Biblia w uczniowskich lekturach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biblia w uczniowskich lekturach"

Transkrypt

1 8 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik Biblia w uczniowskich lekturach Teresa Zawisza-Chlebowska, autorka licznych publikacji Przez lata Biblia była nieobecna w polskiej szkole powojennej. Oczywiście nieobecna w sposób oficjalny nie zapisano jej w programach nauczania, nie zamieszczono o niej informacji w podręcznikach uczniowskich. Była jednak obecna przez cały czas: w utworach literackich, malarstwie, rzeźbie, architekturze, muzyce. Nawet jeśli zgodnie z programem nie omawiano zagadnień biblijnych, one same wydostawały się z rozmaitych tekstów kultury i podczas zajęć były obecne, choć często nie były analizowane. Do roku 1989 sięgano do tekstów antycznych i innych starożytnych tekstów kultury. Kultura była okaleczona i jak gdyby kulawa. Dopiero po wielkim przełomie, czyli po odzyskaniu przez nasz kraj w pełni niepodległości, sięgnięto do korzeni kultury europejskiej i wprowadzono zagadnienia biblijne do programów, podręczników, a tym samym na zajęcia. Dziś już nikogo nie dziwi, że Biblia jest obecna na lekcjach języka polskiego, plastyki, muzyki, wiedzy o kulturze, a historia odzyskała pełne oblicze kulturowe. Na temat motywów biblijnych w literaturze i szerzej kulturze napisano mnóstwo książek. Przyjrzyjmy się zatem pewnemu wycinkowi zagadnień, z którymi nasi uczniowie mogą lub powinni się zetknąć w trakcie nauki szkolnej. Krótka historia psalmów biblijnych Psalm (grec. psalmós od psallo wprawiać w ruch struny instrumentu muzycznego ) to poemat wykonywany przy akompaniamencie muzyki. W Biblii psalmy są żydowskimi pieśniami natchnionymi przez Boga, wchodzą w skład Starego Testamentu i stały się modlitwami narodu wybranego. Starotestamentowe psalmy nie zostały stworzone przez jednego autora ani nie powstały w tym samym czasie. Badacze przyjmują, że psałterz hebrajski zaczął formować się w wieku XI przed Chrystusem, a obecny kształt przyjął w IV wieku p.n.e. Aktualnie autorstwo największej liczby psalmów, bo aż 73, przypisuje się królowi Dawidowi (panującemu ok ). Był on natchnionym

2 Kształcenie polonistyczne 9 FOT. Fotolia twórcą liturgii izraelskiej oraz pieśniarzem i (zgodnie z tradycją) śpiewał psalmy przy akompaniamencie harfy przed Arką Przymierza. Psalmy występują także w Nowym Testamencie i są to pieśni chrześcijańskie natchnione przez Ducha Świętego. (Współcześnie przyjęło się w literaturze pięknej nazywać psalmem pieśń wzorowaną na psalmach starotestamentowych i dlatego możemy mówić, że psalmy nadal powstają). Ze względu na różne tłumaczenia Biblii i związaną z tym tradycję przyjmuje się podwójne numerowanie psalmów: pierwsza liczba jest nadawana według Biblii hebrajskiej, a drugi numer, o jeden niższy, w nawiasie według Wulgaty, czyli łacińskiego tekstu Biblii pochodzącego z IV V wieku naszej ery (np. Psalm 51 [50]). W psałterzu wyróżniamy kilka grup psalmów: błagalne (to najliczniejsza grupa jest ich 58), dziękczynne (18), pochwalne (21), królewskie (10), o Syjonie (7), mądrościowe (19), pieśni wstępowań. Psalmy powstawały prawie przez siedem wieków: od XI do IV wieku, były niegdyś i są obecnie modlitwami narodu wybranego, a zatem są do dziś tekstami liturgicznymi chrześcijan duchowieństwa, zakonów, ludzi świeckich. Jest to dowód ich wiecznej aktualności i nieprzemijalności. Mają jednak również wymiar kulturowy. Są one fenomenem tak fascynującym, ponieważ stanowią doskonałą identyfikację całej społeczności Izraela. W psalmach, jak w zwierciadle, rozpoznaje się jednostka i naród. Każdy bez względu na to, czy jest królem Izraela, kapłanem, pasterzem czy pustynnym nomadem czyta w psalmach o sobie. Cały Izrael w święto doroczne oraz na sobotnich zgromadzeniach liturgicznych śpiewając psalmy, przygląda się własnej historii i rozpoznaje więź wspólnoty. Psalmy są zapisem tożsamości Izraela. Ale nie tylko to. Psalmy, będąc dowodem osobistym konkretnej jednostki i konkretnego narodu, są jednocześnie niezrównanym wyrazem uniwersalizmu rzeczywistości ludzkiej. Ów paradoks, owa sprzeczność konkretu i powszechności, jest w psalmach pozorna jak zresztą w każdym wielkim dziele. Tam, gdzie one dochodzą wspólnie do głosu, rodzi się nagle niepowtarzalność dzieła, jego jedyność i uniwersalność. Przecież niepowtarzalność piramid egipskich nie jest wynikiem okrucieństwa Cheopsa! Faraon, absolutny władca, pan życia i śmierci, nakazał niezliczonym rzeszom poddanych spławić Nilem tysiące kilometrów, aż spod dzisiejszego Assuanu, ogromne bloki granitu, szlifować je tak precyzyjnie, ażeby nie dostawało się w szczeliny nawet powietrze, i wznosił ten swój oszalały grób ku niebu. Ale nie z powodu okrucieństwa faraona piramida i sfinks są wieczne! Są wieczne, ponieważ w tym szaleńczym wysiłku rozpoznawał się cały naród poszukujący we wzniesionym ku niebu grobie swojej nieśmiertelności. Piramida i strzegący grobu sfinks stały się zwornikiem spinającym i niosącym cywilizację. Tak tylko mógł zajaśnieć na greckim wzgórzu Partenon, a łagodne niziny Zachodniej Europy mogły zabłysnąć gwiazdami katedr, które jakże piękne nazywano mappa caeleorum, mapą niebieską. Stanowiły one bowiem odbicie całego stworzonego uniwersum 1. 1 Cyt. za: K. Bukowski, Biblia a literatura polska, Warszawa 1990, s Jan Kochanowski i jego Psałterz Dawidów Postać Jana Kochanowskiego jest niezwykle ciekawa z wielu względów. Należy pamiętać i uświadomić uczniom, że człowiek ten zaliczał się do elity intelektualnej. Przede wszystkim był niesamowicie wykształcony, znał wiele języków, otrzymał klasyczne wykształcenie z łaciny i sztuk wyzwolonych. Do ukończenia 30. roku życia pędził żywot studenta podróżnika, odbył studia w Krakowie, Królewcu, Padwie; znał Włochy, Niemcy, Francję. Następnie rozpoczął karierę dworzanina, a zatem służył na dworach zarówno świeckich, jak i kościelnych magnatów, był sekretarzem (krótko) króla Zygmunta Augusta aż do osiągnięcia wieku 40-latka. Wtedy ożenił się i osiadł w dziedzicznym majątku Czarnolesie. Gdyby ten żywot porównać do życia dzisiejszych młodych ludzi, to byłby on nie do osiągnięcia przez większość współczesnych młodzieńców i młodych mężczyzn. Na uwagę zasługuje to, że młody Kochanowski wiele podróżował, spotykał najwybitniejszych i najznamienitszych ludzi swej epoki, był blisko problemów, sporów, wydarzeń w Polsce i w Europie. Znał doskonale wydarzenia związane z reformacją, ale stronił od teologicznych rozważań, a zwłaszcza sporów. Utrzymywał bliskie kontakty zarówno z przedstawicielami reformacji, jak i z katolikami. Był przede wszystkim humanistą człowiekiem poszukującym złotego środka, czerpiącym z doświadczeń poetów i filozofów antycznych. Dzięki temu jego twórczość, a zwłaszcza wiersze religijne, mają walory ekumeniczne pozostają akceptowane przez protestantów i katolików. Jako humanista, znawca antyku reprezentował postawę stoicką wobec świata i jego niespodzianek, a jednocześnie cechowały go głęboka wiara i uwielbienie Boga. Dostrzegał jego obecność we wszystkich przejawach życia na ziemi, a afirmacja świata równała się w jego twórczości z miłością do Boga. Poeta uważał, że w doskonałości wszelkiego stworzenia uobecnia się siła, nieomylność i łaskawość Stwórcy. Od początku swej twórczości był poetą dwujęzycznym swobodnie pisał po łacinie i w języku polskim, dokonywał też przekładów z greki i łaciny. Do dzisiejszych czasów jego poetycka przeróbka psalmów funkcjonuje w kościele, choć nie zawsze i nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że modlą się słowami Psałterza Dawidów, czyli wierszami Jana z Czarnolasu powstałymi w 1579 roku. Kochanowski nad przekładem psalmów i stworzeniem Psałterza Dawidów pracował blisko 10 lat (niektórzy badacze twierdzą, że co najmniej 8). Dzieło to obejmuje jedną trzecią jego spuścizny poetyckiej. Jan Kochanowski posłużył się łacińskimi wierszami Buchanana, szkockiego humanisty, napisanymi w stylu horacjańskim i wykorzystującymi tematy zaczerpnięte z psalmów; zapoznał się także z ówczesnymi polskimi i europejskimi

