastosowaniem do nich nowych metod badawczych. Obserwuje się też

7 7 widoczny wzrost obecności i aktywności osób świeckich w Kościele i w teologii. O ile w połowie lat 70. liczbę świeckich studentów teologii w Polsce szacuje się na ok. 400 osób, o tyle dziesięć lat później wzrost ich liczebności był kilkakrotny. Studia na Biblicum kontynuowała bądź podjęła duża grupa Polaków. Wielu, którzy wrócili do kraju, dynamicznie rozwijało pracę dydaktyczną i naukową, uwieńczoną z czasem stopniem doktora habilitowanego i tytułem naukowym profesora (Roman Bartnicki, Tadeusz Brzegowy, Waldemar Chrostowski, Jan Łach, Stanisław Mędala CM, Bogdan Poniży, Antoni Tronina i inni). W 1982 r. przewodniczącym Sekcji Biblijnej KEP na następną kadencję pozostał Hugolin Langkammer OFM, a w skład Zarządu weszli profesorowie: Jerzy Chmiel, Augustyn Jankowski OSB, Jan Łach, Michał Peter i Jan B. Szlaga. Mimo trudności natury politycznej systematycznie odbywały się doroczne sympozja biblistów polskich, których materiały były ogłaszane drukiem. Ostatnie pięć lat przed przełomem było naznaczone bardzo trudną sytuację ekonomiczną, której skutki widać na przykładzie poziomu edytorskiego książek i czasopism. Wciąż istniała cenzura, ale związane z nią restrykcje i niewygody nie były tak dotkliwe, jak wcześniej. Podstawowa formacja i edukacja biblijna kandydatów do kapłaństwa odbywała się nadal w wyższych seminariach duchownych, a także na KUL i w ATK oraz na Papieskich Wydziałach Teologicznych. Ukazały się wartościowe przekłady z języków obcych, wśród których na wyróżnienie zasługuje Teologia Starego Testamentu G. von Rada (Warszawa 1986). Trzeba też podkreślić wysokie nakłady wydawanych wtedy książek o tematyce biblijnej, sięgające w niektórych przypadkach kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy. Obserwuje się też wyraźny wzrost zainteresowania studiami qumranologicznymi. Przed 1985 r. istniał polski przekład najważniejszych tekstów z groty 1 i 11 oraz syntetyczne prezentacje problematyki qumrańskiej (Eugeniusz Dąbrowski, Józef T. Milik), prowadzono prace badawcze nad genezą i charakterem wspólnoty qumrańskiej (Witold Tyloch), badania qumrańskich pojęć etycznych i antropologicznych (Lech Stachowiak) i rozwoju języka religijnego w Qumran (Henryk Muszyński). Po 1985 r. inspirującą rolę odegrał krakowski orientalista i wydawca Zdzisław J. Kapera, który nawiązał kontakty z zagranicznymi ośrodkami naukowymi, opublikował w języku angielskim wybraną polską bibliografię na temat odkryć qumrańskich (1985), zorganizował kilka międzynarodowych kolokwiów qumranologicznych w Mogilanach i w Krakowie (1987, 1989, 1991, 1993, 1995) oraz założył serię wydawniczą Qumranica Mogilanensia i czasopismo The Qumran

8 8 Chronicle. Równolegle do tych inicjatyw i we współpracy z nimi dynamicznie rozwijały się studia nad żydowską literaturą międzytestamentową (Stanisław Mędala CM, Antoni Tronina), a także nad żydowskimi tradycjami interpretacji Biblii i literaturą targumiczną. W 1988 r. podczas dorocznego sympozjum w Łodzi wybrano na pięcioletnią kadencję nowe władze Sekcji Biblijnej KEP. Prezesem został Lech Stachowiak, a w skład Zarządu weszli profesorowie: Jerzy Chmiel, Tomasz Jelonek, Jan Łach i Jan K. Pytel. Dołożono starań w kierunku dalszej integracji środowiska biblistów, tym bardziej, że dokonywała się wówczas wymiana pokoleniowa. Kolejna pielgrzymka Jana Pawła II do Polski (1987) i II Krajowy Kongres Eucharystyczny zaowocowały nowymi impulsami także w dziedzinie teologii i biblistyki. Po okresie pewnej stagnacji, wywołanej skomplikowaną sytuacją społeczna i polityczną, następowało coraz większe otwarcie, którego wyrazem stał się wzrost zapotrzebowania na publikacje i wystąpienia o charakterze popularnonaukowym. Dawne spory ideologiczne zeszły w cień, narastała jednak potrzeba rzetelnego przybliżania posoborowej myśli teologicznej i biblijnej. Głębokie przemiany polityczne w 1989 r. przyniosły tak duże ożywienie badań teologicznych i biblijnych, że można je porównać z wiosną biblijną po Vaticanum II. Chociaż sytuacja ekonomiczna wciąż była bardzo trudna, a wielu biblistów pracowało równocześnie w różnych miejscach, na skutek czego zajęcia dydaktyczne i pastoralne nie zostawiały wiele czasu na badania naukowe, lecz i w nich również obserwuje się stały postęp. W programach nauczania zwrócono uwagę na niedobór języków biblijnych, za to coraz lepsza była wśród młodzieży znajomość nowożytnych języków obcych. Z początkiem lat 90. zaczęły powstawać nowe uniwersyteckie wydziały teologiczne (Opole, Poznań, Olsztyn, Toruń, Katowice, Szczecin). Jesienią 1999 r. z Akademii Teologii Katolickiej został utworzony Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Nadal działały papieskie wydziały teologiczne w Krakowie, Wrocławiu i Warszawie. Nigdy wcześniej akademicki status nauk teologicznych nie był w Polsce tak wysoki, zaś wśród teologów różnych specjalności wiodące miejsce przypadło biblistom. W 1993 r. podczas sympozjum w Ołtarzewie dokonano wyboru nowych władz Sekcji Biblijnej KEP. Przewodniczącym został Ryszard Rubinkiewicz SDB, a w skład Zarządu weszli profesorowie: Jerzy Chmiel, Ewa J. Jezierska OSU, Andrzej Kowalczyk i Julian Warzecha SAC. Kadencja Zarządu zbiegła się z wydaniem ważnego dokumentu Papieskiej Komisji Biblijnej na temat interpretacji Biblii w Kościele (1993). Naukowej

