Biblia w uczniowskich lekturach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biblia w uczniowskich lekturach"

Transkrypt

1 8 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik Biblia w uczniowskich lekturach Teresa Zawisza-Chlebowska, autorka licznych publikacji Przez lata Biblia była nieobecna w polskiej szkole powojennej. Oczywiście nieobecna w sposób oficjalny nie zapisano jej w programach nauczania, nie zamieszczono o niej informacji w podręcznikach uczniowskich. Była jednak obecna przez cały czas: w utworach literackich, malarstwie, rzeźbie, architekturze, muzyce. Nawet jeśli zgodnie z programem nie omawiano zagadnień biblijnych, one same wydostawały się z rozmaitych tekstów kultury i podczas zajęć były obecne, choć często nie były analizowane. Do roku 1989 sięgano do tekstów antycznych i innych starożytnych tekstów kultury. Kultura była okaleczona i jak gdyby kulawa. Dopiero po wielkim przełomie, czyli po odzyskaniu przez nasz kraj w pełni niepodległości, sięgnięto do korzeni kultury europejskiej i wprowadzono zagadnienia biblijne do programów, podręczników, a tym samym na zajęcia. Dziś już nikogo nie dziwi, że Biblia jest obecna na lekcjach języka polskiego, plastyki, muzyki, wiedzy o kulturze, a historia odzyskała pełne oblicze kulturowe. Na temat motywów biblijnych w literaturze i szerzej kulturze napisano mnóstwo książek. Przyjrzyjmy się zatem pewnemu wycinkowi zagadnień, z którymi nasi uczniowie mogą lub powinni się zetknąć w trakcie nauki szkolnej. Krótka historia psalmów biblijnych Psalm (grec. psalmós od psallo wprawiać w ruch struny instrumentu muzycznego ) to poemat wykonywany przy akompaniamencie muzyki. W Biblii psalmy są żydowskimi pieśniami natchnionymi przez Boga, wchodzą w skład Starego Testamentu i stały się modlitwami narodu wybranego. Starotestamentowe psalmy nie zostały stworzone przez jednego autora ani nie powstały w tym samym czasie. Badacze przyjmują, że psałterz hebrajski zaczął formować się w wieku XI przed Chrystusem, a obecny kształt przyjął w IV wieku p.n.e. Aktualnie autorstwo największej liczby psalmów, bo aż 73, przypisuje się królowi Dawidowi (panującemu ok ). Był on natchnionym

2 Kształcenie polonistyczne 9 FOT. Fotolia twórcą liturgii izraelskiej oraz pieśniarzem i (zgodnie z tradycją) śpiewał psalmy przy akompaniamencie harfy przed Arką Przymierza. Psalmy występują także w Nowym Testamencie i są to pieśni chrześcijańskie natchnione przez Ducha Świętego. (Współcześnie przyjęło się w literaturze pięknej nazywać psalmem pieśń wzorowaną na psalmach starotestamentowych i dlatego możemy mówić, że psalmy nadal powstają). Ze względu na różne tłumaczenia Biblii i związaną z tym tradycję przyjmuje się podwójne numerowanie psalmów: pierwsza liczba jest nadawana według Biblii hebrajskiej, a drugi numer, o jeden niższy, w nawiasie według Wulgaty, czyli łacińskiego tekstu Biblii pochodzącego z IV V wieku naszej ery (np. Psalm 51 [50]). W psałterzu wyróżniamy kilka grup psalmów: błagalne (to najliczniejsza grupa jest ich 58), dziękczynne (18), pochwalne (21), królewskie (10), o Syjonie (7), mądrościowe (19), pieśni wstępowań. Psalmy powstawały prawie przez siedem wieków: od XI do IV wieku, były niegdyś i są obecnie modlitwami narodu wybranego, a zatem są do dziś tekstami liturgicznymi chrześcijan duchowieństwa, zakonów, ludzi świeckich. Jest to dowód ich wiecznej aktualności i nieprzemijalności. Mają jednak również wymiar kulturowy. Są one fenomenem tak fascynującym, ponieważ stanowią doskonałą identyfikację całej społeczności Izraela. W psalmach, jak w zwierciadle, rozpoznaje się jednostka i naród. Każdy bez względu na to, czy jest królem Izraela, kapłanem, pasterzem czy pustynnym nomadem czyta w psalmach o sobie. Cały Izrael w święto doroczne oraz na sobotnich zgromadzeniach liturgicznych śpiewając psalmy, przygląda się własnej historii i rozpoznaje więź wspólnoty. Psalmy są zapisem tożsamości Izraela. Ale nie tylko to. Psalmy, będąc dowodem osobistym konkretnej jednostki i konkretnego narodu, są jednocześnie niezrównanym wyrazem uniwersalizmu rzeczywistości ludzkiej. Ów paradoks, owa sprzeczność konkretu i powszechności, jest w psalmach pozorna jak zresztą w każdym wielkim dziele. Tam, gdzie one dochodzą wspólnie do głosu, rodzi się nagle niepowtarzalność dzieła, jego jedyność i uniwersalność. Przecież niepowtarzalność piramid egipskich nie jest wynikiem okrucieństwa Cheopsa! Faraon, absolutny władca, pan życia i śmierci, nakazał niezliczonym rzeszom poddanych spławić Nilem tysiące kilometrów, aż spod dzisiejszego Assuanu, ogromne bloki granitu, szlifować je tak precyzyjnie, ażeby nie dostawało się w szczeliny nawet powietrze, i wznosił ten swój oszalały grób ku niebu. Ale nie z powodu okrucieństwa faraona piramida i sfinks są wieczne! Są wieczne, ponieważ w tym szaleńczym wysiłku rozpoznawał się cały naród poszukujący we wzniesionym ku niebu grobie swojej nieśmiertelności. Piramida i strzegący grobu sfinks stały się zwornikiem spinającym i niosącym cywilizację. Tak tylko mógł zajaśnieć na greckim wzgórzu Partenon, a łagodne niziny Zachodniej Europy mogły zabłysnąć gwiazdami katedr, które jakże piękne nazywano mappa caeleorum, mapą niebieską. Stanowiły one bowiem odbicie całego stworzonego uniwersum 1. 1 Cyt. za: K. Bukowski, Biblia a literatura polska, Warszawa 1990, s Jan Kochanowski i jego Psałterz Dawidów Postać Jana Kochanowskiego jest niezwykle ciekawa z wielu względów. Należy pamiętać i uświadomić uczniom, że człowiek ten zaliczał się do elity intelektualnej. Przede wszystkim był niesamowicie wykształcony, znał wiele języków, otrzymał klasyczne wykształcenie z łaciny i sztuk wyzwolonych. Do ukończenia 30. roku życia pędził żywot studenta podróżnika, odbył studia w Krakowie, Królewcu, Padwie; znał Włochy, Niemcy, Francję. Następnie rozpoczął karierę dworzanina, a zatem służył na dworach zarówno świeckich, jak i kościelnych magnatów, był sekretarzem (krótko) króla Zygmunta Augusta aż do osiągnięcia wieku 40-latka. Wtedy ożenił się i osiadł w dziedzicznym majątku Czarnolesie. Gdyby ten żywot porównać do życia dzisiejszych młodych ludzi, to byłby on nie do osiągnięcia przez większość współczesnych młodzieńców i młodych mężczyzn. Na uwagę zasługuje to, że młody Kochanowski wiele podróżował, spotykał najwybitniejszych i najznamienitszych ludzi swej epoki, był blisko problemów, sporów, wydarzeń w Polsce i w Europie. Znał doskonale wydarzenia związane z reformacją, ale stronił od teologicznych rozważań, a zwłaszcza sporów. Utrzymywał bliskie kontakty zarówno z przedstawicielami reformacji, jak i z katolikami. Był przede wszystkim humanistą człowiekiem poszukującym złotego środka, czerpiącym z doświadczeń poetów i filozofów antycznych. Dzięki temu jego twórczość, a zwłaszcza wiersze religijne, mają walory ekumeniczne pozostają akceptowane przez protestantów i katolików. Jako humanista, znawca antyku reprezentował postawę stoicką wobec świata i jego niespodzianek, a jednocześnie cechowały go głęboka wiara i uwielbienie Boga. Dostrzegał jego obecność we wszystkich przejawach życia na ziemi, a afirmacja świata równała się w jego twórczości z miłością do Boga. Poeta uważał, że w doskonałości wszelkiego stworzenia uobecnia się siła, nieomylność i łaskawość Stwórcy. Od początku swej twórczości był poetą dwujęzycznym swobodnie pisał po łacinie i w języku polskim, dokonywał też przekładów z greki i łaciny. Do dzisiejszych czasów jego poetycka przeróbka psalmów funkcjonuje w kościele, choć nie zawsze i nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że modlą się słowami Psałterza Dawidów, czyli wierszami Jana z Czarnolasu powstałymi w 1579 roku. Kochanowski nad przekładem psalmów i stworzeniem Psałterza Dawidów pracował blisko 10 lat (niektórzy badacze twierdzą, że co najmniej 8). Dzieło to obejmuje jedną trzecią jego spuścizny poetyckiej. Jan Kochanowski posłużył się łacińskimi wierszami Buchanana, szkockiego humanisty, napisanymi w stylu horacjańskim i wykorzystującymi tematy zaczerpnięte z psalmów; zapoznał się także z ówczesnymi polskimi i europejskimi