3 10 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik przekładami. Teksty poety renesansowego stały się tak popularne, że do wszystkich skomponowano muzykę, a Mickiewicz w wykładzie wygłoszonym w Collège de France w 1840 roku stwierdził, że Kochanowski w przekładzie psalmów jest natchniony, szlachetny, jest jasny i przejrzysty w swym stylu, jego tok poetycki jest śmiały, jego postawa swobodna i dumna nosi piętno jakiejś wiekowości, kapłańskiej dostojności 2. Jednym z najbardziej znanych psalmów i do dziś śpiewanych w kościele jest psalm Kto się w opiekę poda Panu swemu (Psalm 91 [90]) należący do psalmów mądrościowych: Kto się w opiekę poda Panu swemu A całym prawie sercem ufa Jemu, Śmiele rzec może: Mam obrońcę Boga, Nie będzie u mnie straszna żadna trwoga. Ciebie on z łowczych obierzy wyzuje 3 I w zaraźliwym powietrzu ratuje; W cieniu swych skrzydeł zachowa cię wiecznie Pod Jego pióry ulężesz bezpiecznie. Stateczność Jego tarcz i puklerz mocny, Za którym stojąc na żaden strach nocny, Na żadną trwogę ani dbaj na strzały, Którymi sieje przygoda w dzień biały. Stąd wedla ciebie tysiąc głów polęże, Stąd drugi tysiąc; ciebie nie dosięże Miecz nieuchronny, a ty przedsię swymi Oczyma ujźrzysz pomstę nad grzesznymi. I żeś rzekł Panu: Tyś nadzieja moja, Iż Bóg nawysszy jest ucieczka twoja Nie dostąpi cię żadna zła przygoda Ani się znajdzie w domu twoim szkoda. Aniołom swoim każe cię pilnować, Gdziekolwiek stąpisz, którzy cię piastować Na ręku będą, abyś idąc drogą Na ostry krzemień nie ugodził nogą 4. Psalmy o Syjonie były śpiewane przez pątników, którzy zmierzali do Jerozolimy. Za panowania króla Dawida Jerozolima była stolicą Izraela, do tego miasta w XI wieku p.n.e. król Dawid przeniósł Arkę Przymierza z tablicami zawierającymi 10 przykazań. Miasto stało się więc narodowym sanktuarium. Jedno ze wzgórz Jerozolimy to Syjon, na tej właśnie górze następca Dawida król Salomon, wzniósł świątynię. I ziemia, i cokolwiek na niej się najduje, I co pod niebem mieszka, i co się buduje, Wszystko Panu należy; On rękami swemi Grunt na morzu założył niewzruszonej ziemi. Kto dostąpi Twej góry, o wszechmocny Panie, Albo na miejscu Tobie poświęconym stanie? Ten, kto rękę niewinną i serce zachował, Ten, co kłamstwa i krzywych przysiąg się warował. Taki błogosławieństwo od Pana odnosi I ma łaskawe ucho, o cokolwiek prosi. Tymi stopniami Góry świętej dostąpiemy I twarz Pańską (da Pan Bóg!) na oko ujźrzemy. Otwórzcie się, wysokie, niedobyte brony, Król wieczny się przybliża, król niewysłowiony. Który niewysłowiony, który to król wieczny, Pan mocny i szerokiej władze, Pan waleczny. Otwórzcie się, wysokie, niedobyte brony, Król wieczny się przybliża, król niewysłowiony. Który niewysłowiony, który to król wieczny, Król wieczny, Pan zastępów i Sprawca waleczny 5. Psalmy pochwalne tworzono i śpiewano dla uświetnienia świąt izraelskich. W tekstach często powtarzają się dwa zwroty: Hallelu-Jah (Alleluja), co oznacza chwalcie Pana, oraz Aman (Amen), czyli niech się tak stanie. Psalmy pochwalne (jak nazwa wskazuje) są hymnami na cześć Boga, ich cechą charakterystyczną jest bezinteresowność osoby mówiącej o nic nie prosi, za nic nie dziękuje, niczego nie tłumaczy chwała Pana, jej wyznanie i podkreślenie są na pierwszym miejscu. Przykładem może być psalm Boga naszego chwalcie wszystkie ziemie (Psalm 117 [116]): Wszelki naród, wszelkie plemię, Coście w krąg obsiedli ziemię, Pana z chęcią wyznawajcie, Jemu cześć i chwałę dajcie. Albowiem nas umiłował, Hojnie łaską swą darował, A jego prawda stateczna Nie może być, jeno wieczna 6. Psalm ten ma wiele tłumaczeń. Oto niektóre z nich. Tłumaczenie: Franciszek Karpiński Jednym z psalmów o Syjonie w przekładzie Jana Kochanowskiego jest psalm Kto wstąpi na górę Pańską (Psalm 23 [24]): Cyt. za: C. Miłosz, Historia literatury polskiej do roku 1939, Kraków 1993, s. 86. z łowczych obierzy wyzuje uwolni z myśliwskich sieci J. Kochanowski, Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa 1980, s Boga naszego chwalcie wszystkie ziemie, Daj Mu cześć winną całe ludzkie plemię. 2. Bo litość Jego nad nami stwierdzona, A prawda Pańska wiecznie uiszczona. 3. Chwała bądź Bogu ( ). Tamże, s Tamże, s. 468.