9 9 refleksji nad nim poświęcono dwa sympozja: w Szczecinie (1995) i w Radomiu (1996). Nowe wydziały teologiczne pilnie potrzebowały odpowiednio przygotowanych wykładowców, mających stopnie i tytuły naukowe. Specjalistyczne wykształcenie na Biblicum otrzymało ponad dwadzieścia osób, które po powrocie do Polski czynnie włączyły się w pracę dydaktyczną i naukową. Ważnym zjawiskiem była coraz liczniejsza obecność świeckich (Krzysztof Mielcarek, Michał Wojciechowski, Anna Kuśmirek), a także sióstr zakonnych (Ewa Jezierska OSU). Naukowy potencjał biblistów polskich został już wcześniej zauważony i doceniony za granicą, czego potwierdzeniem stało się włączenie do Papieskiej Komisji Biblijnej uczonych z Polski (kolejno: Augustyn Jankowski OSB, Lech Stachowiak, Ryszard Rubinkiewicz SDB). Na podkreślenie zasługuje znaczny wzrost liczby publikacji teologicznych i biblijnych. W 1997 r. ukazał się nowy przekład całej Biblii z języków oryginalnych, którego dokonał Kazimierz Romaniuk. Znany jako Biblia Warszawsko-Praska, jest pierwszym od czterystu lat tłumaczeniem ksiąg świętych na polski dokonanym przez jednego tłumacza. Biblistyka polska wzbogaciła się o kilka renomowanych serii wydawniczych, które udostępniły i przybliżyły światowy dorobek w tej dziedzinie. Na wyszczególnienie zasługują monumentalne serie Oficyny Wydawniczej Vocatio, których pomysłodawcą i redaktorem jest Waldemar Chrostowski: Prymasowska Seria Biblijna (34 tomy), Rozprawy i Studia Biblijne (37 tomów), Z Biblią przez Życie pod Patronatem Prymasa Polski (17 tomów), a także publikacje Instytutu Nauk Biblijnych KUL. Utworzono kilka czasopism biblijnych wydawanych przez nowe wydziały teologiczne. Do tych, które mają ustaloną renomę ( Collectanea Theologica, Ruch Biblijny i Liturgiczny, Roczniki Teologiczno-Kanoniczne, aktualnie Roczniki Teologiczne ) doszły: Scriptura Sacra (Opole), The Polish Journal of Biblical Research (Kraków), Studia Biblica et Patristica Thorunensia (Toruń) i inne. Każdy, kto chce studiować Biblię, otrzymał do dyspozycji pomoce, o których poprzednicy mogli tylko marzyć. Charakterystyczne dla Polski jest również powiązanie badań biblijnych z zapoczątkowanym oficjalnie w drugiej połowie lat 80. dialogiem katolicko-judaistycznym. Wiodącą rolę odgrywają organizowane od 1989 r. w ATK, zaś od 1999 r. na UKSW i w UMK sympozja teologiczne Kościół a Żydzi i judaizm oraz nosząca taki sam tytuł seria wydawnicza. W 1998 r. w Poznaniu odbyły się nowe wybory władz Sekcji Biblijnej KEP. Funkcję prezesa nadal sprawował Ryszard Rubinkiewicz SDB, zaś w skład Zarządu weszli profesorowie: Waldemar Chrostowski, Janusz Czerski, Tomasz Jelonek, Ewa J.

10 10 Jezierska OSU, Andrzej Kowalczyk i Bogdan Poniży. Stało się zasadą, że w Zarządzie są reprezentowane najważniejsze ośrodki akademickie z całego kraju. Coraz częściej pojawiał się postulat utworzenia w Polsce Dzieła Biblijnego, analogicznego jak to, które od wielu lat istnieje i działa w innych krajach, a także przekształcenia Sekcji Biblijnej w Stowarzyszenie Biblistów Polskich. Wszystkie te działania musiały zyskać aprobatę Konferencji Episkopatu Polski. Istotną okoliczność w rozwoju nauk teologicznych i biblijnych stanowił Wielki Jubileusz Roku Zarówno podczas przygotowań, jak i jubileuszowych obchodów mnożyły się konferencje i sympozja o profilu naukowym i popularnonaukowym, których pokłosiem stały się okolicznościowe publikacje. Dla uczczenia Wielkiego Jubileuszu ukazały się polskie edycje dwóch monumentalnych komentarzy biblijnych: Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego (red. W.R. Farmer, Warszawa 2000, 2001) oraz Katolicki komentarz biblijny, czyli polska wersja The New Jerome Biblical Commentary (Warszawa 2001). Oba rozeszły się w kilkutysięcznych nakładach. Nie bez wpływu na zainteresowanie Biblią i biblistyką był bezprecedensowy rozwój ruchu pielgrzymkowego do Ziemi Świętej i innych krajów biblijnych, głównie Egiptu, Jordanii, Turcji i Grecji. Szacuje się, że liczba pielgrzymów z Polski w tym okresie przekroczyła sto tysięcy osób. Na rynku wydawniczym pojawiły się przewodniki po krajach biblijnych oraz opracowania wprowadzające w świat Biblii i jego realia. W 2002 r., jako rezultat wieloletniej żmudnej pracy, ukazała się dwutomowa Bibliografia biblistyki polskiej za lata (Piotr Ostański); aktualnie autor kontynuuje kwerendę bibliograficzną obejmującą pierwszą dekadę XXI w. 4. Lata W grudniu 2000 r. Konferencja Episkopatu Polski usankcjonowała wieloletnie starania Sekcji Biblistów Polskich o utworzenie Stowarzyszenia Biblistów Polskich (SBP). Powstało podczas spotkania grupy założycielskiej, które odbyło się 6 XII 2003 r. w Warszawie. Pierwszym przewodniczącym SBP został Waldemar Chrostowski, a do Zarządu weszli profesorowie: Henryk Witczyk (wiceprzewodniczący) oraz Tomasz Jelonek, Ewa J. Jezierska OSU, Józef Kozyra, Hubert Ordon SDS i Bogdan Poniży. Zgodnie ze statutem, SBP tworzą członkowie zwyczajni, posiadający co najmniej stopień licencjata teologii, członkowie honorowi, czyli osoby szczególnie zasłużone dla katolickiej biblistyki polskiej, oraz członkowie stowarzyszeni, rekrutujący się głównie

11 11 spośród biblistów innych wyznań chrześcijańskich. Rozwój SBP był niezwykle dynamiczny i aktualnie (maj 2010 r.) liczy 260 członków zwyczajnych, z których ponad 30 osób posiada tytuł naukowy profesora, a ponad 40 osób stopień doktora habilitowanego. Nadal co roku, kolejno w innym mieście, odbywają się sympozja biblistów polskich, których materiały są wydawane drukiem. Jest to doskonała sposobność do dalszej integracji środowiskowej oraz nawiązywania współpracy i podtrzymywania przyjaźni. Utworzenie SBP oraz wypracowanie klarownego statutu i regulaminów dało impuls do zrealizowania analogicznych inicjatyw w innych dziedzinach teologicznych, dzięki czemu w krótkim czasie utworzono kilka podobnych gremiów. Wraz z utworzeniem SBP zapoczątkowano wydawanie rocznika, opatrzonego tytułem Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia Biblistów Polskich, który na bieżąco informuje o działalności tego gremium. Duże korzyści przyniosło utworzenie chętnie odwiedzanej strony internetowej SBP (www.sbp.net.pl). Na początku działalności SBP dobiegł końca pontyfikat Jana Pawła II (2 IV 2005). Polscy bibliści uczcili go zorganizowaniem okolicznościowego sympozjum (Łowicz), które ukazało znaczenie tego pontyfikatu dla biblistyki katolickiej i polskiej, oraz wydaniem księgi pamiątkowej. Nieco wcześniej, a także w późniejszym okresie, wiele uwagi poświęcono dokumentowi Papieskiej Komisji Biblijnej Lud żydowski i jego Pisma święte w Biblii chrześcijańskiej. Ta refleksja ma niemałe znaczenie dla wypracowania nowej chrześcijańskiej teologii judaizmu, a także stymulowania w duchu soborowej deklaracji Nostra aetate relacji Kościoła z Żydami i judaizmem. Kontynuowane są serie wydawnicze, wśród których wyjątkową pozycję zajmuje Prymasowska Seria Biblijna. Ukazało się wiele podręczników akademickich, a także niezbędne encyklopedie, słowniki, konkordancje i introdukcje biblijne. Tak znaczącego zbioru podręczników nie mają bibliści żadnego z krajów, w których nie używa się tzw. języków kongresowych. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się Biblia Grecka (Septuaginta) i literatura targumiczna. Przetłumaczono na polski wszystkie podstawowe dokumenty Kościoła, pojawiło się też wiele opracowań na temat różnorodnych podejść i metod w badaniach biblijnych. Sporo miejsca zajmuje rozwijanie refleksji dotyczącej żydowskich tradycji interpretacji ksiąg świętych. Zakończono wydawanie 10. tomowej Biblii dla każdego (red. H. Witczyk), która umiejętnie łączy wszystkie walory włoskiego pierwowzoru z uprzystępnieniem tekstu Biblii i komentarza do niego w języku polskim. W 2006 r., dzięki staraniom bp. Zbigniewa Kiernikowskiego, ukazała się polska edycja Biblii Jerozolimskiej, w której tekst przekładu z piątego wydania Biblii Tysiąclecia

