balkon tematyczny nr 2/2010 (9) ryzyka i tak nie unikniesz skłonności do jego ponoszenia PIENIĄDZE wuja sama? nr. 2/2010 Moje Fundusze 1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "balkon tematyczny nr 2/2010 (9) ryzyka i tak nie unikniesz skłonności do jego ponoszenia PIENIĄDZE wuja sama? nr. 2/2010 Moje Fundusze 1"

Transkrypt

1 balkon tematyczny nr 2/2010 (9) ryzyka i tak nie unikniesz analizujemy skłonności do jego ponoszenia PIENIĄDZE NA PROCENTACH NIECO INNE INWESTYCJE zadyszka wuja sama? KTO ZDETRONIZUJE NAJWIĘKSZĄ POTĘGĘ EKONOMICZNĄ nr. 2/2010 Moje Fundusze 1

2 spis treści wstęp shorty 4-5 AKTUALNOŚCI ZE ŚWIATA FUNDUSZY ARKA Zdobywamy kolejne gwiazdki od Analizy Online, informujemy o funduszu parasolowym, bierzemy pod lupę spółkę Cinema City 6 temat numeru 6-9 RYZYKA I TAK NIE UNIKNIESZ Sprawdzamy dlaczego jedni potrafi ą grać va banque, w czasie gdy inni wciąż tylko oszczędzają rynki ZADYSZKA WUJA SAMA? Czy bijące kolejne rekordy Chiny dogonią Amerykę? trendy i wydarzenia 13 PROCENT W GÓRĘ Czy podwyżka podatku VAT odbije się na kondycji polskich przedsiębiorstw? rozmowy o pieniądzach LICZMY NA SIEBIE O perspektywach na spokojną emeryturę rozmawiamy z byłym członkiem Rady Polityki Pieniężnej, profesorem Marianem Nogą 10 warto wiedzieć 17 JAK SOBIE POŚCIELISZ, TAK SIĘ WYŚPISZ Skłaniamy do refl eksji nad estymowaną wysokością naszych emerytur kompendium inwestora STOP LOSS Przyglądamy się mechanizmowi ucinania strat w odpowiednim momencie felieton 20 WYSTAW NOS ZA GRANICĘ. NA POCZĄTEK TĘ BLISKĄ Maciej Samcik z Gazety Wyborczej dzieli się z nami przemyśleniami na temat efektywnego inwestowania Szanowni Państwo, poprzedni numer Moich Funduszy był pierwszym nie tylko po dłuższej przerwie, ale także pierwszym po gruntownej kuracji odmładzającej. Sądząc po Państwa reakcjach, zmiany okazały się trafione. Cieszymy się zatem, że nowy kształt magazynu przypadł Państwu do gustu. Dziękujemy także za słowa krytyki, bo i takie się zdarzają wzięliśmy je pod uwagę przygotowując niniejszy numer. Nawet się nie obejrzeliśmy, a dobiega końca kolejny rok. Rok, którego pierwsza połowa upłynęła na polskiej giełdzie pod znakiem męczącego dla wielu inwestorów trendu bocznego, zakończonego wraz z początkiem wakacji. Od tego czasu indeks WIG zyskał solidne kilkanaście procent, po spokojnym, niemal niezakłóconym marszu w górę. Czy pochód ten będzie kontynuowany? Trudno powiedzieć. Prognozowanie krótkoterminowych zmian indeksów w naszej ocenie ma więcej wspólnego ze spekulacjami niż rzetelną analizą. Inwestorzy podejmują decyzje pod wpływem ogromnej liczby czynników, i na dłuższą metę nie da się przewidzieć, co i kiedy stanie się impulsem do zmiany trendu. 17 o nas 21 TO, CZEGO NIE WIDAĆ Zdradzamy tajniki naszej pracy po godzinach PIENIĄDZE NA PROCENTACH Dowodzimy, że wino potrafi zwalić z nóg, także ceną Wydawca: BZ WBK AIB Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., pl. Wolności 16, Poznań; Redaktor naczelny: Marcin Petrykowski; Sekretarz redakcji: Krzysztof Małecki współpraca: Monika Nycz, Krzysztof Augustowski. Redakcja, produkcja: Novimedia Content Publishing Katowice Warszawa Sopot, Projekt graficzny: Tomasz Chwinda, Mateusz Jankowski Tak czy inaczej, mimo kilkumiesięcznych wzrostów, na pewno jest za wcześnie, by odtrąbić koniec kryzysu. Polska i większość krajów Nowej Europy zaskakująco dobrze poradziła sobie z finansową zawieruchą, ale jej echa wciąż wybrzmiewają na świecie. Fakt, że najbardziej pesymistyczne scenariusze nie ziściły się, sam w sobie stanowił wystarczający powód do wzrostów. Czy tego paliwa wystarczy na długo? Na to pytanie odpowiedź poznamy dopiero w przyszłości, jednak już widać, że przedsiębiorstwa giełdowe przystosowały się do (po)kryzysowej rzeczywistości: spółki wielokrotnie już zaskoczyły nadspodziewanie dobrymi wynikami finansowymi. Wraz z wychodzeniem kolejnych gospodarek z ekonomicznego impasu wyniki te powinny się jeszcze poprawiać. Bieżący numer Moich Funduszy trafi do Państwa w połowie grudnia, czyli w czasie coraz gorętszych przedświątecznych przygotowań. Korzystając więc z nadarzającej się okazji, chciałbym życzyć Państwu co najmniej chwili spokoju w Święta Bożego Narodzenia oraz wszelkiej pomyślności i szczęścia w nadchodzącym roku Krzysztof Samotij Prezes Zarządu BZ WBK AIB TFI S.A. 22 Kontakt: mail: web: Wartość aktywów netto niektórych Funduszy arka cechuje się dużą zmiennością ze względu na skład portfela inwestycyjnego. Dane finansowe Funduszy i opis czynników ryzyka znajdują się w Prospektach Informacyjnych dostępnych na stronie: oraz u Dystrybutorów Funduszy. Niektóre fundusze mogą inwestować więcej niż 35% aktywów w papiery wartościowe emitowane, gwarantowane lub poręczane przez Skarb Państwa lub NBP. Fundusze nie gwarantują realizacji założonego celu inwestycyjnego ani uzyskania określonego wyniku inwestycyjnego. Uczestnik musi liczyć się z możliwością straty przynajmniej części wpłaconych środków. Materiał jest prezentowany w celach informacyjnych i nie powinien być wyłączną podstawą podejmowania decyzji inwestycyjnych. Informacje zawarte w materiale są dobierane zgodnie z najlepszą wiedzą jego autorów i pochodzą ze źródeł uznawanych za wiarygodne, jakkolwiek autorzy nie gwarantują ich dokładności i kompletności. Bank Zachodni WBK S.A. oraz Dom Maklerski BZ WBK S.A. pełnią rolę dystrybutorów jednostek uczestnictwa zbywanych i odkupywanych przez fundusze Arka. nr 2/2010 Moje Fundusze 3

3 shorty kolejne gwiazdki analizy online, niezależna firma badająca rynek funduszy inwestycyjnych, przyjrzała się jesienią kolejnym naszym funduszom. efekt? 5 gwiazdek (na 5 możliwych) Dla funduszu akcji i 4 Dla funduszu obligacji. spółka Pod lupą Nazwa: Cinema City International N.V. Krótko: wartość inwestycji: ponad 100 mln zł, zaangażowanie funduszy zarządzanych przez BZ WBK AIB TFI S.A. na dzień r.: 5,5% kapitału akcyjnego spółki. Działalność: największa w Europie Środkowo-Wschodniej sieć kin: 134 tys. miejsc, 677 ekranów, 69 multipleksów w 6 krajach. Największy gracz w Polsce: 316 ekranów (dane na r.). Zmiana wartości akcji w 2010 r.*: +55,2% vs WIG +15,6%. Zmiana wartości akcji od początku notowań** na GPW: 121,1% vs WIG -11,1%. Powody inwestycji:» ambitne plany dalszego rozwoju sieci kinowej w regionie w najbliższych latach» silna pozycja na większości rynków, w których spółka działa» przewidywane zwiększenie liczby sprzedanych biletów w przeliczeniu na mieszkańca w krajach regionu» możliwy wzrost marży zysku wraz z postępującą cyfryzacją dystrybucji filmów» dobry, doświadczony zespół zarządzający * w okresie r. ** w okresie r. Arka BZ WBK Akcji FIO otrzymała najwyższy możliwy rating, Arce BZ WBK Obligacji FIO do kompletu punktów zabrakło jednej gwiazdki. Obecnie już 5 funduszy ze stajni Arki zostało ocenionych przez Analizy Online, a najniższa ocena, jaką uzyskują to... cztery gwiazdki(!). Rating funduszy, przygotowywany przez Analizy Online, jest efektem niezależnej, rzetelnej i wszechstronnej analizy dostępnych w Polsce produktów. Bierze on pod uwagę czynniki ilościowe, takie jak stopy zwrotu funduszy, zmienność wyników czy poziom opłat, ale także jakościowe: kompetencje zarządzających czy organizację procesu inwestycyjnego. siedem z dziesięciu Arka BZ WBK Akcji FIO Arka BZ WBK Akcji Środkowej i Wschodniej Europy FIO Arka BZ WBK Zrównoważony FIO Arka BZ WBK Obligacji FIO Arka BZ WBK Stabilnego Wzrostu FIO Tyle właśnie wcześniejszych Funduszy Inwestycyjnych Arka trafiło pod parasol funduszu Arka BZ WBK FIO. Tym samym zakończył się pierwszy etap procesu parasolizacji Funduszy. Dla większości uczestników najważniejszą zmianą jest brak podatku Belki przy przenoszeniu środków między subfunduszami. Ale warto zwrócić uwagę także na inne zmiany. Z końcem listopada zarejestrowany został nowy Fundusz Arka BZ WBK FIO. Znalazły się w nim następujące dotychczasowe fundusze, obecnie subfundusze: Arka BZ WBK Akcji Arka BZ WBK Zrównoważony Arka BZ WBK Stabilnego Wzrostu Arka BZ WBK Ochrony Kapitału Arka BZ WBK Obligacji Arka BZ WBK Rozwoju Nowej Europy Arka BZ WBK Energii Włączenie trzech pozostałych funduszy do funduszu parasolowego planowane jest na I kwartał 2011 r. Formuła funduszu z subfunduszami pozwala na uniknięcie podatku Belki przy zmianach lub dostosowywaniu strategii inwestycyjnej i jest to niewątpliwy plus takiego rozwiązania. Warto jednak zwrócić uwagę na inne zmiany związane z przekształceniem w fundusz parasolowy, ponieważ w specyficznych przypadkach mogą się one okazać istotne dla uczestników. Dokładny opis procesu i konsekwencji parasolizacji Funduszy Arka zamieściliśmy na specjalnie przygotowanej stronie internetowej pod adresem 4 Moje Fundusze nr 2/2010