4 Kształcenie polonistyczne 11 Tłumaczenie: Leopold Staff Chwalcie Pana, wszystkie narody, Chwalcie go, wszystkie ludy! Gdyż miłosierdzie jego włada nad nami, A prawda jego trwa na wieki. Tłumaczenie: Roman Brandstaetter Chwalcie Pana, wszystkie ludy, wysławiajcie Go wszystkie narody, bo ogromna jest Jego łaska nad nami, a wierność Pańska trwa po wieczny czas. Alleluja! Tłumaczenie: Wojciech Bąk Chwalcie Pana, wszystkie narody, Głoście Go, wszystkie ludy, bowiem umocniło się nad nami miłosierdzie Jego, a wierność Pana trwa na wieczność. Tłumaczenie: Czesław Miłosz 1. Chwalcie Pana, wszystkie narody, wysławiajcie Go wszystkie ludy. 2. Albowiem można jest nad nami łaska Jego, a wierność Pańska trwa na wieki. Alleluja. Biblijna pochwała pracowitości. A co z pracoholizmem? Omawiając z uczniami wiele utworów, nie zawsze uświadamiamy im, że motywy występujące w literaturze mają swój rodowód właśnie w Biblii. Także symbole wiążące się ze znanymi motywami pojawiają się już w tej księdze. Współcześnie w naszej kulturze symbolem pracowitości są mrówka lub pszczoła, wizerunek ten jest wzmacniany dzięki wielu znanym utworom. Dzieje się tak na przestrzeni wieków, a pisarze wzór ten zaczerpnęli z tradycji biblijnej. W Księdze Mądrości w niejednym miejscu jest mowa o mrówkach i pszczołach, w Księdze Przysłów (Prz 30, 24 25) napisano: Są na ziemi cztery istoty małe, lecz najrozumniejsze z mądrych: lud mrówczy, chociaż bez siły, a w lecie nazbiera żywności, w innym miejscu Księga Przysłów (Prz 6, 6 9) zawiera wyraźne zalecenie, jak należy traktować pracę i od kogo czerpać wzory: zapewniając sobie dostatek, unikając tym samym nędzy. Zasady proste i jednoznaczne. Z kolei w Księdze Syracha (Syr 11, 3) czytamy: Mała jest pszczoła wśród latających stworzeń, lecz owoc jej ma pierwszeństwo pośród słodyczy, a w Księdze Przysłów (Prz 6,8 abc): Idź do pszczoły i przekonaj się, z jaką pilnością i powagą spełnia swoją pracę! Wynik jej trudu jest pożyteczny zarówno dla królów, jak i dla biedaków. Dlatego lubi się ją i ceni jej cudowną, mimo mizernej postaci, zręczność 7 (jest to tekst zawarty w Septuagincie). Oczywiście pracowitość jest za każdym razem podkreślana przez twórców biblijnych i zajmuje pierwsze miejsce wśród cnót przypisywanych pszczołom, ale widzimy, że również rozwaga, rozsądek, zręczność, pilność, a nawet skromność stają się cechami wiązanymi z tym owadem. Topos mrówki i pszczoły znajdziemy także wśród polskich utworów, np. w XVII-wiecznym Świerszczu i pszczole Krzysztofa Niemirycza (Bajki Ezopowe, 1699) wyczytamy, że: Mrówki chleba nie barzo rady pożyczają, Bo go ciężko nabywają. Pytano się świerszcza tedy, Co przez całe lato robił, Że też wtedy i owedy Nic sobie nie przysposobił. Odpowiedział, że skacząc sobie, wyśpiewywał, Aż go miło było słuchać O! rzekła mrówka kto tak przez lato próżnował, ten musi zimie w garść chuchać. Jak więc widać, zgodnie z przyjętym obrazem mrówka jest i pracowita, i rozsądna, ale też oszczędna, żeby nie powiedzieć skąpa. Topos mrówki odnajdujemy oczywiście także w Bajkach i przypowieściach (1779) Ignacego Krasickiego w bajce Wół i mrówki: 7 Wół śmiał się, widząc mrówki w małej pracy skrzętne; Wtem usłyszał od jednej te słowa pamiętne: Z umysłu pracujących szacunek roboty! Ty pracujesz, bo musisz; my, mrówki z ochoty. Cyt. za: W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990, s Septuaginta jest greckim przekładem Biblii dokonywanym w okresie od połowy III wieku do I wieku przed Chrystusem. Do mrówki się udaj, leniwcze, patrz na jej drogi bądź mądry: nie znajdziesz u niej zwierzchnika ni stróża żadnego, ni pana, a w lecie gromadzi swą żywność i zbiera swój pokarm we żniwa. Jak długo, leniwcze, chcesz leżeć? A kiedyż ze snu powstaniesz? Biblijna mądrość człowieka pracowitego zasadza się na prostych prawdach człowiek nie pracuje pod przymusem, lecz z własnej woli; w pracy kieruje się rozsądkiem,

5 12 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik Krasicki podkreśla nie tylko pracowitość mrówek, ale także pracę z własnej woli praca wykonywana z zachowaniem godności to praca podejmowana świadomie, z przekonaniem, dobrowolnie. Na ciekawy koncept wpadł Franciszek Karpiński, którego twórczość od wieków kojarzy nam się z pieśniami do dziś śpiewanymi w kościele. Uczynił mrówki istotami odpowiedzialnymi za pomyślność starożytnej Sparty: Któż wie? Może to mrówki Likurgowi dały Te prawa, które Spartę tak długo trzymały? Tam także z publicznego stołu wszyscy żyli, Tam krwią i życiem swojej całości bronili, Tam, wzięta od rodziców, młodzież się ćwiczyła W powszechnej szkole, matką ojczyzna jej była. Nic dla siebie nie robiąc, zawsze pracowano, Ani obywatela przemożnego znano. Skarbów żadnych nikt nie miał i za spadek cały Cnotę po swych rodzicach dzieci posiadały. Inny poeta, Stanisław Jachowicz, napisał wiersz Szerszeń i pszczoła: Próżne twoje zabiegi, próżne twe mozoły Rzekł gnuśny szerszeń do pszczoły Daremnie z takim trudem napełniasz śpichlerze, Wpadnie człowiek niewdzięczny i wszystko zabierze. Pracując nie pytam się, czy komu, czy sobie, Praca mię uszczęśliwia i dlatego robię. A więc praca staje się źródłem szczęścia. Czy dziś zdajemy sobie z tego sprawę? Myślę, że to dobry temat do rozważań z młodzieżą przy okazji mówienia o motywach biblijnych. Wiele osób (także młodych) pracę uważa za konieczność, dopust boży, zło konieczne. Składając sobie życzenia z okazji różnych świąt, rocznic, życzymy sobie i innym szczęścia, ale czy w domyśle jest także praca? Pracowitość czy to cecha dziś wysoko ceniona? Młodzi ludzie w swoich życiorysach, listach motywacyjnych redagowanych w związku z poszukiwaniem pracy piszą o różnych cechach. Czy jest tam także mowa o pracowitości i na ile jest to stwierdzenie szczere, mające odzwierciedlenie w rzeczywistości? Od pracowitości krok do pracoholizmu uważanego (i słusznie) za cechę szkodliwą i niepożądaną. Jak zatem odróżnić te cechy, gdzie postawić między nimi granicę kiedy można mówić o człowieku pracowitym, zaangażowanym w wykonywanie pracy, kiedy zaś o pracoholiku zatracającym siebie, swoją rodzinę, życie i unieszczęśliwiającym najbliższych? braci Grimm nosi tytuł Królowa pszczół, a więc owad ten odgrywa w utworze kluczową rolę. W poezji dziecięcej znajdziemy wiersz Mrówka Jana Brzechwy: Mucha do mrówki powiada: Jest to okazja nie lada, Stół trzeba odwieźć do szkoły Ty lubisz takie mozoły. Mrówka, Nie mówiąc nikomu ani słówka, Chociaż nie była zbyt rosła, Wzięła stół i do szkoły zaniosła. Warto zwrócić uwagę na inne owady pojawiające się w utworach w opozycji do mrówki, a zwłaszcza pszczoły. We wspomnianych już tekstach są to świerszcz i szerszeń. Ogólnie symbolicznymi przeciwieństwami pszczoły są m.in. stawonogi kłujące, ale niepożyteczne, jak pająk, osa, szerszeń, skorpion, brudne i szkodliwe jak mucha; lecące nie wprost, w powietrznej linii prostej (ang. beeline), lecz zygzakowato, zakosami, jak motyl i ćma. Przysłowie: Pszczoła z kwiatów miód wysysa, a osa jad 8. Skoro o przysłowiach mowa, to jest ich wiele z pracą jako tematem przewodnim. Biernat z Lublina pisał: bez prace nie będą kołacze, praca bogactwa czyni, proznowanie w rychłą nędzę przywodzi są tu tytuły jego utworów, niejednokrotnie weszły do języka i funkcjonują w formie znanych przysłów. Mikołaj Rej znany jest jako dobry gospodarz, dbający o dom, rodzinę, gospodarstwo, nie pominął więc także słów wiążących się z pochwałą pracy. W Krótkiej rozprawie znajdziemy słowa: słabo żnie, kto nie sieje i wskazanie: patrzaj na mrówki, patrzaj i na pszczółki. Nie ma co więc liczyć na przypadkowe szczęście i dobrobyt, bo one są skutkiem pracy. W wierszu O poćciwej pracy a próżnowaniu jeszcze dobitniej wykłada swe przekonania: 8 Roztropna praca przy poćciwej sławie Jest jako przysmak przy wdzięcznej potrawie. Pan Bóg każdemu spożyć obiecuje, W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990, s Topos mrówki i pszczoły występuje także w baśniach (polskich i obcych). Dzieci od najmłodszych lat uczą się, że pszczoła lub mrówka to owady dobre, pożyteczne, pomocne człowiekowi. Kiedy jeden z bohaterów baśni ma rozpoznać dziewczynę pośród wielu tak samo ubranych i zawoalowanych, a tym samym uratować siebie i sprawę, o którą walczy, to pszczoły układają się w kształt aureoli nad głową właściwej kobiety. Mrówki i pszczoły pomagają szewczykowi Dratewce, ratują go, odwdzięczają się za okazaną im pomoc (bo zgodnie z przekonaniami ludowymi, przekazywanymi również przez baśnie, gniazd pszczelich i mrowisk nie należy niszczyć). Jedna z baśni