12 12 połączono z marginaliami i objaśnieniami cieszącej się zasłużoną sławą Biblii Jerozolimskiej. Studia i badania biblijne w Polsce idą zatem w wielu kierunkach, zaś największa trudność w ich szerszym upowszechnianiu i propagowaniu wynika z faktu, że Slavica non leguntur. Główne zajęcie większości biblistów polskich stanowi praca dydaktyczna. Grono wykładowców powiększyło się o nowych absolwentów Biblicum oraz Szkoły Biblijnej i Archeologicznej i Franciszkańskiego Studium Biblijnego w Jerozolimie. Kilku z nich uzyskało doktorat nauk biblijnych (Krzysztof Bardski, Henryk Drawnel SDB, Dariusz Dziadosz, Andrzej Gieniusz CR, Stanisław Hałas SCJ, Artur Malina, Wojciech Węgrzyniak, Mirosław S. Wróbel). Kilkunastu Polaków wykłada za granicą (Rzym, Ukraina, Litwa, Słowacja). Wykłady w krajach ościennych są o tyle ważne, że wielu tamtejszych słuchaczy zna polski i korzysta z publikacji napisanych i wydanych w tym języku. Pod auspicjami SBP ukazuje się seria Ad Multos Annos (13 tomów), wydawana dla uczczenia najbardziej zasłużonych biblistów. Stale postępuje wzrost liczby publikacji biblijnych. Ważnym wydarzeniem stało się także opublikowanie kolejnego, czwartego, katolickiego przekładu całej Biblii na język polski, znanego jako Biblia Paulistów (Częstochowa 2005). Kolejny impuls w rozwój studiów biblijnych wniósł uroczyście obchodzony w Kościele katolickim Rok Św. Pawła (2008/2009). Z tej okazji ukazały się wznowienia starszych publikacji oraz wydania nowych, niezwykle intensywna była też działalność popularyzatorska. Szczególny wkład w studia nad osobą i piśmiennictwem Apostoła Narodów wnieśli Kazimierz Romaniuk i Jan Stępień, a w ostatnim okresie Waldemar Rakocy CM. W 2008 r. dokonano we Wrocławiu wyboru władz SBP na drugą kadencję. Przewodniczącym nadal jest Waldemar Chrostowski, a do Zarządu weszli profesorowie: Henryk Witczyk (wiceprzewodniczący) oraz Krzysztof Bardski, Artur Malina, Waldemar Rakocy CM, Ryszard Sikora OFM i Antoni Tronina. Pozytywnym zjawiskiem jest symetryczne równoważenie studiów nad Starym i Nowym Testamentem. Wcześniej katolicka biblistyka polska była zdominowana przez badaczy i wykładowców Nowego Testamentu, podczas gdy ostatnie lata przyniosły dostrzegalną równowagę w tym zakresie, co wynika zapewne również z większej łatwości podróżowania do Jerozolimy i Ziemi Świętej oraz lepszej znajomości języka hebrajskiego.

13 13 Ważne pole stanowi współpraca interdyscyplinarna i ekumeniczna. Pod tym względem nie było najlepiej, o czym przesądzały rozmaite uwarunkowania wynikające z ideologizacji nauk humanistycznych. Do 1989 r. współpraca biblistów katolickich z naukowcami z dziedzin pokrewnych i pomocnych biblistyce, pracujących na uniwersytetach i w innych placówkach badawczych, była sporadyczna. Dopiero później, nie bez wahań i przeszkód, zostały nawiązane kontakty z Polskim Towarzystwem Orientalistycznym, Komisją Orientalistyczną Polskiej Akademii Nauk oraz Polskim Towarzystwem Studiów Żydowskich. Bardzo obiecujące stało się utworzenie Komisji Nauk Teologicznych Polskiej Akademii Nauk, w której bibliści mają sporo do powiedzenia. Z kolei najbardziej wymowne świadectwo skuteczności współpracy ekumenicznej stanowi ekumeniczny przekład Biblii. Dotychczas światło dzienne ujrzały księgi Nowego Testamentu i Psalmy, lecz trwają prace nad sfinalizowaniem całości. Okazją do tej współpracy na poziomie pastoralnym jest zwłaszcza doroczny Tydzień Modlitwy o Jedność Chrześcijan, poprzedzony Dniem Judaizmu, a zwieńczony Dniem Islamu w Kościele katolickim w Polsce. Pomost dla owocnego rozwoju ekumenizmu stanowi Towarzystwo Biblijne w Polsce. Kilkunastu biblistów polskich bierze udział w kongresach Międzynarodowej Organizacji Studiów nad Starym Testamentem (International Organization for the Study of the Old Testament IOSOT) oraz w zjazdach Society of Biblical Literature (SBL). Istotną rolę odgrywają kolokwia biblijne w Wiedniu, w których od 1980 r. co dwa lata uczestniczą bibliści z krajów Europy Środkowej, wśród nich zawsze kilkunastu Polaków. Kilka osób należy do Studiorum Novi Testamenti Societas (SNTS), zaś kilkadziesiąt weszło w skład Associazione ex-elunni Pontificio Istituto Biblico. Coraz częstsze są staże naukowe i wykłady gościnne, w Europie oraz w USA. Miarę jakości współpracy zagranicznej stanowią odwiedziny i wykłady innych biblistów w naszym kraju. W tym zakresie prym wiodą główne ośrodki akademickie (Warszawa, Lublin), lecz od kilku lat ta współpraca rozwija się również owocnie w innych ośrodkach (np. Opole, Katowice, Toruń). W ostatnich latach dalsze postępy poczyniła popularyzacja Biblii i wiedzy biblijnej. Wielka w tym zasługa Dzieła Biblijnego im. Jana Pawła II, utworzonego w 2005 r., na którego czele stanął Henryk Witczyk, od 2009 r. członek Papieskiej Komisji Biblijnej. Wydawane są komentarze do czytań liturgicznych, mnożą się również rozmaite inicjatywy, jak dni i tygodnie oraz konkursy biblijne. Szczególnie wartościowe są te, w których uczestniczą dzieci młodzież, a także alumni seminariów duchownych.