3 10 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik przekładami. Teksty poety renesansowego stały się tak popularne, że do wszystkich skomponowano muzykę, a Mickiewicz w wykładzie wygłoszonym w Collège de France w 1840 roku stwierdził, że Kochanowski w przekładzie psalmów jest natchniony, szlachetny, jest jasny i przejrzysty w swym stylu, jego tok poetycki jest śmiały, jego postawa swobodna i dumna nosi piętno jakiejś wiekowości, kapłańskiej dostojności 2. Jednym z najbardziej znanych psalmów i do dziś śpiewanych w kościele jest psalm Kto się w opiekę poda Panu swemu (Psalm 91 [90]) należący do psalmów mądrościowych: Kto się w opiekę poda Panu swemu A całym prawie sercem ufa Jemu, Śmiele rzec może: Mam obrońcę Boga, Nie będzie u mnie straszna żadna trwoga. Ciebie on z łowczych obierzy wyzuje 3 I w zaraźliwym powietrzu ratuje; W cieniu swych skrzydeł zachowa cię wiecznie Pod Jego pióry ulężesz bezpiecznie. Stateczność Jego tarcz i puklerz mocny, Za którym stojąc na żaden strach nocny, Na żadną trwogę ani dbaj na strzały, Którymi sieje przygoda w dzień biały. Stąd wedla ciebie tysiąc głów polęże, Stąd drugi tysiąc; ciebie nie dosięże Miecz nieuchronny, a ty przedsię swymi Oczyma ujźrzysz pomstę nad grzesznymi. I żeś rzekł Panu: Tyś nadzieja moja, Iż Bóg nawysszy jest ucieczka twoja Nie dostąpi cię żadna zła przygoda Ani się znajdzie w domu twoim szkoda. Aniołom swoim każe cię pilnować, Gdziekolwiek stąpisz, którzy cię piastować Na ręku będą, abyś idąc drogą Na ostry krzemień nie ugodził nogą 4. Psalmy o Syjonie były śpiewane przez pątników, którzy zmierzali do Jerozolimy. Za panowania króla Dawida Jerozolima była stolicą Izraela, do tego miasta w XI wieku p.n.e. król Dawid przeniósł Arkę Przymierza z tablicami zawierającymi 10 przykazań. Miasto stało się więc narodowym sanktuarium. Jedno ze wzgórz Jerozolimy to Syjon, na tej właśnie górze następca Dawida król Salomon, wzniósł świątynię. I ziemia, i cokolwiek na niej się najduje, I co pod niebem mieszka, i co się buduje, Wszystko Panu należy; On rękami swemi Grunt na morzu założył niewzruszonej ziemi. Kto dostąpi Twej góry, o wszechmocny Panie, Albo na miejscu Tobie poświęconym stanie? Ten, kto rękę niewinną i serce zachował, Ten, co kłamstwa i krzywych przysiąg się warował. Taki błogosławieństwo od Pana odnosi I ma łaskawe ucho, o cokolwiek prosi. Tymi stopniami Góry świętej dostąpiemy I twarz Pańską (da Pan Bóg!) na oko ujźrzemy. Otwórzcie się, wysokie, niedobyte brony, Król wieczny się przybliża, król niewysłowiony. Który niewysłowiony, który to król wieczny, Pan mocny i szerokiej władze, Pan waleczny. Otwórzcie się, wysokie, niedobyte brony, Król wieczny się przybliża, król niewysłowiony. Który niewysłowiony, który to król wieczny, Król wieczny, Pan zastępów i Sprawca waleczny 5. Psalmy pochwalne tworzono i śpiewano dla uświetnienia świąt izraelskich. W tekstach często powtarzają się dwa zwroty: Hallelu-Jah (Alleluja), co oznacza chwalcie Pana, oraz Aman (Amen), czyli niech się tak stanie. Psalmy pochwalne (jak nazwa wskazuje) są hymnami na cześć Boga, ich cechą charakterystyczną jest bezinteresowność osoby mówiącej o nic nie prosi, za nic nie dziękuje, niczego nie tłumaczy chwała Pana, jej wyznanie i podkreślenie są na pierwszym miejscu. Przykładem może być psalm Boga naszego chwalcie wszystkie ziemie (Psalm 117 [116]): Wszelki naród, wszelkie plemię, Coście w krąg obsiedli ziemię, Pana z chęcią wyznawajcie, Jemu cześć i chwałę dajcie. Albowiem nas umiłował, Hojnie łaską swą darował, A jego prawda stateczna Nie może być, jeno wieczna 6. Psalm ten ma wiele tłumaczeń. Oto niektóre z nich. Tłumaczenie: Franciszek Karpiński Jednym z psalmów o Syjonie w przekładzie Jana Kochanowskiego jest psalm Kto wstąpi na górę Pańską (Psalm 23 [24]): Cyt. za: C. Miłosz, Historia literatury polskiej do roku 1939, Kraków 1993, s. 86. z łowczych obierzy wyzuje uwolni z myśliwskich sieci J. Kochanowski, Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa 1980, s Boga naszego chwalcie wszystkie ziemie, Daj Mu cześć winną całe ludzkie plemię. 2. Bo litość Jego nad nami stwierdzona, A prawda Pańska wiecznie uiszczona. 3. Chwała bądź Bogu ( ). Tamże, s Tamże, s. 468.

4 Kształcenie polonistyczne 11 Tłumaczenie: Leopold Staff Chwalcie Pana, wszystkie narody, Chwalcie go, wszystkie ludy! Gdyż miłosierdzie jego włada nad nami, A prawda jego trwa na wieki. Tłumaczenie: Roman Brandstaetter Chwalcie Pana, wszystkie ludy, wysławiajcie Go wszystkie narody, bo ogromna jest Jego łaska nad nami, a wierność Pańska trwa po wieczny czas. Alleluja! Tłumaczenie: Wojciech Bąk Chwalcie Pana, wszystkie narody, Głoście Go, wszystkie ludy, bowiem umocniło się nad nami miłosierdzie Jego, a wierność Pana trwa na wieczność. Tłumaczenie: Czesław Miłosz 1. Chwalcie Pana, wszystkie narody, wysławiajcie Go wszystkie ludy. 2. Albowiem można jest nad nami łaska Jego, a wierność Pańska trwa na wieki. Alleluja. Biblijna pochwała pracowitości. A co z pracoholizmem? Omawiając z uczniami wiele utworów, nie zawsze uświadamiamy im, że motywy występujące w literaturze mają swój rodowód właśnie w Biblii. Także symbole wiążące się ze znanymi motywami pojawiają się już w tej księdze. Współcześnie w naszej kulturze symbolem pracowitości są mrówka lub pszczoła, wizerunek ten jest wzmacniany dzięki wielu znanym utworom. Dzieje się tak na przestrzeni wieków, a pisarze wzór ten zaczerpnęli z tradycji biblijnej. W Księdze Mądrości w niejednym miejscu jest mowa o mrówkach i pszczołach, w Księdze Przysłów (Prz 30, 24 25) napisano: Są na ziemi cztery istoty małe, lecz najrozumniejsze z mądrych: lud mrówczy, chociaż bez siły, a w lecie nazbiera żywności, w innym miejscu Księga Przysłów (Prz 6, 6 9) zawiera wyraźne zalecenie, jak należy traktować pracę i od kogo czerpać wzory: zapewniając sobie dostatek, unikając tym samym nędzy. Zasady proste i jednoznaczne. Z kolei w Księdze Syracha (Syr 11, 3) czytamy: Mała jest pszczoła wśród latających stworzeń, lecz owoc jej ma pierwszeństwo pośród słodyczy, a w Księdze Przysłów (Prz 6,8 abc): Idź do pszczoły i przekonaj się, z jaką pilnością i powagą spełnia swoją pracę! Wynik jej trudu jest pożyteczny zarówno dla królów, jak i dla biedaków. Dlatego lubi się ją i ceni jej cudowną, mimo mizernej postaci, zręczność 7 (jest to tekst zawarty w Septuagincie). Oczywiście pracowitość jest za każdym razem podkreślana przez twórców biblijnych i zajmuje pierwsze miejsce wśród cnót przypisywanych pszczołom, ale widzimy, że również rozwaga, rozsądek, zręczność, pilność, a nawet skromność stają się cechami wiązanymi z tym owadem. Topos mrówki i pszczoły znajdziemy także wśród polskich utworów, np. w XVII-wiecznym Świerszczu i pszczole Krzysztofa Niemirycza (Bajki Ezopowe, 1699) wyczytamy, że: Mrówki chleba nie barzo rady pożyczają, Bo go ciężko nabywają. Pytano się świerszcza tedy, Co przez całe lato robił, Że też wtedy i owedy Nic sobie nie przysposobił. Odpowiedział, że skacząc sobie, wyśpiewywał, Aż go miło było słuchać O! rzekła mrówka kto tak przez lato próżnował, ten musi zimie w garść chuchać. Jak więc widać, zgodnie z przyjętym obrazem mrówka jest i pracowita, i rozsądna, ale też oszczędna, żeby nie powiedzieć skąpa. Topos mrówki odnajdujemy oczywiście także w Bajkach i przypowieściach (1779) Ignacego Krasickiego w bajce Wół i mrówki: 7 Wół śmiał się, widząc mrówki w małej pracy skrzętne; Wtem usłyszał od jednej te słowa pamiętne: Z umysłu pracujących szacunek roboty! Ty pracujesz, bo musisz; my, mrówki z ochoty. Cyt. za: W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990, s Septuaginta jest greckim przekładem Biblii dokonywanym w okresie od połowy III wieku do I wieku przed Chrystusem. Do mrówki się udaj, leniwcze, patrz na jej drogi bądź mądry: nie znajdziesz u niej zwierzchnika ni stróża żadnego, ni pana, a w lecie gromadzi swą żywność i zbiera swój pokarm we żniwa. Jak długo, leniwcze, chcesz leżeć? A kiedyż ze snu powstaniesz? Biblijna mądrość człowieka pracowitego zasadza się na prostych prawdach człowiek nie pracuje pod przymusem, lecz z własnej woli; w pracy kieruje się rozsądkiem,

5 12 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik Krasicki podkreśla nie tylko pracowitość mrówek, ale także pracę z własnej woli praca wykonywana z zachowaniem godności to praca podejmowana świadomie, z przekonaniem, dobrowolnie. Na ciekawy koncept wpadł Franciszek Karpiński, którego twórczość od wieków kojarzy nam się z pieśniami do dziś śpiewanymi w kościele. Uczynił mrówki istotami odpowiedzialnymi za pomyślność starożytnej Sparty: Któż wie? Może to mrówki Likurgowi dały Te prawa, które Spartę tak długo trzymały? Tam także z publicznego stołu wszyscy żyli, Tam krwią i życiem swojej całości bronili, Tam, wzięta od rodziców, młodzież się ćwiczyła W powszechnej szkole, matką ojczyzna jej była. Nic dla siebie nie robiąc, zawsze pracowano, Ani obywatela przemożnego znano. Skarbów żadnych nikt nie miał i za spadek cały Cnotę po swych rodzicach dzieci posiadały. Inny poeta, Stanisław Jachowicz, napisał wiersz Szerszeń i pszczoła: Próżne twoje zabiegi, próżne twe mozoły Rzekł gnuśny szerszeń do pszczoły Daremnie z takim trudem napełniasz śpichlerze, Wpadnie człowiek niewdzięczny i wszystko zabierze. Pracując nie pytam się, czy komu, czy sobie, Praca mię uszczęśliwia i dlatego robię. A więc praca staje się źródłem szczęścia. Czy dziś zdajemy sobie z tego sprawę? Myślę, że to dobry temat do rozważań z młodzieżą przy okazji mówienia o motywach biblijnych. Wiele osób (także młodych) pracę uważa za konieczność, dopust boży, zło konieczne. Składając sobie życzenia z okazji różnych świąt, rocznic, życzymy sobie i innym szczęścia, ale czy w domyśle jest także praca? Pracowitość czy to cecha dziś wysoko ceniona? Młodzi ludzie w swoich życiorysach, listach motywacyjnych redagowanych w związku z poszukiwaniem pracy piszą o różnych cechach. Czy jest tam także mowa o pracowitości i na ile jest to stwierdzenie szczere, mające odzwierciedlenie w rzeczywistości? Od pracowitości krok do pracoholizmu uważanego (i słusznie) za cechę szkodliwą i niepożądaną. Jak zatem odróżnić te cechy, gdzie postawić między nimi granicę kiedy można mówić o człowieku pracowitym, zaangażowanym w wykonywanie pracy, kiedy zaś o pracoholiku zatracającym siebie, swoją rodzinę, życie i unieszczęśliwiającym najbliższych? braci Grimm nosi tytuł Królowa pszczół, a więc owad ten odgrywa w utworze kluczową rolę. W poezji dziecięcej znajdziemy wiersz Mrówka Jana Brzechwy: Mucha do mrówki powiada: Jest to okazja nie lada, Stół trzeba odwieźć do szkoły Ty lubisz takie mozoły. Mrówka, Nie mówiąc nikomu ani słówka, Chociaż nie była zbyt rosła, Wzięła stół i do szkoły zaniosła. Warto zwrócić uwagę na inne owady pojawiające się w utworach w opozycji do mrówki, a zwłaszcza pszczoły. We wspomnianych już tekstach są to świerszcz i szerszeń. Ogólnie symbolicznymi przeciwieństwami pszczoły są m.in. stawonogi kłujące, ale niepożyteczne, jak pająk, osa, szerszeń, skorpion, brudne i szkodliwe jak mucha; lecące nie wprost, w powietrznej linii prostej (ang. beeline), lecz zygzakowato, zakosami, jak motyl i ćma. Przysłowie: Pszczoła z kwiatów miód wysysa, a osa jad 8. Skoro o przysłowiach mowa, to jest ich wiele z pracą jako tematem przewodnim. Biernat z Lublina pisał: bez prace nie będą kołacze, praca bogactwa czyni, proznowanie w rychłą nędzę przywodzi są tu tytuły jego utworów, niejednokrotnie weszły do języka i funkcjonują w formie znanych przysłów. Mikołaj Rej znany jest jako dobry gospodarz, dbający o dom, rodzinę, gospodarstwo, nie pominął więc także słów wiążących się z pochwałą pracy. W Krótkiej rozprawie znajdziemy słowa: słabo żnie, kto nie sieje i wskazanie: patrzaj na mrówki, patrzaj i na pszczółki. Nie ma co więc liczyć na przypadkowe szczęście i dobrobyt, bo one są skutkiem pracy. W wierszu O poćciwej pracy a próżnowaniu jeszcze dobitniej wykłada swe przekonania: 8 Roztropna praca przy poćciwej sławie Jest jako przysmak przy wdzięcznej potrawie. Pan Bóg każdemu spożyć obiecuje, W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990, s Topos mrówki i pszczoły występuje także w baśniach (polskich i obcych). Dzieci od najmłodszych lat uczą się, że pszczoła lub mrówka to owady dobre, pożyteczne, pomocne człowiekowi. Kiedy jeden z bohaterów baśni ma rozpoznać dziewczynę pośród wielu tak samo ubranych i zawoalowanych, a tym samym uratować siebie i sprawę, o którą walczy, to pszczoły układają się w kształt aureoli nad głową właściwej kobiety. Mrówki i pszczoły pomagają szewczykowi Dratewce, ratują go, odwdzięczają się za okazaną im pomoc (bo zgodnie z przekonaniami ludowymi, przekazywanymi również przez baśnie, gniazd pszczelich i mrowisk nie należy niszczyć). Jedna z baśni

6 Kształcenie polonistyczne 13 Kto się poćciwie swą pracą sprawuje. ( ) Z poćciwej pracej sława i skarb roście; A to są, wierz mi, oba wdzięczni goście. Jan Kochanowski także docenia, rozumie i sławi wartość pracy. W jego utworach pochwała pracy, jej owoców niejednokrotnie wiąże się z gościnnością, zabawą, odpoczynkiem. Pieśń świętojańska o sobótce jest tego najlepszym przykładem, Panna VI mówi: A kiedy z pola zbierzemy, Tam dopiero odpoczniemy Dołożywszy z wierzchem broga; Już więc, dzieci, jedno Boga! Wtenczas, gościu, bywaj u mnie, Kiedy wszystko najdziesz w gumnie 9 Panna XII chwali wieś, ukazuje jej zalety, oczywiście podkreślając wartość pracy, poczucie dostatku, bezpieczeństwa, na koniec zaś wartość wspólnego odpoczynku i zabawy: Oracz pługiem zarznie w ziemię; Stąd i siebie, i swe plemię, Stąd roczną czeladź i wszytek Opatruje swój dobytek. Jemu sady obradzają, Jemu pszczoły miód dawają; Nań przychodzi z owiec wełna I zagroda jagniąt pełna. On łąki, on pola kosi, A do gumna wszytko nosi. Skoro też siew odprawiemy Komin wkoło obsiędziemy 10. W Panu Tadeuszu romansowa i historyczna akcja rozgrywa się w gościnnym gospodarstwie Sopliców, w którym praca trwa do zachodu słońca i niejednokrotnie mamy jej opisy: 9 I wnet sierpy gromadnie dzwoniące We zbożach, i grabliska suwane po łące Ucichły i stanęły: tak pan Sędzia każe, U niego ze dniem kończą pracę gospodarze. Pan świata wie, jak długo pracować potrzeba; Słońce, Jego robotnik, kiedy znidzie z nieba, Czas i ziemianinowi ustępować z pola. Tak zwykł mawiać pan Sędzia; a Sędziego wola Była ekonomowi poczciwemu świętą, Bo nawet wozy, w które już składać zaczęto Kopę żyta, niepełne jadą do stodoły; Cieszą się z niezwyczajnej ich lekkości woły 11. J. Kochanowski, Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa 1980, s Tamże, s A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, Warszawa 1957, s Kiedy zmienia się sytuacja historyczna i polityczna naszego kraju, praca zaczyna być już nie tylko dobrem osobistym, wykonywanym na prywatny użytek. Nabiera ona wymiaru społecznego, staje się dobrem publicznym, niejednokrotnie świadczy o postawie patriotycznej, ale nadal jej rodowód wywodzi się z Biblii. Często o pracy pisze Maria Konopnicka: Kto dla siebie pracuje, ten siły utraca. Rąk jego, jego ramion znikoma jest praca, A wicher czasu, lecąc szeroko po świecie, Przędzę ową pajęczą uniesie i zmiecie. Kto dla braci pracuje, ma moc za miljony, Rośnie w siłę, jak olbrzym, o ziemię rzucony, Czas mu cegły podaje, utrwala budowę, I kładzie na jej szczycie swe piętno wiekowe 12. Poetka uczy, że Lud i praca to są siły, / A świat cały nimi stoi 13 (Wstań, o dziecię ). January Poźniak, XIV-wieczny prawnik, poeta, przyjaciel Wincentego Pola, ostrzega: praca zbawi, a nie cud (w utworze pod tym samym tytułem). Hasło pracy u podstaw staje się jedną z głównych myśli przewodnich literatów, publicystów, społeczników epoki pozytywizmu. Adam Asnyk kategorycznie stwierdza: ludzie muszą prawdy powszednie zdobywać pracą, podkreśla też, że nawet jeśli za życia nie zostaniesz doceniony, to w sercu pokoleń późniejszych żyć będziesz. Polski noblista, Władysław Reymont, ukazuje piękno ludzkiej pracy, wysiłku i niebiańską nagrodę za wykonywaną pracę w scenie śmierci Boryny. Julian Tuwim w znanym wierszu Wszyscy dla wszystkich uczy dzieci, a w efekcie nas wszystkich, że: Tak dla wspólnej korzyści I dla dobra wspólnego Wszyscy muszą pracować, Mój maleńki kolego. Ewangeliczny obraz ludzkiej pracy, trudu nieprzemijającego, wiecznego, daje Leopold Staff w Dniu pracy (II): Błogosławiona cisza wieczornej godziny, Gdy już ustają trudem znużone ramiona, Gdy pod ciężarem snopów skrzypią wozów dzwona, A koła żłobią bruzdy głębokie wśród gliny; Gdy jutra czeka zwleczon z szopy pług i brona I ciemnymi skrzydłami wiać przestają młyny, Gdy syte bydło pędzą do obór dziewczyny, A krowy mają mlekiem brzemienne wymiona. Wtedy nagrodę bierze każdy trud człowieczy, Ziemia swą wdzięczność daje za znój ludzkiej pieczy. Kto pracował w winnicy, nie jest bez zapłaty. Wtedy bezczynna dusza moja krzepi ręce Na twardy trud i marzy dożynkowe wieńce I jakiejś wielkiej pracy zbiór bujny, bogaty. M. Konopnicka, Linie i dźwięki, Kraków M. Konopnicka, Co słonko widziało, Kraków 2009.

7 14 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik W Drugim Liście do Tesaloniczan św. Paweł napisał wprost: Kto nie chce pracować, niech też nie je! (2 Tes 3, 10). Wróćmy do biblijnego opisu stworzenia świata i obrazu Boga: A gdy Bóg ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął. Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał stwarzając (Rdz 2, 2 3). I to jest może odpowiedź na pytanie o różnicę między dobrym wykonywaniem pracy a pracoholizmem. Jeśli doceniamy wartość odpoczynku, umiemy odpoczywać i wiemy, że jest on nam dany, a tym samym konieczny po pracy, to nie popadliśmy w pracoholizm. Bibliografia 1. Browning W.R.F., Słownik Biblii, Warszawa Bukowski K., Biblia a literatura polska, Warszawa Kochanowski J., Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa Konopnicka M., Co słonko widziało, Kraków Konopnicka M., Linie i dźwięki, Kraków Kopaliński W., Słownik symboli, Warszawa Mickiewicz A., Pan Tadeusz, Warszawa Miłosz C., Historia literatury polskiej do roku 1939, Kraków Stary Testament. Historia zbawienia, przeł. D. Szumska, Paryż Żelazny J., Biblia w twórczości wybitnych przedstawicieli literatury powszechnej i polskiej, Łomża Temat: Wizja Boga i człowieka w wybranych fraszkach Jana Kochanowskiego relikt przeszłości, poglądy z lamusa czy temat ważny i aktualny? Wśród fraszek Jana Kochanowskiego znajdziemy takie, które wyraźnie mówią o Bogu, określają stosunek podmiotu lirycznego, a także samego poety do Stwórcy i jego dzieła. Wiele z nich poszukuje odpowiedzi na pytanie o wartości ważne w życiu, a tym samym zastanawia się nad losem człowieka i jego zadaniem na ziemi. Przyjrzyjmy się kilku fraszkom zaczerpniętym ze wszystkich ksiąg i poszukajmy w nich obrazu Boga, jego stosunku do człowieka i odwrotnie postawy człowieka wobec Boga. Uczniowie znają gatunek, jakim jest fraszka, wiedzą o tej części twórczości poety. Skupiamy się na poszukiwaniu Boga w tekstach i sporządzeniu jego profilu. Nauczyciel przygotowuje teksty dla uczniów. Mogą to być np. poniższe fraszki. O żywocie ludzkim Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy, Fraszki to wszytko, cokolwiek czyniemy; Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy. Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława, Wszystko to minie jako polna trawa; Naśmiawszy się nam i naszym porządkom, Wemkną nas w mieszek, jako czynią łątkom 14. Do Pana Bóg tylko ludzkie myśli wiedzieć może I ku dobremu samże dopomoże; Ale cokolwiek przeciwnego Jemu, Dobrze nie padnie, by więc najmędrszemu. Wszytko wiesz, Panie: zgub, co przeciw Tobie, A zdarz, jako Pan, coś ulubił sobie 15. Na dom w Czarnolesie Panie, to moja praca, a zdarzenie Twoje; Raczyż błogosławieństwo dać do końca swoje! Inszy niechaj pałace marmórowe mają I szczerym złotogłowem ściany obijają, Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gniaździe ojczystym, A Ty mię zdrowiem opatrz i sumnieniem czystym, Pożywieniem ućciwym, ludzką życzliwością, Obyczajmi znośnymi, nieprzykrą starością 16. Człowiek boże igrzysko Nie rzekł jako żyw żaden więtszej prawdy z wieka, Jako kto nazwał bożym igrzyskiem człowieka. Bo co kiedy tak mądrze człowiek począł sobie, Żeby się Bóg nie musiał jego śmiać osobie? On, Boga nie widziawszy, taką dumę w głowie Uprządł sobie, że Bogu podobnym się zowie. On miłością samego siebie zaślepiony, Rozumie, że dla niego świat jest postawiony; On pierwej był, niżli był; on, chocia nie będzie, Przedsię będzie; próżno to, błaznów pełno wszędzie 17. Modlitwa o deszcz Wszego dobrego Dawca i Szafarzu wieczny, Tobie ziemia, spalona przez ogień słoneczny, Modli się dżdża i smętne zioła pochylone, I nadzieja oraczów, zboża upragnione. Ściśni wilgotne chmury świętą ręką swoją, A ony suchą ziemię i drzewa napoją Ogniem zjęte; o, który z suchej skały zdroje Niesłychane pobudzasz, okaż dary swoje! Ty nocną rossę spuszczasz, Ty dostatkiem hojnym Żywej wody dodawasz rzekom niespokojnym. Ty przepaści nasycasz i łakome morze, Stąd gwiazdy żywność mają i ogniste zorze. Kiedy Ty chcesz, wszytek świat powodzią zatonie, A kiedy chcesz, od ognia jako pióro wspłonie J. Kochanowski, Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa 1980, s Tamże, s Tamże, s Tamże, s Tamże, s

8 Kształcenie polonistyczne 15 Grupa III fraszka Na dom w Czarnolesie 1. Wskażcie apostrofę otwierającą utwór i wyjaśnijcie jej sens. 2. Czemu służy zastosowanie wykrzyknika na końcu drugiego wersu? 3. Co posiadają inszy, czyli inni? Jak określicie ich status majątkowy? 4. Czego pragnie podmiot liryczny? Wymieńcie te wartości i nazwijcie je wspólnym określeniem. 5. Jakie wartości zostają sobie przeciwstawione? 6. Cały utwór jest apostrofą. Udowodnijcie to i wskażcie jej adresata. 7. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli, przysłowia. Grupa IV fraszka Człowiek boże igrzysko 1. Jak został nazwany człowiek? Wyjaśnijcie sens tego określenia. 2. Jaką wartość (znaczenie) mają działania człowieka? 3. Odszukajcie we fraszce cechy przypisywane ludziom, zwłaszcza w odniesieniu do Boga. 4. Wyjaśnijcie sens ostatnich dwóch wersów. 5. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli, przysłowia. Uczniowie pracują w grupach. Każda z grup otrzymuje jeden utwór i ma za zadanie odpowiedzieć na pytania i wykonać polecenia przygotowane przez nauczyciela. Odpowiedzi uczniowie poszukują w tekstach, korzystają z potrzebnych słowników. Grupa I fraszka O żywocie ludzkim 1. Jak poeta nazywa to, co człowiek robi na ziemi? 2. Wyjaśnijcie znaczenie słowa fraszka i zastanówcie się, w którym ze znaczeń zostało ono użyte w wierszu. 3. Znajdźcie powtórzenie. Jaką pełni funkcję? 4. Jakie wartości zostały wymienione i jaka jest ich trwałość? 5. Wskażcie porównania i wyjaśnijcie ich znaczenie. 6. Mieszek to woreczek, łątki to kukiełki, marionetki. Dlaczego zostały przywołane i jaki jest ich związek z żywotem ludzkim? 7. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli, przysłowia. Grupa II fraszka Do Pana 1. Jakie cechy przypisuje Bogu podmiot liryczny? 2. Czym zakończy się działanie człowieka niezgodne z porządkiem narzuconym przez Boga? 3. Wskażcie apostrofę. Do kogo jest skierowana i jaką myśl zawiera? 4. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli. Grupa V fraszka Modlitwa o deszcz 1. Znajdźcie określenia dotyczące Boga oraz cechy, którymi się odznacza. 2. Wskażcie apostrofy. Do kogo są skierowane i jaki jest ich sens? 3. Znajdźcie epitety, animizacje, porównania, anafory. Jaką pełnią funkcję? 4. Udowodnijcie, że wiersz jest modlitwą. Wskażcie odpowiednie fragmenty. 5. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli. Po wykonaniu pracy grupy prezentują jej efekty. Każdy zespół na dużym pasku (arkuszu) papieru zapisuje ogólną myśl. Wspólnie sformułowaną po analizie wiersza. Reprezentant każdej grupy najpierw głośno czyta analizowaną fraszkę, a następnie wyjaśnia jej sens, odpowiadając na pytania. Na koniec zostaje odczytana główna myśl utworu sformułowana przez grupę. Uczniowie powinni otrzymać teksty wszystkich fraszek, aby mogli śledzić tok analizy i interpretacji. Praca wspólna. Na podstawie przeprowadzonych prezentacji uczniowie starają się określić, jak Kochanowski ukazywał Boga i człowieka. Jaki wizerunek Boga można odczytać z poznanych fraszek? Dzieci określają także postawę poety jakim człowiekiem jest, w jakiej roli wobec Boga się przedstawia, jak chce żyć, co dla niego jest ważne. Wspólnie zapisujemy notatkę. Praca domowa. Jak sądzisz, czy można powiedzieć, że problematyka poznanych fraszek ma charakter uniwersalny jest ważna i aktualna dla współczesnego czytelnika, którym zazwyczaj jest młody Polak, uczeń gimnazjum lub szkoły ponadgimnazjalnej? Swoją wypowiedź uzasadnij. Zamiast pracy pisemnej można wprowadzić taki temat do dyskusji w klasie.

9 16 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik Słownik Biblii 1 Król Dawid jest chwalony w ST jako idealny król Izraela, w NT jako przodek Mesjasza. Był wnukiem kobiety obcego pochodzenia, Rut, i najmłodszym z ośmiu braci, synów Jessego. Z Księgi Samuela dowiadujemy się o jego występkach i rodzinnych zatargach. Tam też została opisana jego mądrość w czasie konfrontacji z filistyńskim bohaterem Goliatem, po której został zaproszony na dwór Saula, by służyć jako muzyk i uspokajać go w czasie jego maniakalnych napadów. Dawid mocno zaprzyjaźnił się z synem Saula, Jonatanem. Po śmieci Saula królem Judy został Dawid (ok roku p.n.e.), miał on wówczas 30 lat. Najpierw panował siedem lat w Hebronie, zdobył miasto Jerozolimę i zamienił ją w swoją stolicę. Znaczenie Jerozolimy zostało wzmocnione dzięki sprowadzeniu do niej starożytnej Arki Przymierza, wówczas miasto stało się centrum kultowym. Zwieńczeniem tych działań było wzniesienie świątyni jerozolimskiej przez syna Dawida, Salomona (ok. 950 roku p.n.e.). Dawid jest też chwalony jako poeta. Nowy Testament 27 ksiąg tworzących drugą część chrześcijańskiej Biblii. Nie zostały one ułożone w kolejności powstania, ale według poruszanych w nich spraw: najpierw są opowiadania o Jezusie, potem reakcja na niego w życiu pierwotnego Kościoła, dalej znajdziemy listy św. Pawła, z których siedem prawdopodobnie napisał św. Paweł, oraz listy innych wczesnych chrześcijan, na końcu znajduje się Apokalipsa. Jest to chrześcijańska wizja przyszłych zdarzeń i nadziei, sformułowana w postaci listu zaadresowanego do siedmiu Kościołów Azji Mniejszej. Nazwa Nowy Testament znaczy nowe przymierze i nawiązuje do proroctwa Jeremiasza o nowym związku Boga z ludźmi. Jako tytuł zbioru pism nazwa ta pojawia się pod koniec II wieku n.e. Wszystkie pisma NT zostały napisane w helleńskiej grece. Psalmy, Księga Psalmów zbiór 150 samodzielnych poematów i modlitw, niemających kontekstu narracyjnego, znajdujący się w ST. Ich autorstwo jest przypisywane przez tradycję królowi Dawidowi. Współcześnie są uważane za anonimowe kompozycje pochodzące z różnych okresów. Stary Testament nazwa używana przez chrześcijan dla pierwszej części Biblii. Wielu uczonych woli mówić o Biblii hebrajskiej lub Pierwszym Testamencie jako bardziej naturalnych określeniach. ST jest antologią, a nie ujednoliconym dokumentem mającym spójną wymowę teologiczną. Jednym z wielkich osiągnięć współczesnej krytyki było odkrycie, że w księgach historycznych (i nie tylko w nich) istnieje wiele warstw, a główne piętno teologiczne uzyskały w dużo późniejszym okresie w stosunku do wydarzeń w nich opisywanych. ST powstawał w okresie liczącym przynajmniej siedem wieków. Niektóre poetyckie fragmenty, takie jak Księga Sędziów, być może powstały nawet przed 1000 rokiem p.n.e., podczas gdy najmłodsza Księga Daniela została napisana ok. 165 roku p.n.e. Wulgata tłumaczenie Biblii z języków oryginalnych na łacinę, dokonane przez św. Hieronima (w latach n.e.) na prośbę papieża Damazego. Celem tłumaczenia było uporządkowanie różnych istniejących wersji. Stała się ona oficjalną Biblią Kościoła średniowiecznego, mimo że po Hieronimie dokonano paru jej rewizji. 1 Według: W.R.F. Browning, Słownik Biblii, Warszawa 2005.

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

Ziemia. Modlitwa Żeglarza

Ziemia. Modlitwa Żeglarza Ziemia Ziemia, którą mi dajesz, nie jest fikcją ani bajką, Wolność którą mam w Sobie Jest Prawdziwa. Wszystkie góry na drodze muszą, muszą ustąpić, Bo wiara góry przenosi, a ja wierzę Tobie. Ref: Będę

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy 128. Panie mój p r z y c h o d z ę d z i ś, G C serce me skruszone przyjm. G C Skłaniam się przed świętym tronem Twym. e a D D7 Wznoszę ręce moje wzwyż, G C miłość

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum Autor: Wioletta Rafałowicz. Temat: Największa jest miłość - Hymn o miłości Św. Pawła.

Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum Autor: Wioletta Rafałowicz. Temat: Największa jest miłość - Hymn o miłości Św. Pawła. Strona1 Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum Autor: Wioletta Rafałowicz Temat: Największa jest miłość - Hymn o miłości Św. Pawła. Cele lekcji: uczeń określa postawę podmiotu lirycznego, formę wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiot: religia Klasa: druga szkoły podstawowej Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 32 Środki dydaktyczne:

Bardziej szczegółowo

JESTEŚ KRÓLEM CHRYSTUS PAN PRZYSZEDŁ NA ŚWIAT. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Królem jest Bóg.

JESTEŚ KRÓLEM CHRYSTUS PAN PRZYSZEDŁ NA ŚWIAT. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Królem jest Bóg. ARCHANIOŁ BOŻY GABRIEL DOBRY BOŻE 1. Archanioł Boży Gabriel, posłan do Panny Maryi. Z majestatu Trójcy świętej, tak sprawował poselstwo k Niej. Zdrowaś, Mario, łaskiś pełna, Pan jest z Tobą, to rzecz pewna.

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Temat: Świat wartości człowieka wolnego, niezależnego w wierszu W. Szymborskiej Możliwości Utwór W. Szymborskiej analizowany na lekcji daje uczniom i nauczycielowi

Bardziej szczegółowo

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego Jezus do Ludzkości Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego źródło: www.thewarningsecondcoming.com tłumaczenie: www.armiajezusachrystusa.pl Modlitwa Litanii 1 Ochrona

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA Tekst biblijny: Dz. Ap. 16,19 36 Tekst pamięciowy: Dz. Ap. 16,31 ( ) Uwierz w Pana Jezusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom. Bóg chce, abyś uwierzył w Jego Syna, Jezusa

Bardziej szczegółowo

Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły. Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska

Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły. Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi w Bełżycach Oto nasza szkoła

Bardziej szczegółowo

Znalazłam się w tunelu jak w długim korytarzu. Szłam bardzo szybko, biegnąc tunelem wzdłuż jasnego, białego światła. Mogłam zobaczyć inny koniec... Zaczęło do mnie docierać, że byłam martwa,... Wtedy zobaczyłam

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej

Konspekt szkółki niedzielnej Konspekt szkółki niedzielnej 4. NIEDZIELA PO WIELKANOCY Cantate Główna myśl: Śpiewaj Panu Tekst: Księga Izajasza 12,1-6 Pieśń dziękczynna zbawionych 2 Księga Mojżeszowa 15,1-2 Pieśń Mojżesza, pieśń Miriam

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 8,18-30

Lectio Divina Rz 8,18-30 Lectio Divina Rz 8,18-30 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

rozpoznaje znaki sakramentalne; okazuje szacunek wobec znaków obecności Boga. Określa, od kiedy rozpoczęła się jego przyjaźń z Jezusem; szczęśliwego;

rozpoznaje znaki sakramentalne; okazuje szacunek wobec znaków obecności Boga. Określa, od kiedy rozpoczęła się jego przyjaźń z Jezusem; szczęśliwego; I. Poszukiwanie szczęścia i wspólnoty 2 3 4 5 6 Określa, od kiedy rozpoczęła się jego przyjaźń z Jezusem; wymienia cechy człowieka szczęśliwego; wskazuje osoby, które troszczą się o niego; charakteryzuje,

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże

16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże 16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże Kto wstąpi na górę Pana, kto stanie w Jego świętym miejscu? Człowiek

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI 1 Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI Szkoła Podstawowa nr 1 w Nowy Tomyślu Ocenianie poszczególnych form aktywności. Ocenie podlegają: a. prace klasowe (sprawdziany), b. kartkówki, c.

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej

Konspekt szkółki niedzielnej Konspekt szkółki niedzielnej 4 NIEDZIELA POSTU Laetare Główna myśl: Pan Jezus jest jak codzienny chleb Tekst: Jan 6,47-51 Jezus chlebem żywota Daniel 6, 8-12 Zazdrość satrapów Dzieje Apostolskie 2,22-41;2,42-47

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

Nowenna do Ducha Świętego

Nowenna do Ducha Świętego 1 Nowenna do Ducha Świętego Dzień 1 - Modlitwa W dniu Wniebowstąpienia nakazałeś swym apostołom Nie odchodzić z Jerozolimy, ale oczekiwać obietnicy Ojca. Mówiłeś do nich: Jan chrzcił wodą, ale wy wkrótce

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

Uczniowie otrzymują na kartkach (lub katecheta przypina na tablicy) rebus 1 :

Uczniowie otrzymują na kartkach (lub katecheta przypina na tablicy) rebus 1 : Spragnieni wody i miłości Scenariusz lekcji religii przygotowującej do Kolędników Misyjnych 2014 Cele katechetyczne wymagania ogólne: ukazanie potrzeby działalności misyjnej w Indiach; zachęcanie uczniów

Bardziej szczegółowo

JEAN GUITTON (1901-1995) Daj mi, Boże, pokój, pogodę ducha i radość

JEAN GUITTON (1901-1995) Daj mi, Boże, pokój, pogodę ducha i radość Niech będą błogosławione wszystkie drogi, Proste, krzywe i dookolne, Jeżeli prowadzą do Ciebie, Albowiem moja dusza bardziej tęskni za Tobą, Niż tęsknią nocni stróże, pokryci rosą, Za wschodzącym słońcem.

Bardziej szczegółowo

Temat : Jak czytać wiersze, czyli tworzymy poradnik interpretatora.

Temat : Jak czytać wiersze, czyli tworzymy poradnik interpretatora. Anna Balcerska nauczycielka języka polskiego w Publicznym Gimnazjum nr 7 w Łodzi Temat : Jak czytać wiersze, czyli tworzymy poradnik interpretatora. Klasa III gimnazjum Cele ogólne Przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

USPRAWIEDLIWIAJĄCA MOC WIARY

USPRAWIEDLIWIAJĄCA MOC WIARY USPRAWIEDLIWIAJĄCA MOC WIARY Teksty biblijne: List do Rzymian 3, 9 12; 21 31 Tekst pamięciowy: Kaznodziei Salomona 7, 20 Bo nie ma na ziemi człowieka sprawiedliwego, który by zawsze postępował dobrze,

Bardziej szczegółowo

NABOŻEŃSTWO WSTAWIENNICZE do Świętego Stanisława Kazimierczyka

NABOŻEŃSTWO WSTAWIENNICZE do Świętego Stanisława Kazimierczyka NABOŻEŃSTWO WSTAWIENNICZE do Świętego Stanisława Kazimierczyka Po błogosławieństwie kończącym Mszę św. celebrans i inni kapłani udają się przed relikwiarz świętego Stanisława Kazimierczyka. Wszyscy klękają.

Bardziej szczegółowo

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. PESEL

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. PESEL Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 KOD UCZNIA UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty?

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? - *** - Jak odmawiać Koronkę lub Różaniec? Pytanie to może wyda Wam się banalne, ale czy takie jest w rzeczywistości. Wielu ludzi bardzo

Bardziej szczegółowo

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Z RELIGII Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1 Klasa I Ocena Wymagania programowe Uczeń: - potrafi opowiedzieć o patronie kościoła parafialnego

Bardziej szczegółowo

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Egzamin wstępny z języka polskiego do Społecznego Gimnazjum nr 1 im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego STO

Egzamin wstępny z języka polskiego do Społecznego Gimnazjum nr 1 im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego STO Czas trwania egzaminu 60 min Kod ucznia Egzamin wstępny z języka polskiego do Społecznego Gimnazjum nr 1 im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego STO Tekst nr 1: Na dom w Czarnolesie Panie, to moja praca, a zdarzenie

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii:

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii: Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii: Podstawowe: Prowadzi zeszyt i odrabia zadania domowe. Wyczerpująco i samodzielnie wypowiada się na temat poruszanego zagadnienia. Wykazuje się wiadomościami

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

NIESZPORY WEJŚCIE (INGRES) PSALM CZYTANIE SŁOWA BOŻEGO CISZA ODPOWIEDŹ - RESPONSORIUM WYKŁAD SŁOWA BOŻEGO PIEŚŃ POCHWALNA

NIESZPORY WEJŚCIE (INGRES) PSALM CZYTANIE SŁOWA BOŻEGO CISZA ODPOWIEDŹ - RESPONSORIUM WYKŁAD SŁOWA BOŻEGO PIEŚŃ POCHWALNA WEJŚCIE (INGRES) NIESZPORY L: Panie, zostań z nami; Zb: Gdyż ma się ku wieczorowi i dzień się juz nachylił. L: Boże, pamiętaj o mnie według łaski Swojej. Zb: Panie, wysłuchaj mnie w sprawiedliwości Swojej.

Bardziej szczegółowo

Pomyślności i radości, Szczęścia w kartach i miłości, W dzień słoneczny i po zmroku Chcę Ci życzyć w Nowym Roku.

Pomyślności i radości, Szczęścia w kartach i miłości, W dzień słoneczny i po zmroku Chcę Ci życzyć w Nowym Roku. Nowy rok Nowy Rok Pomyślności i radości, Szczęścia w kartach i miłości, W dzień słoneczny i po zmroku Chcę Ci życzyć w Nowym Roku. Huczą petardy i gra muzyka, Stary rok mija, za las umyka, Cóż w tym dziwnego,

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 2. niedziela po Epifanii

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 2. niedziela po Epifanii Centrum Misji i Ewangelizacji/www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 2. niedziela po Epifanii Główna myśl: Pan Jezus może zmienić twoje serce Tekst: J 2,1-11 Wesele w Kanie Wiersz: : Wiem,

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Przedmiotowy system oceniania z katechezy jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Ocenianie

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej 18. niedziela po Trójcy propozycja

Konspekt szkółki niedzielnej 18. niedziela po Trójcy propozycja www.cme.org.pl / cme@cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej 18. niedziela po Trójcy propozycja Główna myśl: Śpiewajmy Panu! Tekst: Ef 5, 19-20 przykazania na co dzień Wiersz: Ps 147,1 Chwalcie Pana, albowiem

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

Marcin Ufnalski. Wiersz o Janie Pawle II. Laura Romanowska

Marcin Ufnalski. Wiersz o Janie Pawle II. Laura Romanowska Ojcze Janie Pawle, kiedy byłeś wśród nas, my, dzieci, i dorośli - bardzo kochaliśmy Cię. A kiedy Cię zabrakło, nie smucimy się, bo wiemy, że gdzieś z nieba patrzysz na nas i uśmiechasz się. Wielka radość

Bardziej szczegółowo

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad (1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad powierzchnią wód. (3) I rzekł Bóg: Niech stanie się światłość.

Bardziej szczegółowo

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Realizacje/Treści programowe. Planowane osiągnięcia Nauczyciel Realizato- -rzy Data Realizowane zagadnienia, Problemy treści

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Myśl o mnie, a Ja będę myślał o twoich potrzebach. (Jezus)

Myśl o mnie, a Ja będę myślał o twoich potrzebach. (Jezus) Myśl o mnie, a Ja będę myślał o twoich potrzebach. (Jezus) DZIEWI PRÓB JEZUSA Nowenna z Kunegund Siwiec FLOS CARMELI POZNA 2015 NOWENNA ze Suebnic Bo Kunegund Siwiec WPROWADZENIE W trakcie II wojny światowej

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia!

www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! www.awans.net Publikacje nauczycieli Halina Chmielewska Test sprawdzający Historia, klasa V, I półrocze (do podręcznika A to historia! ) Praca opublikowana w Internetowym Serwisie Oświatowym Awans.net

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 Celujący: ze zrozumieniem wykonuje znak krzyża św. samodzielnie odtworzy z pamięci modlitwę Aniele Boży, Zdrowaś

Bardziej szczegółowo

RELIGIA KLASY I-III KLASA I OCENA CELUJĄCA

RELIGIA KLASY I-III KLASA I OCENA CELUJĄCA RELIGIA KLASY I-III KLASA I OCENA CELUJĄCA Uczeń posiada wiedzę i umiejętności wymagane na ocenę bardzo dobry oraz spełnia co najmniej 3 z poniższych wymagań dodatkowych: w rozwiązywaniu problemów teoretycznych

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM. Temat: Niebo inne dla każdego. Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana.

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM. Temat: Niebo inne dla każdego. Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM Temat: Niebo inne dla każdego. Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Czas: 45 minut Cel ogólny: Rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich,

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej W całym nauczaniu wczesnoszkolnym, a więc także w klasie drugiej traktujemy ocenę jako środek wspierania ucznia, wzmacniania pozytywnej

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO"

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat RYTUAŁU RODZINNEGO Rytuał domowy RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO" Ocena: Nie ma jeszcze oceny Cena 67,00 zł 67,00 zł Kwota rabatu: Zadaj pytanie o

Bardziej szczegółowo

MODLITWY PE NIĄCYCH RÓŻNE POS UGI I FUNKCJE LITURGICZNE

MODLITWY PE NIĄCYCH RÓŻNE POS UGI I FUNKCJE LITURGICZNE opracł: Centralna Diakonia Liturgiczna Ruchu Świat o-życie na odstawie wyd. 3. roboczego Dyrektorium dusz asterstwa służby liturgicznej MODLITWY PE NIĄCYCH RÓŻNE POS UGI I FUNKCJE LITURGICZNE DLA WSZYSTKICH

Bardziej szczegółowo

Trening analizy i interpretacji wiersza na trzech poziomach edukacji

Trening analizy i interpretacji wiersza na trzech poziomach edukacji Trening analizy i interpretacji wiersza na trzech poziomach edukacji - scenariusze lekcji opracowane przez uczestników warsztatów Celem warsztatów było poszukiwanie pomysłów na lekcje analizy i interpretacji

Bardziej szczegółowo

SP Klasa V, Temat 36

SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!! Dziecko pilnie poszukuje opiekuna. Kandydat powinien: Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!!

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2015 r.... 3 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [C]... 4 LITURGIA DOMOWA II Niedziela Adwentu [C]... 6 III Niedziela Adwentu [C]...

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Grupa tematyczna Tytuł jednostki Treści Wymagania uczeń potrafi Nabywane

Bardziej szczegółowo

Światowe Dni Młodzieży 2016

Światowe Dni Młodzieży 2016 I. Założenia edukacyjne: Światowe Dni Młodzieży 2016 1.Cele katechetyczne wymagania ogólne: - przybliżenie genezy i wartości Światowych Dni Młodzieży - poszukiwanie różnorodnych form przygotowania do Światowych

Bardziej szczegółowo

HASŁO OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO

HASŁO OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO HASŁO OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO Hasłem opisu bibliograficznego jest wyrażenie o sformalizowanej postaci, służące do porządkowania zbiorów informacji o dokumentach. 1 Hasłem opisu bibliograficznego powinno

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Maj jest miesiącem nabożeństw majowych. Zachęcamy dziecin do udziału w majówkach.

OGŁOSZENIE Maj jest miesiącem nabożeństw majowych. Zachęcamy dziecin do udziału w majówkach. Nr 56 MAJ 2009 r. W MAJOWYM WYDANIU Matce Bożej Królowej Polski.2 Uroczystość bierzmowania 3 Święto patrona naszej szkoły 3 Komunia Święta w naszej parafii..4 Dzień naszych mam 5 01.05. - św. Józefa, Rzemieślnika

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA (CZĘŚĆ I) 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem.

PRZYGOTOWANIE DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA (CZĘŚĆ I) 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem. 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem. 2. Jaką religią jest religia katolicka? Religia katolicka jest religią objawioną przez Boga O OBJAWIENIU BOŻYM 3. W czym zawiera

Bardziej szczegółowo

ALFABETYCZNY SPIS TREŚCI

ALFABETYCZNY SPIS TREŚCI ALFABETYCZNY SPIS TREŚCI MODLITWY Akt pokuty... 70 72 Akt poświęcenia się Sercu PJ... 233 Akty uwielbienia... 138 Akty wiary, nadziei, miłości i skruchy... 15 Anioł Pański... 20 Błogosławieństwo dzieci...

Bardziej szczegółowo

1 Mało znane litanie do Świętych

1 Mało znane litanie do Świętych 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne......5 Litania do Świętej Anny......7 Litania do Świętego Judy Tadeusza......9 Litania o Świętej Marii Magdalenie.... 11 Litania do Świętego Jerzego.... 13 Litania

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania RELIGIA Szkoła Podstawowa nr 8 w Jeleniej Górze

Przedmiotowy System Oceniania RELIGIA Szkoła Podstawowa nr 8 w Jeleniej Górze owy System Oceniania RELIGIA Szkoła Podstawowa nr 8 w Jeleniej Górze owy System Oceniania jest zgodny z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 kwietnia 2013 r. owy System Oceniania z religii

Bardziej szczegółowo

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus przychodzi mimo zamkniętych drzwi. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Bardziej szczegółowo

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA Usprawiedliwienie wg KK 1992 : Usprawiedliwienie zostało nam wysłużone przez Mękę Chrystusa, który ofiarował się na krzyżu jako żywa, święta i miła Bogu ofiara i którego krew

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w zakresie 3 klasy szkoły podstawowej. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania w zakresie 3 klasy szkoły podstawowej. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania w zakresie 3 klasy szkoły podstawowej opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Jezus przychodzi do nas podczas Mszy Świętej z serii Dar Jezusa podręcznik nr OW-2.2/61/10 do

Bardziej szczegółowo

Śpiewnik Diakonii Muzycznej Wypłyń na głębię. diakonia-muzyczna.pl Częstochowa 2014-03-01

Śpiewnik Diakonii Muzycznej Wypłyń na głębię. diakonia-muzyczna.pl Częstochowa 2014-03-01 Śpiewnik Diakonii Muzycznej Wypłyń na głębię diakonia-muzyczna.pl Częstochowa 2014-03-01 1. WEJŚCIE: Maryjo, śliczna Pani Maryjo, śliczna Pani. G h Matko Boga i ludzi na ziemi. C D G Tyś świata Królową,

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTE TRIDUUM PASCHALNE ŚPIEWNIK

ŚWIĘTE TRIDUUM PASCHALNE ŚPIEWNIK ŚWIĘTE TRIDUUM PASCHALNE ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A. D. 2011 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Nowenna do św. Charbela

Nowenna do św. Charbela Nowenna do św. Charbela Modlitwa do odmawiania każdego dnia O dobry, miłosierny i najukochańszy Boże, z głębi serca, z pokorą wobec Ciebie pragnę moją modlitwą wyrazić wdzięczność za wszystko co otrzymałem

Bardziej szczegółowo