6 Kształcenie polonistyczne 13 Kto się poćciwie swą pracą sprawuje. ( ) Z poćciwej pracej sława i skarb roście; A to są, wierz mi, oba wdzięczni goście. Jan Kochanowski także docenia, rozumie i sławi wartość pracy. W jego utworach pochwała pracy, jej owoców niejednokrotnie wiąże się z gościnnością, zabawą, odpoczynkiem. Pieśń świętojańska o sobótce jest tego najlepszym przykładem, Panna VI mówi: A kiedy z pola zbierzemy, Tam dopiero odpoczniemy Dołożywszy z wierzchem broga; Już więc, dzieci, jedno Boga! Wtenczas, gościu, bywaj u mnie, Kiedy wszystko najdziesz w gumnie 9 Panna XII chwali wieś, ukazuje jej zalety, oczywiście podkreślając wartość pracy, poczucie dostatku, bezpieczeństwa, na koniec zaś wartość wspólnego odpoczynku i zabawy: Oracz pługiem zarznie w ziemię; Stąd i siebie, i swe plemię, Stąd roczną czeladź i wszytek Opatruje swój dobytek. Jemu sady obradzają, Jemu pszczoły miód dawają; Nań przychodzi z owiec wełna I zagroda jagniąt pełna. On łąki, on pola kosi, A do gumna wszytko nosi. Skoro też siew odprawiemy Komin wkoło obsiędziemy 10. W Panu Tadeuszu romansowa i historyczna akcja rozgrywa się w gościnnym gospodarstwie Sopliców, w którym praca trwa do zachodu słońca i niejednokrotnie mamy jej opisy: 9 I wnet sierpy gromadnie dzwoniące We zbożach, i grabliska suwane po łące Ucichły i stanęły: tak pan Sędzia każe, U niego ze dniem kończą pracę gospodarze. Pan świata wie, jak długo pracować potrzeba; Słońce, Jego robotnik, kiedy znidzie z nieba, Czas i ziemianinowi ustępować z pola. Tak zwykł mawiać pan Sędzia; a Sędziego wola Była ekonomowi poczciwemu świętą, Bo nawet wozy, w które już składać zaczęto Kopę żyta, niepełne jadą do stodoły; Cieszą się z niezwyczajnej ich lekkości woły 11. J. Kochanowski, Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa 1980, s Tamże, s A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, Warszawa 1957, s Kiedy zmienia się sytuacja historyczna i polityczna naszego kraju, praca zaczyna być już nie tylko dobrem osobistym, wykonywanym na prywatny użytek. Nabiera ona wymiaru społecznego, staje się dobrem publicznym, niejednokrotnie świadczy o postawie patriotycznej, ale nadal jej rodowód wywodzi się z Biblii. Często o pracy pisze Maria Konopnicka: Kto dla siebie pracuje, ten siły utraca. Rąk jego, jego ramion znikoma jest praca, A wicher czasu, lecąc szeroko po świecie, Przędzę ową pajęczą uniesie i zmiecie. Kto dla braci pracuje, ma moc za miljony, Rośnie w siłę, jak olbrzym, o ziemię rzucony, Czas mu cegły podaje, utrwala budowę, I kładzie na jej szczycie swe piętno wiekowe 12. Poetka uczy, że Lud i praca to są siły, / A świat cały nimi stoi 13 (Wstań, o dziecię ). January Poźniak, XIV-wieczny prawnik, poeta, przyjaciel Wincentego Pola, ostrzega: praca zbawi, a nie cud (w utworze pod tym samym tytułem). Hasło pracy u podstaw staje się jedną z głównych myśli przewodnich literatów, publicystów, społeczników epoki pozytywizmu. Adam Asnyk kategorycznie stwierdza: ludzie muszą prawdy powszednie zdobywać pracą, podkreśla też, że nawet jeśli za życia nie zostaniesz doceniony, to w sercu pokoleń późniejszych żyć będziesz. Polski noblista, Władysław Reymont, ukazuje piękno ludzkiej pracy, wysiłku i niebiańską nagrodę za wykonywaną pracę w scenie śmierci Boryny. Julian Tuwim w znanym wierszu Wszyscy dla wszystkich uczy dzieci, a w efekcie nas wszystkich, że: Tak dla wspólnej korzyści I dla dobra wspólnego Wszyscy muszą pracować, Mój maleńki kolego. Ewangeliczny obraz ludzkiej pracy, trudu nieprzemijającego, wiecznego, daje Leopold Staff w Dniu pracy (II): Błogosławiona cisza wieczornej godziny, Gdy już ustają trudem znużone ramiona, Gdy pod ciężarem snopów skrzypią wozów dzwona, A koła żłobią bruzdy głębokie wśród gliny; Gdy jutra czeka zwleczon z szopy pług i brona I ciemnymi skrzydłami wiać przestają młyny, Gdy syte bydło pędzą do obór dziewczyny, A krowy mają mlekiem brzemienne wymiona. Wtedy nagrodę bierze każdy trud człowieczy, Ziemia swą wdzięczność daje za znój ludzkiej pieczy. Kto pracował w winnicy, nie jest bez zapłaty. Wtedy bezczynna dusza moja krzepi ręce Na twardy trud i marzy dożynkowe wieńce I jakiejś wielkiej pracy zbiór bujny, bogaty. M. Konopnicka, Linie i dźwięki, Kraków M. Konopnicka, Co słonko widziało, Kraków 2009.

