Biblia w uczniowskich lekturach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biblia w uczniowskich lekturach"

Transkrypt

1 8 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik Biblia w uczniowskich lekturach Teresa Zawisza-Chlebowska, autorka licznych publikacji Przez lata Biblia była nieobecna w polskiej szkole powojennej. Oczywiście nieobecna w sposób oficjalny nie zapisano jej w programach nauczania, nie zamieszczono o niej informacji w podręcznikach uczniowskich. Była jednak obecna przez cały czas: w utworach literackich, malarstwie, rzeźbie, architekturze, muzyce. Nawet jeśli zgodnie z programem nie omawiano zagadnień biblijnych, one same wydostawały się z rozmaitych tekstów kultury i podczas zajęć były obecne, choć często nie były analizowane. Do roku 1989 sięgano do tekstów antycznych i innych starożytnych tekstów kultury. Kultura była okaleczona i jak gdyby kulawa. Dopiero po wielkim przełomie, czyli po odzyskaniu przez nasz kraj w pełni niepodległości, sięgnięto do korzeni kultury europejskiej i wprowadzono zagadnienia biblijne do programów, podręczników, a tym samym na zajęcia. Dziś już nikogo nie dziwi, że Biblia jest obecna na lekcjach języka polskiego, plastyki, muzyki, wiedzy o kulturze, a historia odzyskała pełne oblicze kulturowe. Na temat motywów biblijnych w literaturze i szerzej kulturze napisano mnóstwo książek. Przyjrzyjmy się zatem pewnemu wycinkowi zagadnień, z którymi nasi uczniowie mogą lub powinni się zetknąć w trakcie nauki szkolnej. Krótka historia psalmów biblijnych Psalm (grec. psalmós od psallo wprawiać w ruch struny instrumentu muzycznego ) to poemat wykonywany przy akompaniamencie muzyki. W Biblii psalmy są żydowskimi pieśniami natchnionymi przez Boga, wchodzą w skład Starego Testamentu i stały się modlitwami narodu wybranego. Starotestamentowe psalmy nie zostały stworzone przez jednego autora ani nie powstały w tym samym czasie. Badacze przyjmują, że psałterz hebrajski zaczął formować się w wieku XI przed Chrystusem, a obecny kształt przyjął w IV wieku p.n.e. Aktualnie autorstwo największej liczby psalmów, bo aż 73, przypisuje się królowi Dawidowi (panującemu ok ). Był on natchnionym

2 Kształcenie polonistyczne 9 FOT. Fotolia twórcą liturgii izraelskiej oraz pieśniarzem i (zgodnie z tradycją) śpiewał psalmy przy akompaniamencie harfy przed Arką Przymierza. Psalmy występują także w Nowym Testamencie i są to pieśni chrześcijańskie natchnione przez Ducha Świętego. (Współcześnie przyjęło się w literaturze pięknej nazywać psalmem pieśń wzorowaną na psalmach starotestamentowych i dlatego możemy mówić, że psalmy nadal powstają). Ze względu na różne tłumaczenia Biblii i związaną z tym tradycję przyjmuje się podwójne numerowanie psalmów: pierwsza liczba jest nadawana według Biblii hebrajskiej, a drugi numer, o jeden niższy, w nawiasie według Wulgaty, czyli łacińskiego tekstu Biblii pochodzącego z IV V wieku naszej ery (np. Psalm 51 [50]). W psałterzu wyróżniamy kilka grup psalmów: błagalne (to najliczniejsza grupa jest ich 58), dziękczynne (18), pochwalne (21), królewskie (10), o Syjonie (7), mądrościowe (19), pieśni wstępowań. Psalmy powstawały prawie przez siedem wieków: od XI do IV wieku, były niegdyś i są obecnie modlitwami narodu wybranego, a zatem są do dziś tekstami liturgicznymi chrześcijan duchowieństwa, zakonów, ludzi świeckich. Jest to dowód ich wiecznej aktualności i nieprzemijalności. Mają jednak również wymiar kulturowy. Są one fenomenem tak fascynującym, ponieważ stanowią doskonałą identyfikację całej społeczności Izraela. W psalmach, jak w zwierciadle, rozpoznaje się jednostka i naród. Każdy bez względu na to, czy jest królem Izraela, kapłanem, pasterzem czy pustynnym nomadem czyta w psalmach o sobie. Cały Izrael w święto doroczne oraz na sobotnich zgromadzeniach liturgicznych śpiewając psalmy, przygląda się własnej historii i rozpoznaje więź wspólnoty. Psalmy są zapisem tożsamości Izraela. Ale nie tylko to. Psalmy, będąc dowodem osobistym konkretnej jednostki i konkretnego narodu, są jednocześnie niezrównanym wyrazem uniwersalizmu rzeczywistości ludzkiej. Ów paradoks, owa sprzeczność konkretu i powszechności, jest w psalmach pozorna jak zresztą w każdym wielkim dziele. Tam, gdzie one dochodzą wspólnie do głosu, rodzi się nagle niepowtarzalność dzieła, jego jedyność i uniwersalność. Przecież niepowtarzalność piramid egipskich nie jest wynikiem okrucieństwa Cheopsa! Faraon, absolutny władca, pan życia i śmierci, nakazał niezliczonym rzeszom poddanych spławić Nilem tysiące kilometrów, aż spod dzisiejszego Assuanu, ogromne bloki granitu, szlifować je tak precyzyjnie, ażeby nie dostawało się w szczeliny nawet powietrze, i wznosił ten swój oszalały grób ku niebu. Ale nie z powodu okrucieństwa faraona piramida i sfinks są wieczne! Są wieczne, ponieważ w tym szaleńczym wysiłku rozpoznawał się cały naród poszukujący we wzniesionym ku niebu grobie swojej nieśmiertelności. Piramida i strzegący grobu sfinks stały się zwornikiem spinającym i niosącym cywilizację. Tak tylko mógł zajaśnieć na greckim wzgórzu Partenon, a łagodne niziny Zachodniej Europy mogły zabłysnąć gwiazdami katedr, które jakże piękne nazywano mappa caeleorum, mapą niebieską. Stanowiły one bowiem odbicie całego stworzonego uniwersum 1. 1 Cyt. za: K. Bukowski, Biblia a literatura polska, Warszawa 1990, s Jan Kochanowski i jego Psałterz Dawidów Postać Jana Kochanowskiego jest niezwykle ciekawa z wielu względów. Należy pamiętać i uświadomić uczniom, że człowiek ten zaliczał się do elity intelektualnej. Przede wszystkim był niesamowicie wykształcony, znał wiele języków, otrzymał klasyczne wykształcenie z łaciny i sztuk wyzwolonych. Do ukończenia 30. roku życia pędził żywot studenta podróżnika, odbył studia w Krakowie, Królewcu, Padwie; znał Włochy, Niemcy, Francję. Następnie rozpoczął karierę dworzanina, a zatem służył na dworach zarówno świeckich, jak i kościelnych magnatów, był sekretarzem (krótko) króla Zygmunta Augusta aż do osiągnięcia wieku 40-latka. Wtedy ożenił się i osiadł w dziedzicznym majątku Czarnolesie. Gdyby ten żywot porównać do życia dzisiejszych młodych ludzi, to byłby on nie do osiągnięcia przez większość współczesnych młodzieńców i młodych mężczyzn. Na uwagę zasługuje to, że młody Kochanowski wiele podróżował, spotykał najwybitniejszych i najznamienitszych ludzi swej epoki, był blisko problemów, sporów, wydarzeń w Polsce i w Europie. Znał doskonale wydarzenia związane z reformacją, ale stronił od teologicznych rozważań, a zwłaszcza sporów. Utrzymywał bliskie kontakty zarówno z przedstawicielami reformacji, jak i z katolikami. Był przede wszystkim humanistą człowiekiem poszukującym złotego środka, czerpiącym z doświadczeń poetów i filozofów antycznych. Dzięki temu jego twórczość, a zwłaszcza wiersze religijne, mają walory ekumeniczne pozostają akceptowane przez protestantów i katolików. Jako humanista, znawca antyku reprezentował postawę stoicką wobec świata i jego niespodzianek, a jednocześnie cechowały go głęboka wiara i uwielbienie Boga. Dostrzegał jego obecność we wszystkich przejawach życia na ziemi, a afirmacja świata równała się w jego twórczości z miłością do Boga. Poeta uważał, że w doskonałości wszelkiego stworzenia uobecnia się siła, nieomylność i łaskawość Stwórcy. Od początku swej twórczości był poetą dwujęzycznym swobodnie pisał po łacinie i w języku polskim, dokonywał też przekładów z greki i łaciny. Do dzisiejszych czasów jego poetycka przeróbka psalmów funkcjonuje w kościele, choć nie zawsze i nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że modlą się słowami Psałterza Dawidów, czyli wierszami Jana z Czarnolasu powstałymi w 1579 roku. Kochanowski nad przekładem psalmów i stworzeniem Psałterza Dawidów pracował blisko 10 lat (niektórzy badacze twierdzą, że co najmniej 8). Dzieło to obejmuje jedną trzecią jego spuścizny poetyckiej. Jan Kochanowski posłużył się łacińskimi wierszami Buchanana, szkockiego humanisty, napisanymi w stylu horacjańskim i wykorzystującymi tematy zaczerpnięte z psalmów; zapoznał się także z ówczesnymi polskimi i europejskimi