14 14 Coraz większego znaczenia nabiera promowanie lectio divina (Stanisław Haręzga). Ogromną popularnością cieszą się prelekcje, wywiady i wykłady, także w środkach masowego przekazu, zwłaszcza w radio i telewizji. W coraz powszechniejszym użyciu są również techniki multimedialne. Ks. prof. dr hab. Waldemar Chrostowski Wybrana bibliografia 1. Chmiel J., Biblistyka polska po Soborze Watykańskim II. W dwudziestolecie Konst. dogm. Dei Verbum ( ), Ruch Biblijny i Liturgiczny 39(1986)1, Chrostowski W., Biblistyka katolicka w Polsce na progu XX wieku, [w:] R.E. Brown, J.A. Fitzmyer, R.E. Murphy (red.), W. Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.), Katolicki komentarz biblijny, Prymasowska Seria Biblijna 17, Warszawa 2004, Chrostowski W., U początków tradycji Sympozjów Biblistów Polskich, [w:] M. S. Wróbel (red.), Deus meus et omnia. Księga pamiątkowa ku czci o. prof. Hugolina Langkammera OFM w 50. rocznicę święceń kapłańskich, Lublin 2005, Dąbrowski E., Pismo Święte w duszpasterstwie współczesnym, Lublin Filipiak M., Biblistyka polska w 20 lat po Soborze Watykańskim II, Euhemer 29(1985)4, Frankowski J., Dzisiejsza biblistyka w Polsce, Więź 16(1973)9, Frankowski J., Polskie prace biblijne w okresie soborowym i posoborowym, [w:] Posoborowe publikacje teologiczne w Polsce, Warszawa 1969, Gryglewicz F., Pięćdziesiąt lat sekcji biblijnej na KUL, Roczniki Teologiczno- Kanoniczne 15(1968)1, Grzybek S., Współczesna biblistyka polska, Znak 24/1972, [KAI] Ranking polskich przekładów biblijnych, KAI Biuletyn Prasowy nr 73 z , Łach J., Le grand domaine de la théologie. L exégèse, [w:] A. Bougeois (red.), La théologie en Pologne d aujourd hui, Paris 1998, Mędala S., A Review of Polish Research on Intertestamental Literature in the Last Ten Years ( ), The Qumran Chronicle 6(1996)1-4, Rosłon J.W., Badania nad Starym Testamentem w Polsce po II wojnie światowej, Collectanea Theologica 52(1982)2,

15 Stachowiak L., Katolicka biblistyka polska w latach , w: B. Bejze (red.), W kierunku chrześcijańskiej kultury, Warszawa 1978, Stępień J., Perspektywy, propozycje, plany biblistyki polskiej [w:] Materiały Kongresu Biblijnego w Krakowie 6-8 czerwca 1972, Kraków Tronina J., Dwadzieścia lat Szkoły Biblijnej KUL ( ), w: J. Szlaga (red.), W kręgu Dobrej Nowiny, Lublin 1984, Wojciechowski M., Bible and Biblical Studies in Poland, Folia Orientalia 34/1998, Wojciechowski M., Stan kształcenia teologicznego w Polsce, Więź 42(1999)10, Wolniewicz M., Ośrodki badań i studiów biblijnych w powojennym ćwierćwieczu, [w:] J. Łach, M. Wolniewicz (red.), Współczesna biblistyka polska , Warszawa 1972, Z. Ziółkowski, Biblistyka polska, Życie i Myśl 22(1972)10,

Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011

Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej Warszawa 2011 Recenzenci tomu Ks. prof. dr hab. Jerzy Lewandowski (UKSW), Ks.

Bardziej szczegółowo

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 1968 Studia Theol. Varsav. 6 (1968) nr 1 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika 1948 1. Pełna

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Ks. dr hab. Stanisław Pisarek (24 III 1929 18 IX 2009)

Ks. dr hab. Stanisław Pisarek (24 III 1929 18 IX 2009) Ks. dr hab. Stanisław Pisarek (24 III 1929 18 IX 2009) Stanisław Pisarek urodził się 24 marca 1929 r. w Pawłowicach Śląskich, w powiecie pszczyńskim. Jego rodzice to Józef (1882-1972) i Maria z domu Krosny

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Bednarz WYKAZ OSIĄGNIĘĆ NAUKOWYCH

Elżbieta Bednarz WYKAZ OSIĄGNIĘĆ NAUKOWYCH Elżbieta Bednarz WYKAZ OSIĄGNIĘĆ NAUKOWYCH Uzyskanie stopnia doktora nauk teologicznych na podstawie dysertacji naukowej: Edukacja religijna dziecka głębiej upośledzonego umysłowo z uwzględnieniem zielonoświątkowego

Bardziej szczegółowo

Ks. dr Ryszard Podpora

Ks. dr Ryszard Podpora Ks. dr Ryszard Podpora Biogram naukowy Urodzony 6 I 1959; 1985 ukończył studia na Wydziale Teologii KUL broniąc pracę magisterską Stary Testament w opisie Męki Pańskiej w Ewangelii według św. Jana, napisaną

Bardziej szczegółowo

Lista czasopism krajowych do prenumeraty na rok 2015

Lista czasopism krajowych do prenumeraty na rok 2015 Lista czasopism krajowych do prenumeraty na rok 2015 1. ACTA MEDIAEVALIA (ISSN 0137-3064) 2. ACTA NUNTIATURAE POLONAE (ISSN ---) 3. ACTA POLONIAE HISTORICA (ISSN 0001-6829) 4. ANAMNESIS (ISSN 1428-9210)

Bardziej szczegółowo

OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 30 czerwca 1989 r.

OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 30 czerwca 1989 r. OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 30 czerwca 1989 r. w sprawie ogłoszenia tekstu umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Konferencją Episkopatu Polski w sprawie uregulowania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY OKRESOWEJ NAUCZYCIELI AKADEMICKICH. Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku. w odniesieniu do poszczególnych stanowisk

KRYTERIA OCENY OKRESOWEJ NAUCZYCIELI AKADEMICKICH. Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku. w odniesieniu do poszczególnych stanowisk Załącznik nr 1 do Regulaminu okresowej oceny nauczycieli akademickich Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku KRYTERIA OCENY OKRESOWEJ NAUCZYCIELI AKADEMICKICH Akademii Muzycznej im. Stanisława

Bardziej szczegółowo

Renata Dulian Franciszkańskie Wydawnictwo Św. Antoniego prowincji Św. Jadwigi Braci Mniejszych : strona internetowa

Renata Dulian Franciszkańskie Wydawnictwo Św. Antoniego prowincji Św. Jadwigi Braci Mniejszych : strona internetowa Renata Dulian Franciszkańskie Wydawnictwo Św. Antoniego prowincji Św. Jadwigi Braci Mniejszych : strona internetowa Fides: Biuletyn Bibliotek Kościelnych 1-2 (32-33), 214-217 2011 FIDES Biuletyn Bibliotek

Bardziej szczegółowo

Ryszard Czekalski Studia Katechetyczne w latach 1979-1987. Studia Katechetyczne 7, 17-21

Ryszard Czekalski Studia Katechetyczne w latach 1979-1987. Studia Katechetyczne 7, 17-21 Ryszard Czekalski Studia Katechetyczne w latach 1979-1987 Studia Katechetyczne 7, 17-21 2010 Ks. R y s z a r d C z e k a ls k i Studia K atechetyczne w latach 1979-1987 Trzydzieści lat temu naukowe środowisko

Bardziej szczegółowo

Ksiądz prof. dr hab. Jan Łach (15 VI 1927 31 VIII 2013)

Ksiądz prof. dr hab. Jan Łach (15 VI 1927 31 VIII 2013) Ksiądz prof. dr hab. Jan Łach (15 VI 1927 31 VIII 2013) Ksiądz prof. Jan Łach urodził się 15 czerwca 1927 r. w Gorzkowie, w powiecie Bochnia, jako pierwszy z siedmiorga rodzeństwa syn Feliksa i Katarzyny

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Zespołu Pedagogiki Pracy przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2011-2015

Sprawozdanie z działalności Zespołu Pedagogiki Pracy przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2011-2015 Stefan M. Kwiatkowski Przewodniczący Zespołu Pedagogiki Pracy Sprawozdanie z działalności Zespołu Pedagogiki Pracy przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2011-2015 W latach 2011-2015 Zespół Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego

Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego NAGRODA im. IWANA WYHOWSKIEGO ma na celu honorowanie zasług obywateli Ukrainy w rozwoju nauki, kultury i życia publicznego, w kształtowaniu i rozwoju

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

27 2014 2014/2015 (738/II/33)

27 2014 2014/2015 (738/II/33) Uchwała Senatu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie zasad postępowania rekrutacyjnego na studia doktoranckie na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana

Bardziej szczegółowo

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński Informacje ogólne Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego powstał w 1975 roku. Na dzień 30 listopada 2000 roku w Instytucie zatrudnionych było (w przeliczeniu na pełne etaty)

Bardziej szczegółowo

TEKST Z DNIA 31 MAJA 2016 R. TEKST Z 6 WRZEŚNIA 2000 R.

TEKST Z DNIA 31 MAJA 2016 R. TEKST Z 6 WRZEŚNIA 2000 R. POROZUMIENIE POMIĘDZY KONFERENCJĄ EPISKOPATU POLSKI ORAZ MINISTERSTWEM EDUKACJI NARODOWEJ W SPRAWIE KWALIFIKACJI ZAWODOWYCCH WYMAGANYCH OD NAUCZYCIELI RELIGII - ZESTAWIENIE TEKST Z DNIA 31 MAJA 2016 R.

Bardziej szczegółowo

ZASADY NALICZANIA PUNKTÓW DO WNIOSKU O STYPENDIUM DLA NAJLEPSZYCH DOKTORANTÓW I. ZASADY PRZYZNAWANIA PUNKTÓW DLA DOKTORANTÓW I ROKU

ZASADY NALICZANIA PUNKTÓW DO WNIOSKU O STYPENDIUM DLA NAJLEPSZYCH DOKTORANTÓW I. ZASADY PRZYZNAWANIA PUNKTÓW DLA DOKTORANTÓW I ROKU Załącznik nr 2 ZASADY NALICZANIA PUNKTÓW DO WNIOSKU O STYPENDIUM DLA NAJLEPSZYCH DOKTORANTÓW I. ZASADY PRZYZNAWANIA PUNKTÓW DLA DOKTORANTÓW I ROKU. Prawo do ubiegania się o stypendium dla najlepszych doktorantów

Bardziej szczegółowo

Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK

Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK Polish Academy of Sciences Institute of the History of Science Team for

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie pierwszej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Karola Wojtyły

Podsumowanie pierwszej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Karola Wojtyły Podsumowanie pierwszej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Karola Wojtyły W roku akademickim 2004/2005 zainaugurowana została I edycja Akademii Młodych Dyplomatów, programu przygotowującego

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 2 PREZENTACJA UCZELNI. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 2.1 Historia uczelni

KSIĘGA JAKOŚCI 2 PREZENTACJA UCZELNI. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 2.1 Historia uczelni /5 Obowiązuje od grudnia 006 r. PREZENTACJA UCZELNI. Historia uczelni W 953 roku Stowarzyszenie InŜynierów i Techników Polskich oraz Zakład Budowy Maszyn i Turbin (późniejsze Zakłady Mechaniczne Zamech

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Judaizm: Wybrane zagadnienia z antropologii filozoficznej. Kod modułu : 070 3. Rodzaj modułu : fakultatywny 4. Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ TEOLOGICZNY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ AKADEMII TEOLOGICZNEJ W WARSZAWIE STUDIA W ROKU AKADEMICKIM 2013/14

WYDZIAŁ TEOLOGICZNY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ AKADEMII TEOLOGICZNEJ W WARSZAWIE STUDIA W ROKU AKADEMICKIM 2013/14 WYDZIAŁ TEOLOGICZNY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ AKADEMII TEOLOGICZNEJ W WARSZAWIE STUDIA W ROKU AKADEMICKIM 03/ JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE NA KIERUNKU TEOLOGIA Organizacja procesu kształcenia Program studiów podlega

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU Wydział Teologiczny PASJA MOŻE WZNOSIĆ NA WYŻYNY. STUDIUJ Z NAMI I UCZYŃ Z NIEJ SPOSÓB NA ŻYCIE. O WYDZIALE Wydział istnieje od 1974 r. (początkowo pod nazwą

Bardziej szczegółowo

Zakład Pedagogiki Przedszkolnej

Zakład Pedagogiki Przedszkolnej UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Pedagogiki Zakład Pedagogiki Przedszkolnej Opr.dr Maria Gładyszewska Plan Rys historyczny Pracownicy Współpraca ze środowiskiem

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Specjalność/specjalizacja Społeczeństwo informacji i wiedzy

Bardziej szczegółowo

prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Hycner

prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Hycner prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Hycner KONTAKT: hycnerryszard@gmail.com O SOBIE: Prof. dr hab. inż. Ryszard Hycner, jest nauczycielem akademickim, profesorem zwyczajnym zatrudnionym na Wydziale Geodezji

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI. WNIOSEK 1 Nr../ 2011

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI. WNIOSEK 1 Nr../ 2011 PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Priorytet IV: Działanie 4.1: Szkolnictwo wyższe i nauka Wzmocnienie i rozwój potencjału dydaktycznego uczelni oraz zwiększenie liczby absolwentów kierunków o kluczowym

Bardziej szczegółowo

1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia

1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia Załącznik nr 3. Liczba punktów za poszczególne elementy postępowania kwalifikacyjnego: 1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia 1. Rozmowa kwalifikacyjna 50 punktów

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 15

Gimnazjum kl. I, Temat 15 Po polsku: W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen. Po angielsku: In the name of the Father, and the Son, and the Holy Spirit. Amen. Po niemiecku: Im Namen des Vaters und des Sohnes und des Heiligen

Bardziej szczegółowo

Fragmenty. Załącznik Nr 20 DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH

Fragmenty. Załącznik Nr 20 DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH Załącznik Nr 4 do Uchwały Nr 18/2015 Senatu WUM z dnia 23 lutego 2015 r. S T A T U T WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO Przyjęty uchwałą Nr 15/2012 Senatu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z dnia

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r.

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r. ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego w sprawie utworzenia w Uniwersytecie Wrocławskim Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych Na podstawie art. 49 ust. 2

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Andrzej Rossa Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel. Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14

Andrzej Rossa Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel. Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14 Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14 2007 Profesor Tadeusz Kmiecik... 11 AP SŁUPSK PROFESOR TADEUSZ KMIECIK ŻOŁNIERZ, UCZONY, WYCHOWAWCA,

Bardziej szczegółowo

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka KUL Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II europeistyka 2 europeistyka European Studies www.kul.pl/unia Tryby studiów stacjonarne I stopnia licencjackie (limit miejsc: 60); niestacjonarne I stopnia

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie trzeciej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego

Podsumowanie trzeciej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego Podsumowanie trzeciej edycji Akademii Młodych Dyplomatów Promocja im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego W roku akademickim 2006/2007 odbyła się III edycja Akademii Młodych Dyplomatów, programu przygotowującego

Bardziej szczegółowo

Akademia Pomorska w Słupsku

Akademia Pomorska w Słupsku W 16. edycji Rankingu Szkół Wyższych Perspektywy 2015 przygotowanego przez "Fundację Edukacyjną Perspektywy" Akademia Pomorska w Słupsku utrzymała swoją pozycję z ubiegłego roku. Warto podkreślić, że zarówno

Bardziej szczegółowo

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/ Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi /Jan Paweł II/ Gryficki Uniwersytet Trzeciego Wieku swoją działalność rozpoczął 26 stycznia 2014r.

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR na lata 2013-2017 Rzeszów, maj 2013 Strategię Rozwoju Wydziału Sztuki na lata 2013-2017 pod kierunkiem Dziekana dr. hab. prof. UR J. J. Kierskiego przygotowała Komisja

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UKSW W WARSZAWIE. www.teologia.uksw.edu.pl

WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UKSW W WARSZAWIE. www.teologia.uksw.edu.pl WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UKSW W WARSZAWIE WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO (UKSW) W WARSZAWIE Zaprasza na studia! W naszej ofercie: interesujące i aktualne specjalności i kierunki

Bardziej szczegółowo

I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska

I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska 1. Przedmioty obowiązkowe 1.1. Kanon studiów teologicznych I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska Wstęp do filozofii Z 1 Historia filozofii starożytnej

Bardziej szczegółowo

FIDES BIULETYN BIBLIOTEK KOŚCIELNYCH

FIDES BIULETYN BIBLIOTEK KOŚCIELNYCH ISSN 1426-3777 FIDES BIULETYN BIBLIOTEK KOŚCIELNYCH Nr 1 2002 Federacja Bibliotek Kościelnych FIDES Kraków Redakcja: Federacja B ibliotek K ościelnych FIDES Redaktor naczelny: k s.jan B edn arczyk Sekretarz

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI WYDZIAŁU TEOLOGICZNEGO UNIWERSYTETU OPOLSKIEGO W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI WYDZIAŁU TEOLOGICZNEGO UNIWERSYTETU OPOLSKIEGO W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012 Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego (2012), nr 32 KS. DARIUSZ KROK Opole, UO SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI WYDZIAŁU TEOLOGICZNEGO UNIWERSYTETU OPOLSKIEGO W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012 1. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

Procedury w przewodach doktorskich przeprowadzanych w Instytucie Sztuki PAN

Procedury w przewodach doktorskich przeprowadzanych w Instytucie Sztuki PAN Procedury w przewodach doktorskich przeprowadzanych w Instytucie Sztuki PAN zgodnie z Ustawą z dnia 18 marca 2011 r o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule

Bardziej szczegółowo

Encyklopedia Katolicka T. VI, VII, VIII, IX, X, XI cena: 50,00 zł/tom

Encyklopedia Katolicka T. VI, VII, VIII, IX, X, XI cena: 50,00 zł/tom Encyklopedia Katolicka T. VI, VII, VIII, IX, X, XI cena: 50,00 zł/tom 1. Graczyk Roman Konstytucja dla Polski Seria: Demokracja. Filozofia i Praktyka Kraków : Znak, 1997 Warszawa : Fundacja im. Stefana

Bardziej szczegółowo

STUDIA W ROKU AKADEMICKIM 2014/15 STUDIA DRUGIEGO STOPNIA NA KIERUNKU TEOLOGIA

STUDIA W ROKU AKADEMICKIM 2014/15 STUDIA DRUGIEGO STOPNIA NA KIERUNKU TEOLOGIA WYDZIAŁ TEOLOGICZNY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ AKADEMII TEOLOGICZNEJ W WARSZAWIE STUDIA W ROKU AKADEMICKIM 0/ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA NA KIERUNKU TEOLOGIA Program studiów drugiego stopnia na kierunku teologia podlega

Bardziej szczegółowo

Katolicki Uniwersytet Lubelski ]ana Pawła II Dział Organizacyjno-Prawny 20-950 Lublin, Al. Racławickie 14

Katolicki Uniwersytet Lubelski ]ana Pawła II Dział Organizacyjno-Prawny 20-950 Lublin, Al. Racławickie 14 107.1 /»` ' sf/ fa., H ` ` UŠĹŠYÜ` sāřâ 2,, Katolicki Uniwersytet Lubelski ]ana Pawła II Dział Organizacyjno-Prawny 20-950 Lublin, Al. Racławickie 14 tćl. +48 81 445 41 77; fax +48 81 445 41 78, C-rnail:ClOp@l{ul.pl

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ROK Obowiązkowe Fakultatywne 1 RAZEM (obowiązkowe + fakultety) I praca pisemna A/ 6 2 seminarium promotorskie

Bardziej szczegółowo

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu SEMINARIUM BOLOŃSKIE STUDIA DOKTORANCKIE W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH

Bardziej szczegółowo

Bibliografia publikacji Profesora Lecha Mokrzeckiego za lata 2005 2015 (opracowali Tomasz Maliszewski, Mariusz Brodnicki)... 32

Bibliografia publikacji Profesora Lecha Mokrzeckiego za lata 2005 2015 (opracowali Tomasz Maliszewski, Mariusz Brodnicki)... 32 Spis treści Wstęp... 11 Kazimierz Puchowski, Józef Żerko Profesor Lech Marian Mokrzecki badacz dziejów nauki, kultury i oświaty... 17 Doktorzy wypromowani przez Profesora Lecha Mokrzeckiego (opracował

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH W UNIWERSYTECIE KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH W UNIWERSYTECIE KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE Załącznik do Uchwały nr 138/2013 Senatu UKSW z dnia 26 września 2013 r. REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH W UNIWERSYTECIE KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE I. POSTANOWIENIA OGÓLNE Studia doktoranckie

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

Równouprawnienie kościołów i innych związków wyznaniowych

Równouprawnienie kościołów i innych związków wyznaniowych Wydział Prawa i Administracji Zakład Prawa Konstytucyjnego i Wyznaniowego oraz Polskie Towarzystwo Prawa Wyznaniowego XIII Ogólnopolskie Sympozjum Prawa Wyznaniowego Równouprawnienie kościołów i innych

Bardziej szczegółowo

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020 Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Lata 2012-2020 1 Spis treści 1. Misja WNP. 3 2. Cele strategiczne.. 4 3. Operacjonalizacja celów strategicznych..5 4. Cel

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II O NAUCE

JAN PAWEŁ II O NAUCE JAN PAWEŁ II O NAUCE (1978 2005) Wstęp Zenon Kardynał Grocholewski Słowo Arcybiskupa Metropolity Warszawskiego Arcybiskup Kazimierz Nycz Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr

Bardziej szczegółowo

Nowe życie w Chrystusie

Nowe życie w Chrystusie Nowe życie w Chrystusie ISSN 0239-801X Imprimatur 883/15/A Kuria Metropolitalna Białostocka Spis 32 Roczników Studiów Teologicznych dostępny pod adresami: 1) www.studiateologiczne.pl; 2) www.archibial.pl

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wacław Jarmołowicz Dawid Piątek ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wprowadzenie Celem opracowania jest ogólna charakterystyka przemian w tym przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIA. stan z 03.2015

BIBLIOGRAFIA. stan z 03.2015 Ks. dr Krzysztof Sosna BIBLIOGRAFIA stan z 03.2015 Druki zwarte: Chrześcijański model wychowania młodzieży w polskich publikacjach Akcji Katolickiej w latach 1930-1939, Katowice 2002, Księgarnia św. Jacka,

Bardziej szczegółowo

WZÓR. KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ dla nauk humanistycznych, społecznych i dziedzin sztuki 1)

WZÓR. KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ dla nauk humanistycznych, społecznych i dziedzin sztuki 1) Załącznik nr 2 WZÓR KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ dla nauk humanistycznych, społecznych i dziedzin sztuki 1) Zespół Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Nauki NAZWA JEDNOSTKI...... I. WYNIKI DZIAŁALNOŚCI NAUKOWEJ

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 14 marca 2003 roku o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki

Ustawa z dnia 14 marca 2003 roku o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki Ustawa z dnia 14 marca 2003 roku o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 roku w sprawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 20/2006 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

UCHWAŁA NR 20/2006 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO UCHWAŁA NR 20/2006 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 12 stycznia 2006 r.w sprawie porozumienia z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie dotyczącego objęcia opieką naukowo - dydaktyczną Nauczycielskiego

Bardziej szczegółowo

Kariera naukowa w Europie. Możliwości finansowania stypendiów dla doktorantów i młodych naukowców. oferta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP)

Kariera naukowa w Europie. Możliwości finansowania stypendiów dla doktorantów i młodych naukowców. oferta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) Kariera naukowa w Europie. Możliwości finansowania stypendiów dla doktorantów i młodych naukowców. oferta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) Aleksandra Krypa Specjalista ds. kontaktów z uczestnikami

Bardziej szczegółowo

ROLA RUCHU WYDAWNICZEGO W FUNKCJONOWANIU POLAKÓW NA ZAOLZIU (1945 1992)

ROLA RUCHU WYDAWNICZEGO W FUNKCJONOWANIU POLAKÓW NA ZAOLZIU (1945 1992) Leokadia Drożdż PIN Instytut Śląski w Opolu Streszczenie wystąpienia na zebraniu pracowników PIN Instytutu Śląskiego w Opolu w dniu 22 maja 2013 r. Temat rozprawy : ROLA RUCHU WYDAWNICZEGO W FUNKCJONOWANIU

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SEMINARIUM DOKTORSKIEGO NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA GWSH

REGULAMIN SEMINARIUM DOKTORSKIEGO NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA GWSH Załącznik nr 2 do Zarządzenia Rektora z dnia 18.09.2013r. Tekst jednolity REGULAMIN SEMINARIUM DOKTORSKIEGO NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA GWSH POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Seminarium Doktorskiego określa

Bardziej szczegółowo

Pół wieku lubelskiej szkoły biblijnej (1956 2006) Lublin Biblical School and Fifty Years of Its Existence (1956 2006) KS.

Pół wieku lubelskiej szkoły biblijnej (1956 2006) Lublin Biblical School and Fifty Years of Its Existence (1956 2006) KS. 119 Pół wieku lubelskiej szkoły biblijnej (1956 2006) Lublin Biblical School and Fifty Years of Its Existence (1956 2006) KS. ANTONI TRONINA BibAn 3 119 145 Instytut Nauk Biblijnych, Katolicki Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OTWIERANIA PRZEWODÓW I NADAWANIA STOPNIA NAUKOWEGO DOKTORA NA WYDZIALE EKONOMICZNO-SPOŁECZNYM UNIWERSYTETU PRZYRODNICZEGO W POZNANIU

PROCEDURA OTWIERANIA PRZEWODÓW I NADAWANIA STOPNIA NAUKOWEGO DOKTORA NA WYDZIALE EKONOMICZNO-SPOŁECZNYM UNIWERSYTETU PRZYRODNICZEGO W POZNANIU PROCEDURA OTWIERANIA PRZEWODÓW I NADAWANIA STOPNIA NAUKOWEGO DOKTORA NA WYDZIALE EKONOMICZNO-SPOŁECZNYM UNIWERSYTETU PRZYRODNICZEGO W POZNANIU Obowiązujące przepisy: Ustawa z dnia 14 marca 2003 roku o

Bardziej szczegółowo

1 Rekrutacja na stacjonarne i niestacjonarne studia doktoranckie na rok akademicki 2014/2015 odbywa się na następujących zasadach:

1 Rekrutacja na stacjonarne i niestacjonarne studia doktoranckie na rok akademicki 2014/2015 odbywa się na następujących zasadach: Uchwała Nr 43/2014 Senatu Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2014 r. w sprawie warunków i trybu rekrutacji na stacjonarne i niestacjonarne studia doktoranckie na

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 3. Forma studiów Studia stacjonarne 4. Tytuł uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Humanistyczny

Bardziej szczegółowo

Procedury w przewodach doktorskich

Procedury w przewodach doktorskich Procedury w przewodach doktorskich Przeprowadzanych w Instytucie Sztuki PAN zgodnie z Ustawą z 18 marca 2011 r o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym

Bardziej szczegółowo

POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE

POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE HISTORIA XV wiek zalążki towarzystw naukowych w Polsce 1800 r. Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk aktywne uczestnictwo badaczy społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

Noty o autorach Lic. Paweł Drobot Dr Katarzyna Flader Dr Leonard Grochowski

Noty o autorach Lic. Paweł Drobot Dr Katarzyna Flader Dr Leonard Grochowski Noty o autorach Lic. Paweł Drobot, redemptorysta, ur. w 1971 roku w Dębicy. Święcenia kapłańskie przyjął w 1998 roku. W 2000 roku rozpoczął studia licencjackie na Papieskim Uniwersytecie Laterańskim w

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH

DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH 1. 1. Na stanowisku profesora zwyczajnego może zostać zatrudniona osoba posiadająca: 1) tytuł naukowy

Bardziej szczegółowo

Ks. prof. dr hab. Józef Kudasiewicz (23 VIII 1926 16 XI 2012)

Ks. prof. dr hab. Józef Kudasiewicz (23 VIII 1926 16 XI 2012) Ks. prof. Waldemar Chrostowski, SBP 1 Ks. prof. dr hab. Józef Kudasiewicz (23 VIII 1926 16 XI 2012) Józef Kudasiewicz urodził się 23 sierpnia 1926 r. w miejscowości Kije, koło Pińczowa, w województwie

Bardziej szczegółowo

Człowiek współczesny kreator iluzji czy poszukiwacz Prawdy?