7 14 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik W Drugim Liście do Tesaloniczan św. Paweł napisał wprost: Kto nie chce pracować, niech też nie je! (2 Tes 3, 10). Wróćmy do biblijnego opisu stworzenia świata i obrazu Boga: A gdy Bóg ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął. Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał stwarzając (Rdz 2, 2 3). I to jest może odpowiedź na pytanie o różnicę między dobrym wykonywaniem pracy a pracoholizmem. Jeśli doceniamy wartość odpoczynku, umiemy odpoczywać i wiemy, że jest on nam dany, a tym samym konieczny po pracy, to nie popadliśmy w pracoholizm. Bibliografia 1. Browning W.R.F., Słownik Biblii, Warszawa Bukowski K., Biblia a literatura polska, Warszawa Kochanowski J., Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa Konopnicka M., Co słonko widziało, Kraków Konopnicka M., Linie i dźwięki, Kraków Kopaliński W., Słownik symboli, Warszawa Mickiewicz A., Pan Tadeusz, Warszawa Miłosz C., Historia literatury polskiej do roku 1939, Kraków Stary Testament. Historia zbawienia, przeł. D. Szumska, Paryż Żelazny J., Biblia w twórczości wybitnych przedstawicieli literatury powszechnej i polskiej, Łomża Temat: Wizja Boga i człowieka w wybranych fraszkach Jana Kochanowskiego relikt przeszłości, poglądy z lamusa czy temat ważny i aktualny? Wśród fraszek Jana Kochanowskiego znajdziemy takie, które wyraźnie mówią o Bogu, określają stosunek podmiotu lirycznego, a także samego poety do Stwórcy i jego dzieła. Wiele z nich poszukuje odpowiedzi na pytanie o wartości ważne w życiu, a tym samym zastanawia się nad losem człowieka i jego zadaniem na ziemi. Przyjrzyjmy się kilku fraszkom zaczerpniętym ze wszystkich ksiąg i poszukajmy w nich obrazu Boga, jego stosunku do człowieka i odwrotnie postawy człowieka wobec Boga. Uczniowie znają gatunek, jakim jest fraszka, wiedzą o tej części twórczości poety. Skupiamy się na poszukiwaniu Boga w tekstach i sporządzeniu jego profilu. Nauczyciel przygotowuje teksty dla uczniów. Mogą to być np. poniższe fraszki. O żywocie ludzkim Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy, Fraszki to wszytko, cokolwiek czyniemy; Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy. Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława, Wszystko to minie jako polna trawa; Naśmiawszy się nam i naszym porządkom, Wemkną nas w mieszek, jako czynią łątkom 14. Do Pana Bóg tylko ludzkie myśli wiedzieć może I ku dobremu samże dopomoże; Ale cokolwiek przeciwnego Jemu, Dobrze nie padnie, by więc najmędrszemu. Wszytko wiesz, Panie: zgub, co przeciw Tobie, A zdarz, jako Pan, coś ulubił sobie 15. Na dom w Czarnolesie Panie, to moja praca, a zdarzenie Twoje; Raczyż błogosławieństwo dać do końca swoje! Inszy niechaj pałace marmórowe mają I szczerym złotogłowem ściany obijają, Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gniaździe ojczystym, A Ty mię zdrowiem opatrz i sumnieniem czystym, Pożywieniem ućciwym, ludzką życzliwością, Obyczajmi znośnymi, nieprzykrą starością 16. Człowiek boże igrzysko Nie rzekł jako żyw żaden więtszej prawdy z wieka, Jako kto nazwał bożym igrzyskiem człowieka. Bo co kiedy tak mądrze człowiek począł sobie, Żeby się Bóg nie musiał jego śmiać osobie? On, Boga nie widziawszy, taką dumę w głowie Uprządł sobie, że Bogu podobnym się zowie. On miłością samego siebie zaślepiony, Rozumie, że dla niego świat jest postawiony; On pierwej był, niżli był; on, chocia nie będzie, Przedsię będzie; próżno to, błaznów pełno wszędzie 17. Modlitwa o deszcz Wszego dobrego Dawca i Szafarzu wieczny, Tobie ziemia, spalona przez ogień słoneczny, Modli się dżdża i smętne zioła pochylone, I nadzieja oraczów, zboża upragnione. Ściśni wilgotne chmury świętą ręką swoją, A ony suchą ziemię i drzewa napoją Ogniem zjęte; o, który z suchej skały zdroje Niesłychane pobudzasz, okaż dary swoje! Ty nocną rossę spuszczasz, Ty dostatkiem hojnym Żywej wody dodawasz rzekom niespokojnym. Ty przepaści nasycasz i łakome morze, Stąd gwiazdy żywność mają i ogniste zorze. Kiedy Ty chcesz, wszytek świat powodzią zatonie, A kiedy chcesz, od ognia jako pióro wspłonie J. Kochanowski, Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa 1980, s Tamże, s Tamże, s Tamże, s Tamże, s

8 Kształcenie polonistyczne 15 Grupa III fraszka Na dom w Czarnolesie 1. Wskażcie apostrofę otwierającą utwór i wyjaśnijcie jej sens. 2. Czemu służy zastosowanie wykrzyknika na końcu drugiego wersu? 3. Co posiadają inszy, czyli inni? Jak określicie ich status majątkowy? 4. Czego pragnie podmiot liryczny? Wymieńcie te wartości i nazwijcie je wspólnym określeniem. 5. Jakie wartości zostają sobie przeciwstawione? 6. Cały utwór jest apostrofą. Udowodnijcie to i wskażcie jej adresata. 7. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli, przysłowia. Grupa IV fraszka Człowiek boże igrzysko 1. Jak został nazwany człowiek? Wyjaśnijcie sens tego określenia. 2. Jaką wartość (znaczenie) mają działania człowieka? 3. Odszukajcie we fraszce cechy przypisywane ludziom, zwłaszcza w odniesieniu do Boga. 4. Wyjaśnijcie sens ostatnich dwóch wersów. 5. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli, przysłowia. Uczniowie pracują w grupach. Każda z grup otrzymuje jeden utwór i ma za zadanie odpowiedzieć na pytania i wykonać polecenia przygotowane przez nauczyciela. Odpowiedzi uczniowie poszukują w tekstach, korzystają z potrzebnych słowników. Grupa I fraszka O żywocie ludzkim 1. Jak poeta nazywa to, co człowiek robi na ziemi? 2. Wyjaśnijcie znaczenie słowa fraszka i zastanówcie się, w którym ze znaczeń zostało ono użyte w wierszu. 3. Znajdźcie powtórzenie. Jaką pełni funkcję? 4. Jakie wartości zostały wymienione i jaka jest ich trwałość? 5. Wskażcie porównania i wyjaśnijcie ich znaczenie. 6. Mieszek to woreczek, łątki to kukiełki, marionetki. Dlaczego zostały przywołane i jaki jest ich związek z żywotem ludzkim? 7. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli, przysłowia. Grupa II fraszka Do Pana 1. Jakie cechy przypisuje Bogu podmiot liryczny? 2. Czym zakończy się działanie człowieka niezgodne z porządkiem narzuconym przez Boga? 3. Wskażcie apostrofę. Do kogo jest skierowana i jaką myśl zawiera? 4. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli. Grupa V fraszka Modlitwa o deszcz 1. Znajdźcie określenia dotyczące Boga oraz cechy, którymi się odznacza. 2. Wskażcie apostrofy. Do kogo są skierowane i jaki jest ich sens? 3. Znajdźcie epitety, animizacje, porównania, anafory. Jaką pełnią funkcję? 4. Udowodnijcie, że wiersz jest modlitwą. Wskażcie odpowiednie fragmenty. 5. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli. Po wykonaniu pracy grupy prezentują jej efekty. Każdy zespół na dużym pasku (arkuszu) papieru zapisuje ogólną myśl. Wspólnie sformułowaną po analizie wiersza. Reprezentant każdej grupy najpierw głośno czyta analizowaną fraszkę, a następnie wyjaśnia jej sens, odpowiadając na pytania. Na koniec zostaje odczytana główna myśl utworu sformułowana przez grupę. Uczniowie powinni otrzymać teksty wszystkich fraszek, aby mogli śledzić tok analizy i interpretacji. Praca wspólna. Na podstawie przeprowadzonych prezentacji uczniowie starają się określić, jak Kochanowski ukazywał Boga i człowieka. Jaki wizerunek Boga można odczytać z poznanych fraszek? Dzieci określają także postawę poety jakim człowiekiem jest, w jakiej roli wobec Boga się przedstawia, jak chce żyć, co dla niego jest ważne. Wspólnie zapisujemy notatkę. Praca domowa. Jak sądzisz, czy można powiedzieć, że problematyka poznanych fraszek ma charakter uniwersalny jest ważna i aktualna dla współczesnego czytelnika, którym zazwyczaj jest młody Polak, uczeń gimnazjum lub szkoły ponadgimnazjalnej? Swoją wypowiedź uzasadnij. Zamiast pracy pisemnej można wprowadzić taki temat do dyskusji w klasie.

9 16 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik Słownik Biblii 1 Król Dawid jest chwalony w ST jako idealny król Izraela, w NT jako przodek Mesjasza. Był wnukiem kobiety obcego pochodzenia, Rut, i najmłodszym z ośmiu braci, synów Jessego. Z Księgi Samuela dowiadujemy się o jego występkach i rodzinnych zatargach. Tam też została opisana jego mądrość w czasie konfrontacji z filistyńskim bohaterem Goliatem, po której został zaproszony na dwór Saula, by służyć jako muzyk i uspokajać go w czasie jego maniakalnych napadów. Dawid mocno zaprzyjaźnił się z synem Saula, Jonatanem. Po śmieci Saula królem Judy został Dawid (ok roku p.n.e.), miał on wówczas 30 lat. Najpierw panował siedem lat w Hebronie, zdobył miasto Jerozolimę i zamienił ją w swoją stolicę. Znaczenie Jerozolimy zostało wzmocnione dzięki sprowadzeniu do niej starożytnej Arki Przymierza, wówczas miasto stało się centrum kultowym. Zwieńczeniem tych działań było wzniesienie świątyni jerozolimskiej przez syna Dawida, Salomona (ok. 950 roku p.n.e.). Dawid jest też chwalony jako poeta. Nowy Testament 27 ksiąg tworzących drugą część chrześcijańskiej Biblii. Nie zostały one ułożone w kolejności powstania, ale według poruszanych w nich spraw: najpierw są opowiadania o Jezusie, potem reakcja na niego w życiu pierwotnego Kościoła, dalej znajdziemy listy św. Pawła, z których siedem prawdopodobnie napisał św. Paweł, oraz listy innych wczesnych chrześcijan, na końcu znajduje się Apokalipsa. Jest to chrześcijańska wizja przyszłych zdarzeń i nadziei, sformułowana w postaci listu zaadresowanego do siedmiu Kościołów Azji Mniejszej. Nazwa Nowy Testament znaczy nowe przymierze i nawiązuje do proroctwa Jeremiasza o nowym związku Boga z ludźmi. Jako tytuł zbioru pism nazwa ta pojawia się pod koniec II wieku n.e. Wszystkie pisma NT zostały napisane w helleńskiej grece. Psalmy, Księga Psalmów zbiór 150 samodzielnych poematów i modlitw, niemających kontekstu narracyjnego, znajdujący się w ST. Ich autorstwo jest przypisywane przez tradycję królowi Dawidowi. Współcześnie są uważane za anonimowe kompozycje pochodzące z różnych okresów. Stary Testament nazwa używana przez chrześcijan dla pierwszej części Biblii. Wielu uczonych woli mówić o Biblii hebrajskiej lub Pierwszym Testamencie jako bardziej naturalnych określeniach. ST jest antologią, a nie ujednoliconym dokumentem mającym spójną wymowę teologiczną. Jednym z wielkich osiągnięć współczesnej krytyki było odkrycie, że w księgach historycznych (i nie tylko w nich) istnieje wiele warstw, a główne piętno teologiczne uzyskały w dużo późniejszym okresie w stosunku do wydarzeń w nich opisywanych. ST powstawał w okresie liczącym przynajmniej siedem wieków. Niektóre poetyckie fragmenty, takie jak Księga Sędziów, być może powstały nawet przed 1000 rokiem p.n.e., podczas gdy najmłodsza Księga Daniela została napisana ok. 165 roku p.n.e. Wulgata tłumaczenie Biblii z języków oryginalnych na łacinę, dokonane przez św. Hieronima (w latach n.e.) na prośbę papieża Damazego. Celem tłumaczenia było uporządkowanie różnych istniejących wersji. Stała się ona oficjalną Biblią Kościoła średniowiecznego, mimo że po Hieronimie dokonano paru jej rewizji. 1 Według: W.R.F. Browning, Słownik Biblii, Warszawa 2005.

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Aktywni na start. Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r.

Aktywni na start. Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r. Aktywni na start Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r. Bo ziemia sama z siebie owoc wydaje, najpierw trawę, potem kłos, potem pełne zboże w kłosie. A gdy owoc dojrzeje, wnet się zapuszcza sierp, bo nadeszło

Bardziej szczegółowo

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy 128. Panie mój p r z y c h o d z ę d z i ś, G C serce me skruszone przyjm. G C Skłaniam się przed świętym tronem Twym. e a D D7 Wznoszę ręce moje wzwyż, G C miłość

Bardziej szczegółowo

Człowiek stworzony do szczęścia

Człowiek stworzony do szczęścia Człowiek stworzony do szczęścia 8 1 Cele katechetyczne wymagania ogólne: ukazanie teologicznego i literackiego sensu opisu stworzenia świata z Rdz 2, 4b 10.15 25; przypomnienie nauki Bożej o szczególnej

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Temat: Świat wartości człowieka wolnego, niezależnego w wierszu W. Szymborskiej Możliwości Utwór W. Szymborskiej analizowany na lekcji daje uczniom i nauczycielowi

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19)

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R.

Bardziej szczegółowo

1 Zagadnienia wstępne

1 Zagadnienia wstępne 1 Zagadnienia wstępne 2 W ramach powtórki księgi protokanoniczne pisma, które od początku były uznawane przez wszystkie gminy chrześcijańskie za natchnione protokanoniczność nie oznacza, że księgi te mają

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Słowo wstępne. Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2)

Słowo wstępne. Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2) Słowo wstępne Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2) Człowiek od początku przez Boga powołany do pracy: uczyńmy

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego,

A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego, Lekcja 6 na 11 lutego 2017 A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego, Jezusa Chrystusa (1 Tesaloniczan

Bardziej szczegółowo

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA KS. JERZY LECH KONTKOWSKI SJ NA GÓRZE PRZEMIENIENIA Modlitewnik dla dorosłych Wydawnictwo WAM KSIĘGA MODLITW ZNAK KRZYŻA W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen. MODLITWA PAŃSKA Ojcze nasz, któryś jest

Bardziej szczegółowo

2. Czy jestem patriotą? Karol Wojtyła *** [Ziemia trudnej jedności]. Quiz wiedzy o naszej ojczyźnie

2. Czy jestem patriotą? Karol Wojtyła *** [Ziemia trudnej jedności]. Quiz wiedzy o naszej ojczyźnie a. 2. Czy jestem patriotą? Karol Wojtyła *** [Ziemia trudnej jedności]. Quiz wiedzy o naszej ojczyźnie a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości Uczeń: zna sylwetki znanych Polaków, którzy byli patriotami, wie,

Bardziej szczegółowo

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA Tekst biblijny: Dz. Ap. 16,19 36 Tekst pamięciowy: Dz. Ap. 16,31 ( ) Uwierz w Pana Jezusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom. Bóg chce, abyś uwierzył w Jego Syna, Jezusa

Bardziej szczegółowo

Ziemia. Modlitwa Żeglarza

Ziemia. Modlitwa Żeglarza Ziemia Ziemia, którą mi dajesz, nie jest fikcją ani bajką, Wolność którą mam w Sobie Jest Prawdziwa. Wszystkie góry na drodze muszą, muszą ustąpić, Bo wiara góry przenosi, a ja wierzę Tobie. Ref: Będę

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA CZYTAŃ BIBLIJNYCH tylko na Msze św. z formularzem o św. Janie Pawle II.

PROPOZYCJA CZYTAŃ BIBLIJNYCH tylko na Msze św. z formularzem o św. Janie Pawle II. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Liturgia Godzin ] PROPOZYCJA CZYTAŃ BIBLIJNYCH tylko na Msze św. z formularzem o św. Janie Pawle II. 1 / 8 W pozostałych

Bardziej szczegółowo

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego Jezus do Ludzkości Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego źródło: www.thewarningsecondcoming.com tłumaczenie: www.armiajezusachrystusa.pl Modlitwa Litanii 1 Ochrona

Bardziej szczegółowo

słowo Biblia pochodzi od greckiego słowa biblos, które z kolei miało swoje źródło w języku egipskim, gdzie oznaczało albo papirus

słowo Biblia pochodzi od greckiego słowa biblos, które z kolei miało swoje źródło w języku egipskim, gdzie oznaczało albo papirus Powtórzenie wiadomości o Biblii (Nowy Testament) słowo Biblia pochodzi od greckiego słowa biblos, które z kolei miało swoje źródło w języku egipskim, gdzie oznaczało albo papirus (służący wówczas między

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz I Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić Tekst zaproszenia Tekst 1 Mamy zaszczyt zaprosić Sz.P. Na uroczystość PIERWSZEGO PEŁNEGO UCZESTNICTWA WE MSZY ŚIĘTEJ Naszej córki Leny Kardas która odbędzie się dnia 5 maja 2015o godz. 9.30 w kościele

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum Autor: Wioletta Rafałowicz. Temat: Największa jest miłość - Hymn o miłości Św. Pawła.

Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum Autor: Wioletta Rafałowicz. Temat: Największa jest miłość - Hymn o miłości Św. Pawła. Strona1 Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum Autor: Wioletta Rafałowicz Temat: Największa jest miłość - Hymn o miłości Św. Pawła. Cele lekcji: uczeń określa postawę podmiotu lirycznego, formę wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

Archidiecezjalny Program Duszpasterski. Okres PASCHALNy. ROK A Propozycje śpiewów

Archidiecezjalny Program Duszpasterski. Okres PASCHALNy. ROK A Propozycje śpiewów Archidiecezjalny Program Duszpasterski Okres PASCHALNy ROK A Propozycje śpiewów Poznań 2007/2008 21 WIELKI CZWARTEK W. W Krzyżu cierpienie; A myśmy się chlubić powinni (antyfona śpiewana na przemian z

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenia Parafialne 15 maja 2016

Ogłoszenia Parafialne 15 maja 2016 15.05.2016 Niedziela Zesłania Ducha Świętego Ogłoszenia Parafialne 15 maja 2016 W następną niedzielę Uroczystość Trójcy Przenajświętszej. I Komunia Święta w naszej Parafii o 10.00 dla klasy III A, a o

Bardziej szczegółowo

CREDO. Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje. Warszawa, 2010

CREDO. Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje. Warszawa, 2010 Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje CREDO Warszawa, 2010 I dzień Zwiastowanie W: Jahwe, ja wiem, jesteś tu (176) Ty BoŜe wszystko wiesz (516) Wstanę i pójdę dziś D: Składamy Ci Ojcze (824)

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII?

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Cele ogólne: kształcenie umiejętności wskazywania cech, podobieństw

Bardziej szczegółowo

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Witamy serdecznie Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim, nieobliczonym na zysk,

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klasy IV. I. Podstawowe:

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klasy IV. I. Podstawowe: Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klasy IV I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności, które są efektem samodzielnej

Bardziej szczegółowo

ROK SZKOLNY 2016/2017

ROK SZKOLNY 2016/2017 ROK SZKOLNY 2016/2017 Podstawowe kryteria przedmiotowego systemu oceniania z religii dla klas III Ocena celująca spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą; posiadane wiadomości łączy ze sobą w systematyczny

Bardziej szczegółowo

JESTEŚ KRÓLEM CHRYSTUS PAN PRZYSZEDŁ NA ŚWIAT. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Królem jest Bóg.

JESTEŚ KRÓLEM CHRYSTUS PAN PRZYSZEDŁ NA ŚWIAT. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Królem jest Bóg. ARCHANIOŁ BOŻY GABRIEL DOBRY BOŻE 1. Archanioł Boży Gabriel, posłan do Panny Maryi. Z majestatu Trójcy świętej, tak sprawował poselstwo k Niej. Zdrowaś, Mario, łaskiś pełna, Pan jest z Tobą, to rzecz pewna.

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 ks. XI 1. Wyznania nie informują Boga, o czym i tak wie, lecz są wyrazem miłości Augustyna do Boga jako Ojca. 2. Augustyn pragnie poznać Prawo

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016 Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Wielkiego Postu 2016... 2 Spotkania na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016: 1 Niedziela Wielkiego Postu [C]... 3 LITURGIA DOMOWA 2 Niedziela Wielkiego

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiot: religia Klasa: druga szkoły podstawowej Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 32 Środki dydaktyczne:

Bardziej szczegółowo

Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły. Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska

Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły. Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi w Bełżycach Oto nasza szkoła

Bardziej szczegółowo

Schola Gregoriana Sancti Casimiri

Schola Gregoriana Sancti Casimiri WARSZTATY CHORAŁOWE TRADICAMP Schola Gregoriana Sancti Casimiri PROPRIUM MISSAE Msza o Trójcy Przenajświętszej Niech będzie błogosławiona Święta Trójca i nierozdzielna Jedność, wyznawajmy ją, albowiem

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z katechezy dla uczniów klas I IV szkoły Podstawowej w Mysłowicach.

Wymagania edukacyjne z katechezy dla uczniów klas I IV szkoły Podstawowej w Mysłowicach. Wymagania edukacyjne z katechezy dla uczniów klas I IV szkoły Podstawowej w Mysłowicach. Klasa IV I. ocena celująca: Wszystkie punkty jak do oceny bardzo-dobrej, oraz udział w konkursach, zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA

ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA s. M. Renata Pawlak, prezentka s. M. Aurelia Patrzyk, prezentka ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA wiek: klasy IV - VI czas: 45 minut cele ogólne: dydaktyczny: zapoznanie z osobą Sł. B. Zofii Czeskiej

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca:

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca: 1. Na krzyżyku, na stojąco odmawiamy Wierzę w Boga. 2. Odmawiamy Ojcze nasz. 3. Teraz mamy trzy paciorki na każdym z nich odmawiamy Zdrowaś Maryjo Pierwsza modlitwa to jest modlitwa za pogłębienie wiary,

Bardziej szczegółowo

ŚPIEWNIK SCHOLA DZIECIĘCA NIEBIAŃSKIE DZIECI. przy PARAFII POD WEZWANIEM PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO I NMP KRÓLOWEJ POLSKI W SOMONINIE WŁASNOŚĆ:

ŚPIEWNIK SCHOLA DZIECIĘCA NIEBIAŃSKIE DZIECI. przy PARAFII POD WEZWANIEM PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO I NMP KRÓLOWEJ POLSKI W SOMONINIE WŁASNOŚĆ: ŚPIEWNIK SCHOLA DZIECIĘCA NIEBIAŃSKIE DZIECI przy PARAFII POD WEZWANIEM PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO I NMP KRÓLOWEJ POLSKI W SOMONINIE WŁASNOŚĆ: IMIĘ...... NAZWISKO...... KLASA...... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Bardziej szczegółowo

Ogólne kryteria oceniania z religii

Ogólne kryteria oceniania z religii Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy czwartej szkoły podstawowej Rok szkolny 2016/2017 Obszary aktywności ucznia podlegające ocenie 1.Pisemne prace klasowe-po zakończonym dziale, obejmujące

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu www.epifania.pl Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim,

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia pierwszego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia pierwszego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia pierwszego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

Ludzkość w szponach zmysłów i szatana. Motyw grzesznego życia w literaturze i sztuce wieków średnich

Ludzkość w szponach zmysłów i szatana. Motyw grzesznego życia w literaturze i sztuce wieków średnich Ludzkość w szponach zmysłów i szatana. Motyw grzesznego życia w literaturze i sztuce wieków średnich 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna motyw grzesznego życia obecny w literaturze i sztuce średniowiecza,

Bardziej szczegółowo

16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże

16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże 16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże Kto wstąpi na górę Pana, kto stanie w Jego świętym miejscu? Człowiek

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności. Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Prowadzi zeszyt i odrabia zadania domowe. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Bardziej szczegółowo

YK KKK

YK KKK YK 367-377 KKK 2197-2257 1 1 brzmienie Wj 20, 12 Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie. Pwt 5, 16 Czcij swego ojca i swoją matkę, jak ci nakazał Pan, Bóg

Bardziej szczegółowo

DUCH ŚWIĘTY O DZIEWCZYNCE U STUDNI

DUCH ŚWIĘTY O DZIEWCZYNCE U STUDNI SPOTKANIE 5 DUCH ŚWIĘTY Dla ułatwienia poszczególne zadania oznaczone są symbolami. Legenda pozwoli Ci łatwo zorientować się w znaczeniu tych symboli: O DZIEWCZYNCE U STUDNI Mała dziewczynka stała z dziadkiem

Bardziej szczegółowo

Karolina Milczarek Kl. 3TL

Karolina Milczarek Kl. 3TL Karolina Milczarek Kl. 3TL Jest to osoba -będąca w kontakcie z Bogiem, - będąca jego ustami na ziemi, -wysłannik Boga Od początków dziejów Izraela prorocy odgrywali wiodącą rolę w historii biblijnej. To

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Uczniowie otrzymują na kartkach (lub katecheta przypina na tablicy) rebus 1 :

Uczniowie otrzymują na kartkach (lub katecheta przypina na tablicy) rebus 1 : Spragnieni wody i miłości Scenariusz lekcji religii przygotowującej do Kolędników Misyjnych 2014 Cele katechetyczne wymagania ogólne: ukazanie potrzeby działalności misyjnej w Indiach; zachęcanie uczniów

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Bożego Narodzenia 2015/16... 3 Spotkania na uroczystości i niedziele Okresu Bożego Narodzenia 2015/16: LITURGIA DOMOWA Uroczystość Bożego Narodzenia

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji patriotycznej. Zakres treści tematu : Kształtowanie postawy patriotycznej u młodzieży. Wyjaśnienie Kim jest patriota?

Scenariusz lekcji patriotycznej. Zakres treści tematu : Kształtowanie postawy patriotycznej u młodzieży. Wyjaśnienie Kim jest patriota? Scenariusz lekcji patriotycznej Szkoła: Gimnazjum Czas: 45 min. Temat: Co to znaczy być patriotą? Zakres treści tematu : Kształtowanie postawy patriotycznej u młodzieży. Wyjaśnienie Kim jest patriota?

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Nowenna do Chrystusa Króla Autor: sylka /04/ :21

Nowenna do Chrystusa Króla Autor: sylka /04/ :21 Nowenna do Chrystusa Króla Autor: sylka1989-07/04/2011 21:21 NOWENNA KU CZCI JEZUSA PRAWDZIWEGO KRÓLA Ta prosta nowenna jest szczególnym hojnym darem naszego Pana. W związku z tym Jezus da wyjątkowe tajemnice

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY Czytanie - oto najlepszy sposób uczenia się. Aleksander Puszkin Sukces jednostek i społeczeństw zależy od ich wiedzy. Kluczem do wiedzy wciąż jest czytanie.

Bardziej szczegółowo

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Czy Duch Święty jest siłą wypływającą od Boga, czy też boską Osobą równą Ojcu i Synowi? Czy ta kwestia ma znaczenie i czy wpływa ona na nasze relacje z Bogiem? Jezus i Duch:

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić?

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić? Egzamin maturalny na poziomie podstawowym. Jak sformułować stanowisko i właściwie je uzasadnić? PODSTAWOWE INFORMACJE Rozprawka na poziomie podstawowym jest formą wypowiedzi pisemnej na podany temat, która

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ NR. 1 im. JANA PAWŁA II W BEŁŻYCACH. SZKOŁA PODSTAWOWA KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII

ZESPÓŁ SZKÓŁ NR. 1 im. JANA PAWŁA II W BEŁŻYCACH. SZKOŁA PODSTAWOWA KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII ZESPÓŁ SZKÓŁ NR. 1 im. JANA PAWŁA II W BEŁŻYCACH. SZKOŁA PODSTAWOWA KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA IV Program AZ-2-01/10. Ocena dopuszczająca

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

Wymagania zgodne z programem AZ /1 i AZ-2-01/1

Wymagania zgodne z programem AZ /1 i AZ-2-01/1 WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Z RELIGII Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1 Klasa II Ocena Wymagania programowe Uczeń: celujący - zna dobrze historię zbawienia od stworzenia

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

P I K N I K P A R A F I A L N Y (2016)

P I K N I K P A R A F I A L N Y (2016) P I K N I K P A R A F I A L N Y (2016) *** SCHOLA ŚWIĘTEGO JÓZEFA *** 1 Jak Dawid (fis) 2 Duchu Święty przyjdź (C) 3 Nadzieja (D) 4 Wszyscy ludzie klaszczą w dłonie (B) 5 Wszystkie narody klaskajcie w

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Jezus przewyższa wszystkich, ponieważ jest Synem Bożym Ewangelia na 2. Niedzielę Adwentu

Spis treści. Jezus przewyższa wszystkich, ponieważ jest Synem Bożym Ewangelia na 2. Niedzielę Adwentu Wprowadzenie ADWENT I NARODZENIE PAŃSKIE Dzień Pański, który przemienia lęk w radość Ewangelia na 7. Niedzielę Adwentu Jezus przewyższa wszystkich, ponieważ jest Synem Bożym Ewangelia na 2. Niedzielę Adwentu

Bardziej szczegółowo

Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej

Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej Co odróżnia szkoły chrześcijański? Zapisz trzy rzeczy, które - twoim zdaniem odróżniają szkołę chrześcijańską od innych szkół. Podziel się swoimi przemyśleniami

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowy Projekt Filmowy Learning Through Film. Scenariusz zajęć edukacyjnych dla klas gimnazjalnych na podstawie filmu pod tytułem

Międzynarodowy Projekt Filmowy Learning Through Film. Scenariusz zajęć edukacyjnych dla klas gimnazjalnych na podstawie filmu pod tytułem 1 Międzynarodowy Projekt Filmowy Learning Through Film Scenariusz zajęć edukacyjnych dla klas gimnazjalnych na podstawie filmu pod tytułem 2 Temat: Inni czy tacy sami? - rozmawiamy o bohaterach filmu.

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia KLASA I ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia kryteriów na ocenę dopuszczającą ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: odróżnia modlitwę

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY TEMAT WYMIAR SPORTU W ŻYCIU CHRZEŚCIJANINA CZEŚĆ OGÓLNY

KONSPEKT KATECHEZY TEMAT WYMIAR SPORTU W ŻYCIU CHRZEŚCIJANINA CZEŚĆ OGÓLNY Stanisław Wróblewski MWSD V KONSPEKT KATECHEZY TEMAT WYMIAR SPORTU W ŻYCIU CHRZEŚCIJANINA CZEŚĆ OGÓLNY 1. Cel ogólny katechezy Ukazanie sportu jako możliwości dojścia do Boga 2. Cele operacyjne. Uczeń

Bardziej szczegółowo

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam 3 Spis treści Przedmowa.... 5 CZĘŚĆ PIERWSZA Otwórzcie drzwi wiary! 1. Drzwi wiary są otwarte...

Bardziej szczegółowo

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Jesteśmy dziećmi Boga Poradnik metodyczny do religii dla klasy 0

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Jesteśmy dziećmi Boga Poradnik metodyczny do religii dla klasy 0 KOCHAMY DOBREGO BOGA Jesteśmy dziećmi Boga Poradnik metodyczny do religii dla klasy 0 Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Spis treści Ogólna prezentacja podręcznika Jesteśmy dziećmi Boga...3 Program

Bardziej szczegółowo

Świat naszym domem. Mała Jadwinia nr 29

Świat naszym domem. Mała Jadwinia nr 29 o mała p Mała Jadwinia nr 29 Świat naszym domem Cieszę się, Boże, z serca całego, żeś dał świat piękny dla dziecka Twego. Nie będę śmiecić, mój dobry Panie, Niech ten świat zawsze pięknym zostanie. Opracowała

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte 2 Wstęp

Pismo Święte 2 Wstęp Pismo Święte 2 Wstęp Wiadomości wstępne o Biblii 1. Tytuł: Biblia 2. Autor: Duch Święty 3. Spis treści: S.T. i N.T. 4. Bohater: Jezus Chrystus 5. Cechy charakterystyczne 6. Co zrobić z Biblią? Wiadomości

Bardziej szczegółowo

Temat: Nasze państwo nasze prawa.

Temat: Nasze państwo nasze prawa. Konspekt zajęć Edukacja dla bezpieczeństwa Dane informacyjne: Data: Miejsce zajęć: Czas trwania: 2x45min Prowadząca: mgr Marta Romanowska Klasa: 2a ZSZ Temat: Nasze państwo nasze prawa. Cele ogólne; Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Skamandryci. Wiersze wybranych przedstawicieli grupy

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Skamandryci. Wiersze wybranych przedstawicieli grupy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Skamandryci Wiersze wybranych przedstawicieli grupy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl

Bardziej szczegółowo