UNIWERSYTET ŚLĄSKI W KATOWICACH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UNIWERSYTET ŚLĄSKI W KATOWICACH"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET ŚLĄSKI W KATOWICACH WYDZIAŁ FILOLOGICZNY Instytut Języka Polskiego CLAUDIO SALMERI Style przekładu w perspektywie komunikacji międzykulturowej (angielskie i włoskie tłumaczenie Trans-Atlantyku Witolda Gombrowicza) Praca doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. UŚ dr hab. Ewy Sławkowej Katowice 2011

2 Podziękowania Szczególne wyrazy wdzięczności kieruję do Pani Profesor Ewy Sławkowej za sugestię tematu pracy i cenne wskazówki udzielane mi podczas pisania. Poczynione przez nią celne uwagi i sugestie znacząco wpłynęły na ostateczny kształt niniejszej rozprawy.

3 Spis treści Wstęp...str. 1. Cześć teoretyczna I. Przegląd teorii translatologicznych na przestrzeni wieków...str Starożytność i średniowiecze...str Okres renesansu...str Wiek XVII i XVIII...str Wiek XX...str Podejście strukturalistyczne (lata pięćdziesiątych i sześćdziesiątych) i antropologiczne (lata trzydzieste czterdzieste)...str Poststrukturalizm: teorie tekstowe i pragmatyczne w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. Studia traduktologiczne (Translation Studies)...str Kognitywizm...str. 48. Podsumowanie...str. 51. II. Krytyka przekładów dzieł Witolda Gombrowicza na języki obce i jego zagraniczna recepcja...str. 56. Podsumowanie...str. 88.

4 Studium analityczne III. Problem ekwiwalencji stylistycznej w przekładach Trans-Atlantyku na język angielski i włoski. Zagadnienie stylizacji archaicznej i gawędy jako gatunku literackiego...str Archaizmy fonetyczne...str Archaizmy składniowe...str Archaizacja leksykalna (wyrazowa)...str Archaizmy fleksyjne...str Archaizmy frazeologiczne...str Podsumowanie...str IV. Postawa translatorska autorów przekładów. Źródła (nie)inspiracji...str Podsumowanie...str Zakończenie. Konkluzje ogólne...str Bibliografia...str Słowniki, opracowania encyklopedyczne...str Bibliografia internetowa...str. 189.

5 Wstęp Tłumaczenie powinno przypominać szybę, całkowicie przezroczystą, tak aby czytelnik nie zauważał jej istnienia Nikołaj Gogol Temat mojej pracy mieści się w szerokim kręgu problematyki dotyczącej,,(...) przekładu artystycznego, zwanego też niekiedy literackim 1, który będę rozpatrywał w kontekście teorii komunikacji międzykulturowej. Najprostsza definicja przekładu głosi, że jest to,,procedura lingwistyczna polegająca na zastąpieniu tekstu w języku wyjściowym tekstem w języku docelowym przy zachowaniu relacji ekwiwalencji 2. Według słów A. Legeżyńskiej 3, przekład literacki można zasadniczo sprowadzić do potrzeby komunikacji pomiędzy wspólnotami społecznymi. Jego główna funkcja to: pośrednictwo między narodami, epokami i czasoprzestrzenią. Zdaniem zaś K. Dedeciusa 4, przekład jest jedną z najbardziej rzadkich misji, ponieważ wyświadcza bardzo pożyteczną przysługę narodom, które często nie znają i nie rozumieją się. Wielką rolę przekładu we współczesnym świecie podkreśla również J. Pieńkos 5, według którego tłumaczenie jest jednym z najważniejszych przekazicieli komunikacji językowej i jednym z najbardziej skutecznych środków, które gwarantują prawdziwą współpracę narodów w skali światowej. Ułatwia dostęp do wielkich utworów, przyczynia się do pojmowania 1 M. Krysztofiak, Przekład literacki we współczesnej translatoryce, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań, 1996, str Tezaurus terminologii translatorycznej, PWN, Warszawa, 1993, str A. Legeżyńska, Tłumacz i jego kompetencje autorskie, PWN, Warszawa, 1986, str K. Dedecius,,,Uwagi o teorii i praktyce przekładu artystycznego, [w:] S. Pollak, red., Przekład artystyczny: o sztuce tłumaczenia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, 1975, str J. Pieńkos, Przekład i tłumacz we współczesnym świecie, PWN, Warszawa, 1993, str

6 tożsamości kulturowej danego narodu. Tłumaczenia łagodzą przeciwności, obalają bariery, eliminują urazy, twierdzenia wyższości, uczą tolerancji oraz umiejętności współżycia 6. A. Kowalewska pisze w swoim artykule Problematyka przekładu stylu literackiego 7, że przekład literacki z uwagi na walory artystyczne i kulturowe literatury stanowi zawsze obiekt najsurowszej krytyki, jednak jego problematyka nie doczekała się jeszcze precyzyjnego opracowania w ramach teorii przekładu. Kowalewska pisze dalej:,,być może z powodu braku wyczerpującej definicji stylu literackiego nie określono też dokładnie skutecznych metod analizy stylistycznej ani nie opisano w wyczerpujący sposób faz procesu przekładu artystycznego (...) 8. Jak pisze Maria Krysztofiak w swoim Przekładzie literackim we współczesnej translatoryce,,,istotnym zadaniem przekładu jest oddanie nie sensu, lecz zaznaczenie najbardziej intymnych relacji i pokrewieństwa między językami oraz ukazanie własnych możliwości; chodzi tu o szczególny przypadek konwergencji polegającej na tym, że języki nie są względem siebie obce a priori, lecz pominąwszy wszelkie historyczne odniesienia spokrewnione w tym, co chcą wyrazić 9. Podobne idee i postulaty badawcze odnajdujemy także we współczesnej teorii komunikacji kulturowej, która swoim zasięgiem obejmuje wszelkie oddziaływania między różnymi kulturami mające na celu nawiązanie kontaktów pomiędzy nimi i wzajemne poznanie 10. Brak tych kontaktów może prowadzić do nieznajomości innych kultur i w konsekwencji do kolizji komunikacyjnych i szoku kulturowego. Może również prowadzić do nieporozumień i konfliktu kultur 11. Często oddziaływania o charakterze kulturowym czy językowym ograniczają komunikację i interakcję grup kulturowych. Fenomen ten nosi nazwę bariery kulturowej, której przełamanie jest głównym zadaniem tłumacza. Po raz pierwszy pojęcie komunikacji międzykulturowej (ang. intercultural communication 12 ) zastosowano w latach 50., kiedy to,,amerykańscy antropologowie 6 Więcej o tym w: J. Mikułowski Pomorski, Jak narody porozumiewają się ze sobą w komunikacji międzykulturowej i komunikowaniu medialnym, Universitas, Kraków, 2007, str , oraz T. Walas, red., Narody i stereotypy, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków, A. Kowalewska,,,Problematyka przekładu stylu literackiego, [w:] K. Hejwowski, red., Kulturowe i językowe źródła nieprzekładalności, Wydawnictwo Wszechnicy Mazurskiej, Olecko, A. Kowalewska, ibid., str M. Krysztofiak, Przekład literacki we współczesnej translatoryce, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań, 1996, str J. Mikułowski Pomorski, Jak narody porozumiewają się ze sobą w komunikacji międzykulturowej i komunikowaniu medialnym, Universitas, Kraków, 2007, str A. Kapciak, L. Korporowicz i A. Tyszka, red., Komunikacja międzykulturowa: zbliżenia i impresje, IK, Warszawa, W. B. Gudykunst,,,Intercultural Communication Theories, [w:] idem, red., Cross-Cultural and Intercultural Communication, Sage Publications Ltd., London, 2003, str