Człowiek współczesny kreator iluzji czy poszukiwacz Prawdy? PROGRAM Międzynarodowej KONFERENCJI NAUKOWEJ z cyklu Sandomierskie spotkania z Biblią. BIBLIA WIARA KULTURA Człowiek współczesny kreator iluzji czy poszukiwacz Prawdy? na kanwie najnowszego dokumentu Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Zmiany w Ustawie o stopniach naukowych i tytule naukowym

Zmiany w Ustawie o stopniach naukowych i tytule naukowym Zmiany w Ustawie o stopniach naukowych i Dziennik Ustaw z 21 kwietnia 2011 Nr 84 poz. 455 2011-12-22 Andrzej Chciałowski, Dorota Połed Nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyższym oraz ustawy o stopniach

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany.

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany. Ul. Szkolna 3, 77-400 Złotów, tel. (067) 265 01 85, fax.(67) 265 01 90 Małgorzata Chołodowska NKJO w Złotowie Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny,

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3 Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Pielęgniarstwo Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1: Wzór wniosku o przyznanie stypendium naukowego... Lublin, dn...

Załącznik nr 1: Wzór wniosku o przyznanie stypendium naukowego... Lublin, dn... Załącznik nr 1: Wzór wniosku o przyznanie stypendium naukowego.. Lublin, dn.... Imię i Nazwisko Wydział Teologii KUL Instytut... Wniosek o przyznanie stypendium naukowego z dotacji na finansowanie działalności

Bardziej szczegółowo

Regulamin Dziennych Studiów Doktoranckich Przy Instytucie Farmakologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie & 1

Regulamin Dziennych Studiów Doktoranckich Przy Instytucie Farmakologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie & 1 Regulamin Dziennych Studiów Doktoranckich Przy Instytucie Farmakologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie & 1 1. Studia doktoranckie przy Instytucie Farmakologii PAN( IF PAN) w Krakowie przeznaczone są

Bardziej szczegółowo

mgr Małgorzata Krawczyk Biuro Współpracy Międzynarodowej gosiap@ukw.edu.pl V Ogólnopolski Tydzień Kariery, 17.10.2013 r.

mgr Małgorzata Krawczyk Biuro Współpracy Międzynarodowej gosiap@ukw.edu.pl V Ogólnopolski Tydzień Kariery, 17.10.2013 r. mgr Małgorzata Krawczyk Biuro Współpracy Międzynarodowej gosiap@ukw.edu.pl V Ogólnopolski Tydzień Kariery, 17.10.2013 r. Fundacja na rzecz Nauki Polskiej - Program MISTRZ - Program HOMING PLUS - Program

Bardziej szczegółowo

REFORMY LITURGII A POWRÓT DO ŹRÓDEŁ

REFORMY LITURGII A POWRÓT DO ŹRÓDEŁ Instytut Liturgiczny Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie Greckokatolicki Wydział Teologiczny Uniwersytetu Preszowskiego w Preszowie Ukraiński Uniwersytet Katolicki i Ukraińskie Centrum Liturgiczne

Bardziej szczegółowo

WYKAZ PODRĘCZNIKÓW I ŚRODKÓW DYDAKTYCZNYCH DO NAUKI RELIGII PRAWOSŁAWNEJ W GIMNAZJUM. - opracowany przez: Ewę Podgórzak

WYKAZ PODRĘCZNIKÓW I ŚRODKÓW DYDAKTYCZNYCH DO NAUKI RELIGII PRAWOSŁAWNEJ W GIMNAZJUM. - opracowany przez: Ewę Podgórzak WYKAZ PODRĘCZNIKÓW I ŚRODKÓW DYDAKTYCZNYCH DO NAUKI RELIGII PRAWOSŁAWNEJ W GIMNAZJUM - opracowany przez: Ewę Podgórzak HISTORIA KOŚCIOŁA PODRĘCZNIK DO NAUCZANIA RELIGII W SZKOŁACH POWSZECHNYCH Prawosławna

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU

UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU UNIWERSYTET IM. ADAMA MICKIEWICZA W POZNANIU Wydział Nauk Społecznych PRAWDZIWA PASJA POLEGA NA POZNAWANIU. STUDIUJ Z NAMI I UCZYŃ Z NIEJ SPOSÓB NA ŻYCIE. O WYDZIALE W roku 2015 Wydział Nauk Społecznych

Bardziej szczegółowo

ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ

ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ (zatwierdzone przez Radę Wydziału Elektrycznego w dn. 22.02.2010r.) Oceny nauczycieli akademickich Wydziału

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KONFERENCJI. 9 kwietnia 2015 czwartek (dzień pierwszy)

PROGRAM KONFERENCJI. 9 kwietnia 2015 czwartek (dzień pierwszy) PROGRAM KONFERENCJI 9 kwietnia 2015 czwartek (dzień pierwszy) godz. 9 00 (ul. Mikołaja Kopernika 26) PRZYJMOWANIE GOŚCI Parter budynek główny Uczelni godz. 10 00 OTWARCIE KONFERENCJI Powitanie uczestników

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ SAMOOCENY PRACY KATECHETY

ARKUSZ SAMOOCENY PRACY KATECHETY UWAGA: Arkusz wypełniają katecheci: zatrudnieni na czas nieokreślony i którym kończy się misja kanoniczna 31 VIII 2013 r., a ubiegają się o jej przedłużenie na kolejne pięć lat; zatrudnieni na czas określony

Bardziej szczegółowo

POLSKIE STOWARZYSZENIE SZKÓŁ PRACY SOCJALNEJ oraz WYDZIAŁ NAUK HISTORYCZNYCH i SPOŁECZNYCH UNIWERSYTETU KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO w WARSZAWIE

POLSKIE STOWARZYSZENIE SZKÓŁ PRACY SOCJALNEJ oraz WYDZIAŁ NAUK HISTORYCZNYCH i SPOŁECZNYCH UNIWERSYTETU KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO w WARSZAWIE POLSKIE STOWARZYSZENIE SZKÓŁ PRACY SOCJALNEJ oraz WYDZIAŁ NAUK HISTORYCZNYCH i SPOŁECZNYCH UNIWERSYTETU KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO w WARSZAWIE zapraszają na Jubileuszowy XXV Zjazd Polskiego Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

2 Wszczęcie przewodu doktorskiego

2 Wszczęcie przewodu doktorskiego Regulamin przeprowadzania postępowań o nadanie stopnia doktora nauk prawnych w zakresie prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Opolskiego Na podstawie art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE I. Postanowienia ogólne 1 1. Studia doktoranckie, jako studia trzeciego stopnia umożliwiają uzyskanie zaawansowanej

Bardziej szczegółowo

Projekt: Nauki molekularne dla medycyny

Projekt: Nauki molekularne dla medycyny Projekt: Interdyscyplinarne Studia Doktoranckie Nauki molekularne dla medycyny współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt realizowany w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód nauczyciel języka angielskiego w szkole podstawowej to jeden z 2360

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE SYSTEMEM OCHRONY ZDROWIA Autor: Violetta Korporowicz, Wstęp

ZARZĄDZANIE SYSTEMEM OCHRONY ZDROWIA Autor: Violetta Korporowicz, Wstęp ZARZĄDZANIE SYSTEMEM OCHRONY ZDROWIA Autor: Violetta Korporowicz, Wstęp Problematyka książki ma odzwierciedlenie w tematyce programu dydaktycznego Studiów. Ponieważ program obejmuje wiele dziedzin nauki,

Bardziej szczegółowo