3 10 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik przekładami. Teksty poety renesansowego stały się tak popularne, że do wszystkich skomponowano muzykę, a Mickiewicz w wykładzie wygłoszonym w Collège de France w 1840 roku stwierdził, że Kochanowski w przekładzie psalmów jest natchniony, szlachetny, jest jasny i przejrzysty w swym stylu, jego tok poetycki jest śmiały, jego postawa swobodna i dumna nosi piętno jakiejś wiekowości, kapłańskiej dostojności 2. Jednym z najbardziej znanych psalmów i do dziś śpiewanych w kościele jest psalm Kto się w opiekę poda Panu swemu (Psalm 91 [90]) należący do psalmów mądrościowych: Kto się w opiekę poda Panu swemu A całym prawie sercem ufa Jemu, Śmiele rzec może: Mam obrońcę Boga, Nie będzie u mnie straszna żadna trwoga. Ciebie on z łowczych obierzy wyzuje 3 I w zaraźliwym powietrzu ratuje; W cieniu swych skrzydeł zachowa cię wiecznie Pod Jego pióry ulężesz bezpiecznie. Stateczność Jego tarcz i puklerz mocny, Za którym stojąc na żaden strach nocny, Na żadną trwogę ani dbaj na strzały, Którymi sieje przygoda w dzień biały. Stąd wedla ciebie tysiąc głów polęże, Stąd drugi tysiąc; ciebie nie dosięże Miecz nieuchronny, a ty przedsię swymi Oczyma ujźrzysz pomstę nad grzesznymi. I żeś rzekł Panu: Tyś nadzieja moja, Iż Bóg nawysszy jest ucieczka twoja Nie dostąpi cię żadna zła przygoda Ani się znajdzie w domu twoim szkoda. Aniołom swoim każe cię pilnować, Gdziekolwiek stąpisz, którzy cię piastować Na ręku będą, abyś idąc drogą Na ostry krzemień nie ugodził nogą 4. Psalmy o Syjonie były śpiewane przez pątników, którzy zmierzali do Jerozolimy. Za panowania króla Dawida Jerozolima była stolicą Izraela, do tego miasta w XI wieku p.n.e. król Dawid przeniósł Arkę Przymierza z tablicami zawierającymi 10 przykazań. Miasto stało się więc narodowym sanktuarium. Jedno ze wzgórz Jerozolimy to Syjon, na tej właśnie górze następca Dawida król Salomon, wzniósł świątynię. I ziemia, i cokolwiek na niej się najduje, I co pod niebem mieszka, i co się buduje, Wszystko Panu należy; On rękami swemi Grunt na morzu założył niewzruszonej ziemi. Kto dostąpi Twej góry, o wszechmocny Panie, Albo na miejscu Tobie poświęconym stanie? Ten, kto rękę niewinną i serce zachował, Ten, co kłamstwa i krzywych przysiąg się warował. Taki błogosławieństwo od Pana odnosi I ma łaskawe ucho, o cokolwiek prosi. Tymi stopniami Góry świętej dostąpiemy I twarz Pańską (da Pan Bóg!) na oko ujźrzemy. Otwórzcie się, wysokie, niedobyte brony, Król wieczny się przybliża, król niewysłowiony. Który niewysłowiony, który to król wieczny, Pan mocny i szerokiej władze, Pan waleczny. Otwórzcie się, wysokie, niedobyte brony, Król wieczny się przybliża, król niewysłowiony. Który niewysłowiony, który to król wieczny, Król wieczny, Pan zastępów i Sprawca waleczny 5. Psalmy pochwalne tworzono i śpiewano dla uświetnienia świąt izraelskich. W tekstach często powtarzają się dwa zwroty: Hallelu-Jah (Alleluja), co oznacza chwalcie Pana, oraz Aman (Amen), czyli niech się tak stanie. Psalmy pochwalne (jak nazwa wskazuje) są hymnami na cześć Boga, ich cechą charakterystyczną jest bezinteresowność osoby mówiącej o nic nie prosi, za nic nie dziękuje, niczego nie tłumaczy chwała Pana, jej wyznanie i podkreślenie są na pierwszym miejscu. Przykładem może być psalm Boga naszego chwalcie wszystkie ziemie (Psalm 117 [116]): Wszelki naród, wszelkie plemię, Coście w krąg obsiedli ziemię, Pana z chęcią wyznawajcie, Jemu cześć i chwałę dajcie. Albowiem nas umiłował, Hojnie łaską swą darował, A jego prawda stateczna Nie może być, jeno wieczna 6. Psalm ten ma wiele tłumaczeń. Oto niektóre z nich. Tłumaczenie: Franciszek Karpiński Jednym z psalmów o Syjonie w przekładzie Jana Kochanowskiego jest psalm Kto wstąpi na górę Pańską (Psalm 23 [24]): Cyt. za: C. Miłosz, Historia literatury polskiej do roku 1939, Kraków 1993, s. 86. z łowczych obierzy wyzuje uwolni z myśliwskich sieci J. Kochanowski, Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa 1980, s Boga naszego chwalcie wszystkie ziemie, Daj Mu cześć winną całe ludzkie plemię. 2. Bo litość Jego nad nami stwierdzona, A prawda Pańska wiecznie uiszczona. 3. Chwała bądź Bogu ( ). Tamże, s Tamże, s. 468.

4 Kształcenie polonistyczne 11 Tłumaczenie: Leopold Staff Chwalcie Pana, wszystkie narody, Chwalcie go, wszystkie ludy! Gdyż miłosierdzie jego włada nad nami, A prawda jego trwa na wieki. Tłumaczenie: Roman Brandstaetter Chwalcie Pana, wszystkie ludy, wysławiajcie Go wszystkie narody, bo ogromna jest Jego łaska nad nami, a wierność Pańska trwa po wieczny czas. Alleluja! Tłumaczenie: Wojciech Bąk Chwalcie Pana, wszystkie narody, Głoście Go, wszystkie ludy, bowiem umocniło się nad nami miłosierdzie Jego, a wierność Pana trwa na wieczność. Tłumaczenie: Czesław Miłosz 1. Chwalcie Pana, wszystkie narody, wysławiajcie Go wszystkie ludy. 2. Albowiem można jest nad nami łaska Jego, a wierność Pańska trwa na wieki. Alleluja. Biblijna pochwała pracowitości. A co z pracoholizmem? Omawiając z uczniami wiele utworów, nie zawsze uświadamiamy im, że motywy występujące w literaturze mają swój rodowód właśnie w Biblii. Także symbole wiążące się ze znanymi motywami pojawiają się już w tej księdze. Współcześnie w naszej kulturze symbolem pracowitości są mrówka lub pszczoła, wizerunek ten jest wzmacniany dzięki wielu znanym utworom. Dzieje się tak na przestrzeni wieków, a pisarze wzór ten zaczerpnęli z tradycji biblijnej. W Księdze Mądrości w niejednym miejscu jest mowa o mrówkach i pszczołach, w Księdze Przysłów (Prz 30, 24 25) napisano: Są na ziemi cztery istoty małe, lecz najrozumniejsze z mądrych: lud mrówczy, chociaż bez siły, a w lecie nazbiera żywności, w innym miejscu Księga Przysłów (Prz 6, 6 9) zawiera wyraźne zalecenie, jak należy traktować pracę i od kogo czerpać wzory: zapewniając sobie dostatek, unikając tym samym nędzy. Zasady proste i jednoznaczne. Z kolei w Księdze Syracha (Syr 11, 3) czytamy: Mała jest pszczoła wśród latających stworzeń, lecz owoc jej ma pierwszeństwo pośród słodyczy, a w Księdze Przysłów (Prz 6,8 abc): Idź do pszczoły i przekonaj się, z jaką pilnością i powagą spełnia swoją pracę! Wynik jej trudu jest pożyteczny zarówno dla królów, jak i dla biedaków. Dlatego lubi się ją i ceni jej cudowną, mimo mizernej postaci, zręczność 7 (jest to tekst zawarty w Septuagincie). Oczywiście pracowitość jest za każdym razem podkreślana przez twórców biblijnych i zajmuje pierwsze miejsce wśród cnót przypisywanych pszczołom, ale widzimy, że również rozwaga, rozsądek, zręczność, pilność, a nawet skromność stają się cechami wiązanymi z tym owadem. Topos mrówki i pszczoły znajdziemy także wśród polskich utworów, np. w XVII-wiecznym Świerszczu i pszczole Krzysztofa Niemirycza (Bajki Ezopowe, 1699) wyczytamy, że: Mrówki chleba nie barzo rady pożyczają, Bo go ciężko nabywają. Pytano się świerszcza tedy, Co przez całe lato robił, Że też wtedy i owedy Nic sobie nie przysposobił. Odpowiedział, że skacząc sobie, wyśpiewywał, Aż go miło było słuchać O! rzekła mrówka kto tak przez lato próżnował, ten musi zimie w garść chuchać. Jak więc widać, zgodnie z przyjętym obrazem mrówka jest i pracowita, i rozsądna, ale też oszczędna, żeby nie powiedzieć skąpa. Topos mrówki odnajdujemy oczywiście także w Bajkach i przypowieściach (1779) Ignacego Krasickiego w bajce Wół i mrówki: 7 Wół śmiał się, widząc mrówki w małej pracy skrzętne; Wtem usłyszał od jednej te słowa pamiętne: Z umysłu pracujących szacunek roboty! Ty pracujesz, bo musisz; my, mrówki z ochoty. Cyt. za: W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990, s Septuaginta jest greckim przekładem Biblii dokonywanym w okresie od połowy III wieku do I wieku przed Chrystusem. Do mrówki się udaj, leniwcze, patrz na jej drogi bądź mądry: nie znajdziesz u niej zwierzchnika ni stróża żadnego, ni pana, a w lecie gromadzi swą żywność i zbiera swój pokarm we żniwa. Jak długo, leniwcze, chcesz leżeć? A kiedyż ze snu powstaniesz? Biblijna mądrość człowieka pracowitego zasadza się na prostych prawdach człowiek nie pracuje pod przymusem, lecz z własnej woli; w pracy kieruje się rozsądkiem,

5 12 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik Krasicki podkreśla nie tylko pracowitość mrówek, ale także pracę z własnej woli praca wykonywana z zachowaniem godności to praca podejmowana świadomie, z przekonaniem, dobrowolnie. Na ciekawy koncept wpadł Franciszek Karpiński, którego twórczość od wieków kojarzy nam się z pieśniami do dziś śpiewanymi w kościele. Uczynił mrówki istotami odpowiedzialnymi za pomyślność starożytnej Sparty: Któż wie? Może to mrówki Likurgowi dały Te prawa, które Spartę tak długo trzymały? Tam także z publicznego stołu wszyscy żyli, Tam krwią i życiem swojej całości bronili, Tam, wzięta od rodziców, młodzież się ćwiczyła W powszechnej szkole, matką ojczyzna jej była. Nic dla siebie nie robiąc, zawsze pracowano, Ani obywatela przemożnego znano. Skarbów żadnych nikt nie miał i za spadek cały Cnotę po swych rodzicach dzieci posiadały. Inny poeta, Stanisław Jachowicz, napisał wiersz Szerszeń i pszczoła: Próżne twoje zabiegi, próżne twe mozoły Rzekł gnuśny szerszeń do pszczoły Daremnie z takim trudem napełniasz śpichlerze, Wpadnie człowiek niewdzięczny i wszystko zabierze. Pracując nie pytam się, czy komu, czy sobie, Praca mię uszczęśliwia i dlatego robię. A więc praca staje się źródłem szczęścia. Czy dziś zdajemy sobie z tego sprawę? Myślę, że to dobry temat do rozważań z młodzieżą przy okazji mówienia o motywach biblijnych. Wiele osób (także młodych) pracę uważa za konieczność, dopust boży, zło konieczne. Składając sobie życzenia z okazji różnych świąt, rocznic, życzymy sobie i innym szczęścia, ale czy w domyśle jest także praca? Pracowitość czy to cecha dziś wysoko ceniona? Młodzi ludzie w swoich życiorysach, listach motywacyjnych redagowanych w związku z poszukiwaniem pracy piszą o różnych cechach. Czy jest tam także mowa o pracowitości i na ile jest to stwierdzenie szczere, mające odzwierciedlenie w rzeczywistości? Od pracowitości krok do pracoholizmu uważanego (i słusznie) za cechę szkodliwą i niepożądaną. Jak zatem odróżnić te cechy, gdzie postawić między nimi granicę kiedy można mówić o człowieku pracowitym, zaangażowanym w wykonywanie pracy, kiedy zaś o pracoholiku zatracającym siebie, swoją rodzinę, życie i unieszczęśliwiającym najbliższych? braci Grimm nosi tytuł Królowa pszczół, a więc owad ten odgrywa w utworze kluczową rolę. W poezji dziecięcej znajdziemy wiersz Mrówka Jana Brzechwy: Mucha do mrówki powiada: Jest to okazja nie lada, Stół trzeba odwieźć do szkoły Ty lubisz takie mozoły. Mrówka, Nie mówiąc nikomu ani słówka, Chociaż nie była zbyt rosła, Wzięła stół i do szkoły zaniosła. Warto zwrócić uwagę na inne owady pojawiające się w utworach w opozycji do mrówki, a zwłaszcza pszczoły. We wspomnianych już tekstach są to świerszcz i szerszeń. Ogólnie symbolicznymi przeciwieństwami pszczoły są m.in. stawonogi kłujące, ale niepożyteczne, jak pająk, osa, szerszeń, skorpion, brudne i szkodliwe jak mucha; lecące nie wprost, w powietrznej linii prostej (ang. beeline), lecz zygzakowato, zakosami, jak motyl i ćma. Przysłowie: Pszczoła z kwiatów miód wysysa, a osa jad 8. Skoro o przysłowiach mowa, to jest ich wiele z pracą jako tematem przewodnim. Biernat z Lublina pisał: bez prace nie będą kołacze, praca bogactwa czyni, proznowanie w rychłą nędzę przywodzi są tu tytuły jego utworów, niejednokrotnie weszły do języka i funkcjonują w formie znanych przysłów. Mikołaj Rej znany jest jako dobry gospodarz, dbający o dom, rodzinę, gospodarstwo, nie pominął więc także słów wiążących się z pochwałą pracy. W Krótkiej rozprawie znajdziemy słowa: słabo żnie, kto nie sieje i wskazanie: patrzaj na mrówki, patrzaj i na pszczółki. Nie ma co więc liczyć na przypadkowe szczęście i dobrobyt, bo one są skutkiem pracy. W wierszu O poćciwej pracy a próżnowaniu jeszcze dobitniej wykłada swe przekonania: 8 Roztropna praca przy poćciwej sławie Jest jako przysmak przy wdzięcznej potrawie. Pan Bóg każdemu spożyć obiecuje, W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 1990, s Topos mrówki i pszczoły występuje także w baśniach (polskich i obcych). Dzieci od najmłodszych lat uczą się, że pszczoła lub mrówka to owady dobre, pożyteczne, pomocne człowiekowi. Kiedy jeden z bohaterów baśni ma rozpoznać dziewczynę pośród wielu tak samo ubranych i zawoalowanych, a tym samym uratować siebie i sprawę, o którą walczy, to pszczoły układają się w kształt aureoli nad głową właściwej kobiety. Mrówki i pszczoły pomagają szewczykowi Dratewce, ratują go, odwdzięczają się za okazaną im pomoc (bo zgodnie z przekonaniami ludowymi, przekazywanymi również przez baśnie, gniazd pszczelich i mrowisk nie należy niszczyć). Jedna z baśni

6 Kształcenie polonistyczne 13 Kto się poćciwie swą pracą sprawuje. ( ) Z poćciwej pracej sława i skarb roście; A to są, wierz mi, oba wdzięczni goście. Jan Kochanowski także docenia, rozumie i sławi wartość pracy. W jego utworach pochwała pracy, jej owoców niejednokrotnie wiąże się z gościnnością, zabawą, odpoczynkiem. Pieśń świętojańska o sobótce jest tego najlepszym przykładem, Panna VI mówi: A kiedy z pola zbierzemy, Tam dopiero odpoczniemy Dołożywszy z wierzchem broga; Już więc, dzieci, jedno Boga! Wtenczas, gościu, bywaj u mnie, Kiedy wszystko najdziesz w gumnie 9 Panna XII chwali wieś, ukazuje jej zalety, oczywiście podkreślając wartość pracy, poczucie dostatku, bezpieczeństwa, na koniec zaś wartość wspólnego odpoczynku i zabawy: Oracz pługiem zarznie w ziemię; Stąd i siebie, i swe plemię, Stąd roczną czeladź i wszytek Opatruje swój dobytek. Jemu sady obradzają, Jemu pszczoły miód dawają; Nań przychodzi z owiec wełna I zagroda jagniąt pełna. On łąki, on pola kosi, A do gumna wszytko nosi. Skoro też siew odprawiemy Komin wkoło obsiędziemy 10. W Panu Tadeuszu romansowa i historyczna akcja rozgrywa się w gościnnym gospodarstwie Sopliców, w którym praca trwa do zachodu słońca i niejednokrotnie mamy jej opisy: 9 I wnet sierpy gromadnie dzwoniące We zbożach, i grabliska suwane po łące Ucichły i stanęły: tak pan Sędzia każe, U niego ze dniem kończą pracę gospodarze. Pan świata wie, jak długo pracować potrzeba; Słońce, Jego robotnik, kiedy znidzie z nieba, Czas i ziemianinowi ustępować z pola. Tak zwykł mawiać pan Sędzia; a Sędziego wola Była ekonomowi poczciwemu świętą, Bo nawet wozy, w które już składać zaczęto Kopę żyta, niepełne jadą do stodoły; Cieszą się z niezwyczajnej ich lekkości woły 11. J. Kochanowski, Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa 1980, s Tamże, s A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, Warszawa 1957, s Kiedy zmienia się sytuacja historyczna i polityczna naszego kraju, praca zaczyna być już nie tylko dobrem osobistym, wykonywanym na prywatny użytek. Nabiera ona wymiaru społecznego, staje się dobrem publicznym, niejednokrotnie świadczy o postawie patriotycznej, ale nadal jej rodowód wywodzi się z Biblii. Często o pracy pisze Maria Konopnicka: Kto dla siebie pracuje, ten siły utraca. Rąk jego, jego ramion znikoma jest praca, A wicher czasu, lecąc szeroko po świecie, Przędzę ową pajęczą uniesie i zmiecie. Kto dla braci pracuje, ma moc za miljony, Rośnie w siłę, jak olbrzym, o ziemię rzucony, Czas mu cegły podaje, utrwala budowę, I kładzie na jej szczycie swe piętno wiekowe 12. Poetka uczy, że Lud i praca to są siły, / A świat cały nimi stoi 13 (Wstań, o dziecię ). January Poźniak, XIV-wieczny prawnik, poeta, przyjaciel Wincentego Pola, ostrzega: praca zbawi, a nie cud (w utworze pod tym samym tytułem). Hasło pracy u podstaw staje się jedną z głównych myśli przewodnich literatów, publicystów, społeczników epoki pozytywizmu. Adam Asnyk kategorycznie stwierdza: ludzie muszą prawdy powszednie zdobywać pracą, podkreśla też, że nawet jeśli za życia nie zostaniesz doceniony, to w sercu pokoleń późniejszych żyć będziesz. Polski noblista, Władysław Reymont, ukazuje piękno ludzkiej pracy, wysiłku i niebiańską nagrodę za wykonywaną pracę w scenie śmierci Boryny. Julian Tuwim w znanym wierszu Wszyscy dla wszystkich uczy dzieci, a w efekcie nas wszystkich, że: Tak dla wspólnej korzyści I dla dobra wspólnego Wszyscy muszą pracować, Mój maleńki kolego. Ewangeliczny obraz ludzkiej pracy, trudu nieprzemijającego, wiecznego, daje Leopold Staff w Dniu pracy (II): Błogosławiona cisza wieczornej godziny, Gdy już ustają trudem znużone ramiona, Gdy pod ciężarem snopów skrzypią wozów dzwona, A koła żłobią bruzdy głębokie wśród gliny; Gdy jutra czeka zwleczon z szopy pług i brona I ciemnymi skrzydłami wiać przestają młyny, Gdy syte bydło pędzą do obór dziewczyny, A krowy mają mlekiem brzemienne wymiona. Wtedy nagrodę bierze każdy trud człowieczy, Ziemia swą wdzięczność daje za znój ludzkiej pieczy. Kto pracował w winnicy, nie jest bez zapłaty. Wtedy bezczynna dusza moja krzepi ręce Na twardy trud i marzy dożynkowe wieńce I jakiejś wielkiej pracy zbiór bujny, bogaty. M. Konopnicka, Linie i dźwięki, Kraków M. Konopnicka, Co słonko widziało, Kraków 2009.

7 14 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik W Drugim Liście do Tesaloniczan św. Paweł napisał wprost: Kto nie chce pracować, niech też nie je! (2 Tes 3, 10). Wróćmy do biblijnego opisu stworzenia świata i obrazu Boga: A gdy Bóg ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął. Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał stwarzając (Rdz 2, 2 3). I to jest może odpowiedź na pytanie o różnicę między dobrym wykonywaniem pracy a pracoholizmem. Jeśli doceniamy wartość odpoczynku, umiemy odpoczywać i wiemy, że jest on nam dany, a tym samym konieczny po pracy, to nie popadliśmy w pracoholizm. Bibliografia 1. Browning W.R.F., Słownik Biblii, Warszawa Bukowski K., Biblia a literatura polska, Warszawa Kochanowski J., Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa Konopnicka M., Co słonko widziało, Kraków Konopnicka M., Linie i dźwięki, Kraków Kopaliński W., Słownik symboli, Warszawa Mickiewicz A., Pan Tadeusz, Warszawa Miłosz C., Historia literatury polskiej do roku 1939, Kraków Stary Testament. Historia zbawienia, przeł. D. Szumska, Paryż Żelazny J., Biblia w twórczości wybitnych przedstawicieli literatury powszechnej i polskiej, Łomża Temat: Wizja Boga i człowieka w wybranych fraszkach Jana Kochanowskiego relikt przeszłości, poglądy z lamusa czy temat ważny i aktualny? Wśród fraszek Jana Kochanowskiego znajdziemy takie, które wyraźnie mówią o Bogu, określają stosunek podmiotu lirycznego, a także samego poety do Stwórcy i jego dzieła. Wiele z nich poszukuje odpowiedzi na pytanie o wartości ważne w życiu, a tym samym zastanawia się nad losem człowieka i jego zadaniem na ziemi. Przyjrzyjmy się kilku fraszkom zaczerpniętym ze wszystkich ksiąg i poszukajmy w nich obrazu Boga, jego stosunku do człowieka i odwrotnie postawy człowieka wobec Boga. Uczniowie znają gatunek, jakim jest fraszka, wiedzą o tej części twórczości poety. Skupiamy się na poszukiwaniu Boga w tekstach i sporządzeniu jego profilu. Nauczyciel przygotowuje teksty dla uczniów. Mogą to być np. poniższe fraszki. O żywocie ludzkim Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy, Fraszki to wszytko, cokolwiek czyniemy; Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy. Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława, Wszystko to minie jako polna trawa; Naśmiawszy się nam i naszym porządkom, Wemkną nas w mieszek, jako czynią łątkom 14. Do Pana Bóg tylko ludzkie myśli wiedzieć może I ku dobremu samże dopomoże; Ale cokolwiek przeciwnego Jemu, Dobrze nie padnie, by więc najmędrszemu. Wszytko wiesz, Panie: zgub, co przeciw Tobie, A zdarz, jako Pan, coś ulubił sobie 15. Na dom w Czarnolesie Panie, to moja praca, a zdarzenie Twoje; Raczyż błogosławieństwo dać do końca swoje! Inszy niechaj pałace marmórowe mają I szczerym złotogłowem ściany obijają, Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gniaździe ojczystym, A Ty mię zdrowiem opatrz i sumnieniem czystym, Pożywieniem ućciwym, ludzką życzliwością, Obyczajmi znośnymi, nieprzykrą starością 16. Człowiek boże igrzysko Nie rzekł jako żyw żaden więtszej prawdy z wieka, Jako kto nazwał bożym igrzyskiem człowieka. Bo co kiedy tak mądrze człowiek począł sobie, Żeby się Bóg nie musiał jego śmiać osobie? On, Boga nie widziawszy, taką dumę w głowie Uprządł sobie, że Bogu podobnym się zowie. On miłością samego siebie zaślepiony, Rozumie, że dla niego świat jest postawiony; On pierwej był, niżli był; on, chocia nie będzie, Przedsię będzie; próżno to, błaznów pełno wszędzie 17. Modlitwa o deszcz Wszego dobrego Dawca i Szafarzu wieczny, Tobie ziemia, spalona przez ogień słoneczny, Modli się dżdża i smętne zioła pochylone, I nadzieja oraczów, zboża upragnione. Ściśni wilgotne chmury świętą ręką swoją, A ony suchą ziemię i drzewa napoją Ogniem zjęte; o, który z suchej skały zdroje Niesłychane pobudzasz, okaż dary swoje! Ty nocną rossę spuszczasz, Ty dostatkiem hojnym Żywej wody dodawasz rzekom niespokojnym. Ty przepaści nasycasz i łakome morze, Stąd gwiazdy żywność mają i ogniste zorze. Kiedy Ty chcesz, wszytek świat powodzią zatonie, A kiedy chcesz, od ognia jako pióro wspłonie J. Kochanowski, Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, PIW, Warszawa 1980, s Tamże, s Tamże, s Tamże, s Tamże, s

8 Kształcenie polonistyczne 15 Grupa III fraszka Na dom w Czarnolesie 1. Wskażcie apostrofę otwierającą utwór i wyjaśnijcie jej sens. 2. Czemu służy zastosowanie wykrzyknika na końcu drugiego wersu? 3. Co posiadają inszy, czyli inni? Jak określicie ich status majątkowy? 4. Czego pragnie podmiot liryczny? Wymieńcie te wartości i nazwijcie je wspólnym określeniem. 5. Jakie wartości zostają sobie przeciwstawione? 6. Cały utwór jest apostrofą. Udowodnijcie to i wskażcie jej adresata. 7. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli, przysłowia. Grupa IV fraszka Człowiek boże igrzysko 1. Jak został nazwany człowiek? Wyjaśnijcie sens tego określenia. 2. Jaką wartość (znaczenie) mają działania człowieka? 3. Odszukajcie we fraszce cechy przypisywane ludziom, zwłaszcza w odniesieniu do Boga. 4. Wyjaśnijcie sens ostatnich dwóch wersów. 5. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli, przysłowia. Uczniowie pracują w grupach. Każda z grup otrzymuje jeden utwór i ma za zadanie odpowiedzieć na pytania i wykonać polecenia przygotowane przez nauczyciela. Odpowiedzi uczniowie poszukują w tekstach, korzystają z potrzebnych słowników. Grupa I fraszka O żywocie ludzkim 1. Jak poeta nazywa to, co człowiek robi na ziemi? 2. Wyjaśnijcie znaczenie słowa fraszka i zastanówcie się, w którym ze znaczeń zostało ono użyte w wierszu. 3. Znajdźcie powtórzenie. Jaką pełni funkcję? 4. Jakie wartości zostały wymienione i jaka jest ich trwałość? 5. Wskażcie porównania i wyjaśnijcie ich znaczenie. 6. Mieszek to woreczek, łątki to kukiełki, marionetki. Dlaczego zostały przywołane i jaki jest ich związek z żywotem ludzkim? 7. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli, przysłowia. Grupa II fraszka Do Pana 1. Jakie cechy przypisuje Bogu podmiot liryczny? 2. Czym zakończy się działanie człowieka niezgodne z porządkiem narzuconym przez Boga? 3. Wskażcie apostrofę. Do kogo jest skierowana i jaką myśl zawiera? 4. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli. Grupa V fraszka Modlitwa o deszcz 1. Znajdźcie określenia dotyczące Boga oraz cechy, którymi się odznacza. 2. Wskażcie apostrofy. Do kogo są skierowane i jaki jest ich sens? 3. Znajdźcie epitety, animizacje, porównania, anafory. Jaką pełnią funkcję? 4. Udowodnijcie, że wiersz jest modlitwą. Wskażcie odpowiednie fragmenty. 5. Określcie wymowę utworu. Spróbujcie sformułować przesłanie w formie złotej myśli. Po wykonaniu pracy grupy prezentują jej efekty. Każdy zespół na dużym pasku (arkuszu) papieru zapisuje ogólną myśl. Wspólnie sformułowaną po analizie wiersza. Reprezentant każdej grupy najpierw głośno czyta analizowaną fraszkę, a następnie wyjaśnia jej sens, odpowiadając na pytania. Na koniec zostaje odczytana główna myśl utworu sformułowana przez grupę. Uczniowie powinni otrzymać teksty wszystkich fraszek, aby mogli śledzić tok analizy i interpretacji. Praca wspólna. Na podstawie przeprowadzonych prezentacji uczniowie starają się określić, jak Kochanowski ukazywał Boga i człowieka. Jaki wizerunek Boga można odczytać z poznanych fraszek? Dzieci określają także postawę poety jakim człowiekiem jest, w jakiej roli wobec Boga się przedstawia, jak chce żyć, co dla niego jest ważne. Wspólnie zapisujemy notatkę. Praca domowa. Jak sądzisz, czy można powiedzieć, że problematyka poznanych fraszek ma charakter uniwersalny jest ważna i aktualna dla współczesnego czytelnika, którym zazwyczaj jest młody Polak, uczeń gimnazjum lub szkoły ponadgimnazjalnej? Swoją wypowiedź uzasadnij. Zamiast pracy pisemnej można wprowadzić taki temat do dyskusji w klasie.

9 16 Jak uczyć nauczyciel mistrz i przewodnik Słownik Biblii 1 Król Dawid jest chwalony w ST jako idealny król Izraela, w NT jako przodek Mesjasza. Był wnukiem kobiety obcego pochodzenia, Rut, i najmłodszym z ośmiu braci, synów Jessego. Z Księgi Samuela dowiadujemy się o jego występkach i rodzinnych zatargach. Tam też została opisana jego mądrość w czasie konfrontacji z filistyńskim bohaterem Goliatem, po której został zaproszony na dwór Saula, by służyć jako muzyk i uspokajać go w czasie jego maniakalnych napadów. Dawid mocno zaprzyjaźnił się z synem Saula, Jonatanem. Po śmieci Saula królem Judy został Dawid (ok roku p.n.e.), miał on wówczas 30 lat. Najpierw panował siedem lat w Hebronie, zdobył miasto Jerozolimę i zamienił ją w swoją stolicę. Znaczenie Jerozolimy zostało wzmocnione dzięki sprowadzeniu do niej starożytnej Arki Przymierza, wówczas miasto stało się centrum kultowym. Zwieńczeniem tych działań było wzniesienie świątyni jerozolimskiej przez syna Dawida, Salomona (ok. 950 roku p.n.e.). Dawid jest też chwalony jako poeta. Nowy Testament 27 ksiąg tworzących drugą część chrześcijańskiej Biblii. Nie zostały one ułożone w kolejności powstania, ale według poruszanych w nich spraw: najpierw są opowiadania o Jezusie, potem reakcja na niego w życiu pierwotnego Kościoła, dalej znajdziemy listy św. Pawła, z których siedem prawdopodobnie napisał św. Paweł, oraz listy innych wczesnych chrześcijan, na końcu znajduje się Apokalipsa. Jest to chrześcijańska wizja przyszłych zdarzeń i nadziei, sformułowana w postaci listu zaadresowanego do siedmiu Kościołów Azji Mniejszej. Nazwa Nowy Testament znaczy nowe przymierze i nawiązuje do proroctwa Jeremiasza o nowym związku Boga z ludźmi. Jako tytuł zbioru pism nazwa ta pojawia się pod koniec II wieku n.e. Wszystkie pisma NT zostały napisane w helleńskiej grece. Psalmy, Księga Psalmów zbiór 150 samodzielnych poematów i modlitw, niemających kontekstu narracyjnego, znajdujący się w ST. Ich autorstwo jest przypisywane przez tradycję królowi Dawidowi. Współcześnie są uważane za anonimowe kompozycje pochodzące z różnych okresów. Stary Testament nazwa używana przez chrześcijan dla pierwszej części Biblii. Wielu uczonych woli mówić o Biblii hebrajskiej lub Pierwszym Testamencie jako bardziej naturalnych określeniach. ST jest antologią, a nie ujednoliconym dokumentem mającym spójną wymowę teologiczną. Jednym z wielkich osiągnięć współczesnej krytyki było odkrycie, że w księgach historycznych (i nie tylko w nich) istnieje wiele warstw, a główne piętno teologiczne uzyskały w dużo późniejszym okresie w stosunku do wydarzeń w nich opisywanych. ST powstawał w okresie liczącym przynajmniej siedem wieków. Niektóre poetyckie fragmenty, takie jak Księga Sędziów, być może powstały nawet przed 1000 rokiem p.n.e., podczas gdy najmłodsza Księga Daniela została napisana ok. 165 roku p.n.e. Wulgata tłumaczenie Biblii z języków oryginalnych na łacinę, dokonane przez św. Hieronima (w latach n.e.) na prośbę papieża Damazego. Celem tłumaczenia było uporządkowanie różnych istniejących wersji. Stała się ona oficjalną Biblią Kościoła średniowiecznego, mimo że po Hieronimie dokonano paru jej rewizji. 1 Według: W.R.F. Browning, Słownik Biblii, Warszawa 2005.

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Temat: Świat wartości człowieka wolnego, niezależnego w wierszu W. Szymborskiej Możliwości Utwór W. Szymborskiej analizowany na lekcji daje uczniom i nauczycielowi

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy 128. Panie mój p r z y c h o d z ę d z i ś, G C serce me skruszone przyjm. G C Skłaniam się przed świętym tronem Twym. e a D D7 Wznoszę ręce moje wzwyż, G C miłość

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Ziemia. Modlitwa Żeglarza

Ziemia. Modlitwa Żeglarza Ziemia Ziemia, którą mi dajesz, nie jest fikcją ani bajką, Wolność którą mam w Sobie Jest Prawdziwa. Wszystkie góry na drodze muszą, muszą ustąpić, Bo wiara góry przenosi, a ja wierzę Tobie. Ref: Będę

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum Autor: Wioletta Rafałowicz. Temat: Największa jest miłość - Hymn o miłości Św. Pawła.

Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum Autor: Wioletta Rafałowicz. Temat: Największa jest miłość - Hymn o miłości Św. Pawła. Strona1 Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum Autor: Wioletta Rafałowicz Temat: Największa jest miłość - Hymn o miłości Św. Pawła. Cele lekcji: uczeń określa postawę podmiotu lirycznego, formę wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz I Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA KS. JERZY LECH KONTKOWSKI SJ NA GÓRZE PRZEMIENIENIA Modlitewnik dla dorosłych Wydawnictwo WAM KSIĘGA MODLITW ZNAK KRZYŻA W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen. MODLITWA PAŃSKA Ojcze nasz, któryś jest

Bardziej szczegółowo

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA Tekst biblijny: Dz. Ap. 16,19 36 Tekst pamięciowy: Dz. Ap. 16,31 ( ) Uwierz w Pana Jezusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom. Bóg chce, abyś uwierzył w Jego Syna, Jezusa

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego Jezus do Ludzkości Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego źródło: www.thewarningsecondcoming.com tłumaczenie: www.armiajezusachrystusa.pl Modlitwa Litanii 1 Ochrona

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

CREDO. Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje. Warszawa, 2010

CREDO. Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje. Warszawa, 2010 Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje CREDO Warszawa, 2010 I dzień Zwiastowanie W: Jahwe, ja wiem, jesteś tu (176) Ty BoŜe wszystko wiesz (516) Wstanę i pójdę dziś D: Składamy Ci Ojcze (824)

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić Tekst zaproszenia Tekst 1 Mamy zaszczyt zaprosić Sz.P. Na uroczystość PIERWSZEGO PEŁNEGO UCZESTNICTWA WE MSZY ŚIĘTEJ Naszej córki Leny Kardas która odbędzie się dnia 5 maja 2015o godz. 9.30 w kościele

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiot: religia Klasa: druga szkoły podstawowej Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 32 Środki dydaktyczne:

Bardziej szczegółowo

Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły. Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska

Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły. Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi w Bełżycach Oto nasza szkoła

Bardziej szczegółowo

JESTEŚ KRÓLEM CHRYSTUS PAN PRZYSZEDŁ NA ŚWIAT. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Królem jest Bóg.

JESTEŚ KRÓLEM CHRYSTUS PAN PRZYSZEDŁ NA ŚWIAT. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Jesteś Królem, Jesteś Królem. Królem jest Bóg. ARCHANIOŁ BOŻY GABRIEL DOBRY BOŻE 1. Archanioł Boży Gabriel, posłan do Panny Maryi. Z majestatu Trójcy świętej, tak sprawował poselstwo k Niej. Zdrowaś, Mario, łaskiś pełna, Pan jest z Tobą, to rzecz pewna.

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Bożego Narodzenia 2015/16... 3 Spotkania na uroczystości i niedziele Okresu Bożego Narodzenia 2015/16: LITURGIA DOMOWA Uroczystość Bożego Narodzenia

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016 Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Wielkiego Postu 2016... 2 Spotkania na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016: 1 Niedziela Wielkiego Postu [C]... 3 LITURGIA DOMOWA 2 Niedziela Wielkiego

Bardziej szczegółowo

Uczniowie otrzymują na kartkach (lub katecheta przypina na tablicy) rebus 1 :

Uczniowie otrzymują na kartkach (lub katecheta przypina na tablicy) rebus 1 : Spragnieni wody i miłości Scenariusz lekcji religii przygotowującej do Kolędników Misyjnych 2014 Cele katechetyczne wymagania ogólne: ukazanie potrzeby działalności misyjnej w Indiach; zachęcanie uczniów

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca:

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca: 1. Na krzyżyku, na stojąco odmawiamy Wierzę w Boga. 2. Odmawiamy Ojcze nasz. 3. Teraz mamy trzy paciorki na każdym z nich odmawiamy Zdrowaś Maryjo Pierwsza modlitwa to jest modlitwa za pogłębienie wiary,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże

16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże 16 XII ANNTYFONA ADWENTOWA O Emmanuelu,, nasz Królu i Prawodawco, oczekiwany zbawicielu narodów, przyjdź, aby nas wybawić nasz Panie i Boże Kto wstąpi na górę Pana, kto stanie w Jego świętym miejscu? Człowiek

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności. Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Prowadzi zeszyt i odrabia zadania domowe. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej

Konspekt szkółki niedzielnej Konspekt szkółki niedzielnej 4. NIEDZIELA PO WIELKANOCY Cantate Główna myśl: Śpiewaj Panu Tekst: Księga Izajasza 12,1-6 Pieśń dziękczynna zbawionych 2 Księga Mojżeszowa 15,1-2 Pieśń Mojżesza, pieśń Miriam

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia KLASA I ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia kryteriów na ocenę dopuszczającą ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: odróżnia modlitwę

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

rozpoznaje znaki sakramentalne; okazuje szacunek wobec znaków obecności Boga. Określa, od kiedy rozpoczęła się jego przyjaźń z Jezusem; szczęśliwego;

rozpoznaje znaki sakramentalne; okazuje szacunek wobec znaków obecności Boga. Określa, od kiedy rozpoczęła się jego przyjaźń z Jezusem; szczęśliwego; I. Poszukiwanie szczęścia i wspólnoty 2 3 4 5 6 Określa, od kiedy rozpoczęła się jego przyjaźń z Jezusem; wymienia cechy człowieka szczęśliwego; wskazuje osoby, które troszczą się o niego; charakteryzuje,

Bardziej szczegółowo

Znalazłam się w tunelu jak w długim korytarzu. Szłam bardzo szybko, biegnąc tunelem wzdłuż jasnego, białego światła. Mogłam zobaczyć inny koniec... Zaczęło do mnie docierać, że byłam martwa,... Wtedy zobaczyłam

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 8,18-30

Lectio Divina Rz 8,18-30 Lectio Divina Rz 8,18-30 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Wymagania programowe i kryteria oceniania osiągnięć uczniów I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum

Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum Temat: Świat na strychu tworzymy opis świata wewnętrznego Myszki. Cel główny: Próba interpretacji i analizy tekstu literackiego Cele operacyjne:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej

Konspekt szkółki niedzielnej Konspekt szkółki niedzielnej 4 NIEDZIELA POSTU Laetare Główna myśl: Pan Jezus jest jak codzienny chleb Tekst: Jan 6,47-51 Jezus chlebem żywota Daniel 6, 8-12 Zazdrość satrapów Dzieje Apostolskie 2,22-41;2,42-47

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY IV.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY IV. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY IV. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Przedmiotowy system oceniania z katechezy jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Ocenianie

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -31-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU LITERACKIEGO,,PAPIEŻ POLAK JEST NAM BLISKI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

REGULAMIN KONKURSU LITERACKIEGO,,PAPIEŻ POLAK JEST NAM BLISKI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE REGULAMIN KONKURSU LITERACKIEGO,,PAPIEŻ POLAK JEST NAM BLISKI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Konkurs Fraszka - Igraszka,,PAPIEŻ POLAK JEST NAM BLISKI skierowany jest do uczniów szkół gimnazjalnych z terenu

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu!

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Jesteś już uczniem i właśnie rozpoczynasz swoją przygodę ze szkołą. Poznajesz nowe koleżanki i nowych kolegów. Tworzysz razem z nimi grupę klasową i katechetyczną. Podczas

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA BIBLIJNEGO DLA KLAS I DO III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nr Programu nadany przez KChB: PNB/I-III/08/KB

PROGRAM NAUCZANIA BIBLIJNEGO DLA KLAS I DO III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nr Programu nadany przez KChB: PNB/I-III/08/KB PROGRAM NAUCZANIA BIBLIJNEGO DLA KLAS I DO III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Nr Programu nadany przez KChB: PNB/I-III/08/KB Program Nauczania Biblijnego dla klas 1 do 3 szkoły podstawowej jest realizowany w podręcznikach:

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

4. po Wielkanocy CANTATE

4. po Wielkanocy CANTATE Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl 4. po Wielkanocy CANTATE Główna myśl: Wysławiaj Boga! Wiersz przewodni: Wysławiam cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi. Mt 11,25a Fragment biblijny: Jezus wysławia

Bardziej szczegółowo

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad (1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad powierzchnią wód. (3) I rzekł Bóg: Niech stanie się światłość.

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI 1 Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI Szkoła Podstawowa nr 1 w Nowy Tomyślu Ocenianie poszczególnych form aktywności. Ocenie podlegają: a. prace klasowe (sprawdziany), b. kartkówki, c.

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

M O D L IT W Y I PIEŚNI M ARYJN E

M O D L IT W Y I PIEŚNI M ARYJN E M O D L IT W Y I PIEŚNI M ARYJN E M O D L I T W Y ANIOŁ PAŃSKI Anioł Pański zwiastował Pannie Maryi i poczęła z Ducha świętego. Zdrowaś Maryjo Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa

Bardziej szczegółowo

Katharsis. Tyle bezimiennych wierszy, ilu poległych rycerzy Dariusz Okoń

Katharsis. Tyle bezimiennych wierszy, ilu poległych rycerzy Dariusz Okoń 1 Spis treści Od Autora......6 Katharsis...7 Zimowy wieczór......8 Cierpienie i rozpacz......9 Cel.... 10 Brat Niebieski.... 11 Czas.... 12 Opętana.... 14 * * * [Moja dusza słaba].... 16 * * * [Człowiek

Bardziej szczegółowo

NIE MA INNEGO JAK JEZUS NIE MA INNEGO JAK ON ZAGLĄDAM WSZĘDZIE - NIE MA, NIE MA SZUKAM, SZUKAM, ALE NIE MA, NIE MA KRĄŻĘ, KRĄŻĘ -NIE MA, NIE MA

NIE MA INNEGO JAK JEZUS NIE MA INNEGO JAK ON ZAGLĄDAM WSZĘDZIE - NIE MA, NIE MA SZUKAM, SZUKAM, ALE NIE MA, NIE MA KRĄŻĘ, KRĄŻĘ -NIE MA, NIE MA 1. Nie ma innego jak Jezus NIE MA INNEGO JAK JEZUS NIE MA INNEGO JAK ON NIE MA INNEGO JAK JEZUS NIE MA INNEGO JAK ON ZAGLĄDAM WSZĘDZIE - NIE MA, NIE MA SZUKAM, SZUKAM, ALE NIE MA, NIE MA KRĄŻĘ, KRĄŻĘ -NIE

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

CEL aby tekst był Ŝywy dla mnie

CEL aby tekst był Ŝywy dla mnie CEL aby tekst był Ŝywy dla mnie 5 kroków do zrozumienia twojej Biblii 5 Zastosowanie 4 Interpretacja 3 Obserwacja 2 Sporządzenie tabeli 1 Właściwe nastawienie Kliknij na stopę, aby wybrać temat 5 kroków

Bardziej szczegółowo

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum

Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Ścieżka: Kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskich kl. I. Gimnazjum Realizacje/Treści programowe. Planowane osiągnięcia Nauczyciel Realizato- -rzy Data Realizowane zagadnienia, Problemy treści

Bardziej szczegółowo

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Z RELIGII Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1 Klasa I Ocena Wymagania programowe Uczeń: - potrafi opowiedzieć o patronie kościoła parafialnego

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM NAUCZANIA POZNAJĘ BOGA I W NIEGO WIERZĘ PODRĘCZNIK JESTEM CHRZEŚCIJANINEM ROZDZIAŁ 1. Żyję w przyjaźni z Jezusem rozumie sens

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Główna myśl: Pan Jezus chce być blisko każdego z nas. Tekst: Mt 3,13-17: Chrzest Jezusa Wiersz:

Bardziej szczegółowo

Temat : Jak czytać wiersze, czyli tworzymy poradnik interpretatora.

Temat : Jak czytać wiersze, czyli tworzymy poradnik interpretatora. Anna Balcerska nauczycielka języka polskiego w Publicznym Gimnazjum nr 7 w Łodzi Temat : Jak czytać wiersze, czyli tworzymy poradnik interpretatora. Klasa III gimnazjum Cele ogólne Przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

KLASA IV OCENA CELUJĄCA (6)

KLASA IV OCENA CELUJĄCA (6) KLASA IV OCENA CELUJĄCA (6) - jest aktywny na zajęciach, zawsze przygotowany - wzorowo prowadzi zeszyt - zawsze odrabia zadania domowe - potrafi scharakteryzować poszczególne okresy roku liturgicznego

Bardziej szczegółowo

Myśl o mnie, a Ja będę myślał o twoich potrzebach. (Jezus)

Myśl o mnie, a Ja będę myślał o twoich potrzebach. (Jezus) Myśl o mnie, a Ja będę myślał o twoich potrzebach. (Jezus) DZIEWI PRÓB JEZUSA Nowenna z Kunegund Siwiec FLOS CARMELI POZNA 2015 NOWENNA ze Suebnic Bo Kunegund Siwiec WPROWADZENIE W trakcie II wojny światowej

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Anita Duda nauczyciel Szkoły Podstawowej Nr 47 im. Jana Klemensa Branickiego w Białymstoku Białystok, II semestr roku szkolnego 2015/2016 Wszyscy chcemy, aby

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM

KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM 11. 10. 2005 Klasa II b Prowadzący: Katarzyna Listwan.. Temat: Każdy z nas jest Odysem, co wraca do swej Itaki (L. Staff) Koncepcja człowieka jako homo

Bardziej szczegółowo

Nowenna do Ducha Świętego

Nowenna do Ducha Świętego 1 Nowenna do Ducha Świętego Dzień 1 - Modlitwa W dniu Wniebowstąpienia nakazałeś swym apostołom Nie odchodzić z Jerozolimy, ale oczekiwać obietnicy Ojca. Mówiłeś do nich: Jan chrzcił wodą, ale wy wkrótce

Bardziej szczegółowo

Koronka ku czci Trójcy Przenajświętszej

Koronka ku czci Trójcy Przenajświętszej Koronka ku czci Trójcy Przenajświętszej Parafia Trójcy Świętej w Koszęcinie [ wersja dla wiernych ] K: Boże, wejrzyj ku wspomożeniu memu. W: Panie, pośpiesz ku ratunkowi memu. * Chwała Ojcu i Synowi, i

Bardziej szczegółowo