7 Edward T. Hall, Ruth i John Useem zaczęli się specjalizować w kształceniu, jak skutecznie komunikować się z ludźmi innych kultur 13. Bardzo zwięźle przedstawioną wyżej problematykę ujęła to B. Kielar, pisząc, że,,tłumacz pełni rolę pośrednika językowego, (...) pośrednika komunikacyjnego i kulturowego, ponieważ ma doprowadzić do porozumienia między ludźmi nieznającymi wspólnego języka i żyjącymi w kontekście różnych kultur 14. I w takiej właśnie perspektywie będę analizował przekład powieści Witolda Gombrowicza Trans-Atlantyk na język angielski i włoski. Będę zatem próbował odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu oba przekłady Trans-Atlantyku, a także każdy z nich z osobna, bierze udział w dialogu kultur. Będę także zastanawiał się nad tym, w jaki sposób tłumaczenia dzieła Gombrowicza mogą przyczynić się do przybliżania zachodnioeuropejskiemu czytelnikowi polskiej kultury i zapoznawania go z najważniejszymi elementami jej paradygmatów myślowych. * * * Część teoretyczna niniejszej rozprawy zawiera przegląd głównych teorii i koncepcji translatorskich oraz krytykę przekładów i zagranicznej recepcji utworów Witolda Gombrowicza. Część analityczna, na podstawie analizy porównawczej Trans-Atlantyku z jego angielskim i włoskim tłumaczeniem, przedstawia problem ekwiwalencji stylistycznej, czyli relacji równoważności nacechowania stylistycznego tekstu oryginału i tekstu przekładu 15, skupiając uwagę przede wszystkim na zagadnieniu stylizacji archaicznej oraz problemie gatunku literackiego. Celem mojej pracy jest również przedstawienie zagadnienia ekwiwalencji językowej oraz granic przekładalności. Nie sposób nie zgodzić się z oczywistym stwierdzeniem B. Ilka, który w swoim artykule Granice ścisłości znaczeniowej w tłumaczeniu literatury pięknej pisze, że mimo iż precyzja w tłumaczeniu jest zawsze wymagana w tekstach technicznych i specjalistycznych precyzja ta również ma swoją rolę i znaczenie w tłumaczeniu artystycznym 16. Analiza porównująca tłumaczenia z oryginałem ma sens tylko wtedy, 13 J. Mikułowski Pomorski, ibid., str B. Z. Kielar,,,O tłumaczeniu tekstów specjalistycznych, [w:] eadem, red., Problemy komunikacji międzykulturowej lingwistyka, translatoryka, glottodydaktyka, Graf-Punkt, Warszawa, 2000, str Tezaurus terminologii translatorycznej, PWN, Warszawa, 1993, str B. Ilek,,,Granice ścisłości znaczeniowej, [w:] S. Pollak, red., Przekład artystyczny: o sztuce tłumaczenia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, 1975, str

8 kiedy jest całościowa, kiedy nie ogranicza się tylko do ukazania błędów, ale kiedy uwidacznia strategię przekładową tłumacza i środki użyte do pokonania przeszkód w procesie translacji. Moja analiza będzie miała charakter szczegółowy, ponieważ nie chcę ograniczać się do wyrażenia pochopnej opinii o przekładach, która dotyczyłaby jedynie kwestii tłumaczenia zasadniczego wątku powieści. Uważam, że analiza krótkich fragmentów tekstu (ich poziomu leksykalnego, składniowego, frazeologicznego) jest relewantna, ponieważ główne problemy, na które natrafiają tłumacze, dotyczą poziomu mikrotekstu. Analiza tekstów pomaga w zrozumieniu problemów, które stawia się tłumaczom i w jaki sposób oni je rozwiązują. Ponadto, ta weryfikacja ukazuje, które z tłumaczeń Trans-Atlantyku jest najbardziej zbliżone do tekstu źródłowego i od czego zależą niektóre niedoskonałości. Na istotne znaczenie badania w krytyce translatologicznej właśnie poszczególnych elementów tekstu zwraca uwagę również D. Zivanović 17. To te pojedyncze części składowe stanowią podstawę każdego tekstu, jednak swojego pełnego i prawdziwego znaczenia nabierają w kontekście, poprzez złączenie i relacje z innymi elementami 18. Przekład artystyczny powinien zaczynać się od tych małych jednostek tekstu, mając zawsze na uwadze relacje między nimi i ich funkcję w tekście. Rozpoczynam swoją pracę od rozdziału poświęconego teorii, ponieważ uważam, że przed rozpoczęciem szczegółowej analizy, krytyk powinien przedstawić własne podejście do danej teorii przekładoznawczej, z którą na co dzień obcuje i z którą w jakimś sensie się identyfikuje. Moja praca badawcza, poza wstępem i zakończeniem, dzieli się na cztery rozdziały. Każdy rozdział zamykam konkluzjami. W nich wysuwam ogólne wnioski, które są ponownie rozważane, skrótowo, w zakończeniu. W pierwszym rozdziale zarysowuję historię ewolucji i charakterystykę poszczególnych teorii i koncepcji translatologicznych z perspektywy rozwoju językoznawstwa przedstrukturalistycznego, strukturalistycznego i poststrukturalistycznego (ze szczególnym uwzględnieniem kognitywizmu). Będę próbował zatem pokazać, jak ewolucja metodologii językoznawczych wpływa na rozwój teorii i koncepcji translatologicznych i jak z kolei te koncepcje wpływają na praktykę przekładową. Drugi rozdział poświęcam krytyce przekładów i zagranicznej recepcji dzieł Witolda Gombrowicza. W mojej analizie skupiam się jedynie na tłumaczeniach twórczości 17 D. Zivanović,,,Granice możliwości w przekładzie, [w:] S. Pollak, red., Przekład artystyczny: o sztuce tłumaczenia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, 1975, str Nie należy lekceważyć drobnostek, bo od nich zależy doskonałość Michał Anioł. 4

9 pisarza na główne języki europejskie. Należy podkreślić fakt, że Gombrowicz, uważany obecnie za jednego z najważniejszych polskich pisarzy XX wieku, okrzyknięty przez czeskiego pisarza Milana Kunderę,,(...) jednym z trzech lub czterech największych pisarzy po śmierci Prousta 19, na początku swojej działalności literackiej był całkowicie niedoceniony. Dopiero później, dzięki,,promocyjnemu działaniu kilku europejskich intelektualistów oraz dzięki wystawieniom swoich sztuk teatralnych, został zauważony i jest dziś tłumaczony na ponad 30 języków. Jego utwory literackie stanowią jeden z nielicznych wyrazistych znaków rozpoznawczych literatury polskiej oraz wniosły wkład w literaturę światową. Włoskie tłumaczenie Trans-Atlantyku, zostało wydane w roku 1971, o 23 lata wcześniej niż angielskie, ponieważ,,witold Gombrowicz stał się we Włoszech pisarzem kultowym już na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Popularność, ograniczona do wąskiej elity, pozostawiła także pewne ślady w kulturze masowej. Okazją do przypomnienia jego postaci była w 2004 roku seria imprez rocznicowych w Instytucie Polskim w Rzymie. (...) Dyrektor Małgorzata Furdal otworzyła dyskusję wokół pierwszego pełnego wydania Dziennika Wydrukowało go wydawnictwo Feltrinelli w opracowaniu niestrudzonego propagatora literatury polskiej Francesca M. Cataluccia i w przekładzie Very Verdiani. W tym samym roku oficyna ta opublikowała już pierwsze włoskie wydanie Testamentu, firmowane przez te same osoby, oraz wydania kieszonkowe Bakakaju, Ferdydurke, Trans-Atlantyku i Kosmosu. (...) Gombrowicz mawiał, że tworzy dla kilku wybranych czytelników, którzy potrafią narzucić go światu jako wielkiego pisarza. Istotnie takich znalazł. We Włoszech od kilkudziesięciu lat do tego kręgu należy Goffredo Fofi. W bardzo osobistym wspomnieniu mówił o niecodziennych kolejach recepcji autora Ferdydurke w Italii. Ten indywidualista o wyraźnie antykomunistycznych poglądach na przełomie lat 60. i 70. stał się popularny w kręgach lewicowych kontestatorów. (...) Pierwsze wydanie Dziennika zostało jednak ocenzurowane 20 przez lewicowe wydawnictwo, które nie chciało publikować fragmentów dotyczących Polski 21. Głównym tematem mojej pracy, któremu chciałbym poświęcić trzeci rozdział, jest porównanie przekładów powieści Witolda Gombrowicza na język włoski i język 19 Francesco M. Cataluccio, red., Witold Gombrowicz, Riga 7, Marcos y Marcos, Milano, 1994, str. 7 [Tłum. C. S.]. 20 Ciekawie przedstawia się tłumaczenie tytułu jednej z powieści Gombrowicza: Pornografię wydano pod tytułem La seduzione (Uwiedzenie). 21 J. Moskwa, , Renesans Gombrowicza, Rzeczpospolita. 5

10 angielski, ze szczególnym uwzględnieniem stylu gawędowo-sarmackiego 22, w jakim on został napisany. Szczególnie będzie mnie interesował mnie problem, w jaki sposób tłumacze Riccardo Landau 23 w 1971 roku oraz angielski tandem Carolyn French i Nina Karsov w 1994 roku oddali polski oryginał, a przede wszystkim ten XVII-wieczny archaiczny język i frazeologię sarmacką, odpowiednio na język włoski i język angielski. Utwór ten bowiem jest pełen archaizmów fleksyjnych, idiomów, przysłów i aforyzmów w stylu barokowym i romantyzmu. Celem, który sobie stawiam, jest analiza ekwiwalentów tego niezwykle bogatego języka powieści w obu tłumaczeniach, czyli przekład różnego rodzaju zabiegów fonetycznych (np.,,tyż ), archaizmów fleksyjnych (np.,,dać folgę ), powtarzalność pewnych rytuałów [np.,,(...) Róbże co sam uważasz (tu palcami kręci), albo i nie uważasz (i palcami kręci), bo już głowa twoja w tym (znów palcami kręci), żeby cię co Złego nie spotkało, albo i spotkało (i znów kręci) 24 ], a także ocena poziomu językowo-stylistycznego włoskiego i angielskiego tłumaczenia. W trzecim rozdziale poruszam problem ekwiwalencji stylistycznej w obu tłumaczeniach. Zagadnienie stylizacji archaicznej oraz zagadnienie gatunku literackiego gawędy są tutaj głównymi obiektami moich badań. Przeprowadzam analizę struktur idiomatycznych, metafor, archaizmów, nazw własnych. Zagadnienie ekwiwalencji ma w translatoryce fundamentalne znaczenie, jest pojęciem wieloznacznym, dyskusyjnym oraz niekiedy wręcz odrzucanym, jako zbyt pojemne i obok pytania o przekładalność i nieprzekładalność oraz o rolę tłumacza, stanowi jedno z najważniejszych zagadnień translatoryki. Bardzo trafnie i zwięźle sformułował pojęcie ekwiwalencji Jerzy Pieńkos w swojej pracy Przekład i tłumacz we współczesnym świecie, pisząc, że,,oryginał i przekład są ekwiwalentne, jeśli dają się wzajemnie wymienić w konkretnej sytuacji 25. Oznacza to, że jeśli fragment w języku źródłowym zostaje przetłumaczony na język docelowy, to ten sam tekst, tłumaczony odwrotnie, powinien powrócić do formy, jaką przedstawiał oryginał. Bardzo trudnym zadaniem dla tłumacza jest tłumaczenie wyrażeń takich jak 22 Gawęda to gatunek literatury ludowej, stylizowany na ustną opowieść, odznaczający się swobodną kompozycją, bogatą w dygresje, napisany językiem zbliżonym do potocznego, ukazywał obraz szlacheckosarmackiej obyczajowości. 23 Prawdziwe imię tłumacza to Ryszard Ludwik. Jest Polakiem mieszkającym w Rzymie. Po II wojnie światowej pełnił obowiązki rzecznika prasowego ambasady PRL w Rzymie; następnie został powołany do pracy w dyplomacji w Warszawie, skąd uciekł. Schwytany, aresztowany i postawiony przed sąd, został skazany na 1,5 roku. Pracował przez następne 3-4 lata w wydawnictwie, po czym wrócił już na stałe do Włoch. Więcej o jego życiu prywatnym w: M. Tannenbaum, Fuga dalla Polonia, Interlinea, Novara, W. Gombrowicz, Trans-Atlantyk, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 2003, str J. Pieńkos, Przekład i tłumacz we współczesnym świecie, PWN, Warszawa, 1993, str

11 idiomy, metafory, nazwy własne. Należy zrozumieć, że te wyrażenia nie są,,ozdobnikami tekstu, których można się pozbyć albo łatwo zastąpić. Ich funkcja nie jest jedynie czysto dekoracyjna, a sposób, w jaki one są użyte, przyczynia się do stworzenia specyficznego klimatu powieści. Przede wszystkim przekazują one informacje, które często trudno byłoby oddać inaczej, a także odwołują się do emocji, wiedzy i doświadczenia odbiorcy, wywołując liczne skojarzenia i wzmacniając siłę przekazu 26. Przekład, by mógł wypełniać swoją wielką misję i mógł przekazywać walory z jednej kultury do drugiej, musi być ekwiwalentny, czyli musi zachować pełną ekwiwalencję tekstu wyjściowego i tekstu docelowego 27. Według B. Z. Kielar 28, teksty źródłowy i docelowy są ekwiwalentne pod warunkiem, że są wymienialne odnośnie do danej sytuacji. W traduktologii to pojęcie jest rozumiane jako relacja pomiędzy tekstem docelowym a źródłowym. Ekwiwalencja jest osiągana poprzez ekwiwalenty, tj. elementy językowe, które pozostają niezmienione na poziomie językowym, niezależnie od kontekstu. One pozwalają zrozumieć sytuację językową oraz uchwycić sens każdej wypowiedzi. Często, w przypadku braku idealnych ekwiwalentów, tłumacz musi odwołać się do aproksymacji, jednak musi również wziąć pod uwagę zjawisko heterofemii językowej 29, tj. istnienia (przede wszystkim wśród języków należących do tej samej rodziny) rodzaju fałszywej ekwiwalencji międzyjęzykowej; tzw. fałszywych przyjaciół tłumacza, czyli,,słów w języku obcym, które wyglądają lub brzmią podobnie do słowa w języku ojczystym, ale nie mają dokładnie tego samego znaczenia 30. Pomimo braku ekwiwalentów, B. Z. Kielar uważa że,,tekst przekładu powinien być w stosunku do oryginału ekwiwalentny co do treści i/lub formy, mimo różnic między konwencjami obu języków i towarzyszącemu każdemu z nich tłu kulturowemu 31. Stylizacja archaiczna, nazywana również archaizacją, jest rodzajem stylizacji językowej, która polega na wprowadzeniu do utworu literackiego archaicznych elementów słownictwa, form gramatycznych i konstrukcji składniowych. 26 K. Hejwowski, red., Kulturowe i językowe źródła nieprzekładalności, Wszechnica Mazurska w Olecku, Olecko, 2005, str Tezaurus terminologii translatorycznej, PWN, Warszawa, 1993, str B. Z. Kielar,,,Nauczanie tłumaczenia w zakresie subjęzyka specjalistycznego, [w:] F. Grucza, red., Glottodydaktyka a translatoryka, Wydawnictwo UW, Warszawa, 1976, str Z. Grosbart,,,Heterofemia międzyjęzykowa, [w:] E. Balcerzan, red., Wielojęzyczność literatury i problemy przekładu artystycznego, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, 1984, str T. P. Krzeszowski,,,Fałszywi przyjaciele, konie trojańskie i tymczasowi imigranci: o niektórych podstępnych zapożyczeniach językowych, [w:] B. Z. Kielar, red., Problemy komunikacji międzykulturowej lingwistyka, translatoryka, glottodydaktyka, Graf-Punkt, Warszawa, 2000, str B. Z. Kielar,,,O tłumaczeniu tekstów specjalistycznych, [w:] eadem, red., Problemy komunikacji międzykulturowej lingwistyka, translatoryka, glottodydaktyka, Graf-Punkt, Warszawa, 2000, str

12 Wprowadzając zarówno archaizmy leksykalne, fonetyczne, fleksyjne a także archaizując tok składniowy na wzór gawędy szlacheckiej, Witold Gombrowicz nie miał na celu odtworzenia atmosfery XVI wieku (powieść umiejscowiona jest w trzeciej dekadzie XX wieku), ale chciał wywołać polemikę z mickiewiczowskim Panem Tadeuszem. Gombrowicz spierał się z całą tradycyjnie rozumianą polskością przejawiającą się w sarmatyzmie, odczytanym jednak karykaturalnie, i ukształtowanym w epoce romantyzmu sposobem postrzegania świata, również rozpoznanym stereotypowo. Świadomie stylizując język powieści, Gombrowicz pragnął przedstawić karykaturalny wizerunek polskiej emigracji, poprzez którą ukazuje polską mentalność i sprawy, którymi krajowa literatura żyła od ponad półtora wieku. Warto również zwrócić uwagę na fakt, iż to nie jedynie gawęda jest głównym wzorcem stylistycznym powieści Gombrowicza. Jak pisze J. Jarzębski,,,Trans-Atlantyk napisany jest językiem, w którym spotykają się wzorce mowy siedemnastowiecznych pamiętnikarzy, dziewiętnastowiecznych twórców gawędy, romantycznych wieszczów, bohaterów Sienkiewiczowskich, drobnych urzędników, chłopów jadących do Ameryki za chlebem i współczesnych polityków, dmących w narodowe trąby (...). Wszystko to na tyle dokładnie przemieszane (...), że trudno było mówić o jakiejś jednej, realizowanej konsekwentnie stylizacji językowej 32. Gawęda jako gatunek literacki specyficznie polski stanowi istotny problem dla mojej pracy, jako że nie ma on odpowiednika ani w literaturze włoskiej ani w angielskiej. Tłumacze Trans-Atlantyku podjęli się bardzo poważnego wyzwania, które mogło się skończyć wielkim sukcesem, ale również mogło okazać się niemożliwe do realizacji. Czy tłumaczom udało się odtworzyć ten sarmacki humor i kostium historyczny w przekładzie? W mojej pracy pragnę zająć się oceną i krytyką ich pracy traduktologicznej. Reasumując to krótkie wprowadzenie, można za J. Jarzębskim powtórzyć, że,,gombrowicz jak każdy wielki innowator językowy jest skrajnie trudny do tłumaczenia 33, ponieważ daje szkołę tłumaczom w leksyce, składni, rejestrach językowych i najrozmaitszych odniesieniach do polskiej kultury sarmackiej. Czwarty, ostatni rozdział mojej pracy chciałbym poświęcić literackim źródłom inspiracji i translatorskim metodom, jakie tłumacze obrali w swoich przekładach. Porównuję tu niektóre fragmenty literatury angielskiego baroku i romantyzmu z angielskim tłumaczeniem i staram się odszukać analogii. Podaję również przykłady 32 J. Jarzębski, Natura i teatr. 16 tekstów o Gombrowiczu, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 2007, str J. Jarzębski,,,Zachwyca nie zachwyca [w:] W. Gombrowicz, Ferdydurke, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1997, str

13 literatury włoskiej tego samego okresu, na których Riccardo Landau mógł się wzorować. Przedstawiam także nowopowstający przekład na język angielski, który wkrótce wyjdzie spod pióra Danuty Burchardt. Do pracy dołączam także płytę CD z nagraniami wywiadów, które przeprowadziłem z Riccardo Landau i Danutą Borchardt. Niestety, Nina Karsov nie wyraziła zgody na nagranie. Na płycie znajduje się również krótki fotoreportaż z moich podróży i spotkań z tłumaczami. W niniejszym wstępie, oprócz zaprezentowania tematu, zakresu i celu mojej pracy, chcę również przedstawić pisarza i krótką charakterystykę jego dzieła. Powieść swój tytuł zawdzięcza transatlantykowi, który 1939 roku odbył swój inauguracyjny rejs między Polską a Ameryką Południową. Jednym z jego pasażerów był Witold Gombrowicz, który w wigilię wybuchu II wojny światowej, nieświadomie lawirując między falami własnego losu wzburzonego przez wiatry wojny, odnalazł się w roli dziennikarza na statku kursującym z Gdyni do Buenos Aires. Do Polski jednak nie powrócił: na wieść o wybuchu konfliktu, postanowił przeczekać wojnę w Ameryce Południowej, żyjąc czasem na granicy ubóstwa. Do Europy powrócił w 1963 roku. Wszystko wskazuje na to, że to właśnie ten inauguracyjny rejs i pobyt w Argentynie nasunął Gombrowiczowi pomysł napisania powieści Trans-Atlantyk, wydanej w 1953 roku. Akcja utworu rozgrywa się bowiem w Argentynie w ostatnich dniach sierpnia i we wrześniu 1939 roku. Tematem powieści są zmitologizowane wspomnienia z owego ciężkiego okresu, gdy pierwsze lata na emigracji upływały pod znakiem osamotnienia i biedy. Narratorem jest postać nosząca to samo imię i nazwisko, co autor powieści: Witold Gombrowicz. W dziele widoczne są motywy autobiograficzne, które łączą się ze swobodną fantazją, a całość, tragikomiczna w tonacji, zyskuje cechy groteski. W mojej pracy pragnę zająć się głównie problematyką przekładu. Stawiam kluczowe pytanie, które jest zarówno głównym filarem jak i osią napędową niniejszego badania, wokół której obracają się poszczególne zagadnienia przedstawione wyżej: czy jest możliwe, by gawęda tak oryginalny wytwór polskiej kultury szlacheckiej znalazła swoje odpowiedniki w tak odległych kulturach literackich: włoskiej i angielskiej. 9

14 Rozdział I Przegląd teorii translatologicznych Translatoryka jest niewątpliwie młodą dyscypliną naukową. Jeszcze w latach 60. XX wieku głównymi kierunkami badań w jej obszarze badawczym były wyłącznie lingwistyka i literaturoznawstwo. Przekład był traktowany jako,,wąska ścieżka, mało istotna dla rozwoju nauki 34. Obecnie sytuacja w tej dziedzinie wygląda zupełnie inaczej:,,dziś przekładoznawstwo uważane jest za samodzielną dyscyplinę naukową (...) 35. T. Bilczewski w swojej rozprawie Komparatystyka i interpretacja zauważa, że,,przeszło trzydzieści lat, tyle mniej więcej czasu upłynęło od momentu, gdy szeroko rozumiana wiedza o przekładzie rozpoczęła swój trwający do dzisiaj (...) marsz od marginesów literaturoznawstwa ku jego uprzywilejowanym obszarom (...) 36.,,Ostatnie trzydzieści lat sprawiło, iż mimo braku niezależności i ugruntowanej pozycji, mimo ciągłego bycia in statu nascendi, wiedza o przekładzie, częściowo przynajmniej, uwolniła przedmiot swego zainteresowania od historii wyzysku, (...) włączając go w nową (...) historię akademickiej dyscypliny 37. Nie można rozważać dokonań współczesnej traduktologii bez uwzględnienia jej historycznej perspektywy i to przekonanie chcę uczynić główną myślą tego rozdziału. Teoretyczne dokonania uczonych z poprzednich epok w dziedzinie przekładoznawstwa silnie oddziałują bowiem i wywierają ogromny wpływ na teorię przekładu i na całą współczesną translatologię.,,rzadko się zdarza, by nowa teoria zrodziła się bez inspiracji płynącej z teorii już istniejących 38. G. Steiner w swojej rozprawie Po wieży Babel 39, uważa nawet, że począwszy od Cycerona i Kwintyliana aż do dziś idee translatologiczne zawierały zawsze tę samą myśl. Zdaniem uczonego, cała teoria przekładu sprowadza się do opozycji pomiędzy,,słowem a,,duszą, czyli bardziej lub mniej wiernego podejścia do tłumaczonego dzieła. Główny problem, nad którym toczy się odwieczna dyskusja, dotyczy pytania, jaka jest optymalna korelacja między tekstem A w języku źródłowym a tekstem B 34 Z. Grosbart,,,Stan i perspektywy translatoryki polskiej, [w:] Kwartalnik neofilologiczny, XLI, 1-2, 1999, str P. Bukowski, M. Heydel, Współczesne teorie przekładu, Znak, Kraków, 2009, str T. Bilczewski, Komparatystyka i interpretacja. Nowoczesne badania porównawcze wobec translatologii, Universitas, Kraków, 2010, str T. Bilczewski, ibid., str E. Tabakowska, Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu, Universitas, Kraków, 2001, str G. Steiner, Dopo Babele. Aspetti del linguaggio e della traduzione, Garzanti Libri, Milano,

15 w języku docelowym 40. To klasyczne pytanie, czyli kontrast między tłumaczeniem literalnym (słowa po słowie), a tłumaczeniem wolnym (poprzez znaczenie słów), zostało wprowadzone przez Cycerona i stanowi najbardziej żywotny element właściwie wszystkich, także współczesnych teorii przekładu. Mimo że nie sposób nie zgodzić się ze stwierdzeniem Steinera na temat tysiącletniej historii niektórych pojęć, warto uświadomić sobie, że są to pojęcia względne, a sposób ich interpretacji zmieniał się wielokrotnie w zależności od kontekstu historycznego, literackiego i kulturowego. Dlatego będę mówić o teoriach, a nie o jednej teorii tłumaczenia. Wraz bowiem z nadejściem kolejnej epoki lub innego kontekstu kulturowego, zmieniały się podejścia do tradycji literackiej, języka ojczystego, pojęć wierności i niewierności, integralności tekstowej, i co za tym idzie, zmieniało się samo podejście do przekładu. Przyjęcie historycznej perspektywy w przedstawieniu poszczególnych teorii przekładu pozwoli zdać sprawę z tego, jak bardzo te pojęcia były zmienne i jak różnie były interpretowane oraz, że,,la fidélité à l original est une des notions les plus élastiques qui soient, et ce qui paraît un calque à une certeine époque sera dénoncé comme infidèle cinquante ans plus tard 41 [Pojęcie wierności w stosunku do oryginału jest jednym z najbardziej elastycznych jakie istnieją, a to co wydaje się kalką w jednej epoce, zostanie uznane za niewierne tłumaczenie pięćdziesiąt lat później. Tłum. C.S.]. Stwierdzając utrwalony tradycją badawczą fakt istnienia w teorii translatologicznej ogromnej różnorodności i zmienności w sposobach myślenia o tym, czym jest przekład i praktyka translatorska, trzeba koniecznie podkreślić fakt z przyjętej w tej pracy perspektywy badawczej, że historii przekładu nie można odseparować od historii języków, kultur, literatur, a nawet od historii religii i narodów 42. * * * Tłumaczenia i towarzyszące im refleksje teoretyczne, wprowadzając nowe sposoby mówienia, nowe style, nierzadko gatunki literackie, odgrywały istotną rolę w ewolucji i przekształcaniu się danej kultury literackiej, stanowiąc część jej historii. Fakt ten bywa niestety ignorowany przez badania krytyczno-literackie i historyczno-filologiczne. 40 G. Steiner, ibid., str E. Cary, Les grands traducteurs français, Georg and Cie, Genève, 1963, str A. Berman, L épreuve de l etranger. Culture et traduction dans l Allemagne romantique, Gallimard, Paris,

16 S. Nergaard uważa, że,,poche volte si è voluto indagare sulle teorie del tradurre e sullo stesso corpus delle traduzioni per rilevare o spiegare aspetti particolari di una certa tradizione letteraria 43. [Rzadko badano teorie tłumaczeniowe i sam corpus przekładów pod kątem ich wpływu na daną tradycję literacką. Tłum. C.S.]. Podobny pogląd wyraża I. Even-Zohar, który twierdzi, że,,pomimo szerokiego uznania przez historyków kultury ważnej roli, jaką przekład odgrywa w krystalizowaniu się kultury narodowej, stosunkowo niewiele badań podjęto w tym polu 44. Począwszy od lat siedemdziesiątych XX wieku 45 niektórzy badacze (G. Steiner, J. Holmes, G. Toury) podejmują próbę pokazania, w jakim stopniu historia i tradycja literacka danej kultury pozostaje nierozerwalnie związana z istniejącymi w tej kulturze przekładami, podkreślając wzajemny wpływ jaki wywierają na sobie, czyli że,,traduction et écriture forment une unité 46 [Tłumaczenie i pisanie stanowią całość. Tłum. C.S.]. Z lektury wielu teoretycznych opracowań wynika, że w niektórych epokach przypisywano tłumaczeniom właśnie zdolność odnawiania, wzbogacania i poszerzania języka i literatury docelowej, na skutek czego przekłady były postrzegane jako czynniki budujące i współtworzące języki, literatury, a nawet kultury. Jak pisze L.G. Kelly, Europa zawdzięcza swoją cywilizację tłumaczom 47, a G. Folena uważa, że każda cywilizacja powstaje dzięki przekładowi 48. Powyższe stwierdzenia mogą wydawać się początkowo bardzo radykalne, ale potwierdzają je tak oczywiste historyczne fakty, jak wzrost znaczenia przekładu w tworzeniu się językowo-kulturowej tradycji (na bazie greki) w Imperium rzymskim 49. Gwoli egzemplifikacji literatura starożytnego Rzymu ukształtowała się w większości dzięki tłumaczeniom z języka greckiego, a współczesny język niemiecki z luterańskiego przekładu Biblii. Natomiast w kulturze angielskiej XIV wieku zanim Shakespeare, Raleigh czy Francis Bacon mogli zacząć pisać, potrzebny był długi okres czasu na literackie eksperymentowanie, w których duży udział miała powstająca wtedy duża ilość tłumaczeń 50. Także literatura niemiecka XVII wieku mogła zaistnieć dzięki bodźcom zewnętrznym, dostarczonym przez przekłady. 43 S. Nergaard, La teoria della traduzione della storia, Bompiani, Milano, 2007, str T. Bilczewski, Komparatystyka i interpretacja. Nowoczesne badania porównawcze wobec translatologii, Universitas, Kraków, 2010, str T. Bilczewski, ibid., str. 107, A. Berman, La traduction et ses discours, Meta, XXXIV, 4, str L.G. Kelly, The True Interpreter: A History of Translation Theory and Practice in the West, Blackwell, Oxford, 1979, str G. Folena, Volgarizzare e tradurre, Einaudi, Torino, 1991, str G. Folena, ibid., str S. Bassnett-McGuire, Translation Studies, Routledge, London-New York, 1991, str

17 Przytoczone powyżej przykłady zawierają istotne stwierdzenia dla ogólnoteoretycznej refleksji w dziedzinie teorii przekładu, które wymagają bezwątpienia dodatkowych wyjaśnień i pogłębionej analizy. Większa część dorobku literatury starożytnego Rzymu jest w rzeczywistości przekładem mniej lub więcej opracowanym z języka greckiego. G. Cuendet pisze, że,,la littérature latine a commencé par des traductions 51 [Literatura łacińska miała swój początek w przekładach. Tłum. C.S.]. Począwszy od tłumaczenia Odysei Liwiusza Andronikusa w II wieku p.n.e., cały grecki corpus tekstowy tłumaczony był na język łaciński i uważany za dorobek kulturowy 52. Również Friedrich Schlegel, współzałożyciel pierwszej szkoły romantyzmu i czasopisma Athenäum w 1798 roku, twierdził, że Rzymianie dzięki aktywnej działalności tłumaczeniowej zaczęli traktować kulturę grecką jako źródło do tworzenia własnej. F. Rosenzweig zauważa, że podczas gdy niemiecka literatura renesansu pozostaje w części niezrozumiała dla jej współczesnego czytelnika, to przekład Pisma Świętego Lutra wykonany jest w języku niemieckim, który będąc dotychczas w użyciu nie sprawia współczesnemu czytelnikowi trudności w zrozumieniu luterańskiego stylu 53. Zatem w przypadku współczesnego języka niemieckiego, język pisany ukształtował się w dużym stopniu pod wpływem przekładu Biblii. U progu XIX wieku w Niemczech miał miejsce proces nazywany tzw. określaniem kulturowym 54, który miał na celu stworzenie własnej literatury. W procesie tym przekład odegrał istotną rolę, jako ważny czynnik zwiększający prestiż literatury i znaczenie języka. Wtedy podejmowano liczne działania translatorskie ze wszystkich literatur, w szczególności z rzymskiej i greckiej. B. Bocciol zauważa, że bez impulsu nadanego przez przekład utworów łacińskich i greckich, nie istniałby niemiecki klasycyzm 55. W swojej teorii I. Even-Zohar zauważa, że w polisystemie literackim określonej kultury przekład pełni innowacyjną rolę, w ramach której tłumaczenia biorą aktywny udział w kształtowaniu tego systemu: poprzez dzieła tłumaczone zostają wprowadzone do własnej literatury elementy, które wcześniej nie istniały 56. Warto w tym miejscu dodać, że 51 G. Cuendet, Cicéron et Saint Jérôme traducteurs, Revue des Etudes Latines, XI, 1933, str R. Sabbadini, Del tradurre i classici greci in Italia, Atene e Roma, Anno III, 1900 oraz A. Traina, Vortit barbare. Le traduzioni poetiche di Livio Andronico a Cicerone, Edizioni dell Ateneo, Roma, F. Rosenzweig, La scrittura e Lutero, Città Nuova, Roma, 1991, str A. Berman, ibid., str. 23, B. Bocciol,,,L Agamennone di Eschilo: significato della traduzione di Wilhelm von Humboldt, [w:] G. Franci e A. Marchetti, red., Ripae ulterioris amore. Traduzioni e traduttori, Marietti, Genova, 1991, str I. Even-Zohar,,,The position of Translated Literature within the Literary Polysystem, [w:] Papers in Historical Poetics, The Porter Institute for Poetics and Semiotics, Tel Aviv, 1978, str

18 ,,zainteresowanie okolicznościami wpływającymi na to, iż pewna literatura oddziałuje na inną (...), czego rezultatem jest transponowanie własności jednego polisystemu na drugi 57, jest interesującym elementem teorii polisystemu, o której obszerniej piszę w kolejnym podrozdziale. To stwierdzenie uwzględnia rolę przekładu w formowaniu się procesu historycznoliterackiego. W klasycznych teoriach przekładu powszechnie uważano, że jedynie elementy języka, takie jak struktura składniowa, morfologiczna i gramatyczna, sprawiają trudności tłumaczowi. Przekonanie to, jakkolwiek rozpowszechnione, nie wyczerpuje złożoności zagadnienia, jakim jest przekład. Trudności z nim związane zależą przecież od wielu innych elementów pozajęzykowych, takich jak czynniki pragmatyczne, kulturowe, literackie. André Lefevere, widząc problemy tłumaczenia w tej perspektywie, stwierdza, że:,,translation is (...) rewriting of an original text. All rewritings, whatever their intention, reflect a certain ideology and poetics and as such manipulate literature to function in a given way. Rewriting is manipulation, undertaken in the service of power, and in its positive aspect can help in the evolution of a literature and a society 58 [Tłumaczenie jest (...) tworzeniem (pisaniem na nowo) tekstu oryginalnego. Wszelkie teksty jako napisane na nowo, niezależnie od celu, odzwierciedlają pewną ideologię i poetykę, jako takie sprawiają, że literatura funkcjonuje w określony sposób. Pisanie na nowo tekstu jest zabiegiem, podejmowanym w służbie władzy, a jego pozytywny aspekt może pomóc w rozwoju literatury i społeczeństwa. Tłum. C. S.]. Stwierdziwszy, że tłumaczenie jest pewną manipulacją dokonywaną na tekście źródłowym, trzeba równocześnie dodać, że ta,,przeróbka może ulegać pewnym determinacjom i presji zewnętrznej, np. dyrektywom ideologiczno-politycznym, zgodnie z którymi tłumacz musi działać. Często bowiem działalność tłumaczeniowa była poddawana kontroli i cenzurze, czego najbardziej widocznym przykładem jest cenzurujące działanie Kościoła. * * * Przedstawiając ewolucję teorii translatorycznych, warto podkreślić fakt, że,,refleksja nad przekładami rozwijała się zawsze w decydujących momentach historii, 57 T. Bilczewski, Komparatystyka i interpretacja, nowoczesne badania porównawcze wobec translatologii, Universitas, Kraków, 2010, str. 161, A. Lefevere, Translation/History/Culture. A sourcebook, Routledge, London-New York, 1992, VII. 14

19 kiedy dochodziło do przemian kulturowych 59 oraz przebiegała i postępuje ona równolegle z rozwojem koncepcji językoznawczych, a same metodologie translatorskie są mocno zakorzenione w językoznawstwie. Koncepcje w przekładoznawstwie zmieniały się wraz z rozwojem teorii przedstrukturalistycznych, strukturalistycznych, poststrukturalistycznych i kognitywistycznych. Tabakowska pisze, że,,literacka teoria przekładu oraz jej odpowiednik w językoznawstwie (...) regularnie zapuszczały się w swoje rewiry 60. Wybór danej teorii translatologicznej nie jest rzeczą łatwą. Istnieje wiele podręczników, esejów i artykułów, które zajmują się translatoryką, a ich ilość wskazuje na różnorodność wzorów tłumaczenia. Do tłumacza i krytyka tekstów przetłumaczonych należy trudny i świadomy wybór danej teorii translatologicznej. Biorąc pod uwagę bardzo istotny fakt, a mianowicie istnienie tak wielu koncepcji, które przeciwstawiają się sobie nawzajem, praca krytyka jest bardzo trudna i wymaga dobrej znajomości tematu.,,tłumaczenie jest niezwykle skomplikowaną operacją intelektualną, której nie można zbadać empirycznie, jak reakcji chemicznej czy fizycznej. Dlatego też często pojawiają się na jego temat poglądy skrajne, niekiedy wręcz wykluczające się 61. Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie, jak podstawowe podejścia do translacji ulegały przemianie i przybierały inny charakter w następujących po sobie epokach oraz rozważenie, jak zmieniała się rola i funkcja przekładu. Historyczne ujęcie translacji jest wielce istotne, ponieważ niektóre podejścia, zapoczątkowane w starożytności, obecne są również we współczesnym przekładzie, jak na przykład rozgraniczenie przekładu verbum de verbo od sensum de sensu; zainicjowane za czasów Cesarstwa Rzymskiego, nadal stanowi przedmiot burzliwej debaty. 59 U. Eco, Drugie zapiski na pudełku od zapałek, Historia i Sztuka, Poznań, 2005, str. 117, E. Tabakowska, Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu, Universitas, Kraków, 2001, str K. Hejwowski, Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu, PWN, Warszawa, 2004, cytat na oprawie. 15

20 1. Starożytność i średniowiecze Niemożliwe jest w ramach jednego rozdziału, czy nawet pracy, przedstawienie całości działalności przekładowej, jaka miała miejsce na terenach opanowanych przez Greków i Rzymian. Zatem poniższy przyczynek w miarę moich skromnych możliwości ma na celu jedynie nakreślenie ogólnego obrazu samego zjawiska w tej epoki. Rekonstrukcja historii teorii przekładu możliwa jest od czasów starożytnego Rzymu. Cyceroński postulat:,,nec converti ut interpres, sed ut orator 62 stał się na przestrzeni wieków odniesieniem dla wszystkich badaczy, którzy poświęcili się problematyce tłumaczenia i stanowi pierwszą teoretyczną egzemplifikację tego tematu. Mówi on również o tym, w jaki sposób działalność tłumaczeniowa stanowiła już od dawien dawna literacką produkcję i w tym samym czasie stała się przedmiotem teoretycznych opracowań wiele wieków wcześniej zanim lingwistyka stała się nauką 63. Dzięki pracom Lévi-Straussa i innych znanych etnografów oraz antropologów kultury wynika, iż postać tłumacza obecna była już w zamierzchłych epokach, również w cywilizacjach z punktu widzenia teorii kultury mniej rozwiniętych. G. Mounin uważa, że,,człowiek, który tłumaczy 64, pojawił się w historii w bardzo odległych czasach i w każdej kulturze: zarówno w starożytnych Chinach i Indiach jak i w przedkolumbijskiej Ameryce obecni byli,,tłumacze ustni i,,tłumacze pisemni, a w Egipcie już za czasów starożytnego Królestwa Faraonów niektórzy urzędnicy piastowali stanowisko tłumaczanaczelnika; funkcję, którą przekazywano z ojca na syna 65. O tłumaczeniu Starego Testamentu dokonanym w III wieku p.n.e., podczas panowania Ptolemeusza II Filadelfosa przez komisję 70 uczonych Żydów, mówi Hieronim ze Strydonu w listach do Augustyna z Hippony. Praca ta świadczy o prestiżu, który zdobyła działalność tłumaczeniowa około III wieku p.n.e., kiedy Rzymianie przejęli wiele elementów kulturowych greckiej cywilizacji wraz z całym systemem religijnym. Nie mamy wiadomości, jak na początku praca tłumaczeniowa i rola tłumacza były definiowane, ale ewolucja pojęć, za pomocą których były one opisywane, wraz z biegiem działalności translatorskiej, stanowi istotny dokument historii praktyki przekładowej. 62 M. T. Cyceron, De Optimo Genere Oratorum (Rhetorica) 5, 30 [Nie tłumaczyłem jako tłumacz, lecz jako mówca. Tłum. C.S.]. 63 L. Alcini,,,Tradurre «ut interpres» tradurre «ut orator»: Il fenomeno traduttivo tra storia della lingua e della letteratura [w:] Gli Annali della Università per Stranieri, 15, Guerra, Perugia, 1990, str G. Mounin, Teoria e storia della traduzione, Einaudi, Torino, 1965, str G. Mounin, ibid. 16

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Translatoryka tekstu 2. Kod przedmiotu: FAT-21 3. Okres ważności karty: 2015-2018 4. Forma : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu w języku polskim angielskim UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Załącznik do procedury nr USZJK-II KARTA

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Propozycja badań potrzeb i kompetencji informacyjnych grupy zawodowej tłumaczy t. Krystyna Dziewańska Agnieszka Korycińska-Huras

Propozycja badań potrzeb i kompetencji informacyjnych grupy zawodowej tłumaczy t. Krystyna Dziewańska Agnieszka Korycińska-Huras Propozycja badań potrzeb i kompetencji informacyjnych grupy zawodowej tłumaczy t Krystyna Dziewańska Agnieszka Korycińska-Huras Historia napisana po angielsku, a potem przełożona na polski, jest jak symfonia

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i/lub antycznych w literaturze późniejszych epok. 2.

Bardziej szczegółowo

Translatio i kultura

Translatio i kultura Uniwersytet Warszawski Wydział Lingwistyki Stosowanej Instytut Lingwistyki Stosowanej Instytut Rusycystyki zapraszają do udziału w Międzynarodowej Konferencji Naukowej nt. Translatio i kultura Warszawa,

Bardziej szczegółowo

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie: Al. F. Focha 39, 30 119 Kraków tel. (012) 427 27 20 fax (012) 427 28 45 e-mail: oke@oke.krakow.pl http://www.oke.krakow.pl PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 28/II/2013 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 lutego 2013 r.

Uchwała nr 28/II/2013 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 lutego 2013 r. Uchwała nr 28/II/2013 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 lutego 2013 r. w sprawie: utworzenia na Wydziale Filologicznym UJ stacjonarnych i niestacjonarnych studiów drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 4 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Język a a komunikacja 2628. Tłumacz wobec problemów kulturowych Monografia z cyklu Język trzeciego tysiąclecia pod redakcją Marii Piotrowskiej

Język a a komunikacja 2628. Tłumacz wobec problemów kulturowych Monografia z cyklu Język trzeciego tysiąclecia pod redakcją Marii Piotrowskiej Język a a komunikacja 2628 Tłumacz wobec problemów kulturowych Monografia z cyklu Język trzeciego tysiąclecia pod redakcją Marii Piotrowskiej Kraków 2010 Spis treści Słowo wstępne.................................

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

Macierz efektów kształcenia dla programu tłumaczenia specjalistycznie, filologia angielska. TS: prawnicze i unijne

Macierz efektów kształcenia dla programu tłumaczenia specjalistycznie, filologia angielska. TS: prawnicze i unijne TS: prawnicze i unijne TS: uwierzytelnione i poświadczone TS: ekonomiczne TS: techniczne TS: medyczne TS: literatura, sztuka, media TS: narzędzia komputerowe CAT TS: handlowe i biznesowe TS: tłumaczenia

Bardziej szczegółowo

09.1-xxxx-111 Praktyczna nauka języka angielskiego 180 180 1 20 P 05.9-xxxx-050 Psychospołeczne aspekty okresu 30 30 1 1 PP

09.1-xxxx-111 Praktyczna nauka języka angielskiego 180 180 1 20 P 05.9-xxxx-050 Psychospołeczne aspekty okresu 30 30 1 1 PP PLAN STUDIÓ STUDIA NIESTACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA Kierunek: Filologia Specjalność: filologia angielska Specjalizacja merytoryczna: językoznawstwo Specjalizacja zawodowa: nauczycielska Rok I (semestr 1,

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia polska STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 5. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia polska STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 5 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia polska STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia polska trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów).

Bardziej szczegółowo

1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROWADZONYCH STUDIÓW

1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROWADZONYCH STUDIÓW 1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROWADZONYCH STUDIÓW Nazwa kierunku studiów FILOLOGIA Poziom STUDIA I STOPNIA Profil OGÓLNOAKADEMICKI Forma studiów Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski Piotr Lewandowski Creative writing publicystycznych tekstów dziennikarskich kreatywny wywiad dziennikarski Copyright by Piotr Lewandowski & e-bookowo Projekt okładki: Piotr Lewandowski ISBN 978-83-7859-561-8

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki 1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki 2. Obszar kształcenia w zakresie nauk humanistycznych: Kierunek studiów filologia polska obejmuje dwie związane ze

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY NR 134 Katarzyna Kwapisz Osadnik PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY Wydawnictwo Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Realizacje/Treści programowe. Planowane osiągnięcia Nauczyciel Realizato- -rzy Data Realizowane zagadnienia, Problemy treści

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. w języku polskim w języku angielskim USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW. Dr Izabela Lis-Lemańska. wykład

KARTA PRZEDMIOTU. w języku polskim w języku angielskim USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW. Dr Izabela Lis-Lemańska. wykład Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu KARTA PRZEDMIOTU w języku polskim w języku angielskim M4/1/2 USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW Przekład ogólny General introduction to the theory and practice of

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego (moduł: bibliologia i informatologia)

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego (moduł: bibliologia i informatologia) Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego (moduł: bibliologia i informatologia) 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Szkolna lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego w sesji wiosennej 2013 przygotowana przez Komisję Języka Polskiego w ZSZiO w Sułkowicach

Szkolna lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego w sesji wiosennej 2013 przygotowana przez Komisję Języka Polskiego w ZSZiO w Sułkowicach Szkolna lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego w sesji wiosennej 2013 przygotowana przez Komisję Języka Polskiego w ZSZiO w Sułkowicach Literatura 1.Motyw wiosny i jego funkcje. Omów temat

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III Kryteria oceniania opracowane przez zespół przedmiotowy XI LO w Krakowie CELE EDUKACYJNE:

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

CELEM NAPISANIA PRACY MAGISTERSKIEJ JEST WYKAZANIE, ŻE STUDENT: 1. POTRAFI POSŁUGIWAĆ SIĘ NABYTĄ WIEDZĄ 2. UMIE STOSOWAĆ METODY PRACY NAUKOWEJ 6

CELEM NAPISANIA PRACY MAGISTERSKIEJ JEST WYKAZANIE, ŻE STUDENT: 1. POTRAFI POSŁUGIWAĆ SIĘ NABYTĄ WIEDZĄ 2. UMIE STOSOWAĆ METODY PRACY NAUKOWEJ 6 CELEM NAPISANIA PRACY MAGISTERSKIEJ JEST WYKAZANIE, ŻE STUDENT: 1. POTRAFI POSŁUGIWAĆ SIĘ NABYTĄ WIEDZĄ 2.ROZSZERZYŁ SWOJĄ WIEDZĘ O OPISYWANYM W PRACY ZAGADNIENIU 3.DOSTRZEGA PRAWIDŁOWOŚCI WYSTĘPUJĄCE

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1. Motyw śmierci w literaturze średniowiecza i baroku. Omów temat

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny

LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny LISTA TEMATÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO zatwierdzonych na ustny egzamin maturalny w sesji roku szkolnego 2014/2015 w Niepublicznym Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych Nr 38, Niepublicznym Uzupełniającym Technikum

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

OFERTA STUDIÓW II STOPNIA W INSTYTUCIE FILOLOGII ROMAŃSKIEJ UJ na rok 2014/15

OFERTA STUDIÓW II STOPNIA W INSTYTUCIE FILOLOGII ROMAŃSKIEJ UJ na rok 2014/15 OFERTA STUDIÓW II STOPNIA W INSTYTUCIE FILOLOGII ROMAŃSKIEJ UJ na rok 2014/15 Terminy rejestracji i rozmów kwalifikacyjnych na filologię: hiszpańską, francuską komunikacyjną, francuską traduktologiczną,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013 PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU: Gramatyka kontrastywna polsko-angielska III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II Profil ogólnoakademicki 2012-2013 CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO LITERATURA LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Na wybranych przykładach z różnych epok omów funkcję aluzji jako świadomego umieszczania tekstu w polu tradycji literackiej.

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz I Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI I PUNKTACJA ZADAŃ DO ARKUSZA Od księgi do książki

ODPOWIEDZI I PUNKTACJA ZADAŃ DO ARKUSZA Od księgi do książki ODPOWIEDZI I PUNKTACJA ZADAŃ DO ARKUSZA Od księgi do książki ODPOWIEDZI I PUNKTACJA ZADAŃ ZAMKNIĘTYCH 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 B B C B C D D D A C C D B D B C A A A A ODPOWIEDZI

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Zestaw zadań egzaminacyjnych z zakresu języka polskiego posłużył do sprawdzenia poziomu opanowania wiedzy i

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY...

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY... I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?.... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY............ 17 1. Niepowtarzalność języka każdego z nas.................. 17 1.1. Nasz język indywidualny...........................

Bardziej szczegółowo

KATEDRA FILOLOGII ANGIELSKIEJ WYDZIAŁ FILOLOGICZNY UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNKA

KATEDRA FILOLOGII ANGIELSKIEJ WYDZIAŁ FILOLOGICZNY UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNKA KATEDRA FILOLOGII ANGIELSKIEJ WYDZIAŁ FILOLOGICZNY UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNKA KATEDRA FILOLOGII ANGIELSKIEJ WYDZIAŁ FILOLOGICZNY UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNKA PROGRAM KSZTAŁCENIA KIERUNEK: FILOLOGIA

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada niżej wymienione umiejętności

Bardziej szczegółowo

Korespondencja sztuk

Korespondencja sztuk 1 Korespondencja sztuk 1. Motyw rodziny w literaturze, sztuce, filmie. Przedstaw na wybranych 2. Balladę, powieść poetycką, poemat dygresyjny uważa się za typowe gatunki romantyzmu. Wyjaśnij, dlaczego.

Bardziej szczegółowo

Zasady pisania prac dyplomowych

Zasady pisania prac dyplomowych Zasady pisania prac dyplomowych I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Prace licencjackie - mogą mieć postać prac przeglądowych: streszczać poglądy filozofów, stanowić świadectwo rozumienia tekstów filozoficznych,

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WYMAGANIA EDUKCYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY JĘZYK ANGIELSKI. Klasa I, II, III GIMNAZJUM IM. KS. ABPA LEONA WAŁĘGI W MOSZCZENICY

OGÓLNE WYMAGANIA EDUKCYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY JĘZYK ANGIELSKI. Klasa I, II, III GIMNAZJUM IM. KS. ABPA LEONA WAŁĘGI W MOSZCZENICY OGÓLNE WYMAGANIA EDUKCYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY JĘZYK ANGIELSKI Klasa I, II, III GIMNAZJUM IM. KS. ABPA LEONA WAŁĘGI W MOSZCZENICY Rok szkolny 2015/16 Opracowała: Alina Gryboś Ocenę celującą otrzymuje

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Prace autorskie Katedry

Prace autorskie Katedry Prace autorskie Katedry MONOGRAFIE, PODRĘCZNIKI, SŁOWNIKI Ołeksandra Antoniw, Switłana Romaniuk, Ołena Synczak, Ukraina-Polska: Dialog kultur. Podręcznik do nauki języka ukraińskiego, poziom zaawansowany

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Program studiów doktoranckich na Wydziale Anglistyki

Program studiów doktoranckich na Wydziale Anglistyki Program studiów doktoranckich na Wydziale Anglistyki Specjalność językoznawcza: I Rok 1. Zajęcia obowiązkowe Typ zajęć Razem godz. Forma zaliczenia Pkt. ECTS a) seminaria organizowane przez Wydział Anglistyki

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

SYSTEM OCENIANIA W KLASACH 4 6. Język angielski

SYSTEM OCENIANIA W KLASACH 4 6. Język angielski SYSTEM OCENIANIA W KLASACH 4 6 Język angielski Nauczanie języka angielskiego II etap edukacyjny w Szkole Podstawowej nr 2 w Twardogórze odbywa się wg programu DKW -404-59/99 dla podręczników Project 2,

Bardziej szczegółowo

OFERTA STUDIÓW II STOPNIA W INSTYTUCIE FILOLOGII ROMAŃSKIEJ UJ

OFERTA STUDIÓW II STOPNIA W INSTYTUCIE FILOLOGII ROMAŃSKIEJ UJ OFERTA STUDIÓW II STOPNIA W INSTYTUCIE FILOLOGII ROMAŃSKIEJ UJ Terminy rejestracji na II stopień filologii francuskiej, specjalizacja filologiczna oraz na Języki i Kulturę Krajów Romańskich: I nabór: rejestracja

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ROK Obowiązkowe Fakultatywne 1 RAZEM (obowiązkowe + fakultety) I praca pisemna A/ 6 2 seminarium promotorskie

Bardziej szczegółowo

Uwagi LITERATURA. ... data i podpis dyrektora. Nr tematu

Uwagi LITERATURA. ... data i podpis dyrektora. Nr tematu Lista tematów z języka polskiego na część wewnętrzną egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2014/2015 w Technikum Nr 1 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 im. Jana Szczepanika w Krośnie Nr tematu LITERATURA

Bardziej szczegółowo

Rocznik Przek adoznawczy

Rocznik Przek adoznawczy Rocznik Przek adoznawczy Studia nad teori, praktyk i dydaktyk przek adu 8 ISSN 1896 4362 2013 Jerzy Jarniewicz, Gościnność słowa. Szkice o przekładzie literackim, Wydawnictwo Znak, Kraków 2012, 284 strony

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: ARCHIWISTYKA I ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: ARCHIWISTYKA I ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ Załącznik nr 17 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych.

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. A. Arkusz standardowy GH-A, B, C oraz arkusze przystosowane: GH-A4, GH-A5, GH-A6. Zestaw zadań z zakresu przedmiotów humanistycznych, skonstruowany wokół tematu

Bardziej szczegółowo

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ Władysław Kobyliński Podstawy współczesnego zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi Łódź - Warszawa 2004 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

ROK STUDIÓW: I TOK STUDIÓW

ROK STUDIÓW: I TOK STUDIÓW SPECJALNOŚĆ: filologia angielska germańska SPECJALIZACJA: nauczycielska literaturoznawstwo / tłumaczenia z i elementami języki specjalistyczne kulturoznawstwa ROK STUDIÓW: I STOPIEŃ STUDIÓW: I Ilość godzin

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. I. Efekty kształcenia

EFEKTY KSZTAŁCENIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. I. Efekty kształcenia EFEKTY KSZTAŁCENIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI I. Efekty kształcenia 1. Kierunkowe efekty kształcenia wraz z odniesieniem do obszarowych efektów określonych dla obszaru nauk humanistycznych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA 1. nazwa kierunku filologia angielska 2. poziom kształcenia drugi 3. profil kształcenia ogólnoakademicki

PROGRAM KSZTAŁCENIA 1. nazwa kierunku filologia angielska 2. poziom kształcenia drugi 3. profil kształcenia ogólnoakademicki Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 PROGRAM KSZTAŁCENIA 1. nazwa kierunku filologia angielska 2. poziom kształcenia drugi 3. profil kształcenia ogólnoakademicki Efekty kształcenia 4. opis zakładanych

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014

LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 1 I. LITERATURA 1. Dziecko jako ofiara wojny. Omów na przykładzie wybranych dzieł 2. Lalka jako bohaterka literacka.

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-243-8

www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-243-8 Autor: Paweł Pokora Redaktor serii: Marek Jannasz Koncepcja graficzna serii: Teresa Chylińska-Kur, KurkaStudio Opracowanie graficzne: Piotr Korolewski www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp.

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Ogólna charakterystyka studiów podyplomowych Wydział prowadzący studia podyplomowe: Nazwa studiów podyplomowych: Nazwa studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

IHFIL-L-4k11-2013LS-S IHFIL-L-4k11-2013FA-S

IHFIL-L-4k11-2013LS-S IHFIL-L-4k11-2013FA-S Kod przedmiotu: 1. INFORMACJ O PRZDMIOCI A. Podstawowe dane IHFIL-L-4k11-013L- IHFIL-L-4k11-013FA- Pozycja planu: C11 1 Nazwa przedmiotu Tłumaczenie pisemne polsko-angielskie Rodzaj przedmiotu Kierunkowy/Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo