KORZYSTANIE Z TEKSTÓW BIBLIJNYCH W POSŁUDZE HOMILETYCZNEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KORZYSTANIE Z TEKSTÓW BIBLIJNYCH W POSŁUDZE HOMILETYCZNEJ"

Transkrypt

1 KS. JERZY NIESTĘPSKI STUDIA TEOLOGICZNE NAWRÓĆCIE SIĘ I WIERZCIE W EWANGELIĘ 32(2014) KORZYSTANIE Z TEKSTÓW BIBLIJNYCH W POSŁUDZE HOMILETYCZNEJ Treść: 1. Znaczenie i treść kerygmatu, 2. Wybór i harmonizacja czytań biblijnych, 3. Homiletyczna analiza perykopy i kształtowanie kerygmatu, 4. Kryteria doboru opowiadania, 5. Sposoby powoływania się na Pismo Święte w kaznodziejstwie, 6. Stosowanie formy narracyjnej w przekazie biblijnym. Wprowadzenie Biblia jest dziełem Boga i człowieka, księgą wiary a także dokumentem historycznym, właściwa jej interpretacja wymaga zarówno znajomości zasad wiary, jak i reguł wiedzy ludzkiej. Wówczas, gdy w Kościele czyta się Pismo św., to sam Chrystus jest obecny i przemawia. Z Pisma św. pochodzą czytania wyjaśniane w homilii oraz psalmy przeznaczone do śpiewu. Z niego czepią natchnienie i ducha: prośby, modlitwy i pieśni liturgiczne. W nim też trzeba szukać sensu czynności i znaków. W pewnym sensie punktem odniesienia hermeneutyki wiary dotyczącej Pisma św. powinna być zawsze liturgia, w której słowo Boże jest celebrowane jako aktualne i żywe 1.,,Kościół w liturgii zachowuje wiernie ten sposób odczytywania i tłumaczenia Pisma świętego., jaki stosował sam Chrystus, który wzywał do badania całego Pisma świętego z punktu widzenia,,dzisiaj tego wydarzenia, jakim był On sam 2. Słowo Boże słuchane i celebrowane, zwłaszcza w Eucharystii, karmi i umacnia wewnętrznie chrześcijan oraz czyni ich zdolnymi do prawdziwego świadectwa ewangelicznego w życiu codziennym. Jest rzeczą nieodzowną, aby słowo Boże stawało się coraz bardziej sercem wszelkiej działalności Ks. Jerzy Niestępski doktor homiletyki, pracownik Łomżyńskiej Kurii Diecezjalnej w Łomży i rekolekcjonista diecezjalny. Autor dwóch książek: Twórczość homiletyczna biskupa Mikołaja Sasinowskiego oraz W bliskości słowa Bożego. 1 BENEDYKT XVI, Posynodalna Adhortacja Apostolska Vebum Domini, Kraków 2010, Tamże,

2 Ks. Jerzy Niestępski kościelnej (EG 17, 4) 3. Mając na względzie zasadę, że Pismo św. jest podstawowym źródłem przepowiadania, należy przybliżyć sposoby wykorzystania go do celów kaznodziejskich. Warto również wskazać zasady umiejętnego posługiwania się tekstem biblijnym w posłudze homiletycznej Znaczenie i treść kerygmatu Sobór Watykański II w konstytucji o liturgii stawia wymaganie, aby treść orędzia homilijnego koncentrowała się wokół dobrej nowiny o zbawieniu w Jezusie Chrystusie. Istotne jest, aby w homilii nie przekazywać historycznego tylko znaczenia czytań biblijnych, lecz głosić wydarzenie Chrystusa jako obecną rzeczywistość czyli ukazywać kerygmat 5. W homilii nie chodzi przede wszystkim o to, jak pewne fakty zbawcze przekazał autor natchniony, natomiast ważniejsze dla przepowiadania jest to,,co Bóg przez natchnionego autora, chce przekazać ludziom,,tutaj i,,teraz 6. Autor biblijny, przekazując Boże wezwanie, przedstawił je w taki sposób, by było zrozumiałe dla ludzi mu współczesnych. W ten sposób zbawcze treści Biblii zostały określone różnymi uwarunkowaniami historyczno - kulturowymi. Należy do nich zaliczyć język i styl oraz sposób wyrażania myśli i środowisko, w którym powstawały teksty Pisma św. Współcześnie te uwarunkowania zasadniczo uległy zmianie. Dlatego, orędzia zbawczego perykop biblijnych nie należy głosić własnymi słowami, ale raczej przekazywać to,,,o co chodziło Ewangelistom i innym autorom natchnionym 7. Chodzi, zatem o przekaz orędzia zbawczego, zawartego w tekście, bez oprawy słownej, w której tekst został wyrażony 8. Kaznodziejstwo ma być sztuką głoszenia słowa Bożego w duchu Pisma 3 FRANCISZEK, Adhortacja apostoska Ewangelii Gaudium, O głoszeniu Ewangelii w dzisiejszym świecie, Rzym, 23 listopada 2013, J. TWARDY, Aktualizacja słowa Bożego w kaznodziejstwie, Przemyśl 2009, s W. PRZYCZYNA, Homilia pięćdziesiąt lat po Soborze Watykańskim II, Kraków 2013, s W. PAZERA, Koncepcja homilii ewangelizacyjnej, dz. cyt., s H. SIMON, Przepowiadanie biblijne. W:J. Kudasiewicz (red), Biblia w nauczaniu chrześcijańskim, Lublin 1991, s W. PAZERA, Koncepcja homilii ewangelizacyjnej, dz. cyt., s

3 Korzystanie z tekstów biblijnych w posłudze homiletycznej św., którego autentyczne treści należy odczytywać w oparciu o współczesne zasady egzegezy historyczno - krytycznej. Egzegeza ta, choć jest konieczna w fazie przygotowania homilii to jednak pełni rolę pomocniczą. Ostateczną normę rozumienia perykopy oraz jej interpretacji stanowi żywa tradycja Kościoła 9. Z pewnością, utracone w średniowieczu historiozbawcze podejście do Pisma św. w kaznodziejstwie, powraca w Kościele na fali odnowy kerygmatycznej. W tej odnowie eksponowana jest zbawcza treść orędzia biblijnego. Bóg Biblii jest Bogiem żywym, zbawiającym nas przez swego Syna w Duchu Świętym. Jego zbawczego orędzia zawartego w Piśmie św. nie można traktować jako historycznie minionego. Jeśli przepowiadanie rozumiemy jako urzeczywistnienie Kościoła w konkretnym momencie historii przez posługę słowa, to trzeba głosić to zbawcze orędzie w jego prawdziwym i niezafałszowanym brzmieniu. Przepowiadanie tego typu może zagwarantować jedynie całkowite wykorzystanie kerygmatu 10. Ukazanie kerygmatu nie polega na nasyceniu homilii tekstami biblijnymi. Należy odrzucić pogląd, według którego im więcej cytatów z perykopy dnia, tym homilia jest bardziej biblijna. Można stwierdzić, że w takim właśnie ujęciu ukryty jest błąd. Bardzo często w homilii kaznodzieje używają w dosłownym brzmieniu sformułowań biblijnych jako argumentów na potwierdzenie, z góry przyjętej tezy dogmatycznej czy moralnej. Teksty biblijne, często zostają wówczas wyrwane ze swego kontekstu historiozbawczego. Dlatego w taki sposób ich użycie może zmieniać właściwy im sens. Innym niebezpieczeństwem, jakie może zagrozić w ramach elementu didaskalicznego w homilii jest wykład tekstu biblijnego według własnego wyczucia. Trzeba pamiętać, że Pismo św. jako księga natchniona, zostało powierzone Urzędowi Nauczycielskiemu Kościoła. Urząd Nauczycielski autorytatywnie ustala i wyjaśnia jego znaczenie. Zarówno kaznodzieje, jak i egzegeci, bibliści i katecheci mają obowiązek uwzględniać wiarę i nauczanie Kościoła. Pomimo że przysługuje im autonomia i swoboda badań, nie mogą arbitralnie wygłaszać swoich opinii prywatnych. Trzeba jednocześnie pamiętać o jedności Pisma św. Jeśli głoszący lub wyjaśniający treści biblijne, dochodzi do wniosku o charakterze kontrowersyjnym, oznacza to, że albo jeszcze w pełni nie zrozumiał danego tekstu, albo zastosował złą metodę i w badaniach sensu biblijnego 9 Tamże, s Tamże, s