4 temat numeru Ryzyka i tak nie unikniesz Dlaczego jedna osoba w kwestii swoich finansów potrafi grać va banque, a inna przez całe życie składa grosz do grosza, trzymając pieniądze na ROR-ze? W XXI w. czas zdaje się biec szybciej: życie wymaga od nas podejmowania coraz większej liczby decyzji w coraz krótszym czasie. W efekcie, wielu naszych wyborów jesteśmy zmuszeni dokonać, nie mając odpowiednich informacji lub nie zdążywszy ich odpowiednio przeanalizować. To zaś nic innego jak czy tego chcemy, czy nie podejmowanie ryzyka. Nic więc dziwnego, że temat ryzyka od lat jest przedmiotem wielu badań i znajduje się w kręgu zainteresowań najróżniejszych specjalistów. Jednak mimo że sytuacja zmusza każdego z nas do podejmowania ryzyka, są osoby, którym przychodzi to z łatwością, ale są też i takie, które boją się podejmować jakiegokolwiek działania. Istnieją różne poglądy, dlaczego tak jest. Jeden z nich tłumaczy, że kluczową rolę odgrywa motywacja do różnego rodzaju działań. Część ludzi jest bowiem nastawiona głównie na osiągnięcie sukcesu. I to są właśnie osoby ryzykujące w większym stopniu. Druga grupa jest ukierunkowana na unikanie porażki. Jest więc bardziej ostrożna i gorzej sobie radzi z sytuacjami, w których musi podjąć ryzyko. Jak podkreślają psychologowie, nie można w prosty sposób postawić kreski i podzielić ludzi na dwie grupy. Skłonność do ryzyka nie jest cechą stałą, więc nie wystarczy kogoś raz zdiagnozować. Okoliczności, w jakich podejmowane są decyzje, wpływają na to, które strategie są obierane. Co ciekawe, wpływ mają tutaj zarówno czynniki, które obiektywnie można ocenić jako ważne, jak i czynniki cokolwiek... kontrowersyjne. Zacznijmy od tych pierwszych. Ważne jest, czego dane ryzyko dotyczy. Nie jest prawdą, że podejmowanie ryzyka to wyłącznie zaspokajanie potrzeby dopływu adrenaliny tłumaczy Leszek Mellibruda, psycholog biznesu. To, jak bardzo ludzie są w stanie ryzykować, zależy także do celu, który im przyświeca. Przykładowo, dużo mówi się o tym, ile można oszczędzić, kupując tanie odpowiedniki leków o tym samym składzie chemicznym, co ich markowe odpowiedniki. I Polacy na pytanie, czy są skłonni ich używać, odpowiadają w większości twierdząco. Sytuacja diametralnie się zmienia, kiedy pada pytanie, czy takie leki podaliby swoim dzieciom. A przecież chodzi o produkty o identycznym składzie chemicznym! Poza tym podejmowanie ryzyka jest w dużym stopniu zależne od czynników drzemiących w podświadomości, a nie tylko od racjonalnego podejścia. Większość ludzi nie zdaje sobie z tego sprawy. Często kontrolę przejmują złudzenia Ludzie w różny sposób oceniają sytuacje ryzykowne mówi Mellibruda i opowiada, że badania pokazały, iż często nawet mimo możliwości dokonania rzetelnej oceny ludzie ulegają schematom, odruchom czy złudzeniom. Jakie złudzenia mydlą ludziom oczy? Często decyzje są podejmowane niemal wyłącznie na podstawie wyrywkowych obserwacji i informacji. Oczywiście, równocześnie ignorowane są inne. 6 Moje Fundusze nr 2/2010 nr 2/2010 Moje Fundusze 7

5 temat numeru Mellibruda jako przykład podaje taką sytuację: na podstawie obserwacji można stwierdzić, że w danym miejscu dobrze sprzedaje się marchewka. Osoba poszukująca okazji do zrobienia dochodowego interesu może być święcie przekonana, że jej obserwacje wystarczą. Zakłada więc sklep z marchewką i wypatruje klientów, nie sprawdziwszy, że w promieniu 500 metrów są jeszcze trzy takie sklepy. Kolejny częsty proces mający wpływ na podejmowanie decyzji to złudzenie dostępności. Ludziom wydaje się bowiem, że zjawiska czy wydarzenia, które sami obserwują lub których są świadkami, są bardziej prawdopodobne. Przez zaangażowanie emocjonalne są przekonani, że pewne rzeczy dzieją się częściej. A to ma wpływ na ryzyko, jakie podejmują. Inwestorzy, którzy doświadczyli wysokich strat na swoich inwestycjach (szczególnie, jeśli to były ich pierwsze inwestycje), będą inaczej oceniać ryzyko danej inwestycji niż pozostali inwestorzy, dysponujący tym samym zakresem informacji. I to mimo faktu, że dotkliwe bessy, takie jak na przykład ostatnia, zdarzają się niezwykle rzadko. Ludzie ulegają również m.in. złudzeniu kotwiczenia. Na nasze oceny najsilniej wpływają te fakty, o których dowiedzieliśmy się najwcześniej. Późniejsze informacje są marginalizowane lub ignorowane mówi Mellibruda. Dlatego właśnie ktoś, kto sparzył się na swojej pierwszej inwestycji, będzie mniej skłonny do podejmowania ryzyka niż inwestor, który doświadczył nawet większej straty dopiero po pewnym czasie. Poza tym istotne jest to, że tak naprawdę... nikt nie ma jednego poziomu akceptacji ryzyka. Najlepszym dowodem, że wiele decyzji ludzie podejmują spontanicznie pod wpływem dobrej rady kogoś bliskiego, nastroju, pogody Co więcej, różnie traktujemy pieniądze w zależności od źródła ich pochodzenia. Te, które dostaniemy jako niezapowiedzianą premię lub wygraną na loterii, inwestujemy (o ile nie wydamy ich prędzej na przyjemności) dużo lżejszą ręką niż te, na które ciężko zapracowaliśmy. A przecież 100 zł z wygranej czy 100 zł z pensji jest warte dokładnie tyle samo: 100 zł.» Gotowość podjęcia ponadprzeciętnego ryzyka dla ponadprzeciętnych zysków Źródło: Badania ICI/SIA kobiety 19% mężczyźni 30% Skłonność do ryzyka nie jest cechą stałą. Dlatego właśnie ktoś, kto sparzył się na swojej pierwszej inwestycji, będzie mniej skłonny do podejmowania ryzyka niż inwestor, który doświadczył nawet większej straty dopiero po pewnym czasie. Kobiety są ostrożniejsze Istnieje przekonanie, że większą skłonność do ryzyka mają mężczyźni. Lois P. Frankel w książce Grzeczne dziewczynki się nie bogacą przywołuje badania firmy Prudential Securities. Sprawdziła ona różnice w inwestycjach dokonywanych przez kobiety i mężczyzn. Inwestorów zakwalifikowano do trzech stref: akcji, komfortu i ostrożności. W strefie akcji więcej było mężczyzn, a w pozostałych strefach więcej kobiet. Mimo że kobiety stają się bardziej aktywne w kwestiach finansowych, kolejne badania pokazują, że są bardziej zachowawcze i mniej skłonne podjąć skalkulowane ryzyko pisze Frankel, podając również badania ICI/SIA z 2002 r., które pokazały, że gotowość podjęcia ponadprzeciętnego ryzyka dla ponadprzeciętnych zysków wykazuje 30 proc. mężczyzn, zaś kobiet 19 proc. Jednak podejście kobiet bardzo się zmienia. Specjaliści zauważają też, że są one skłonne więcej niż mężczyźni zaryzykować w życiu osobistym. Ale to nie wszystko. Do niedawna uważano, że w podejściu do pieniędzy bardziej ostrożne są kobiety. Często jednak to mężczyźni widzą różnego typu ryzyko jako przesadnie duże. A kobiety coraz częściej patrzą na pieniądze w sposób zadaniowy. Potrafią one być bardziej skłonne do ryzyka w działaniach w firmie, a bardziej ostrożne w domu. Odwrotnie jest, jeżeli chodzi o mężczyzn mówi Mellibruda, zaznaczając: Ale nie można tego generalizować. Granice ryzyka Czy istnieje zdrowa granica ryzyka? Oczywiście odpowiada Mellibruda. Właśnie na tym polega umiejętność planowania przyszłości m.in. w biznesie. Jednak, jak przekonują eksperci, ciężko jest sprawdzić własną skłonność do ryzyka. Oczywiście, można z kimś szczerze porozmawiać i poddać się ocenie, ale jak pokazują obserwacje, poruszanie kwestii pieniędzy w rozmowie niejednokrotnie wyklucza szczerość. I nie dotyczy to tylko rozmów z innymi. Ludzie grają różne role także przed samymi sobą. To wpływa oczywiście także na skłonność do ryzyka. W efekcie, właśnie w stosunku do pieniędzy ludzie wykazują szereg irracjonalnych postaw. Gdybyśmy mieli wybór: dzisiaj dostać 10 albo pojutrze 12 zł to wolimy dostać mniejszą sumę dzisiaj podaje przykład Mellibruda. Specjaliści nie mają więc wątpliwości, że nawet gdy ludzie uważają, że planują racjonalnie, stawiają sobie obiektywne cele (np. maksymalizację zysków), to potrafią irracjonalnie postępować, podejmować ekstremalne ryzyko lub być przesadnie ostrożni. Jak zauważyli, interesujące jest to, że ludzie w swoich decyzjach ekonomicznych nie dążą jedynie do maksymalizacji zysku i minimalizacji ryzyka. Bardzo często ocena sytuacji i wybór rozwiązania zależy od tego, w jakim kontekście możliwe rozwiązania zostały przedstawione. Skłonność do ryzyka rośnie, gdy człowiek działa w kontekście zysku, a maleje w kontekście strat. To jest ogólna reguła, która toczy się poza świadomością ludzką podkreśla Mellibruda. Dlatego niejednokrotnie ludzie rezygnują z inwestowania pieniędzy właśnie dlatego, że nie mają 100-procentowej gwarancji nie na to, że dużo zarobią, ale na to, że nie stracą. A nikt nie chce przegrać. Istotne znaczenie dla poziomu ryzyka, jakie ludzie są skłonni podjąć, ma także ich ogólne nastawienie do finansów. Olivia Mellana wyróżniła nawet kilka typów postaw wobec finansów. Zgodnie z zaproponowanym przez nią podziałem jedną z grup ludzi są ciułacze, którym pieniądze zapewniają poczucie bezpieczeństwa. Wyróżnia ich to, że nie lubią wydawać pieniędzy. Większą radość daje ich przeliczanie, opracowywanie budżetów itd. Kolejna grupa to hedoniści. Dla nich pieniądze są tylko środkiem do osiągnięcia celu. Najważniejsze dla nich jest wydawanie. I sporo ludzi uzależnia się od szybkiej przyjemności, jaką są zakupy. Tu nie ma różnicy, jeśli chodzi o kobiety i mężczyzn podkreśla Mellibruda. Z kolei asceci to ludzie uważający, że pieniądze są brudne, są źródłem zła, nie należy ich gromadzić. U ignorantów dla odmiany pieniądze budzą lęk. Nie ma przy tym znaczenia, czy je akurat mają, czy też nie; pieniądze i tak powodują u nich stres. Ignoranci zwykle nie potrafią rzetelnie ocenić własnej sytuacji finansowej, unikają podejmowania decyzji związanych z planowaniem przyszłości. Jest też grupa materialistów. Uwielbiają gromadzić, ale też wydawać pieniądze. To są prawdziwi menedżerowie swoich zasobów finansowych. Poświęcają im bardzo dużo uwagi, myślą o nich niemal każdego dnia. Czy lepiej ryzykować, czy nie? Frankel jako odpowiedź podaje słowa Erica Jonga: Problem w tym, że jeśli w ogóle nie ryzykujesz, ryzykujesz nawet bardziej. I opowiada, że jednym z błędów, które popełniają kobiety, jest przekonanie, że mają za mało pieniędzy, żeby podjąć ryzyko inwestowania. Oczywiście, nie można popaść w skrajność i postawić wszystkiego na jedną kartę. Najlepszy dowód można znaleźć w psychologii ekonomicznej, która zajmuje się zachowaniami w biznesie. Specjaliści zaobserwowali, że właśnie niewłaściwe podejście do ryzyka i jego zbyt duża dawka albo też zbytnia ostrożność, to był problem nawet proc. firm, które upadły w ciągu pięciu pierwszych lat działalności. Monika Nycz 8 Moje Fundusze nr 2/2010 nr 2/2010 Moje Fundusze 9

6 RYNKI Rynki Zadyszka Wuja Sama? Podczas gdy Stany Zjednoczone balansują na granicy wzrostu gospodarczego i walczą, by znów nie wpaść w szpony recesji, ich największy rywal Chiny bije kolejne rekordy. Czy to koniec amerykańskiej dominacji w światowej gospodarce? Monika Nycz Najważniejszym zadaniem rządu będzie teraz odbudowa gospodarki, tworzenie miejsc pracy, uniezależnienie się od zagranicznej ropy zapowiedział prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama w wygłoszonym na początku września orędziu do narodu. I jednocześnie poinformował, że po siedmiu i pół roku operacje bojowe amerykańskich wojsk w Iraku dobiegły końca. To wyraźny sygnał, że stan gospodarki USA jest poważny na tyle, że zamiast na polityce międzynarodowej rząd musi zdecydowanie skoncentrować się na leczeniu jej problemów. Czy to znaczy, że Stany Zjednoczone, kolos, który od 70 lat dyktuje tempo rozwoju gospodarczego świata, chwieje się na glinianych nogach? Sami Amerykanie najwyraźniej wątpią w możliwości wywodzącego się z Partii Demokratycznej prezydenta, skoro w listopadowych wyborach do Kongresu to republikanie odnieśli zwycięstwo. Nie da się też zaprzeczyć, że amerykańska gospodarka znalazła się w najtrudniejszym punkcie od czasów Wielkiego Kryzysu. Według oficjalnych danych 15 mln obywateli pozostaje bez pracy, a kolejne 8,9 mln osób chciałoby pracować więcej, ale nie jest w stanie znaleźć dodatkowego zajęcia. Ośrodek badawczy PEW Research Center wskazuje, że gdyby doliczyć do tego ok. 3 mln bezrobotnych, którzy nie figurują w oficjalnych rejestrach, stopa bezrobocia przekroczyłaby 15 proc. Z takimi problemami na rynku pracy Stany Zjednoczone nie borykały się od lat 80., a wcześniej od Wielkiego Kryzysu lat 30. Co więcej, sytuacja może się jeszcze pogorszyć, bo amerykański rząd stoi przed trudną decyzją, czy kontynuować programy pomocowe. Przez ostatnie 2 lata wpompował w banki i firmy motoryzacyjne 787 mld dol., zapobiegając wielu spektakularnym bankructwom i masowym zwolnieniom. Odbyło się to jednak kosztem drastycznego wzrostu zadłużenia pod koniec 2009 r. dług publiczny przekroczył 83 proc. amerykańskiego PKB, a analitycy agencji ratingowej Fitch prognozują, że w tym roku przekroczy on 94 proc. Czy w tej sytuacji amerykański rząd stać na dalsze pompowanie pieniędzy w gospodarkę? W tym samym czasie, gdy Stany Zjednoczone, balansując na granicy wzrostu gospodarczego walczą, by znów nie wpaść w szpony recesji, ich wschodzący rywale Chiny i Indie ustanawiają kolejne rekordy. Indyjska gospodarka praktycznie nawet nie otarła się o 10 Moje Fundusze nr 2/2010 nr 2/2010 Moje Fundusze 11

7 RYNKI trendy i wydarzenia» Zwątpienie w potęgę amerykańskiego kapitalizmu? Pytani o to, jaki kraj jest największą potęgą gospodarczą, Amerykanie najczęściej wskazują Chiny. Z badań opinii publicznej przeprowadzonych przez PEW Research Center wynika, że 4 na 10 Amerykanów poproszonych o wskazanie światowego lidera ekonomicznego wybiera Chiny, natomiast Stany Zjednoczone wskazuje tylko 27 proc. Jeszcze dwa lata temu USA znajdowały się na pierwszym miejscu (41 proc.), wyprzedzając Chiny o 11 punktów procentowych. Chiny, przeganiając Japonię, przełamały kolejną symboliczną barierę: wcześniej wyprzedziły już Niemcy, jako największy eksporter na świecie i odebrały prymat Stanom Zjednoczonym, jako największy rynek samochodowy. kryzys i w ubiegłym roku urosła o 7,4 proc. Z kolei Chiny pod względem wartości PKB zdołały wyprzedzić Japonię, do tej pory drugą po USA najpotężniejszą gospodarkę świata. W II kwartale tego roku produkt krajowy brutto Chin wyniósł 1,33 bln dol., a Japonii 1,28 bln dol. Dzięki programom stymulacyjnym, które rząd w Pekinie zaaplikował gospodarce przy wykorzystaniu państwowych banków, Państwo Środka rozwija się w tempie 9-10 proc. rocznie. Chiny, przeganiając Japonię, przełamały kolejną symboliczną barierę: wcześniej wyprzedziły już Niemcy, jako największy eksporter na świecie i odebrały prymat Stanom Zjednoczonym, jako największy rynek samochodowy. Czy to znaczy, że USA przyjdzie oddać pozycję lidera w światowej gospodarce? Taki scenariusz raczej nieprędko się zrealizuje. Jeśli spojrzymy na liczby, to okazuje się, że Stany Zjednoczone nadal są największą potęgą gospodarczą świata. Z PKB na poziomie 14,3 bln dol. wyprzedzają nie tylko Chiny, ale wszystkie państwa BRIC razem wzięte! W ubiegłym roku łączna wartość PKB państw BRIC (czyli Brazylii, Rosji, Indii i Chin) przekroczyła 8,3 bln dol., ale to cały czas o blisko 40 proc. mniej, niż w przypadku gospodarki amerykańskiej. Różnice w potencjale gospodarczym są jeszcze bardziej uderzające, kiedy porównamy zasobność portfeli Amerykanów i Chińczyków czy Hindusów. W ubiegłym roku statystyczny obywatel Stanów Zjednoczonych zarobił dol. 3 razy więcej niż obywatel Rosji, ponad 4-krotnie więcej niż Brazylijczyk, 7-krotnie więcej niż Chińczyk i aż 15-krotnie więcej niż statystyczny mieszkaniec Indii! Przy takiej skali dysproporcji dochodów potrzeba jeszcze wielu lat, żeby rosnący w siłę konkurenci zagrozili pozycji USA jako lidera światowej konsumpcji, chociaż wspomniany wcześniej przykład rynku samochodowego pokazuje, że nie jest to zupełnie nierealna wizja. Co prawda Catherine Roche i Patrick Ducasse z Boston Consulting Group, autorzy raportu A New World Order ( Nowy Ład Światowy ) poświęconego analizie światowych trendów w konsumpcji, wskazują, że choć zadłużenie gospodarstw domowych ciąży Amerykanom jak kula u nogi, ale widać sygnały ostrożnego optymizmu. Już tylko 23 proc. Amerykanów przyznaje, że boi się o pracę, podczas gdy rok temu obawy miał co trzeci pytany czytamy w raporcie BCG. Chińczycy, choć ich gospodarka nie doświadczyła recesji, cały czas są oszczędni i ostrożni. Międzynarodowi inwestorzy zdają sobie sprawę z tych dysproporcji i nawet bardzo pozytywne wiadomości o wzroście gospodarczym Chin nie poprawiają im humoru bardziej niż nieco lepsze od oczekiwań dane o amerykańskiej konsumpcji czy mniejszej od spodziewanej liczbie przejmowanych przez banki domów. Zaufaniem napawa ich też najwyższy rating (w styczniu Fitch utrzymał ocenę AAA dla Stanów Zjednoczonych, ostrzegając jednocześnie przed dalszym zadłużaniem się rządu) oraz fakt, że dolar jest globalną walutą rezerwową. Umacnia to przekonanie inwestorów, że dolar to bezpieczna przystań w czasie, gdy na międzynarodowych rynkach szaleje sztorm. Procent w górę Rząd ma nadzieję, że jednoprocentowa podwyżka podatku VAT, która w przyszłym roku ma przynieść państwowej kasie 5 mld zł, uratuje przyszłoroczny budżet i pozwoli zapanować nad galopującym zadłużeniem publicznym Polski. Organizacje przedsiębiorców straszą, że to podcinanie gałęzi, która podtrzymuje całą gospodarkę wyższe podatki osłabią konsumpcję i uderzą w wyniki finansowe firm. Nie ma wątpliwości, że to, w jaki sposób podwyżka podatków wpłynie na wyniki firm, zależy od nastrojów konsumentów. To oni będą musieli więcej zapłacić za żywność (stawka VAT na żywność nieprzetworzoną wzrośnie z 3 do 5 proc., chociaż na żywność przetworzoną ma spaść z 7 do 5 proc.), ubrania (VAT w górę z 22 do 23 proc.), wyjścia do restauracji, kosmetyki, usługi budowlane czy paliwo. Jeśli statystyczny Kowalski uzna, że panuje drożyzna i przyszedł czas na oszczędności, po pierwsze zrezygnuje z dóbr i usług, które uważa za luksusowe wyjść do kina, restauracji, wyjazdów, nowych ubrań czy bardziej wyrafinowanych produktów spożywczych. Taki mechanizm zadziałał w szczycie światowego kryzysu z analizy przeprowadzonej przez KPMG wynika, że w latach proc. Polaków zarabiających od 3,7 do 7,1 tys. zł zmniejszyło wydatki na luksusy. Ale czy podwyżka VAT-u skłoni Kowalskiego do oszczędzania? Na razie nic na to nie wskazuje, a dane o konsumpcji w Polsce wyglądają co najmniej dobrze: dla przykładu, w sierpniu nasz kraj okazał się europejskim liderem pod względem dynamiki sprzedaży detalicznej! Jak podał Eurostat, sprzedaż w Polsce wzrosła rok do roku o 6,7 proc., podczas gdy średnia dla całej Unii spadła o 0,8 proc. Dołują Hiszpanie (-4,6 proc.), Grecy (-9,1 proc.) i Litwini (-6,9 proc.), czego powodem jest fatalna sytuacja panująca w tych krajach na rynku pracy. W Polsce dominuje optymizm. Pomimo relatywnie wysokiego bezrobocia, które w sierpniu wyniosło 11,3» Teoretycznie podatek VAT obciąża tylko konsumenta, a dla przedsiębiorcy jest neutralny. Jednak w praktyce sprawa nie jest taka prosta. Firma musi odprowadzić podatek od sprzedanego towaru zaraz po wystawieniu faktury (jeżeli producent sprzedaje parę butów za 100 zł, to zgodnie z nową, obowiązującą od 2011 r. 23-proc. stawką VAT musi doliczyć do ceny 23 zł i tę kwotę odprowadzić do urzędu skarbowego) niezależnie od tego, czy nabywca zapłacił w terminie, czy też się spóźnia. Ten obowiązek wpływa istotnie na płynność przedsiębiorstw, które na zwrot podatku czekają ok. 2 miesięcy. Jest to szczególnie bolesne dla małych, jednoosobowych firm ich budżet jest zwykle równocześnie budżetem domowym właścicieli, a to oznacza, że wszystkie problemy płynnościowe wynikające z obowiązku odprowadzenia podatku natychmiast odbijają się na zasobności kieszeni przedsiębiorców jako konsumentów. proc., perspektywy na rynku pracy należą do najbardziej optymistycznych w Europie: według firmy rekrutacyjnej Manpower 19 proc. firm zamierza do końca roku poszukać nowych pracowników. O tym, że konsumpcja w Polsce ma się dobrze, mogą świadczyć także deklaracje Polaków co do poziomu wydatków na zbliżające się święta Bożego Narodzenia. Podczas gdy przeciętna europejska rodzina będzie raczej zaciskać pasa (spadek wydatków 2 proc.), Polacy deklarują, że wydadzą na święta o 19 proc. więcej niż przed rokiem wynika z cytowanego przez Puls Biznesu ( r., Boże Narodzenie da zarobić) raportu firmy Deloitte. Ekonomiści podkreślają też, że 5 mld zł, które z podwyżki VAT chce pozyskać Ministerstwo Finansów, to niewiele w porównaniu z wartością wypłaconych wynagrodzeń. Z danych GUS wynika, że w pierwszym półroczu 2010 r. pracodawcy wydali na wynagrodzenia pracowników 170,2 mld zł. Jeśli więc założymy, że druga połowa roku będzie wyglądała identycznie, podwyżka podatku zabierze Polakom z kieszeni niespełna 1,5 proc. ich wynagrodzenia brutto. Dla wielu osób taka zmiana będzie po prostu niezauważalna. Jeśli ten scenariusz się zrealizuje i pomimo wyższego podatku sprzedaż nie spadnie, nie powinny ucierpieć też wyniki finansowe firm. Ani kluczowe dla inwestorów wyceny giełdowe ich akcji. 12 Moje Fundusze nr 2/2010 nr 2/2010 Moje Fundusze 13

8 rozmowy o pieniądzach Liczmy na siebie O perspektywach na spokojną emeryturę rozmawiamy z profesorem Marianem Nogą rozmawiał łukasz pałka Moje Fundusze: Panie Profesorze, czy odkłada Pan pieniądze w drugim filarze OFE? Prof. Marian Noga: Nie. Nie załapałem się już na reformę emerytalną. I jestem tylko w pierwszym filarze. MF: Żałuje Pan? M.N.: Cóż, patrząc na efekty osiągane przez OFE, które być może nie są takie, jak byśmy oczekiwali, to nie żałuję. Ale mam świadomość, że system emerytalny w Polsce na początku lat 90. musiał ulec zmianie. I pod względem rozwiązań emerytalnych z pewnością jesteśmy dzisiaj liderem w Europie Środkowo-Wschodniej. MF: Nawet pomimo, że wyniki OFE niewiele różnią się od tego, co daje nam ZUS? M.N.: Wiadomo, że każdy chciałby, by fundusze osiągały jak najwyższe zyski. Bo im będą one większe, tym wyższe będą nasze emerytury. Ale trzeba też pamiętać o bezpieczeństwie gromadzonych w OFE środków. Ustawodawca właśnie dlatego wprowadził szereg ograniczeń inwestycyjnych dla funduszy, na przykład dotyczących inwestowania na rynkach zagranicznych czy nawet na polskiej giełdzie. MF: No właśnie. Rząd pracuje teraz nad zmianami, które dadzą OFE możliwość inwestowania w akcje większej części naszych składek. To dobry pomysł? M.N.: Myślę, że tak. To z pewnością da zwłaszcza młodym osobom szanse na lepsze emerytury, bo inwestowanie w akcje będzie niosło ze sobą wyższe stopy zwrotu. Mimo wszystko trzeba jednak pamiętać o tym, że wartość składek odprowadzanych na przyszłe świadczenia w stosunku do pensji i tak pozostanie niska. Wielu z nas odprowadza do OFE w ciągu roku mniej niż miesięczną pensję netto nie oszukujmy się, jeżeli kapitał będzie niski, nie będziemy w stanie pomnożyć go do tego stopnia, by wysokość emerytury dorównała naszej średniej pensji. MF: I nie rodzi ryzyka strat, nawet gdy mowa o 85 proc. składek inwestowanych na giełdzie? M.N.: 85 proc. to rzeczywiście sporo. Ale można na to spojrzeć z tej perspektywy, że im większa część składki będzie inwestowana na giełdzie, tym większy będzie zysk z regularnego oszczędzania przez wiele lat. Ważne tylko, by w odpowiednim momencie postawić jednak na bezpieczne inwestycje, co pozwoli ograniczyć ryzyko sytuacji, w której ewentualny kryzys zje kilkuletnie zyski. Dlatego dobrym rozwiązaniem wydaje mi się propozycja, by będąc już bliżej emerytury, zmieniać portfel na bardziej bezpieczny, z większym udziałem obligacji. Chodzi o to, by w ostatniej chwili swoich zysków nie stracić. MF: Minister Michał Boni proponuje, by wyniki osiągane przez OFE porównywać nie tylko między nimi samymi, ale z całym rynkiem, tworząc rodzaj benchmarku opartego na wynikach na przykład funduszy inwestycyjnych realizujących podobne strategie. To miałoby zmobilizować OFE do osiągania lepszych wyników. M.N.: Na pewno będzie to sprzyjać konkurencji między samymi funduszami. A to z kolei powinno się przełożyć na przykład na obniżkę kosztów obsługi, prowizji. Jednak stanie się tak tylko pod warunkiem, że również sami klienci OFE będą interesowali się tym, ile już zebrali i jak sobie radzi ich fundusz. MF: Czy obawy o to, że emerytury z pierwszego i drugiego filaru będą niższe od średnich zarobków, są uzasadnione? M.N.: Jak już wspomniałem, nie mam co do tego złudzeń. Tak z pewnością będzie. A różnica zależy oczywiście od tego, ile kto pracował i ile odkładał. Dlatego tak ważne jest, by ludzie zrozumieli, że dobrobyt na starość zależy od nas samych. Państwo ma tylko stać na straży emerytur, ale ich poziom musimy wypracować sobie sami. 14 Moje Fundusze nr 2/2010 nr 2/2010 Moje Fundusze 15

9 rozmowy o pieniądzach Know-how czytelnia» Prof. Marian Noga ekonomista, kierownik Katedry Makroekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. W latach był senatorem. Przez kolejnych sześć lat zasiadał w Radzie Polityki Pieniężnej. Zawsze trzeba też pamiętać o tym, że to my podejmujemy ostateczne decyzje i to my będziemy ponosić ich konsekwencje. MF: Jak? M.N.: Więcej pracować i więcej oszczędzać. Nie chcę nikogo zmuszać do katorżniczej pracy, ale moim zdaniem osiem godzin dziennie to za mało. MF: Być może w takim razie należy urzędowo podnieść wiek, w którym będziemy mogli przejść na emeryturę? M.N.: Popieram. Wpłynie to nie tylko na wyższe emerytury, ale również pomoże finansom publicznym naszego kraju. W Polsce pracuje tylko 53 proc. osób w wieku produkcyjnym, podczas gdy w Niemczech ten wskaźnik sięga 70 proct. Wynika to nie tylko z bezrobocia czy chęci dalszego uczenia się przez młodych ludzi, ale również z przywilejów, które pozwalają niektórym grupom zawodowym przechodzić na emeryturę bardzo wcześnie. A potem ich świadczenia znacznie obciążają budżet. MF: Więc nie unikniemy podniesienia wieku emerytalnego? M.N.: Pytanie brzmi nie czy, tylko kiedy to się stanie. Osobiście uważam, że na emeryturę powinno się przechodzić w wieku siedemdziesięciu lat. Sam zamierzam pracować co najmniej do siedemdziesiątki i oby jeszcze dłużej. MF: Polska sprzecza się z Unią Europejską o doliczanie aktywów OFE do długu publicznego. Czy to może mieć wpływ na przyszłe emerytury? M.N.: Bezpośrednio raczej nie. Ma natomiast spore znaczenie dla polskich finansów publicznych, czyli pośrednio ma również wpływ na naszą sytuację materialną. Aby nie wnikać w szczegóły: rząd próbuje przeforsować metodologię liczenia długu publicznego, dzięki której oddalilibyśmy się od granicy 55-procentowego progu ostrożnościowego. MF: Czym grozi jego przekroczenie? M.N.: Sankcjami ze strony Brukseli, powiększeniem kosztu obsługi naszego długu. Co prawda, do sytuacji Grecji jeszcze nam trochę brakuje, ale bez reform ta sytuacja mogłaby się szybko pogorszyć. Nasz dług przekracza teraz 720 miliardów złotych, czyli stanowi około połowy PKB. Balansujemy więc na granicy 55 proc., czyli II progu ostrożnościowego z ustawy o finansach publicznych, co ogranicza wydatki budżetowe i realizację wielu celów polityki społeczno-gospodarczej państwa. Natomiast osiągnięcie 60 proc. długu publicznego do PKB spowoduje, że budżet państwa nie będzie mógł zawierać deficytu, co jest zapisane w Konstytucji RP z 1997 roku. Stąd ostatnie decyzje rządu o podniesieniu VAT-u. Mam nadzieję, że zdecyduje się on również na wprowadzenie bardziej radykalnych reform w finansach publicznych. MF: Wspomniał Pan, że o przyszłą emeryturę trzeba zadbać samemu. W jaki sposób zatem oszczędzać pieniądze, by uzyskać najlepsze efekty? M.N.: Trudno o złote recepty, ale koniecznie trzeba pamiętać o tym, by dywersyfikować swoje oszczędności. Czyli rozsądnie dzielić je między różne produkty finansowe czy też różne aktywa w ogóle. Zawsze trzeba też pamiętać o tym, że to my podejmujemy ostateczne decyzje i to my będziemy ponosić ich konsekwencje. Więc nie możemy bezkrytycznie polegać na sugestiach innych. MF: A Pan co by zaproponował? M.N.: Wszystko zależy od tego, ile miesięcznie jesteśmy w stanie odkładać. Dobrym rozwiązaniem wydają się Indywidualne Konta Emerytalne, które jednak cały czas cieszą się małym zainteresowaniem Polaków. Warto pomyśleć o programach emerytalnych prowadzonych przez zakłady pracy. Wreszcie pieniądze w przyszłości mogą nam zapewnić dodatkowe polisy ubezpieczeniowe. MF: Pytanie tylko, czy tych oszczędności nie zje nam inflacja i wieloletnie oszczędzanie okaże się niewiele warte. M.N.: Dlatego trzeba pilnować swoich pieniędzy. Szukać dobrych lokat, nie bać się ich zmieniać, walczyć o niższe prowizje. Wówczas możemy być spokojniejsi o swoje pieniądze. Jak sobie pościelisz, tak się wyśpisz rzecz o przyszłych emeryturach Temat zapewnienia sobie dodatkowych środków finansowych na emeryturę jeszcze do niedawna był absolutnym marginesem rozmów Polaków o pieniądzach. Owszem, wiadomo było, że świadczenia z ZUS-u nie przyprawiają o zawrót głowy, ale niewiele z tej wiedzy wynikało. To jednak powoli się zmienia. Wmediach ścierają się ze sobą doniesienia a to o konieczności dokończenia pozostawionej w pół drogi reformy emerytalnej, a to o przekreślaniu dotychczasowych działań, na przykład poprzez zmniejszenie składki przekazywanej do OFE. Przy okazji dyskusji na temat efektywnego zarządzania naszymi składkami emerytalnymi odprowadzanymi do ZUS i OFE coraz częściej pojawia się pytanie: czy obowiązkowa emerytura wystarczy? I coraz bardziej wyraźna staje się odpowiedź: nie. Receptą na problem zbyt niskich emerytur miały być produkty tzw. III filaru, takie jak na przykład IKE Indywidualne Konta Emerytalne. Jednak ani liczba oszczędzających w tych produktach, ani zgromadzone w nich środki nie imponują. Media i eksperci wskazują, że zachęta do oszczędzania zwolnienie z podatku Belki jest zbyt słaba. Że bardziej atrakcyjne dla przyszłego emeryta byłoby odpisanie, odliczenie środków wpłacanych na IKE od podatku dochodowego (a ściślej odpisanie środków wpłaconych do IKE od podstawy opodatkowania). Oczywiście, są to argumenty prawdziwe, ale rzadko przypomina się, że różnica pomiędzy zwolnieniem z podatku Belki, a odpisaniem składki na IKE od podstawy opodatkowania PIT-em będzie naprawdę odczuwalna tylko dla osób płacących wysokie podatki w II progu. Należy też założyć, że możliwość odpisania składki do IKE od podstawy podatku zastąpi zwolnienie z podatku Belki, a nie będzie dodatkową zachętą. Czy warto więc czekać z rozpoczęciem oszczędzania w IKE? Już teraz oferuje ono przecież szereg korzyści. Część z nich wynika z ustawowej konstrukcji IKE, część jest charakterystyczna dla IKE prowadzonego w oparciu o Fundusze Arka: wspomniane wcześniej zwolnienie z podatku Belki, możliwość wycofania środków przed osiągnięciem wieku emerytalnego (w tym przypadku jednak podatek od dochodów kapitałowych będzie naliczony), brak opłat dystrybucyjnych, niezależnie od wybranego funduszu, elastyczność w budowaniu strategii inwestycyjnej: IKE można zbudować w oparciu o jeden lub kilka z 7 subfunduszy Arki BZ WBK FIO. Daje to możliwość zbudowania portfela optymalnie dopasowanego do osobistej sytuacji, możliwość odłożenia rocznie kwoty wyższej niż... w OFE(!). Warto przyjrzeć się szczególnie dwóm ostatnim punktom, bo oznaczają one, że marginalizowane przez media i niektórych specjalistów IKE może mieć dużo większy wpływ na finansowy komfort życia na emeryturze niż środki zgromadzone w OFE. Po pierwsze, OFE na razie mogą inwestować środki swoich klientów wyłącznie w oparciu o strategię stabilnego wzrostu (maksymalnie 40 proc. aktywów inwestowane jest w akcje). Przy długim horyzoncie inwestycyjnym jest to bardzo zachowawcza strategia, dramatycznie obniżająca potencjał zysków. Po drugie, ustawowe uregulowania OFE de facto zniechęcają je do konkurowania między sobą wynikami. Być może mankamenty te zostaną w jakiś sposób ograniczone jak wiemy, rząd pracuje nad odpowiednimi zmianami w prawie. Pozostaje jeszcze trzeci poważny problem OFE wysokość składki. Ta w wymiarze rocznym wynosi maksymalnie 6993 zł. Obserwując pomysły na ograniczenie deficytu finansów publicznych, należy się spodziewać, że raczej spadnie ona niż wzrośnie: mówi się o ograniczeniu jej wysokości lub wręcz czasowym zawieszeniu przekazywania składek do OFE. Tymczasem limit wpłat do IKE na 2010 r. to 9579 zł o ponad jedną trzecią większy. Dlatego spytajmy jeszcze raz: czy warto czekać z rozpoczęciem inwestowania w IKE? Marcin Petrykowski 16 Moje Fundusze nr 2/2010 nr 2/2010 Moje Fundusze 17