4 Ks. Jerzy Niestępski popełnił błąd. Obowiązuje powszechna zasada, że kaznodziejstwo nie może być izolowane od egzegezy. Należy stwierdzić, przepowiadanie słowa Bożego i egzegeza biblijna wzajemnie się uzupełniają i warunkują 11. Główna myśl kazania wypływa z tekstu biblijnego. Ta treść winna być wcześniej objaśniona oraz zastosowana do słuchacza. Stanowi to dwa najbardziej istotne wymiary treści kazania. Wówczas, gdy będą one uwzględnione, kazanie będzie zarówno biblijne, jak i aktualne, to znaczy powiązane z bieżącym życiem. Gdyby ograniczyć się jedynie do interpretacji, zachodzi niebezpieczeństwo, iż kazanie będzie zdezaktualizowane. Jego treść zgubi się w historii, nie mając żadnego powiązania z teraźniejszością. Przeciwnie, gdy treść kazania nie będzie wypływała z tekstu biblijnego i nastąpi tylko omawianie współczesnych zagadnień lub pozorne powiązanie ich z Biblią, to zostanie ono tylko mową świecką. Może to być interesujący wykład moralności lub zagadnień światopoglądowych, ale nie będzie ono głoszeniem słowa Bożego. Kazanie zaś powinno być ukazaniem treści zawartych w tekście biblijnym. Właściwa droga prowadzi od eksplikacji do aplikacji tekstu. Kaznodzieja powinien się czuć przede wszystkim duszpasterzem. Świadomość duszpasterska wskaże mu najlepiej przejście od tekstu do rzeczywistości i bieżących potrzeb słuchaczy 12. Kaznodzieja nie może popaść w fantazjowanie, ale powinien nauczać zgodnie z Biblią. Trzeba, zatem mieć na uwadze, aby uwspółcześnić kerygmat, ściśle opierając się o tekst. Należy również dać odpowiedź na pytania współczesności, uwzględniając sytuację człowieka i potrzeby wspólnoty parafialnej. W związku z tym głosiciel orędzia Jezusowego powinien kierować się rzetelnością zarówno wobec tekstu biblijnego jak i słuchaczy oraz ich sytuacji. Nie powinien popadać w skrajności a więc opierać się tylko na tekście biblijnym, a także nie może ograniczać się do pouczeń humanistycznych w oderwaniu od Biblii. Jego zadaniem jest kształtować przede wszystkim żywy przekaz ewangelii, tworzony dialog ze współczesną egzegezą i człowiekiem potrzebującym zbawienia. Każda perykopa powinna stać się zwierciadłem ludzkiego życia 13. Warto pamiętać, aby przepowiadający słowo Boże zadał sobie trud właściwego odczytania przesłania opowiadania biblijnego. Przedstawiając je nie powinien uprawiać niepotrzebnej psychologizacji przez przypisywa- 11 Tamże, s Tamże, s J. TWARDY, Głoszenie cudów Jezusa dzisiaj, Kielce 2001, s

5 Korzystanie z tekstów biblijnych w posłudze homiletycznej nie bohaterom opowiadania myśli, uczuć i zachowań, wykraczających poza ramy opowiadania biblijnego. Od początku ma on jasno zdawać sobie sprawę z tego ku czemu pragnie prowadzić słuchaczy, unikać uprawiania,,łopatologii, wyjaśniając sprawy oczywiste; strzec się (co zdarza się najczęściej) sprowadzania całości przekazu biblijnego do pouczeń moralnych. Przebieg opowiadania powinien być prosty i klarowny. Należy pamiętać, że przy posługiwaniu się opowiadaniami pomocniczymi zawsze korzystniej jest wybrać znane z autopsji, niż czerpać ze zbioru cudzych. Z formalnego punktu widzenia opowiadania nie powinno być traktowane jako środka do przybliżenia obcej myśli, lecz jako cel sam w sobie, czyli sposób akcentowania istoty zawartej w nim samym 14. Błędem wynikającym być może z rutyny jest podchodzenie do tekstu nie tylko bez próby wnikliwego zrozumienia go, ale nawet bez uprzedniego uważnego przeczytania tekstu. Często kaznodzieja narzuca perykopom biblijnym swoje problemy, które w ogóle nie istnieją w tekstach przeznaczonych na dany dzień. Wówczas głosi nie tyle słowo Boże, ile własne, jeszcze dodatkowo chce, aby Bóg z nim się zgadzał. Niekiedy pojawiały się takie momenty, w których, w Wielki Piątek, niektórzy kaznodzieje, kierując się słowem Chrystusa:,,Pragnę (J 19,28), mówili tylko ludziom o grzechach pijaństwa, za które Jezus cierpiał. Zanim zaczniemy głosić słowo Boże mamy wniknąć w czytania biblijne i zgodnie ze starą tradycją przeczytać je na głos i dokładnie zrozumieć. Współczesny kaznodzieja, aby nie pozostać w kręgu własnych fantazji, winien prawidłowo odczytać autentyczny kerygmat perykop składających się na liturgię słowa Wybór i harmonizacja czytań biblijnych Kaznodzieja znający zasady odczytywania kerygmatu właściwie zrozumie perykopę biblijną, co ułatwi mu dobór i harmonizację tekstów przeznaczonych do liturgii słowa. W tej sytuacji chodzi nam przede wszystkim o liczne czytania związane ze sprawowaniem sakramentów i sakramentaliów. Głoszący słowo Boże powinien unikać przypadkowości oraz dowolności i szablonowości w posługiwaniu się czytaniami biblijnymi. Dlatego ma on obowiązek zmieniać i urozmaicać zestaw czytań. Właściwe jest ko- 14 G. SIWEK, Blaski i cienie współczesnego przepowiadania, Kraków, 2007, s K. PANUŚ, Sztuka głoszenia kazań, Kraków 2008, s

6 Ks. Jerzy Niestępski rzystanie z wielu schematów. W ten sposób zostaną ubogacone głoszone treści i głoszący uniknie częstego powtarzania jednej homilii obrzędowej. Podczas wyboru czytań można kierować się trzema celami: teologicznym, duszpasterskim i parenetycznym. Cel teologiczny ma na względzie lepsze zrozumienie tajemnicy sprawowanego obrzędu. Cel duszpasterski ma na celu pożytek duchowy wiernych i ożywienie wiary. Z kolei cel parenetyczny służy do zachęty uczestników liturgii, aby wypełniali przyjęte zobowiązania moralne W trakcie wyboru i łączenia czytań mszalnych warto kierować się praktycznymi wskazaniami, które polegają na akcentowaniu trzech rodzajów harmonizacji: historiozbawczą, teologiczno-tematyczną i teologiczno-parenetyczną 16. Kierując się harmonizacją historiozbawczą, należy zaakcentować perspektywę historii zbawienia przy pomocy trzech lub przynajmniej dwóch czytań według zasady: zapowiedź w Starym Testamencie realizacja w Chrystusie. Pierwsze czytanie należy wciąć ze Starego Testamentu, drugie z pism Nowego Testamentu oraz odpowiednią Ewangelię. Dozwolone jest ograniczenie się do dwóch czytań, czyli pierwszego ze Starego Testamentu i Ewangelii 17. Na przykład w liturgii słowa podczas udzielania sakramentu chrztu należy wybrać trzy czytania:,,i. (Wj 17, 3-7) Woda wypływająca ze skały; II. (1 Kor 12, 12-13) -,,Wszyscy też zostaniemy napełnieni jednym Duchem ; Ewangelia (J, 7, 37b-39),,Jeśli ktoś jest spragniony [...], niech przyjdzie do Mnie i pije. Możemy użyć także dwóch czytań: I. (Ez 36, 24-28) o nowym Duchu, który uzdolni do życia według przykazań i Ewangelii (Mk 12, 28b -34a) na temat przykazania miłości, którego wypełnianie,,znaczy daleko więcej niż całopalenia i ofiary (Mk 12,13). Wówczas, gdy zastosujemy teologiczno-tematyczną harmonizację tekstów biblijnych można akcentować teologiczną treść danego sakramentu, co ma istotne znaczenie w homilii obrzędowej. Trzeba czytania ułożyć w taki sposób, aby ukazywały jeden aspekt teologiczny i wzajemnie się dopełniały i wyjaśniały. Choćby przy udzielaniu sakramentu chrztu istotna jest symbolika wody, gdyż oznacza oczyszczenie i nawrócenie. Kaznodzieja mając na względzie ten temat, ma możliwość zharmonizować Ewangelię o źródle wody żywej (J 7, 37b 39a) z testem mówiącym o wyprowadzeniu wody ze skały na pustyni przez Mojżesza (Wj 17,3-7). Potem tekstem zwią- 16 J. TWARDY, Aktualizacja słowa Bożego w kaznodziejstwie, dz. cyt., s Tenże, Jak w seminariach duchownych przygotowywać do głoszenia homilii obrzędowej, Przegląd Homiletyczny 9 (2005), s

7 Korzystanie z tekstów biblijnych w posłudze homiletycznej zanym tematycznie z wymienią Ewangelią, może być perykopa o wodzie, która wypłynęła,,spod progu świątyni (Ez 47, 1-9, 12), lub fragment tekstu (1 Kor 12, 12-13), z następującymi słowami:,,wszyscy bowiem w jednym Duchu zostaliśmy ochrzczeni, [aby stanowić] jedno Ciało: czy to Żydzi czy Grecy, czy to niewolnicy czy wolni. Wszyscy też zostaliśmy napojeni jednym Duchem (1 Kor 13). Trzecią możliwością doboru tekstu jest harmonizacja teologiczno-parenetyczna. W czytaniach biblijnych nie spotyka się pouczeń jedynie dogmatycznych lub wyłącznie moralnych. Są one ze sobą połączone zaś wnioski moralne wypływają z głębokiej teologii. Kaznodzieja, żeby zastosować zasadę teologiczno-parenetyczną, może zestawić ze sobą następujące teksty: a) perykopę, z której dowiadujemy się, że chrzest jest zanurzeniem w śmierci Chrystusa (Rz 6, 3-5), akcentując aspekt doktrynalny oraz b) perykopę wzywającą do miłości Boga i bliźniego (Mk 12, 28b-34a) zawierając element parenetyczny 18. Kaznodzieja powinien się wystrzegać abstrakcji i moralizowania, gdyż jest to słaba podstawa do budowania na niej kazań Homiletyczna analiza perykopy i kształtowanie kerygmatu W celu przeprowadzenia analizy perykopy i sformułowania jej kerygmatu potrzebna jest znajomość literackich i teologicznych zasad hermeneutyki biblijnej. Wówczas, gdy zapoznamy się z kontekstem perykopy i jego gatunkiem literackim (np. przypowieść) w oparciu o osiągnięcia egzegetyczne przeprowadzamy jej analizę. Jedną z metod badania orędzia perykopy jest dokładne prześledzenie wiersz po wierszu, całej perykopy i znalezienie jej przewodniej myśli. Jest to pewien wysiłek, ale stanowi bezpieczną drogę w pracy nad kazaniem. Najpierw czytamy tekst perykopy, zbierając zarazem pierwsze nasuwające się myśli do kazania. Następnie, analizując jej treść w oparciu o odpowiednie komentarze i słowniki biblijne, uwypuklamy ją wiersz za wierszem. Mając na uwadze wypowiedzi poszczególnych zdań perykopy, możemy łatwiej uchwycić zasadnicze przesłanie. Oprócz tego drugorzędne czy trzeciorzędne wypowiedzi tekstu pozwolą w sposób bardziej gruntowny 18 J. TWARDY, Aktualizacja słowa Bożego w kaznodziejstwie, dz. cyt., s Tenże, Jak w seminariach duchownych przygotowywać do głoszenia homilii obrzędowej, dz. cyt., s

8 Ks. Jerzy Niestępski i pełniejszy zrozumieć kerygmat perykopy. Wreszcie wyrażamy kerygmat w jasno sformułowanym zdaniu. Ta zasadnicza myśl jest ukryta zwykle w centralnym zdaniu danego tekstu i stanowi jego ośrodek. To kluczowe zdanie kerygmatyczne rzutuje na całą perykopę i pozwala wybrać właściwą jej interpretację. Warto więc w oparciu o nie rozwijać głoszenie orędzia ustalonego tekstu 20. Przykładem jest perykopa o cudownym nakarmieniu rzesz (Mk 8, 1-9). Kerygmat można wyrazić w taki sposób:,,we wspólnocie posiłku z Jezusem ludzie przeżywają i doświadczają czegoś z uszczęśliwiającej, eschatologicznej uczty z Bogiem w Jego Królestwie 21. Kaznodzieja posiadający w bliskości konkretny tekst biblijny powinien go potraktować z największą uczciwością, starając się jak najlepiej poznać jego orędzie. Jednak nie może korzystać jedynie z samego lekcjonarza, ale aby poznać kontekst perykopy, ma obowiązek sięgnąć do ewangelii, czy innej księgi Pisma św. 22. Niezbędną pomocą będą komentarze biblijne i homilie, w których uwydatnia się związek czytań biblijnych. Nie ulega wątpliwości, że wielką pomocą mogą służyć egzegeci i teologowie biblijni 23. Pomoże to bardziej zrozumieć sens perykopy, nawiązać do sytuacji, wydarzeń i treści, w jakich ów tekst podany jest w Piśmie św. W ten sposób sam głosiciel, coraz lepiej poznając Biblię, w tym duchu wychowuje słuchaczy, kształtuje i formuje ich. Stosując szerszy kontekst biblijny czytanych tekstów i tłumacząc je przy pomocy miejsc paralelnych, uwydatni słuchaczom jedność treści całego Pisma św. Częste czytanie Piśma św. i odpowiednich komentarzy uwrażliwi kaznodzieję na realia biblijne, tak ściśle związane z głoszonymi treściami. Obok ciągłego pogłębiania znajomości Pisma św. bardzo ważne znaczenie w posłudze słowa ma kaznodziejskie rozważanie czytań biblijnych w liturgii 24. To pomoże kaznodziei w głoszeniu słowa Bożego i przybliży słuchaczom czasy biblijne, a szczególnie realia życia i działalności Chrystusa. Przepowiadanie wierne Biblii oraz nauczaniu Kościoła oparte jest na trwałym fundamencie i stanowi zarazem wspaniałe źródło aktualnych zastosowań i konkretyzacji życiowych Tenże, Aktualizacja słowa Bożego w kaznodziejstwie, dz. cyt., s Tenże, Głoszenie cudów Jezusa dzisiaj, dz. cyt., s Tamże, s Tamże, s Tamże, s Tenże, Kerygmat cudów Jezusa podstawą przepowiadania, Współczesna Ambona, 12 (1984), nr5, s