10 kompendium inwestora Stop loss czyli wyjście bezpieczeństwa Co zrobić, żeby nie poddać się rządzącym rynkiem emocjom? Jak zachować zimną krew zi wyjść z inwestycji, zanim spadki zjedzą nasze oszczędności? Jak obronić wypracowany zysk? Każdy inwestor odpowie na te pytania inaczej, w zależności od tego, jaką strategię inwestowania przyjął. Ale, niezależnie od przyjętej strategii, warto zastanowić się nad zastosowaniem mechanizmu ucinania strat czyli z angielskiego stop loss. bardziej konserwatywne założenia. Na więcej swobody można sobie pozwolić, kiedy oszczędzamy na własne zachcianki chociażby na wymarzony jacht. Ochronić zyski Stop loss to jednak nie tylko zabezpieczenie się przed stratą, ale również mechanizm, który pozwoli nam obronić wypracowane zyski. Możemy odnieść go nie tylko do wyceny, po której kupowaliśmy jednostki, ale także do wyceny bieżącej. Załóżmy, że zarobiliśmy już na funduszach 15 proc. i nie chcemy tych pieniędzy stracić. Ustawiamy więc stop loss na poziomie o 2 proc. niższym od obecnej wyceny. Jeśli fundusz zacznie tracić, my pozbędziemy się jednostek i zabezpieczymy wypracowane zyski. Jak taki plan inwestycji może wyglądać? Oto przykład: inwestuję 20 tys. zł w fundusz akcyjny, jestem w stanie zaakceptować 15-procentową stratę, czyli 3 tys. zł. Jeśli wycena moich jednostek spadnie poniżej 18 tys. zł, automatycznie wychodzę z inwestycji, satysfakcjonuje mnie 20-procentowy zysk i jeśli na mojej inwestycji zarobię 4 tys. zł, wycofuję środki, nawet jeśli cytowani przez media analitycy zgodnym chórem mówią o dalszych wzrostach, inwestuję na okres 2 lat i potem sprzedaję papiery (chyba że wcześniej zrealizowałem zakładane zyski lub poniosłem maksymalną dopuszczalną stratę). Powstrzymują nas marzenia Skoro mechanizm ucinania strat jest tak prosty, to dlaczego niewielu inwestorów z niego korzysta? Odpowiedzi jest przynajmniej kilka. Decyduje o tym kilka bardzo prostych mechanizmów psychologicznych: przewidywanej sytuacji na rynku (wycofywanie się z inwestycji przed spodziewanymi spadkami i powrót przed spodziewanymi wzrostami). Owszem, możemy próbować to zrobić, ale czy naprawdę potrafimy przewidzieć kierunek zmian indeksów w perspektywie dnia, miesiąca, roku? Peter Lynch zwykł mawiać, że na giełdzie pieniądze płyną od aktywnych do cierpliwych. Patrząc na wyniki jakie osiągał, warto wziąć jego zdanie pod uwagę. Stop loss i podobne mechanizmy są narzędziami, które warto znać i wziąć pod uwagę możliwość stosowania. Nie są to jednak narzędzia uniwersalne to, czy w danej sytuacji okażą się przydatne, powinien ocenić sam inwestor. Stop loss to jeden z najprostszych systemów zabezpieczenia inwestycji. Polega na tym, że inwestor z góry określa poziom wyceny funduszy, przy którym się wyprzedaje, po to, żeby nie ponieść większych strat. Wykorzystanie opcji stop loss wymaga jednak pewnego przygotowania. Przede wszystkim trzeba wcześniej przemyśleć strategię inwestycyjną, odsunąć emocje i na chłodno przeanalizować, na jaką ewentualną stratę możemy sobie pozwolić. Wykonując to ćwiczenie, warto zrezygnować z procentów i odwołać się do konkretnych kwot. Dlaczego? Bo hasło 20-procentowa strata przemawia do wyobraźni zupełnie inaczej niż świadomość, że strata wynosi 10 tys. zł z zainwestowanych 50 tys. zł. Analogiczny do stop loss mechanizm warto zastosować przy planowaniu zysków (nazwijmy go roboczo stop profit ). Z góry zakładamy, że jeżeli osiągniemy określony, satysfakcjonujący nas zysk, to wyprzedajemy nasze jednostki i realizujemy go. Stop loss / stop profit nie wymaga od inwestorów przewidywania przyszłości po prostu pozwala reagować na fakty. Obrona przed stratą Doświadczeni inwestorzy wiedzą jednak o tym, że pragnienie zysku kieruje decyzjami aż do momentu, gdy strach i zwątpienie w czasie spadków odbierają ostatnią nadzieję na odbicie. Wtedy dopiero wyprzedaje się fundusze z dołującą świadomością, że gdyby podjęło się decyzję wcześniej, straty w portfelu mogły być znacznie mniejsze. Warto pamiętać, że im większa strata, tym trudniej ją odrobić: jeśli wycena jednostek spadnie o 10 proc., to żeby się odkuć, potrzeba 11-proc. wzrostu. Ale jeśli wycena spadnie o połowę, to żeby cena wróciła do początkowego poziomu potrzeba aż 100-procentowego odbicia! Niewątpliwą zaletą mechanizmu stop loss czy też stop profit jest to, że do pewnego stopnia wyłączamy emocje. Do pewnego stopnia, ponieważ w trakcie inwestycji może nas najść pokusa, żeby te limity przesuwać odpowiednio w dół lub w górę. W końcu, obserwując dynamiczne wzrosty, podjęcie decyzji o zakończeniu inwestycji w związku z przekroczeniem docelowego poziomu zysku może okazać się trudne. Warto jednak trzymać się wcześniej wypracowanych założeń, i przypomnieć sobie, że na początku inwestycji podejmując decyzje kierowaliśmy się chłodną kalkulacją. W trakcie jej trwania do głosu dochodzą emocje, a te nie są dobrym doradcą.. Co wziąć pod uwagę, ustalając stop loss / stop profit? Weźmy pod uwagę cel, na który oszczędzamy. Jeśli odkładamy pieniądze z myślą o przyszłości naszego dziecka studiach albo mieszkaniu lepiej przyjąć Wstyd przed porażką. Przyznanie się do straty, nawet niedużej, dla każdego jest trudne. W sercu inwestora zawsze tli się nadzieja, że po gorszym okresie przyjdzie odbicie, które pozwoli się odkuć. Dzieje się tak nawet wtedy, gdy zdaje on sobie sprawę z tego, że dalsze trzymanie kupionych papierów może mieć fatalne skutki dla całego portfela. Nadzieja, że może się odbije albo na pewno zaraz będzie lepiej może się spełnić, ale też może pogłębić straty. Miłość do papierów. Inwestorzy mają tendencję do zakochiwania się w papierach, które wybrali. Nawet jeśli się na nich zawiedli (czytaj: zaczęły przynosić straty) wierzą, że jeśli dadzą im jeszcze jedną szansę (czytaj: nie wyrzucą ich ze swojego portfela) ich oczekiwania się spełnią (czytaj: jeszcze na nich dobrze zarobią). Chciwość. Wykorzystanie mechanizmu stop profit też bywa niełatwe. Trudno przecież wyjść z inwestycji, która rośnie jak na drożdżach, tylko dlatego, że kilka miesięcy wcześniej przyjęliśmy sobie takie założenie. Zabicie kury znoszącej złote jaja wymaga nie lada odwagi! Wreszcie wykorzystanie koła ratunkowego w postaci stop loss stawia przed inwestorem nowe, niełatwe pytanie: kiedy należy powrócić do inwestycji? Tu zaś zaczynamy ocierać się o timing, czyli aktywne dostosowanie swojego portfela inwestycyjnego do 18 Moje Fundusze nr 2/2010 nr 2/2010 Moje Fundusze 19

11 moim zdaniem balkon tematyczny o nas maciek samcik Dziennikarz ekonomiczny Gazety Wyborczej. Specjalizuje się w tematyce finansowej. Pisze o giełdzie, funduszach inwestycyjnych, bankach i finansach osobistych. Współtworzy cotygodniowy dodatek o finansach konsumenckich Pieniądze. W 2004 r. został wyróżniony przez Związek Banków Polskich Nagrodą Dziennikarską im. Mariana Krzaka wystaw nos za granicę. na Początek tę bliską MaCIej samcik Odbyłem ostatnio interesującą rozmowę ze znajomą, która zaczęła niedawno inwestować swoje oszczędności. Nie ma tego dużo, raptem kilka tysięcy złotych, ale i tak serce mi urosło, gdy się dowiedziałem, że wreszcie się przełamała i buduje kapitał na przyszłość. Kupiła kilka akcji jakiejś firmy, założyła w banku niezłą lokatę, a co najważniejsze, ma mnóstwo dobrych chęci, by nadal systematycznie oszczędzać. Zwłaszcza że z akcjami dobrze trafiła i na rachunku maklerskim ostatnio pieniędzy wciąż jej przybywa. Jej motywacja do gromadzenia kapitału jeszcze bardziej urosła, zaś dochody pozwalają, by wygospodarować miesięcznie co najmniej kilkaset złotych nadwyżki w domowym budżecie. Znajoma ma tylko jeden poważny problem, z którym kilka dni temu przyszła do mnie. W co ja właściwie mam wkładać te dodatkowe pieniądze? zapytała. Może złoto? Teraz wszyscy mówią, że panuje nowa gorączka złota. Albo jakieś akcje w Turcji? Ostatnio widziałam ze trzy artykuły, w których pisali, że tam warto wchodzić. Albo Azja? Chińska gospodarka rośnie po kilkanaście procent z roku na rok! Brazylia? Tam w ogóle nie dotarł kryzys finansowy... Afryka Północna? Tam... strzelała znajoma pomysłami niczym z karabinu maszynowego. W pierwszym odruchu popukałem się w czoło: po jakiego diabła wymyślać jakieś dziwne inwestycje za granicą, mając stosunkowo niewielką gotówkę do dyspozycji i dużo możliwości lokowania pieniędzy w kraju? Dziesiątki funduszy inwestujących w akcje polskich spółek. Przeróżnych. I dużych, i małych. Z wszystkich branż lub tylko z wybranych. Tych, co eksportują i tych, co wypłacają dywidendy. Do tego multum funduszy obligacji, lokat bankowych do dyspozycji. Czego chcieć więcej? Zerknąłem do mądrych książek. W nich też piszą, że różnicowanie inwestycji (wolę to sformułowanie niż zbyt mądrze brzmiącą dywersyfikację ) jest niezbędne, ale tylko w rozsądnych granicach. Tak jak tysiąca złotych nie dzielimy na pięć różnych lokat, tak nie ma sensu z małymi pieniędzmi iść we wszystkie możliwe zakątki świata. Zyski zostaną zjedzone przez prowizje. Zwykle stawki opłat są tym wyższe, im niższą kwotę wpłacamy, a zarządzanie tak przeładowanym portfelem będzie kłopotliwe. Już chciałem wyśmiać pomysły znajomej o inwestowaniu w Turcji, Chinach i Brazylii, nie mówiąc już o takich fanaberiach jak złoto czy ropa naftowa, kiedy coś innego zaczęło mi świtać w głowie. Zacząłem się głębiej zastanawiać: czy to, że ktoś nie ma dziesiątków lub setek tysięcy złotych, powinno z definicji drastycznie ograniczać jego możliwości zarabiania pieniędzy? Czy takiej osobie należy zabrać większość okazji do osiągnięcia zysków? A niby dlaczego? Polska to tylko jeden procent inwestycyjnego świata. Jeśli trzymamy pieniądze tylko na jednym rynku, tracimy pozostałe 99 proc. szans na sukces. Niedawno tłumaczył to sam Mark Mobius, szef renomowanej grupy Franklin Templeton, gromadzącej setki miliardów dolarów i euro oszczędności klientów ze wszystkich zakątków świata. Wybór jest więc jasny: lepiej wystawić przynajmniej czubek nosa za granicę, niż dusić się wyłącznie w sosie warszawskiej giełdy. Oczywiście, nie jestem aż takich chojrakiem, żeby od razu rekomendować mojej znajomej akcje w Chinach lub Australii. Do tego nie namówi mnie nawet sam Mobius. Poza tym tego typu fundusze są zwykle wyrażone w dolarach lub euro. A ja uważam, że mając stosunkowo niewielki portfel inwestycji, nie warto wystawiać go na zbyt duże ryzyko walutowe. Nie poleciłbym więc żadnej inwestycji denominowanej w obcych walutach. Przynajmniej nie początkującemu inwestorowi ze stosunkowo niskim kapitałem. Ale dlaczego by nie włączyć do portfela inwestycji, na rozsądną skalę, czegoś mniej egzotycznego? Np. akcji spółek z Europy Środkowej lub, dajmy na to, z Turcji? Dlaczego akurat Nowa Europa? Cóż, ten region należy nie od dziś do najbardziej atrakcyjnych miejsc do inwestowania. Zyski spółek rosną tu znacznie szybciej niż na rozwiniętych rynkach, np. w Europie Zachodniej lub USA, a wiele sektorów gospodarki ma tu jeszcze solidny potencjał wzrostu. Jak sądzicie, dlaczego największe europejskie grupy bankowe, jak włoski UniCredit, belgijskie KBC, austriackie Raiffeisen i Erste czy francuskie Societe Generale, kontrolują ok. połowy środkowoeuropejskiego rynku bankowego? One wiedzą, że tu można się rozwijać szybciej niż na ich rodzimych rynkach. Czemu nie zacząć różnicowania portfela inwestycji właśnie od Nowej Europy, zamiast od cokolwiek egzotycznej Afryki Północnej, Chin albo Brazylii? Choćby dlatego, że w inwestowaniu wszystkiego należy się uczyć stopniowo, zaczynając od rynków w pewnym stopniu skorelowanych z naszym. Wyniki inwestycji w Europie Środkowej siłą rzeczy nie będą się diametralnie różniły od tych osiąganych przez polską część portfela. Choćby dlatego, że jest to ten sam region świata, którego gospodarka jest uzależniona od zbliżonych czynników (choć każdy kraj Europy Środkowej ma przecież swoją specyfikę). Mając część pieniędzy ulokowanych w Nowej Europie, szybko zauważycie, że ta część portfela zachowuje się inaczej niż polska część. Jeśli przekonacie się, że dobrze jest mieć w portfelu coś innego, nie wisieć na jednym tylko rynku rodzimym, przyjdzie czas na bardziej egzotyczne wyprawy fundusze inwestujące w Azji czy Brazylii. W ich przypadku korelacja z polskim rynkiem jest znacznie mniejsza, więc i w Waszych portfelach zacznie się dziać więcej. Powodzenia! to, czego nie widać MyślĄc o PrAcy ZArZĄdZAJĄcEGo funduszami, WiĘksZość Z nas WyobrAżA sobie zapewne osobę W skupieniu AnAliZuJĄcĄ dziesiątki aktualizowanych na bieżąco WykrEsóW. rzeczywistość jednak, przynajmniej w przypadku Arki, nie ma wiele wspólnego z obrazem wykreowanym przez hollywoodzkie filmy. Filmowi finansiści są samowystarczalni: samodzielnie analizują spółki, wyszukują informacje i oczywiście składają zlecenia. Dobrze naoliwiona maszyna Zarządzanie wielomiliardowymi aktywami wymaga sprawnie działającego, znakomicie zorganizowanego zespołu specjalistów. Słowo specjalista wydaje się tu zresztą kluczem: aby osiągać jak najlepsze efekty, za poszczególne funkcje muszą odpowiadać znakomici specjaliści. I tak właśnie jest w przypadku Funduszy Arka. Zacznijmy od zarządzających. Mózg operacji... W telegraficznym skrócie: zadaniem zarządzających jest wybór spółek do portfela funduszy. Za tym jednym zdaniem kryje się jednak cały szereg czynności. Aby móc powiedzieć: tak, tę spółkę należy kupić do portfela funduszu lub tę spółkę trzeba sprzedać, należy oszacować, jaka jest wartość spółki z punktu widzenia posiadanych aktywów oraz perspektyw generowania zysku. Żeby to zrobić, daną spółkę należy dokładnie prześwietlić: przeanalizować jej dokumenty finansowe, dogłębnie zrozumieć biznes, zidentyfikować szanse i zagrożenia w jej otoczeniu, etc. W podręcznikach ekonomii tak pojmowany proces prześwietlania i szacowania wartości spółki nazywa się analizą fundamentalną. Warto tu doprecyzować, że wybór spółek do portfela funduszu to także określenie, jaki udział jej akcje powinny stanowić w aktywach funduszu. A w konsekwencji także określenie struktury aktywów całego funduszu....nie jest sam Zarządzających w ich pracy wspierają analitycy. Wsparcie to jest konieczne chociażby ze względu na skalę działalności. Mówimy wszak o inwestycjach rzędu miliardów złotych, o kilkudziesięciu rynkach oraz analizie kilkuset podmiotów rocznie. Pole bitwy Decyzja o kupnie lub sprzedaży danego waloru sama w sobie byłaby pustym stwierdzeniem gdyby nie została zrealizowana. Za realizację zleceń odpowiada 4-osobowy zespół dealerów. I jeśli gdziekolwiek w całym dziale inwestycyjnym możemy spotkać się z sytuacjami przypominającymi te z hollywoodzkich filmów, to właśnie tutaj. Handel na rynkach papierów wartościowych bywa gorący. Ale to nie wszystko Gdzieś w cieniu zarządzających, analityków i dealerów toczy się też codzienna, systematyczna praca w tzw. middle office. Uczestnicy funduszy otwartych codziennie, zgodnie z własną wolą, wpłacają i wypłacają z nich pieniądze. Do zadań middle office należy między innymi bieżące szacowanie, ile per saldo do funduszu napłynie (lub odpłynie) gotówki. Gotówka jest bowiem potrzebna, aby zapewnić wypłaty uczestnikom wycofującym środki z funduszu. Z drugiej strony, niezainwestowana gotówka nie pracuje efektywnie. Middle office monitoruje płynność funduszu, a więc przyczynia się do optymalizacji ilości gotówki. Zapewnia również sprawne rozliczanie transakcji na rynkach finansowych w regionie i poza nim. W sposób niezależny od zarządzających dokonuje wyceny instrumentów w portfelach funduszy i analizuje wyniki inwestycyjne. Tym samym zdejmuje ten ciężar z barków zarządzających, którzy mogą poświęcić czas na to, w czym są naprawdę dobrzy: na wyszukiwanie okazji inwestycyjnych.» Wyniki inwestycyjne funduszy to efekt pracy wielu specjalistów Zespół Dealerów 4 osoby Komitet Inwestycyjny Prezes Zarządu Dyrektor Inwestycyjny 4 Doradców inwestycyjnych Stopa zwrotu funduszu Analitycy 4 osoby Middle Office 9 osób 20 Moje Fundusze nr 2/2010 nr 2/2010 Moje Fundusze 21

12 po godzinach Pieniądze na procentach Jeśli płaciłeś kiedyś w sklepie kilkaset złotych za dobre wino, zastanawiałeś się zapewne: kto na tym zarabia? Cóż, z winem jest jak z akcjami mogą być świetną inwestycją. Jedna butelka burgunda Romanee-Conti z 1945 r. w domu aukcyjnym Christie s w Genewie ma wartość tys. euro. W Polsce są już firmy, które ułatwiają winne inwestycje. I to nie tylko krezusom. Jeśli ktoś ma już w portfelu inwestycyjnym akcje i obligacje różnej maści, rozliczne produkty strukturyzowane, a do tego np. złoto w sztabkach oraz dajmy na to udziały w funduszach nieruchomości, to być może wydaje mu się, że w świecie finansów nic go już nie zdziwi. Ale paleta inwestycji alternatywnych, dostępnych nie tylko dla milionerów, jest coraz szersza. Ostatnio w modzie jest inwestowanie w wino. Szlachetny trunek, jak wiadomo, z czasem powinien zyskiwać na wartości. Dlaczego by nie wykorzystać tego faktu i nie złożyć w jakiejś piwniczce winnego depozytu, czekając na wzrost jego wartości? Dobre wino powinno przecież zarabiać znacznie więcej niż lokata bankowa. Ba, powinno dawać więcej niż dywidendy z akcji niejednej giełdowej spółki! Wino musi się wyleżeć Pozornie rzecz wydaje się prosta i oczywista. Ale, wbrew pozorom, nie wystarczy pójść do sklepu i kupić skrzynkę dobrego wina, by już za kilka lat liczyć zyski. Wybór odpowiedniej winnej inwestycji bywa trudniejszy niż ustrzelenie dobrych akcji na giełdzie. Ba, specjaliści wręcz podkreślają, że lepiej do lokowania w szlachetny trunek nie brać się samodzielnie. Kupno wina, które nie jest uznawane za inwestycyjne, nie ma bowiem najmniejszego sensu. Nie każde wino daje perspektywę zarobku. A butelki, na której można dobrze zarobić, zwykle nie znajdziemy na półce sklepowej. Wygląda to więc na elitarną inwestycję, do której dostęp mają nieliczni. Ale wbrew pozorom żeby inwestować w wino, nie trzeba mieć sześciu zer na koncie bankowym (i jedynki z przodu). Na sam początek wystarczą już sumy czterocyfrowe. Jednak żeby postawić na kilka gatunków wina i skonstruować winny miniportfel inwestycyjny (chociaż może lepszym określeniem byłaby minipiwniczka), trzeba przygotować przynajmniej kilka razy tyle. Inwestorzy przeważnie kupują wino w skrzynkach po 12 butelek. Można też kupić trunek młody, leżakujący w beczkach, czyli en primeur. W tym drugim przypadku cena jest wprawdzie stosunkowo niska, ale trudno przewidzieć, jak wino będzie oceniane za kilka lat. Wino nie kusi, bo jest zamknięte w piwnicy Wina są przechowywane w certyfikowanych piwnicach. Można sprowadzić je do Polski, ale wiąże się to z dodatkowymi kosztami, czyli transportem i cłem. Oczywiście można trzymać wino w domu, ale się to nie opłaca. Negatywnie wpływa na jego wycenę mówi Krzysztof Maruszewski, dyrektor Działu Inwestycji Alternatywnych Wealth Solutions, zajmującej się m.in. inwestowaniem w wino. Jak wyjaśnia Maruszewski, wina przechowywane w tzw. piwnicach przydomowych mają wycenę na poziomie proc. niższym niż te trzymane w największych piwnicach Wielkiej Brytanii czy Francji. Tam zresztą wino nie tylko ma odpowiednie warunki do dojrzewania, ale jest ubezpieczone od zniszczenia czy złego przechowywania. Poza tym, każda butelka w momencie przyjęcia do piwnicy, a także wyjęcia z niej, jest weryfikowana. Inwestycje w wino mają bowiem to do siebie, że klient ma ograniczone możliwości, żeby sam sprawdzić, czy wszystko jest z trunkiem w porządku, czy etykieta jest odpowiednio naklejona (co wbrew pozorom wymaga odpowiedniej wiedzy), nie ma szkodników w korku itd. Oczywiście, nic nie jest za darmo: za przechowywanie jednej skrzynki wina w specjalnej piwnicy płaci się 15 funtów za rok. Inwestując w szlachetny trunek, trzeba być cierpliwym. Horyzont inwestycyjny to około 15 lat. Przeważnie trzeba trzymać wino minimum 2,5 3 lata mówi Maruszewski zaznaczając, że zarobek zależy od momentu wejścia w inwestycję i jej zakończenia. Kubki smakowe na wagę złota Jednak jak podkreślają eksperci, są trunki, na których można zyskać zwrot 10 proc. w skali roku, jak i 100 proc. O cenie wina decyduje wiele czynników. Oczywiście, ważny jest rocznik, przy czym reguła wino im starsze tym lepsze nie jest bezwzględnie obowiązująca. Ważny jest również producent od którego dane wino pochodzi. Są bowiem takie wina, które zarabiają praktycznie niezależnie od roczników. Tak jest np. z winami Carruades de Lafite. Jednak największy wpływ na wycenę wina ma klasyfikacja, czyli liczba punktów przyznanych mu przez uznane w branży autorytety. Najbardziej znanym krytykiem jest Robert Parker mówi Maruszewski. Właśnie od opinii eksperta ze Stanów Zjednoczonych zależą wartości trunków na całym świecie. A bierze on pod uwagę takie kwestie, jak m.in. liczba dni słonecznych w danym sezonie, moment rozpoczęcia winobrania, potencjał danego sezonu. Jak pisze Krzysztof Borowski w Inwestycjach alternatywnych pod red. Izabeli Pruchnickiej-Grabas, jednymi z najsłynniejszych win, roczników, jakie zawsze cieszą się powodzeniem na aukcjach są: Latour 1961, La Chapelle 1961, Cheval Blanc 1947 czy Mouton Rothschild Wino potrafi zwalić z nóg. Ceną Niektóre wina osiągają zawrotne ceny. Skrzynka 12 butelek Chateau Lafite-Rothschild, rocznik 1982, kosztowała w czerwcu 2005 r. ok. 4,5 tys. funtów, natomiast pod koniec tego samego roku już 8,3 tys. Pod koniec 2006 r. na aukcji w nowojorskim Sotheby s sprzedano 50 skrzynek, czyli 300 butelek Mouton Rothschild z 1982 r. za bagatela ponad milion dolarów. Jak zauważa Borowski, najwyższe ceny na aukcjach osiągają trunki z winnic Bordeaux. Pochodzi z nich aż 95 proc. wszystkich win inwestycyjnych. Dalej są wina burgundzkie i reńskie. Na świecie jest kilka giełd wina. Jak wyjaśnia Krzysztof Maruszewski, największe obroty generowane są przez te w Chicago i Londynie. Ta ostatnia cieszy się największym zaufaniem inwestorów. Obliczane są tam indeksy rynku win obrazujące tendencje w światowym handlu winami inwestycyjnymi. Indeks Liv-ex 100 stanowi odzwierciedlenie cen stu najważniejszych win. Drugim popularnym indeksem jest Live-Ex 500, obejmujący szeroki zakres rynku. Wskazuje przy tym raczej jego ogólną kondycję w szerszym niż tylko inwestycyjny wymiarze. Zdaniem ekspertów, podobnie jak w innych inwestycjach alternatywnych, myśląc o lokowaniu pieniędzy w szlachetnym trunku, trzeba znać umiar. Choć jak mówi włoskie przysłowie, jedna beczka wina potrafi zdziałać więcej cudów niż kościół pełen świętych. Rekord ceny Monika Nycz Butelka Cheval Blanc z regionu Bordeaux z 1947 r. została sprzedana w październiku 2010 r. w domu aukcyjnym Christie s za 304 tys. 375 dol. To najdroższa butelka wina w historii. Ogromną sześciolitrową butelkę przypadkiem znaleziono w piwnicy w jednej z winnic Bordeaux. Jak informuje Reuters, domowi aukcyjnemu zabrało dwa lata przekonanie właściciela do wystawienia wina na aukcji. Ten zdecydował się na to, gdy sytuacja na rynku aukcyjnym się poprawiła. Butelkę kupił anonimowy kolekcjoner, który pobił przy tym rekord ceny za butelkę. Rekord za standardowy rozmiar butelki ustanowił miesiąc wcześniej inny kolekcjoner za Chateau Lafite-Rothschild z 1869 r. zapłacił 232 tys. dol. Specjaliści z domu aukcyjnego Christie s przewidują, że wino może być bez problemu trzymane jeszcze 50 lat, bez żadnej straty dla jego smaku i wartości. 22 Moje Fundusze nr 2/2010 nr 2/2010 Moje Fundusze 23

13 BĄDŹ NA BIEŻĄCO! WEJDŹ NA I POZNAJ NAJŚWIEŻSZE INFORMACJE O FUNDUSZACH ARKA Komentarze Wideo Zarządzający poszczególnymi funduszami inwestycyjnymi omawiają aktualne trendy inwestycyjne i komentują bieżące wydarzenia gospodarcze. Opinie Analityków Analitycy bz Wbk Aib Asset Management s.a. w cyklicznym komentarzu podsumowują wydarzenia i zjawiska ekonomiczne, szczególnie istotne dla rynków, na których inwestują fundusze Arka. Narzędzia Interaktywne Aby ułatwić naszym klientom kontrolę oraz ocenę efektywności inwestycji, przygotowaliśmy szereg narzędzi interaktywnych, prezentujących wartość jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych Arka. Wycenę jednostek można także otrzymać poprzez i sms opłata zgodna z taryfą operatora BZ WBK AIB Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. pl. Wolności 16, Poznań Szukaj nas także na: Fundusze Inwestycyjne Arka

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie.

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie. Fundusze inwestycyjne to instytucje, które zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje oszczędności każdy, kto nie chce ich trzymać w skarpecie. Wynajęci

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE EMERYTALNE

INDYWIDUALNE EMERYTALNE INDYWIDUALNE KONTO EMERYTALNE DLACZEGO WARTO MIEĆ IKE? Rok Źródło Wysokość emertury stopa zastąpienia 1997 Bezpieczeństwo dzięki różnorodności opracowanie Pełnomocnika Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste.

Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste. Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste. Autor: Maciej Rogala Czy fundusz inwestycyjny jest ofertą dla Ciebie? Sprawdź to, zanim powierzysz mu pieniądze... Oceń fundusz inwestycyjny pod kątem swoich

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

KBC Globalny Ochrony 90 Listopad

KBC Globalny Ochrony 90 Listopad KBC Globalny Ochrony 90 Listopad Pierwszy i jedyny subfundusz Inwestycyjny Otwarty z wbudowanym mechanizmem ochrony kapitału (CPPI) w Polsce. Zarabiaj, kiedy można, Minimalizuj straty kiedy trzeba. Zmienność

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa sierpień 2011 r. Co ma potencjał zysku? sierpień 2011 2 Sztandarowy fundusz dla klientów

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A.

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. USŁUGA ZARZĄDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. Poznań 2013 Na czym polega usługa Zarządzania Portfelem Usługa Zarządzania Portfelem (asset

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej.

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. Istnieje teoria, że fundusze inwestycyjne o stosunkowo krótkiej historii notowań mają tendencję do

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7.

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokaty 1. Co to jest lokata? Spis treści 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokata progresywna 8. Lokata rentierska

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Bartek Majewski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 11 października 2011 r. JAK POMNAŻAĆ BOGACTWO? Oszczędzanie

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ?

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? MATERIAŁ INFORMACYJNY DLA STUDENTÓW I MŁODYCH PRACOWNIKÓW OPRACOWANY PRZEZ IZBĘ GOSPODARCZĄ TOWARZYSTW EMERYTALNYCH, WWW.IGTE.PL POLSKA EMERYTURA 2015 1960 1970

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać giełdę czyli jak osiągnąć satysfakcjonujące wyniki inwestycyjne w długim terminie?

Jak pokonać giełdę czyli jak osiągnąć satysfakcjonujące wyniki inwestycyjne w długim terminie? Poznań, 22.10.2009 Informacja prasowa Jak pokonać giełdę czyli jak osiągnąć satysfakcjonujące wyniki inwestycyjne w długim terminie? Jak pokazuje doświadczenie zarówno inwestorów indywidualnych, jak i

Bardziej szczegółowo

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych Oprócz wielu możliwości inwestowania swojego kapitału jedną z lepszych form stanowią otwarte fundusze inwestycyjne. Programy SKANDII i AEGONA pozwalają

Bardziej szczegółowo

Otwarte fundusze emerytalne (OFE) w Polsce: perspektywy dla rynku w 2013 roku po mocnym roku 2012

Otwarte fundusze emerytalne (OFE) w Polsce: perspektywy dla rynku w 2013 roku po mocnym roku 2012 Otwarte fundusze emerytalne (OFE) w Polsce: perspektywy dla rynku w 2013 roku po mocnym roku 2012 Rok 2012 okazał się bardzo dobry dla polskich otwartych funduszy emerytalnych Polskie otwarte fundusze

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Finanse dla sprytnych

Finanse dla sprytnych Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet w Białymstoku 28 kwietnia 2011 r. Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? dr Adam Wyszkowski EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE SYSTEMATYCZNE ILE TAK NAPRAWDĘ UDAŁO SIĘ ZAROBIĆ I CZY WYNIK JEST WIĘKSZY OD LOKATY

INWESTYCJE SYSTEMATYCZNE ILE TAK NAPRAWDĘ UDAŁO SIĘ ZAROBIĆ I CZY WYNIK JEST WIĘKSZY OD LOKATY INWESTYCJE SYSTEMATYCZNE ILE TAK NAPRAWDĘ UDAŁO SIĘ ZAROBIĆ I CZY WYNIK JEST WIĘKSZY OD LOKATY ARKUSZE DO TWOICH WŁASNYCH OBLICZEŃ POZNAŃ OZNAŃ,, 11 KWIETNIA 2011, 11 2011 BLOGI: WIEDZA I SZKOLENIA: BEZPŁATNE

Bardziej szczegółowo

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty)

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty) EV/EBITDA EV/EBITDA jest wskaźnikiem porównawczym stosowanym przez wielu analityków, w celu znalezienia odpowiedniej spółki pod kątem potencjalnej inwestycji długoterminowej. Jest on trudniejszy do obliczenia

Bardziej szczegółowo

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH Obowiązuje od 5.11.2012 r. ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH W związku z rozszerzeniem oferty Towarzystwa o nowe ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe przedstawiamy Aneks do Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku Akademia Młodego Ekonomisty Strategie na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 listopada 2013 r. Plan wykładu 2 1 Rynek finansowy Rynek kapitałowy

Bardziej szczegółowo

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach?

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach? Inwestycje alternatywne w Polsce do niedawna nie były szczególnie popularne, a wiedza na ich temat była znikoma. Jednak od paru lat ta sytuacja się zmienia, a nasze portfele inwestycyjne coraz częściej

Bardziej szczegółowo

(Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI. 2. Czy w okresie ostatnich 5 lat inwestowała Pani / inwestował Pan w:

(Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI. 2. Czy w okresie ostatnich 5 lat inwestowała Pani / inwestował Pan w: (Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI UWAGA: W pytaniach 1 2 należy zaznaczyć właściwą odpowiedź w każdym podpunkcie. W pozostałych pytaniach należy zaznaczyć tylko jedną odpowiedź. 1. Proszę zaznaczyć

Bardziej szczegółowo

Polski rynek funduszy inwestycyjnych TFI dobrze radziły sobie w 2012 roku, jak poradzą sobie w roku 2013?

Polski rynek funduszy inwestycyjnych TFI dobrze radziły sobie w 2012 roku, jak poradzą sobie w roku 2013? Polski rynek funduszy inwestycyjnych TFI dobrze radziły sobie w 2012 roku, jak poradzą sobie w roku 2013? 2012 roku przyniósł dobre stopy zwrotu: ponad 20 proc. dla funduszy polskich akcji i ponad 10 proc.

Bardziej szczegółowo

Twój osobisty fundusz emerytalny

Twój osobisty fundusz emerytalny Twój osobisty fundusz emerytalny Autor: Adam Jagielnicki Pewne pieniądze w niepewnych czasach! Emerytura to dla wielu z nas upragniony koniec pracy zawodowej. Ma to być okres życia, który będziemy mogli

Bardziej szczegółowo

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami 18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami Okres subskrypcji: 09.09.2011 20.09.2011 Okres trwania lokaty: 21.09.2011-22.03.2013 Aktywo bazowe: koszyk akcji 5 banków

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki!

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki! Twoja emerytura Wyższa emerytura Niższe podatki! Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to wyjątkowy program oszczędnościowy w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi,

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Co chcemy osiągnąć odkładając pieniądze w III filarze...?

Co chcemy osiągnąć odkładając pieniądze w III filarze...? Czym należy się kierować wybierając ubezpieczenie emerytalne...? Zdecydować się na Indywidualne Konto Emerytalne (IKE), polisę Unit-linked, inwestować w akcje, fundusze inwestycyjne, nieruchomości i złoto...?

Bardziej szczegółowo

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO MARŻA BRUTTO Marża i narzut dotyczą tego ile właściciel sklepu zarabia na sprzedaży 1 sztuki pojedynczej pozycji. Marża brutto i zysk brutto odnoszą się do tego ile zarabia

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w IPO ile można zarobić?

Inwestowanie w IPO ile można zarobić? Inwestowanie w IPO ile można zarobić? W poprzednich artykułach opisano w jaki sposób spółka przeprowadza ofertę publiczną oraz jakie może osiągnąć z tego korzyści. Teraz należy przyjąć punkt widzenia Inwestora

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Waluty to nie wszystko Wykres 1. Korelacja między S&P500 i dolarem w latach 2001-2011 (6 miesięcy krocząco). Źródło:Bespoke Investment Group

Waluty to nie wszystko Wykres 1. Korelacja między S&P500 i dolarem w latach 2001-2011 (6 miesięcy krocząco). Źródło:Bespoke Investment Group ANALIZA NOBLE SECURITIES, 01.04.2011 r. Banki centralne popsuły rynki W ostatnim czasie zupełnie zaniknęła korelacja między kursem dolara a zachowaniem rynków akcji. Jednocześnie korelacja obligacje akcje

Bardziej szczegółowo

Fundusze nieruchomości w Polsce

Fundusze nieruchomości w Polsce Fundusze nieruchomości w Polsce Oferta funduszy inwestycyjnych zamkniętych jest liczy sobie kilka funduszy, które prowadziły subskrypcję certyfikatów w różnym czasie. Klienci, którzy poprzez nabycie certyfikatów

Bardziej szczegółowo

Szukamy zysków na rynku obligacji. Piotr Nowak Z-ca Dyrektora Departamentu Zarządzania Portfelami Papierów Dłużnych PKO TFI

Szukamy zysków na rynku obligacji. Piotr Nowak Z-ca Dyrektora Departamentu Zarządzania Portfelami Papierów Dłużnych PKO TFI Szukamy zysków na rynku obligacji Piotr Nowak Z-ca Dyrektora Departamentu Zarządzania Portfelami Papierów Dłużnych PKO TFI Gdzie jesteśmy i jak tu doszliśmy? Rentowności polskich obligacji skarbowych:

Bardziej szczegółowo

ABONAMENT LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA

ABONAMENT LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA ABONAMENT PROFESJONALNY LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA INWESTOWANIE MOŻE BYĆ FASCYNUJĄCE GDY POSIADASZ ODPOWIEDNIE NARZĘDZIA Abonament Profesjonalny to rozwiązanie dla tych wszystkich, którzy na inwestowanie

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE. efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych

NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE. efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce ma przed sobą olbrzymie perspektywy. Silna pozycja polskiej gospodarki, najmniejsze

Bardziej szczegółowo

Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych

Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych Skrócony opis lekcji Na zajęciach uczniowie poznają działanie funduszy inwestycyjnych, różne typy funduszy inwestycyjnych oraz opłacalność inwestycji

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Czarne Złoto

lokata ze strukturą Czarne Złoto lokata ze strukturą Czarne Złoto Lokata ze strukturą Czarne Złoto jest produktem łączonym. Składa się z lokaty promocyjnej i produktu strukturyzowanego Czarne Złoto inwestycji w formie ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers. Doświadczenie w inwestowaniu, a apetyt na zysk Ponad 53% inwestujących po raz pierwszy oczekuje, że inwestycja przyniesie im zysk zdecydowanie przewyższający inflację. Choć nie mają doświadczenia w inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

Test wskaźnika C/Z (P/E)

Test wskaźnika C/Z (P/E) % Test wskaźnika C/Z (P/E) W poprzednim materiale przedstawiliśmy Państwu teoretyczny zarys informacji dotyczący wskaźnika Cena/Zysk. W tym artykule zwrócimy uwagę na praktyczne zastosowania tego wskaźnika,

Bardziej szczegółowo

Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska.

Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska. Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska. Czy Pana zdaniem polskie spółki powinny się obawiać wrogich przejęć w najbliższym czasie? Uważam,

Bardziej szczegółowo

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r.

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r. LYXOR ETF WIG20 Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Niniejszy materiał ma wyłącznie charakter informacyjny oraz promocyjny i nie powinien stanowić podstawy do podejmowania

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Temat spotkania: Matematyka finansowa dla liderów Temat wykładu: Matematyka finansowa wokół nas Prowadzący: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. Matematyka finansowa dla liderów Po

Bardziej szczegółowo

Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe

Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe Raport: Warszawa, 20 październik 2011 Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe Eksperci porównywarki finansowej Comperia.pl zbadali preferencje użytkowników dotyczące lokat

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Lokata strukturyzowana WIGwam w pigułce: Strategia pozwalająca zyskać na wzroście indeksu WIG20 Okres inwestycji 1 rok Brak podatku od zysków kapitałowych Partycypacja

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Sierpnień 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Sierpień 2015 r.

Sierpnień 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Sierpień 2015 r. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa Sierpień 2015 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne Zarządzanie płynnością PLN Potencjał wzrostu UniLokata

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca?

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Jeśli jest coś, czego nie potrafimy zrobić wydajniej, taniej i lepiej niż konkurenci, nie ma sensu, żebyśmy to robili i powinniśmy zatrudnić do wykonania

Bardziej szczegółowo

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Rok 2012 czas stopniowego i umiarkowanego pogorszenia sytuacji na rynku pracy Warunki na

Bardziej szczegółowo

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Podstawowe zasady inwestowania na giełdzie Remigiusz Lipiec Kraków, 13 października 2014r. 1 Podstawowe zasady inwestowania Określ cel inwestowania,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na Giełdzie dr Witold Gradoń Akademia Ekonomiczna w Katowicach 19 Kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi Sukces Każdy z nas przychodzi na świat z sekretnym zadaniem. Jak myślisz, jakie jest Twoje? Czy jesteś gotowy wykorzystać w pełni swój potencjał? Do czego masz talent? Jakie zdolności, zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Warto mieć już w umowie kredytowej zagwarantowaną możliwość spłaty rat w walucie kredytu lub w złotych.

Warto mieć już w umowie kredytowej zagwarantowaną możliwość spłaty rat w walucie kredytu lub w złotych. Warto mieć już w umowie kredytowej zagwarantowaną możliwość spłaty rat w walucie kredytu lub w złotych. Na wyrażoną w złotych wartość raty kredytu walutowego ogromny wpływ ma bardzo ważny parametr, jakim

Bardziej szczegółowo

Fundusze 2w1 za czy przeciw?

Fundusze 2w1 za czy przeciw? Open Finance, 12.02.2009 r. Fundusze 2w1 za czy przeciw? Fundusze mieszane zrównoważone i stabilnego wzrostu są najczęściej wybieranym typem funduszy inwestycyjnych w naszym kraju. Alternatywą dla nich

Bardziej szczegółowo

Oferta publiczna Investor Property FIZ i Arka BZ WBK Fundusz Rynku Nieruchomości 2 FIZ

Oferta publiczna Investor Property FIZ i Arka BZ WBK Fundusz Rynku Nieruchomości 2 FIZ Oferta publiczna Investor Property FIZ i Arka BZ WBK Fundusz Rynku Nieruchomości 2 FIZ Oferta funduszy inwestycyjnych lokujących kapitał na rynku nieruchomości jest coraz szersza. Bessa na światowych giełdach

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK Chorzów, 7 Kwiecień 2011 WIDZIMY WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK GLOBALNE CZYNNIKI RYZYKA Niestabilność polityczna w rejonie Afryki Północnej i krajów Bliskiego Wschodu Wzrost cen

Bardziej szczegółowo

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU GPW 27 NOWA JAKOŚĆ INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 28 ROKU - podsumowanie 1 RYNEK AKCJI W 28 ROKU ŚREDNIA WARTOŚĆ TRANSAKCJI (PLN) 2 UDZIAŁ TRANSAKCJI W OBROTACH 1 18 8 16 6 14 4 2 12 24 25 26 27 28 24

Bardziej szczegółowo

GRA INWESTYCJNA. dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. PolRENTIER Sp. z o.o. tel./fax 0 22 773 16 52 www.polrentier.pl biuro@polrentier.

GRA INWESTYCJNA. dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. PolRENTIER Sp. z o.o. tel./fax 0 22 773 16 52 www.polrentier.pl biuro@polrentier. GRA INWESTYCJNA dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych dr Jacek Rembiszewski doradca finansowy tel. kom. 601 801 890 jacek.rembiszewski@polrentier.pl PolRENTIER Sp. z o.o. tel./fax 0 22 773 16 52 www.polrentier.pl

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

6 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Czas Złotówki III

6 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Czas Złotówki III 6 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Czas Złotówki III Okres subskrypcji: 02.12.2011 07.12.2011 Okres trwania lokaty: 08.12.2011 08.06.2012 Aktywo bazowe: Kurs EUR/PLN ogłaszany na fixingu Narodowego Banku

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. Niniejszym, Ipopema Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ogłasza

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 5 maja 2014 r. Historia giełdy, Plan wykładu Pojęcie i rodzaje

Bardziej szczegółowo

Portfele Comperii - wrzesień 2011

Portfele Comperii - wrzesień 2011 1 S t r o n a Portfele Comperii - wrzesień 2011 Czym są Portfele Comperii? Portfele Comperii (dawniej zwane Wskaźnikami Comperii ) to analiza ukazująca, jak w ostatnich kilku tygodniach (a także miesiąc

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA

RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z NASZEJ PODRÓŻY DO USA CO Z TYMI PODWYŻKAMI STÓP? IFM GLOBAL INVESTMENT RESEARCH RELACJA Z PODRÓŻY DO USA CO Z TYMI PODWYŻKAMI STÓP? Na początku marca br. nasz zespół

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

FOREX - DESK: Rynek krajowy (24-08-2006r.)

FOREX - DESK: Rynek krajowy (24-08-2006r.) FOREX - DESK: Rynek krajowy (24-08-2006r.) Końcówka wczorajszej sesji nie była zbyt udana dla krajowej waluty, która dosyć wyraźnie straciła na wartości. Dzisiejszy dzień co prawda stoi pod znakiem niewielkiej

Bardziej szczegółowo

USDPLN to analogicznie poziom 3,26 i wsparcie 3,20-3,22.

USDPLN to analogicznie poziom 3,26 i wsparcie 3,20-3,22. 09:00 Okazuje się, że wczorajsze dane o wykorzystanie deficytu budżetowego w Polsce nie były tragiczne i dodatkowo EURUSD znów zaczyna rosnąć więc występują naturalne czynniki sprzyjające umocnieniu PLN.

Bardziej szczegółowo

BNP Paribas FIO Wyniki zarządzania. Dane na 30.11.2015

BNP Paribas FIO Wyniki zarządzania. Dane na 30.11.2015 BNP Paribas FIO Wyniki zarządzania Dane na 30.11.2015 BNP Paribas FIO Akcji Okresowe stopy zwrotu BNP Paribas FIO Akcji BNP Paribas FIO Akcji vs. benchmark (12M) 1 miesiąc 30 październik 2015-30 listopad

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Lokata strukturyzowana Hat-trick w pigułce: 4-letnia inwestycja na strategii Long-Short Momentum obejmującej akcje, obligacje oraz surowce Średnia stopa zwrotu

Bardziej szczegółowo

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r.

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne Zarządzanie płynnością PLN Potencjał wzrostu UniLokata Zarządzanie płynnością

Bardziej szczegółowo

Bez oszczędności nie będzie rozwoju

Bez oszczędności nie będzie rozwoju 1 z 5 2015-10-01 09:01 Wydanie z dnia: poniedziałek, 10 listopada 2014 (nr 218)» DZIENNIK GAZETA PRAWNA Bez oszczędności nie będzie rozwoju Niedawna dyskusja o funduszach emerytalnych może skłonić nas

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Złoża Zysku

lokata ze strukturą Złoża Zysku lokata ze strukturą Złoża Zysku Lokata ze strukturą to wyjątkowa okazja, aby pomnożyć swoje oszczędności w bezpieczny sposób. Lokata ze strukturą Złoża Zysku to produkt łączony, składający się z promocyjnej

Bardziej szczegółowo