9 Korzystanie z tekstów biblijnych w posłudze homiletycznej Kaznodzieja przygotowując homilię na niedzielę, musi pamiętać nie tylko o perykopie, ale i pozostałych czytaniach, a szczególnie o czytaniu ze Starego Testamentu, łączącego się z Ewangelią. Nie można, zatem ograniczyć się do przekazywania kerygmatu tylko jednego czytania biblijnego, gdyż wtedy zatraci się jedność Pisma św. i perspektywę historii zbawienia Kryteria doboru treści opowiadania Istnieją zasadniczo dwa kryteria wyboru tekstu biblijnego: zewnętrzne i wewnętrzne. Kryterium zewnętrznym w wyborze tekstu biblijnego jest zawarcie w nim problemów słuchaczy. Mogą one dotyczyć problemów natury: a) liturgicznej (np. przeżywanie roku kościelnego, zasady uczestnictwa we Mszy św., znajomość znaków liturgicznych), b) eklezjalnej (np. wiara w Kościół, przynależność do parafii, troska o misje), c) społecznej (np. konflikty międzynarodowe, kataklizmy bezrobocie) i indywidualnej (np. śmierć kogoś bliskiego, choroba, rozpad małżeństwa itp.). Problemy te powinny być prawdziwe i aktualne, a więc dobrane odpowiednio do aktualnej sytuacji życiowej słuchaczy. interpretacji homiletycznej mogą też zagrażać pewne niebezpieczeństwa. Pierwszym z nich jest brak powiązania między problemami słuchaczy a tekstem opowiadania. Są takie teksty, które nie mają wpływu na aktualne uwarunkowania człowieka, mimo że dotyczą spraw bardzo ważnych, ale aktualnie dla niego mało istotnych 27. Drugim niebezpieczeństwem zagrażającym interpretacji homiletycznej, związanym z sytuacją egzystencjalną słuchaczy jest przewaga problemów nad tekstem biblijnym. W homiletyce nazywa się to błędem eizegezy. Istota tego błędu tkwi w tym, że ludzkich problemów nie wyjaśnia się w świetle teksów biblijnych, ale to tekst jest interpretowany na tle ludzkich spraw. Kryterium wewnętrzne lub personalne tworzą upodobania kaznodziei. Każdy kaznodzieja ma ulubione przez siebie teksty biblijne, angażujące go w sposób szczególny i przy różnych okazjach są przywoływane. Pozytyw- 26 Tenże, Głoszenie cudów Jezusa dzisiaj, dz. cyt., s R. Zerfass, Od perykopy do homilii, Tłum. R. Hajduk, A. Szczepańska-Krasoń, Kraków 1995 s

10 Ks. Jerzy Niestępski ną stroną tego kryterium jest to, że teksty, które poruszają kaznodzieję, są przez niego przepowiadane z większym przekonaniem i zaangażowaniem. Negatywną zaś stroną kryterium wewnętrznego jest ograniczenie liczby tekstów do najbardziej ulubionych. Odpowiednim wyjściem z tej sytuacji jest posługiwaniem się Lekcjonarzem lub wygłaszanie serii kazań na ściśle określony temat. Taki wybór niejako zmusza kaznodzieję do sięgnięcia po różne teksty, a nie tylko te, które najbardziej mu odpowiadają Sposoby powoływania się na Pismo Święte w kaznodziejstwie W korzystaniu z tekstów biblijnych w posłudze kaznodziejskiej należy zastosować właściwe sposoby. Pierwszym sposobem, najczęściej przez kaznodziejów stosowanym jest cytowanie tekstów biblijnych. Podczas korzystania z tekstów biblijnych należy cytować dosłownie, z Pisma św., a nie z samej konkordacji. To jest pomocne w poznaniu ich kontekstu i odczytanie ich pełnego znaczenia. Wprowadzenie cytatu warto poprzedzić odpowiednimi sformułowaniami: Bóg mówi, Jezus Chrystus naucza, mówi prorok, apostoł poucza, ewangelista napisał. Należy zauważyć, że cytowany tekst zyska na znaczeniu, gdy powiemy, że jest to słowo samego Boga. Stosowne jest podać autora cytowanej księgi, zaznaczyć, kim był. Można również zapowiedzieć, czego tekst dotyczy i przytoczyć fragment. Jeśli zachodzi potrzeba, to tekst biblijny należy objaśnić, powiązać jego treść z tematem kazania, wysunąć wnioski, zaktualizować wyprowadzić przesłanie do życia słuchaczy. Stosowne jest podanie tytułu księgi oraz imienia jej autora, natomiast nie jest konieczne informowanie o rozdziale i wersetach. Teksty w liturgii słowa należy cytować dosłownie z lekcjonarza 29. Dodatkową zaletę tej praktyki stanowi potwierdzenie, że homilia jest interpretacją i aktualizacją proklamowanego słowa Bożego 30. Inne natomiast teksty z Pisma św., które warto nawet zabrać na ambonę cytować z kartki albo z pamięci, jeśli ta nie zawodzi. Cytat biblijny może najpierw pełnić rolę tekstu głównego w kazaniu i z tego względu powinien być starannie dobrany, aby się wiązał 28 W. PRZYCZYNA, Kaznodziejski przekaz opowiadań biblijnych, Kraków 2000, s J. TWARDY, Aktualizacja słowa Bożego w kaznodziejstwie, dz. cyt., s G. SIWEK, Blaski i cienie współczesnego przepowiadania, dz. cyt., s

11 Korzystanie z tekstów biblijnych w posłudze homiletycznej należycie z tematem. On uświadamia słuchaczom, że kazanie jest słowem Bożym i warto je powtórzyć w toku mowy, a także nim zakończyć. Jednak nie powinno się traktować motta biblijnego jako ozdobnika 31. Cytat biblijny może pełnić funkcję dowodu, ponieważ wykładamy prawdy wiary i zasady życia chrześcijańskiego. Jeśli kaznodzieja przytoczy zdanie z Pisma św. i w oparciu o nie rozwinie myśl kazania albo uczyni odwrotnie, to rozwijając jakąś myśl, na jej potwierdzenie przytoczy tekst biblijny. Dla potwierdzenia racji należy wybierać fragmenty klasyczne, w ich znaczeniu dosłownym lub duchowym, a nie w sensie przystosowania na podstawie znaczenia słownego. Cytacje biblijne stanowią podstawę do kaznodziejskiej motywacji, gdy wspierają zachęty do czynienia dobra, praktykowania cnót lub odwodzą wiernych od zła moralnego. Należy zaznaczyć, że nie powinno się cytować wielu tekstów na uzasadnienie jednej prawdy, aby nie zaciemniać mowy wielością treści. Cytaty biblijne trzeba wybierać najbardziej trafnie, jasne dobitne i mocne. One powinny się wzajemnie objaśniać, wzmacniać, uzupełniać. Lepiej jest wówczas, gdy kaznodzieja przytoczy mniej cytatów biblijnych w kazaniu, ale dobrze je wykorzysta, niż miałby Pismo św. przywoływać w nadmiarze i za często. Ten sposób powoływania się na fragmenty biblijne zaciemnia tok mowy, krępuje mówiącego i utrudnia opanowanie pamięciowe kazania. Jeśli natomiast kompletuje się teksty to paralelne, ale takie, które tworzą myślowa całość. Przykłady biblijne, włączone w historię zbawienia, podkreślają dobre lub złe postępowanie i jego skutki, a przez to mogą być obfitym źródłem motywacji 32. Drugim sposobem kaznodziejskiego powoływania się na Pismo św. jest parafraza. Parafraza pojmowana ściśle to omówienie innymi słowami przez rozszerzenie myśli zawartej w tekście dokonane imieniem autora. Tę samą myśl ukazuje się w sposób bardziej pełny. Kaznodzieja może korzystać z parafrazy w następujący sposób: a) przytoczyć najpierw tekst biblijny, a następnie swoimi słowami go wyjaśnić b) najpierw sparafrazować tekst, wyjaśnić jego myśl a następnie cytować a wówczas będzie zrozumiały dla słuchaczy. Kaznodziejska parafraza jest formą wykładu lub wyjaśnienia tekstu biblijnego dla pożytku słuchaczy. Jest ona omówieniem treści tekstu biblijnego, zastępującym wyjaśnieniami trudne zwroty. Parafraza nie powin- 31 J. TWARDY, Aktualizacja słowa Bożego w kaznodziejstwie, dz. cyt., s Tamże, s

12 Ks. Jerzy Niestępski na nigdy zatracać sensu wyrazowego. Różni się od komentarza, który jest wszechstronnym omówieniem tekstu biblijnego pojedynczego lub całych perykop i ksiąg. Kaznodziejskim sposobem wyjaśniania tekstu jest jego bardziej swobodniejsze i szersze omówienie. Sam tekst poddaje się szczegółowej analizie, tworząc przy tym wiele zdań czy nawet okresów. Kiedy weźmiemy choćby tekst,,bądźcie miłosierni, jak Ojciec wasz jest miłosierny (Łk 6, 36), to patrzymy na niego z różnych punktów widzenia,,,np. mówiąc o warunkach miłosierdzia względem duszy, ciała, nagrodzie za miłosierdzie, albo o jego braku na zasadzie antytezy, podajemy fakty, przykłady, podobieństwa itp. Czynimy to w celu, aby silniej i szerzej oddziaływać na sferę duchową słuchacza. Dlatego teksty biblijne trzeba omawiać życiowo i tym samym krzepić, budować słuchaczy słowem Bożym. Kolejną formą powoływania się na Pismo św. jest aluzja. Polega ona na krótkim, ale znaczącym nawiązaniu lub odwołaniu się do osób, wydarzeń, treści, różnych tematów biblijnych. Taka aluzja ma uzasadnienie, ale wówczas, gdy jej przedmiot jest znany słuchaczom. W innej sytuacji jej zastosowanie mijałoby się z celem Stosowanie formy narracyjnej w przekazie biblijnym Zagadnieniem, które ma związek z kaznodziejskim korzystaniem z Pisma św., jest posługiwanie się w kazaniu narracją, czyli opowiadaniem treści biblijnych. Wydaje się, że można podzielić biblijne gatunki narracyjne w sposób następujący:,,l) opowiadanie przypowieściowe (np. przypowieść o chwaście: Mt 13, 24-30), 2) opowiadanie przykład (np. o faryzeuszu i celniku Łk 18, 9-14), 3) opowiadanie historyczne (np. pojmanie Jezusa: Mk 14, 43-52), 4) opowiadanie wyznanie (np. zwiastowanie narodzin Jezusa: Łk 1, 26-38). Główna zasada dotycząca narracji wskazuje, że opowiadanie tekstu biblijnego pełni funkcję służebną wobec jego orędzia, gdyż służy głoszeniu słowa Bożego. Dlatego tekst biblijny powinien zawsze być umieszczony na pierwszym miejscu. Kaznodzieja powinien starannie przygotować się do opowiadania tekstu, a więc przy pomocy komentarzy poznać jego treść, przyswoić ją przez medytację, parafrazę, następnie przewidzieć i uporządkować punkt po punkcie cale swoje opowiadanie. (Wskazane jest, aby bi- 33 Tamże, s

13 Korzystanie z tekstów biblijnych w posłudze homiletycznej blijny tekst opowiadania przeczytał sobie głośno, przy tym pamiętając, że w przekazie głosowym pomaga wyobraźnia twórcza). Tekst biblijny opowiada się w sposób podobny do relacjonowania wydarzeń z życia codziennego. Opowiadanie przyjmuje najczęściej dwie formy; l) rozwinięcia, 2) transpozycji, czyli przystosowania do potrzeb słuchaczy. Istotną cechą opowiadania każdego tekstu biblijnego jest jego uwspółcześnienie i uobecnienie, które polega na zaakcentowaniu zawartego w nim kerygmatu, czyli indykatywu zbawczego, głównej prawdy, że Chrystus zmartwychwstały jest obecny wśród nas 34. Opowiadając, podkreślamy znaczenie osób występujących w tekście, bo dążymy do identyfikacji z nimi słuchaczy 35. Należy pamiętać, aby opowiadać przejrzyście, zwięźle, poglądowo i rzeczowo, jednocześnie skupiając uwagę na przebiegu wydarzenia. W tym celu dzielimy opowiadanie na części, uwydatniamy miejsce, podmiot, działanie i dialogi, zastępujemy pojęcie ogólne i abstrakcyjne opisem wydarzenia, akcji, rozmowy i pojęciami konkretnymi, a także unikamy zbędnych ozdób i posługujemy się językiem Biblii. Trzeba mieć na uwadze to, że język narracyjny jest jasny i tworzy wspólnotę pomiędzy kaznodzieją i słuchaczami. Narrator tworzy więź międzyludzką na fundamencie wiary, opiera się na poglądzie Biblii i wzmacnia poczucie pewności przekonań. Mówi o Bogu obecnym, bliskim, działającym kiedyś i dzisiaj. Opowiadaniu tekstu biblijnego towarzyszy zwykle jego treściowe i językowe rozwiniecie, objaśnienie i interpretacja 36. Niezwykle istotne znaczenie ma dostosowanie opowiadania do pojęć i potrzeb słuchaczy. To wymaga od kaznodziei takiego doboru słów i zwrotów, aby mógł wiernie wyrazić kerygmat, szczególnie, gdy chodzi o kazanie głoszone do dzieci. Słuchaczom kazań możemy przedstawić nie tylko typowo narracyjne teksty biblijne, ale także inne teksty zawierające wskazania doktrynalne i moralne. W posługiwaniu się narracją tekstów biblijnych, podobnie jak i w całym kaznodziejstwie, musi się najpierw zachować wierność Bogu, a więc w sposób dokładny i odpowiedzialny głosić Jego słowo, zgodnie z Pismem św. i odpowiednio do jego przesłania. Następnym zadaniem kaznodziei, wypływającym z pierwszego, jest wierność człowiekowi, czyli opowiadanie Biblii odpowiednio do pojęć i potrzeb słuchaczy, np. dzieci, młodzieży, ludzi prostych lub wykształconych. Jednocześnie przekaz opowiadań biblij- 34 J. TWARDY, Aktualizacja słowa Bożego w kaznodziejstwie, dz. cyt., s Schröer H, Das Problem der Vermittlung von Tradition und religioser Erfahrung im Erzahlvorgang, Evangelische Teologie, 38 (1978), s J. TWARDY, Aktualizacja słowa Bożego w kaznodziejstwie, dz. cyt., s

14 Ks. Jerzy Niestępski nych powinien otrzymać właściwą formę narracyjną, zaczerpniętą z historii bądź współczesności 37. a) Używanie tej formy daje bezpieczeństwo orędziu tekstu opowiadania przed jego wypaczeniem. Nie wystarczy wydobyć z tekstu jego sens i przenieść go do kazania, ale trzeba również zachować jego formę. Dla spójności kazania najkorzystniej będzie, jeśli jego zawartość i forma będą pochodziły z tego samego źródła. b) Forma narracyjna przenosi do kazania wewnętrzną dynamikę tekstu opowiadania. Wówczas kazanie staje się rzeczywistością dynamiczną, w której wyraźnie zaznaczony jest początek, środek i koniec. Nie powinno, zatem ono zaczynać się lub kończyć w przypadkowym punkcie. Ma natomiast odzier ciedlać konieczność lub prawdopodobieństwo, wynikające z następstwa przyczynowego: na początku coś jest możliwe, w środku zdarza się prawdopodobnie, na końcu zaś wszystko jest konieczne.takiego kazania jest to, że od początku do końca trzyma słuchaczy w napięciu. c) Forma narracyjna angażuje człowieka bardziej kompleksowo - nie tylko jego rozum, ale także wolę i uczucia. Inaczej mówiąc, ona uwzględnia dwa podstawowe sposoby rozumienia i porozumiewania się. W sposób schematyczny można je sprecyzować jako świat,,słowa i,,świat obrazu. Bez wątpienia tych dwóch sposobów porozumiewania się nie należy rozdzielać, bo tak bardzo są wymieszane w życiu codziennym. d) Zastosowanie tej formy przez kaznodziejów ułatwia mówienie o sprawach trudnych i wrażliwych. Dzieje się dlatego, że forma ta oddziałuje na człowieka nie tyle wprost, ale przede wszystkim pośrednio, ubocznie. Charakterystyczną cechą takiego wpływu na słuchaczy jest to, że zanim oni uświadomią sobie, co chce im trudnego powiedzieć kaznodzieja, wcześniej zostaną,,wciągnięci w opowiadaną przez niego historię. To zaangażowanie w historię sprawia, że wszelkie opory i animozje, które powstają w słuchaczach podczas podejmowania na ambonie spraw trudnych i dla nich niewygodnych, zostają zmniejszone do minimum, a nierzadko zupełnie wyciszone 38. e) Metoda ta może stanowić pomoc w odczytywaniu orędzia tekstów narracyjnych, np. misteriów z życia Jezusa oraz przypowieści i opisów cudów. Opisane cuda Jezusa to teksty typowo narracyjne, w których występują 37 Tamże, s W. PRZYCZYNA, Kaznodziejski przekaz opowiadań biblijnych, dz. cyt., s

15 Korzystanie z tekstów biblijnych w posłudze homiletycznej osoby, akcja, dialogi. Teksty te nie są tylko relacją, przekazem informacji, ale mają służyć kształtowaniu postaw słuchaczy i mogą pobudzać do naśladowania osób kierujących się wiarą i doświadczających zbawienia. Z tego powodu analiza narracyjna może pomóc w kaznodziejskim przekazie orędzia cudów Jezusa, gdyż współczesny człowiek żyje w świecie posługującym się narracją. Warto pamiętać, że teksty narracyjne w pewnym sensie działają na całą osobowość człowieka, nie tylko na jego umysł, ale również na wyobraźnię, uczucie i wolę 39. Podsumowanie Zastosowanie właściwych zasad korzystania z Pisma św. w kaznodziejstwie pomaga w dotarciu do pełnego bogactwa treści. Prowadzi do odczytywania kerygmatu i ułatwia posługę słowa. W posłudze kaznodziejskiej niezbędne jest rozważanie Pisma św. zaś uważne czytanie stosownych komentarzy pomoże bardziej zrozumieć realia biblijne. Warto zauważyć, że ważne znaczenie w przepowiadaniu słowa Bożego ma głęboka refleksja nad tekstami biblijnymi stosowanymi w liturgii. Stała wierność Biblii i nauce Kościoła oraz dbałość o właściwy ich przekaz wiernym jest zasadniczym zadaniem kaznodziejów w głoszeniu orędzia zbawczego. Taka postawa to warunek aktualizacji słowa Bożego. Współczesnemu człowiekowi stwarza ona większą szansę skorzystania z tego daru. Streszczenie Współcześnie dokonujące się przemiany w homiletycznym spojrzeniu na treść kazań stwarzają nową szansę w przekazywaniu orędzia zbawczego. Warto pamiętać, aby Pismo święte było zasadniczym tworzywem homilii. To wymaga, aby kerygmat stał się treścią homilii. Skuteczność przepowiadania uzależniona jest od trudu właściwego przygotowania i prezentacji kerygmatu. Trzeba więc dobrze opanować umiejętność właściwego jego odczytywania. Niezbędna jest również świadomość sposobów odpowiedniego posługiwania się tekstem biblijnym w posłudze kaznodziejskiej. Niezmiernie istotne jest, aby kaznodzieja sam żył zasadami biblijnymi 39 J. TWARDY, Głoszenie cudów Jezusa dzisiaj, dz. cyt., s

16 Ks. Jerzy Niestępski i ciągle był blisko słowa Bożego oraz uczył tego słuchaczy. Jego główne zadanie to z największą starannością traktować każdy tekst biblijny. Postępując w taki sposób, nauczy również słuchaczy całkowitego szacunku dla słowa Bożego i egzystencjalnego znaczenia, jakie ono przekazuje. Słowa kluczowe: tekst biblijny, kerygmat, kaznodziejstwo The Use of Biblical Texts in Homiletic Ministry Summary Changes taking place in modern times as to the homiletic look at the content of sermons create a new opportunity for the transmission of the message of salvation. It is worth remembering that the Scriptures are to be the essential content of homilies. This requires that the kerygma become the content of the homily. The effectiveness of preaching depends on the work of a proper preparation and presentation of the kerygma. Thus it is necessary to master the ability of reading it correctly. The awareness of ways of the proper use of the biblical text in the ministry of preaching is also a necessity. It is extremely important that the preacher himself live by biblical principles and continually be close to the word of God and that he teach this to his listeners. His main task is to treat each biblical text with maximum care. Proceeding this way he will also teach those listening to him a complete respect for the word of God and for the existential meaning that it provides. Key words: biblical text, kerygma, preaching 388

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania,

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. Ocena bardzo dobra w sposób

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

SYSTEM OCENIANIA RELIGII

SYSTEM OCENIANIA RELIGII Przedmiotowy SYSTEM OCENIANIA RELIGII W ZAKRESIE KLASY PIĄTEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ OPRACOWANY NA PODSTAWIE MATERIAŁÓW KATECHETYCZNYCH UMIŁOWANI W JEZUSIE CHRYSTUSIE red. ks. J. SZPET, D. JACKOWIAK KSIĘGARNIA

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii

Kryteria oceniania z religii Kryteria oceniania z religii OCENA NIEDOSTATECZNA - wykazuje się brakiem jakiejkolwiek wiedzy w zakresie materiału przewidzianego programem, - ma lekceważący stosunek do przedmiotu, do wartości religijnych

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI 1 Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI Szkoła Podstawowa nr 1 w Nowy Tomyślu Ocenianie poszczególnych form aktywności. Ocenie podlegają: a. prace klasowe (sprawdziany), b. kartkówki, c.

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -31-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

Kerygmat treścią nowej ewangelizacji. ks. Jan Kochel, prof. UO

Kerygmat treścią nowej ewangelizacji. ks. Jan Kochel, prof. UO Kerygmat treścią nowej ewangelizacji ks. Jan Kochel, prof. UO Skuteczność przekazu prawdy! W. Bernabach nowojorski promotor kreatywności Prawda nie jest skuteczną zanim ludzie ci nie uwierzą; a nie mogą

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY IV.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY IV. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY IV. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA I ROK SZKOLNY 2012/ 2013 katechetka Genowefa Szymura Ocena dopuszczająca * podstawowe prawdy wiary: Wierzę w Boga, 10 Przykazań, Przykazanie Miłości Ocena dostateczna,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła.

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. I. Sakramenty 1. Chrzest Co to jest Chrzest Święty? Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. Udzielamy

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności. Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Prowadzi zeszyt i odrabia zadania domowe. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada religijne wykraczające poza program nauczania i potrafi je zaprezentować, jest bardzo aktywny na lekcji, chętnie włącza się

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia KLASA I ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia kryteriów na ocenę dopuszczającą ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: odróżnia modlitwę

Bardziej szczegółowo

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm.

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm. 15 Wprowadzać pokój 1 Cele katechetyczne wymagania ogólne: odkrywanie wartości egzystencjalnej Ośmiu błogosławieństw, ze szczególnym uwzględnieniem roli szerzenia pokoju (wobec jego zagrożeń we współczesnym

Bardziej szczegółowo

W DRODZE DO WIECZERNIKA PRZYJMUJEMY. Poradnik metodyczny do nauki religii dla klasy III szkoły podstawowej

W DRODZE DO WIECZERNIKA PRZYJMUJEMY. Poradnik metodyczny do nauki religii dla klasy III szkoły podstawowej W DRODZE DO WIECZERNIKA PRZYJMUJEMY Pana Jezusa Poradnik metodyczny do nauki religii dla klasy III szkoły podstawowej Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2013 Wprowadzenie do pracy z podręcznikiem do

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i

Bardziej szczegółowo

DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego

DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego Ktoś kiedyś powiedział, że ruch dzieli się na tych, którzy pełnią jakieś posługi i tych, którzy będą je pełnili. To bardzo ogólne, pozornie

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO 1. Wtajemniczenie chrześcijańskie oznacza proces chrystianizacji, czyli stawania się chrześcijaninem. Złożony

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii:

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii: Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii: Podstawowe: Prowadzi zeszyt i odrabia zadania domowe. Wyczerpująco i samodzielnie wypowiada się na temat poruszanego zagadnienia. Wykazuje się wiadomościami

Bardziej szczegółowo

CHARYZMATY Biblijne teksty RELACJA POSŁUG HIERARCHICZNYCH I CHARYZ- MATÓW

CHARYZMATY Biblijne teksty RELACJA POSŁUG HIERARCHICZNYCH I CHARYZ- MATÓW TPO 2-7 Posługi hierarchiczne i charyzmaty w Kościele 1 CHARYZMATY Biblijne teksty 1 Kor 12, 4-11 Różne są dary łaski, lecz ten sam Duch; różne też są rodzaje posługiwania, ale jeden Pan; różne są wreszcie

Bardziej szczegółowo

Wakacyjne Rekolekcje dla Współpracowników Świeckich schemat programowy

Wakacyjne Rekolekcje dla Współpracowników Świeckich schemat programowy Wakacyjne Rekolekcje dla Współpracowników Świeckich schemat programowy stopień Nazwa/tytuł Cel podstawowy Cele szczegółowe Treści duchowe - formacja chrześcijańska Duchowość kalasantyńska Pedagogika pijarska

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Wymagania programowe i kryteria oceniania osiągnięć uczniów I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów.

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Dla organizujących po raz pierwszy oazę modlitwy, a także dla innych w celu przypomnienia, podajemy poniżej wskazania dotyczące

Bardziej szczegółowo

9 WPROWADZENIE Kościół, świadomy swego posłannictwa głoszenia wszystkim ludziom Dobrej Nowiny o zbawieniu, stara się to zadanie wypełniać wszystkimi dostępnymi mu sposobami. Ten proces, którego istotnym

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania w zakresie 1 klasy liceum i technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM NAUCZANIA POZNAJĘ BOGA I W NIEGO WIERZĘ PODRĘCZNIK JESTEM CHRZEŚCIJANINEM ROZDZIAŁ 1. Żyję w przyjaźni z Jezusem rozumie sens

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 I. MODLITWY:,,Wierzę w Kościół Program AZ-2-01/10 Podręcznik AZ-23-01/10-PO-2/13 I. Znajomość modlitw: -Wyznanie wiary,,wierzę w Boga, - Dekalog,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

M O D L I T W A P O W S Z E C H N A

M O D L I T W A P O W S Z E C H N A M O D L I T W A P O W S Z E C H N A MODLITWA WIERNYCH Jest modlitwą błagalną lud odpowiada na słowo Boże przyjęte z wiarą i zanosi do Boga prośby wykonując wynikającą z chrztu funkcję kapłańską Powinna

Bardziej szczegółowo

Kochamy Pana Jezusa. Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy II szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego

Kochamy Pana Jezusa. Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy II szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego Kochamy Pana Jezusa Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy II szkoły podstawowej pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego Copyright by Wydział Katechetyczny Kurii Diecezjalnej Płockiej 1 O słuchaniu Boga.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY IV I. Znajomość modlitw: poznane w kl. I- III; Modlitwa różańcowa.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII KRYTERIA OCENIANIA W ZAKRESIE PIERWSZEJ KLASY LICEUM OPRACOWANE NA PODSTAWIE MATERIAŁÓW KATECHETYCZNYCH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII KRYTERIA OCENIANIA W ZAKRESIE PIERWSZEJ KLASY LICEUM OPRACOWANE NA PODSTAWIE MATERIAŁÓW KATECHETYCZNYCH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII KRYTERIA OCENIANIA W ZAKRESIE PIERWSZEJ KLASY LICEUM OPRACOWANE NA PODSTAWIE MATERIAŁÓW KATECHETYCZNYCH Kryteria oceniania w zakresie oceny celującej określam indywidualnie,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z RELIGII

KRYTERIA OCEN Z RELIGII KRYTERIA OCEN Z RELIGII Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada religijne wykraczające poza program nauczania i potrafi je zaprezentować, jest bardzo aktywny na lekcji, chętnie włącza się w dyskusje

Bardziej szczegółowo

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich K O C H A M Y D O B R E G O B O G A Nasza Boża Rodzina Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Wprowadzenie do książki Nasza Boża Rodzina Religia

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II w Gdańsku. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z religii w klasach trzecich

Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II w Gdańsku. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z religii w klasach trzecich PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z religii w klasach trzecich Rok szkolny 2015/2016 PODSTAWA PRAWNA Ustawa z dnia 7 września 1997 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2005 r. poz. 2572 z poz. zm.) Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Ad. 1. Cele oceniania Ad. 2. Zasady oceniania

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Ad. 1. Cele oceniania Ad. 2. Zasady oceniania Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Jacek Wawrzyniak "Misje ludowe. Historia - teologia - praktyka", Gerard Siwek, Kraków 2009 : [recenzja] Studia Salvatoriana Polonica 3, 410-413

Jacek Wawrzyniak Misje ludowe. Historia - teologia - praktyka, Gerard Siwek, Kraków 2009 : [recenzja] Studia Salvatoriana Polonica 3, 410-413 Jacek Wawrzyniak "Misje ludowe. Historia - teologia - praktyka", Gerard Siwek, Kraków 2009 : [recenzja] Studia Salvatoriana Polonica 3, 410-413 2009 Studia Salvatoriana Polonica T. 3 2009 Gerard Siwek

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej Kryteria w zakresie oceny niedostatecznej Uczeń : - nie spełnia wymagań koniecznych na ocenę dopuszczającą, - odmawia

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Grupa tematyczna Tytuł jednostki Treści Wymagania uczeń potrafi Nabywane

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SKRZATUSZU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SKRZATUSZU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SKRZATUSZU Program nauczania: Jesteśmy dziećmi Bożymi AZ 1-01/1; klasy I - III Poznaję Boga

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi :

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : 1.Umocnić wiarę: I. Uzasadnia, że człowiek jest dzieckiem Boga. Wylicza

Bardziej szczegółowo

RELIGIA OGÓLNE WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLAS I-VI

RELIGIA OGÓLNE WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLAS I-VI RELIGIA OGÓLNE WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLAS I-VI 1. Interpretacja życia w świetle wiary - uczeń pogłębia świadomość dziecięctwa Bożego rozpoczętego na chrzcie świętym i odnajduje ślady Boga w otaczającym

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna Diakonia Formacji Diakonii Ruchu Światło-Życie Archidiecezji Katowickiej

Diecezjalna Diakonia Formacji Diakonii Ruchu Światło-Życie Archidiecezji Katowickiej Metoda spotkania: KRĄG BIBLIJNY Diecezjalna Diakonia Formacji Diakonii 1 Pobrano z: http://katowice.oaza.pl/dfd BÓG POSYŁA Istotą tej metody jest rozważanie Słowa Bożego we wspólnocie prowadzące do egzystencjalnego

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII dla klasy pierwszej szkoły podstawowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII dla klasy pierwszej szkoły podstawowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII dla klasy pierwszej szkoły podstawowej Przedmiotowy System Oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu Nauczania Religii Rzymskokatolickiej w Przedszkolach

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

Nieznajomość Pisma świętego jest nieznajomością Chrystusa

Nieznajomość Pisma świętego jest nieznajomością Chrystusa Nieznajomość Pisma świętego jest nieznajomością Chrystusa Konferencja Episkopatu Polski przyjęła na lata 2013 2017 nowy program duszpasterski Kościoła katolickiego w Polsce, zatytułowany Przez Chrystusa,

Bardziej szczegółowo

Klasa I OCENA BARDZO DOBRA (5) UCZEŃ: - systematycznie i starannie prowadzi zeszyt ćwiczeń. - jest zawsze przygotowany do zajęć

Klasa I OCENA BARDZO DOBRA (5) UCZEŃ: - systematycznie i starannie prowadzi zeszyt ćwiczeń. - jest zawsze przygotowany do zajęć Klasa I OCENA CELUJĄCA (6) - systematycznie i bardzo starannie prowadzi zeszyt ćwiczeń - systematycznie odrabia zadania domowe - zawsze jest przygotowany do zajęć - okazuje szacunek Panu Bogu i ludziom

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

Eucharystia z sakramentem Chrztu św. Fotografowanie w czasie liturgii

Eucharystia z sakramentem Chrztu św. Fotografowanie w czasie liturgii Eucharystia z sakramentem Chrztu św. Fotografowanie w czasie liturgii Waldemar Bajdecki ceremoniarz parafialny par. Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa w Legionowie, 2015 Profesjonalizm posługi znajomość

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA IV. Ocena. dobra

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA IV. Ocena. dobra WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA IV Rozdział I CZY PRZYJAŹNIĘ SIĘ Z PANEM JEZUSEM? - charakteryzuje postawę przyjaciela Jezusa; - wymienia przykazania Dekalogu; - scharakteryzować znaki liturgiczne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

DNIA WSPÓLNOTY DK GAŁĘZI RODZINNEJ RUCHU ŚWIATŁO- ŻYCIE,

DNIA WSPÓLNOTY DK GAŁĘZI RODZINNEJ RUCHU ŚWIATŁO- ŻYCIE, D O M S Ł O W A - KOŚCIÓŁ to temat przewodni rejonowego WIELKOPOSTNEGO DNIA WSPÓLNOTY DK GAŁĘZI RODZINNEJ RUCHU ŚWIATŁO- ŻYCIE, który odbył się12.03.11r. w parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Malborku.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII kl. I - III gimnazjum

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII kl. I - III gimnazjum PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII kl. I - III gimnazjum Został opracowany na podstawie,,programu Nauczania Religii Rzymskokatolickiej w Przedszkolach i Szkołach zatwierdzonego przez Komisję Wychowania

Bardziej szczegółowo

W DRODZE DO OJCA Przedmiotowy system oceniania z religii w klasa I według programu nr AZ-3-02/9

W DRODZE DO OJCA Przedmiotowy system oceniania z religii w klasa I według programu nr AZ-3-02/9 W DRODZE DO OJCA Przedmiotowy system oceniania z religii w klasa I według programu nr AZ-3-02/9 Kielce 2010 OGÓLNE ZASADY OCENIANIA - RELIGIA 1. Ocenę wystawia się w porozumieniu z uczniami. 2. W ciągu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z religii kl. I

Wymagania edukacyjne z religii kl. I Wymagania edukacyjne z religii kl. I Drogi Pierwszoklasisto! Dwa razy w tygodniu będziemy spotykać się na lekcjach katechezy. Na nasze spotkania będziesz przynosił zeszyt w kratkę i podręcznik. Dodatkowo

Bardziej szczegółowo

Katolicyzm. Tadeusz Dola Źródło: Kalendarz Ekumeniczny 2000

Katolicyzm. Tadeusz Dola Źródło: Kalendarz Ekumeniczny 2000 Tadeusz Dola Źródło: Kalendarz Ekumeniczny 2000 Katolicyzm Kościół Rzymskokatolicki - jak każda wspólnota chrześcijańska - wywodzi swoje początki od Jezusa z Nazaretu. W Nim widzi Mesjasza i Syna Bożego,

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiot: religia Klasa: druga szkoły podstawowej Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 32 Środki dydaktyczne:

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania. RELIGIA w Szkole Podstawowej nr 2 im. Henryka Sienkiewicza. w Murowanej Goślinie

Przedmiotowy System Oceniania. RELIGIA w Szkole Podstawowej nr 2 im. Henryka Sienkiewicza. w Murowanej Goślinie owy System Oceniania RELIGIA w Szkole Podstawowej nr 2 im. Henryka Sienkiewicza w Murowanej Goślinie owy System Oceniania jest zgodny z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007r.

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE KRYTERIA OCENIANIA

OGÓLNE KRYTERIA OCENIANIA OGÓLNE KRYTERIA OCENIANIA W procesie oceniania obowiązuje stosowanie zasady kumulowania wymagań (ocenę wyższą otrzymać może uczeń, który spełnia wszystkie wymagania przypisane ocenom niższym). Oceniamy

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie II SP,

Kryteria oceniania w klasie II SP, Kryteria oceniania w klasie II SP, podręcznik Kochamy Pana Jezusa, program: W drodze do Wieczernika, numer programu: A Z - 1-0 1 / 10 Tytuł działu Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający I. Słuchamy

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w posłudze animatora (przypomnienie)

Wyzwania w posłudze animatora (przypomnienie) formacyjnych zastosowanie materiałów Tworzenie, adaptacja i praktyczne Wyzwania w posłudze animatora (przypomnienie) Przemiana życia Problemy egzystencjalne i psychologiczne Trudne pytania Niedostatek

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła Stróża Modlitwa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA BIBLIJNEGO DLA KLAS I DO III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nr Programu nadany przez KChB: PNB/I-III/08/KB

PROGRAM NAUCZANIA BIBLIJNEGO DLA KLAS I DO III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nr Programu nadany przez KChB: PNB/I-III/08/KB PROGRAM NAUCZANIA BIBLIJNEGO DLA KLAS I DO III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nr Programu nadany przez KChB: PNB/I-III/08/KB Program Nauczania Biblijnego dla klas 1 do 3 szkoły podstawowej jest realizowany w podręcznikach:

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy szóstej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy szóstej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy szóstej szkoły podstawowej ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Duch Święty we wspólnocie Kościoła II. Tajemnica Kościoła

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo