Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download ""

Transkrypt

1 Leczenie substytucyjne w terapii uzale nieñ w Polsce

2 Dostêpnoœæ geograficzna leczenia substytucyjnego w Polsce Dyrekcje placówek i kierownicy programów PLACÓWKI PROWADZ CE PROGRAM LECZENIA SUBSTYTUCYJNEGO l.p. NAZWA PLACÓWKI ADRES MIASTO KIEROWNIK PROGRAMU 1 Instytut Psychiatrii i Neurologii ul. Sobieskiego 9, Warszawa Warszawa Dr Karina Chmielewska 2 Wojewódzki Zespó³ Publicznych ul. Nowowiejska 27, Warszawa Warszawa Dr Teresa Were yñska Zak³adów Opieki Zdrowotnej 3 Wojewódzki Szpital ZakaŸny ul. Wolska 17, Warszawa Warszawa Dr Ewa Grycner 4 Stowarzyszenie Eleuteria NZOZ ul. Dzielna 7, Warszawa Warszawa Dr Marek Wójcik Poradnia Uzale nieñ dla Doros³ych 5 NZOZ Poradnia ds.uzale nieñ Ma³y Rycerz ul. Brzeska 13, Warszawa Warszawa Dr S³awomir Dziekan 6 Poradnia Terapii Uzale nieñ ul. Zjednoczenia 10, Chorzów Chorzów Mgr Edward Bo ek 7 Wojewódzki Szpital Specjalistyczny oœ. Z³otej Jesieni 1, Kraków Kraków Dr Krzysztof abuz im. Ludwika Rydygiera, Poradnia Uzale nieñ 8 Oœrodek Leczenia Uzale nieñ ul. Kar³owicza 1, Lublin Lublin Dr Andrzej Hubert Kaciuba 9 SPZOZ Szpital im. Babiñskiego ul. Aleksandrowska 159, ódÿ ódÿ Dr Marek Staniaszek 10 Centrum Profilaktyki Uzale nieñ ul. Marcinkowskiego 21, Poznañ Poznañ Dr Andrzej Kobus 11 Powiatowy Zak³ad Opieki Zdrowotnej ul. Radomska 70, Starachowice Starachowice Dr Katarzyna Dembicka 12 Specjalistyczny Psychiatryczny ul. o³nierska 53, Szczecin Szczecin Dr Bo ena Œlósarek Zespó³ Opieki Zdrowotnej Zdroje 13 Wroc³awskie Centrum Zdrowia SP ZOZ ul. Podró nicza 26/ Wroc³aw Wroc³aw Dr Jacek G¹siorowski 14 Samodzielny Publiczny Zak³ad ul. Warszawska 37a, Zgorzelec Zgorzelec Dr Robert Lejda Opieki Zdrowotnej 15 Wojewódzki Szpital dla Nerwowo ul. S¹dowa 18, Œwiecie Œwiecie Dr S³awomir Biedrzycki i Psychicznie Chorych 16 NZOZ Centrum, Poradnia leczenia uzale nieñ ul. Czerwonego Krzy a 41, Siedlce Siedlce Dr Adam Kulesza

3 DEBATA S U BY ZDROWIA 3 Debata ekspercka Leczenie substytucyjne jako element systemu terapii uzale nieñ w Polsce, Warszawa, 24 listopada 2008 r. Zintegrowaæ wysi³ki Ju po raz kolejny S³u ba Zdrowia by³a inicjatorem i organizatorem debaty na temat substytucyjnego leczenia uzale nieñ w Polsce. Spotkanie ekspertów, poœwiêcone roli leczenia substytucyjnego w systemie terapii uzale nieñ w Polsce, zgromadzi³o nie tylko lekarzy i terapeutów, ale tak e odpowiedzialnych za programy substytucyjne, przedstawicieli samorz¹dów oraz organizacji pacjentów. Renata Furman Niestety, w naszym kraju zaledwie 4% osób uzale nionych ma dostêp do terapii substytucyjnej. Na tle innych krajów UE, gdzie odsetek leczonych t¹ metod¹ osób uzale nionych siêga 40%, wypadamy bardzo s³abo. Uczestnicz¹cy w debacie profesor Marek Jarema, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii, zwróci³ uwagê na obowi¹zuj¹c¹ w Polsce zasadê, e terapia substytucyjna stosowana jest w³aœciwie dopiero jako ostatecznoœæ. Jako terapia wiod¹ca dominuje bowiem leczenie w oparciu o abstynencjê, czyli tzw. drug free. Lecznictwo zamkniête poch³ania dziœ a 75% œrodków przeznaczonych na leczenie uzale nionych. Warto zmieniæ te proporcje w dystrybucji œrodków finansowych i inwestowaæ przede wszystkim w rozwój leczenia ambulatoryjnego postulowa³. Obecn¹ sytuacjê pogarsza fakt, e w wielu regionach kraju (woj. pomorskie, podlaskie, opolskie, podkarpackie, lubuskie) pacjenci w ogóle nie maj¹ dostêpu do terapii substytucyjnej. Tymczasem zalety tej formy leczenia s¹ wymierne: jest ona znacznie bardziej skuteczna ni inne, pozwala na dobre funkcjonowanie bez objawów abstynencji, redukuje ryzyko przedawkowania i œmierci, umo liwia systematyczne oddzia³ywania psychoterapeutyczne i reintegracjê spo³eczn¹. Doustne podawanie leków substytucyjnych wzglêdem opiatów zmniejsza tak e ryzyko groÿnych zaka eñ wirusowych HIV i HCV. Szersze udostêpnienie terapii substytucyjnej zbli y Polskê do europejskich standardów w zakresie leczenia uzale nieñ. Zdaniem prof. Jaremy, w Polsce najlepiej sprawdza³by siê tzw. poœredni model terapii z zastosowaniem metadonu i buprenorfiny z naloksonem. Wprowadzenie nowych leków, które s¹ po³¹czeniem agonisty z antagonist¹ receptorów opioidowych, pozwala na znaczne rozszerzenie dostêpnoœci do leczenia przy stosunkowo niskich nak³adach finansowych, Fot. J. Sielski

4 4 DEBATA SZ nadto w sposób bezpieczny dla pacjentów i spo³eczeñstwa. Takie po³¹czenie charakteryzuje siê bowiem, jak wspomniano, mniejszym niebezpieczeñstwem przedawkowania oraz nielegalnego stosowania. Tym samym poszerza siê mo liwoœæ stosowania tego leczenia w warunkach ambulatoryjnych. Podczas dyskusji pose³ Marek Balicki podkreœli³, e leczenie przede wszystkim powinno byæ dostosowane do potrzeb pacjenta. Niska dostêpnoœæ terapii substytucyjnej jest ³amaniem praw pacjenta, a nierówny dostêp do leczenia w poszczególnych rejonach Polski to ponadto ³amanie zasad konstytucyjnych. Zdaniem M. Balickiego, nie ma racjonalnych przes³anek, aby terapiê substytucyjn¹ traktowaæ jako ultima ratio. Marta Gaszyñska ze Stowarzyszenia JUMP 93 zwróci³a uwagê na pokutuj¹ce jeszcze stereotypy. Nawet wœród personelu medycznego nie nale y do rzadkoœci postrzeganie terapii substytucyjnej jako darmowego æpania oraz uznawanie abstynencji za jedyn¹ skuteczn¹ formê terapii. Pacjent czêsto odnosi wiêc wra enie, e jest karany za przyczynê swej choroby. To podejœcie do problemu piêtnowa³ M. Balicki: w przypadku choroby nie ma bowiem miejsca na moraln¹ ocenê pacjenta czy skutków jego leczenia. Dyskutanci byli zgodni, e we wspó³czesnej Europie w przypadku substytucyjnego leczenia nowoczesnymi lekami pytania o korzyœci takiej terapii s¹ anachronizmem, a nawet kompromituj¹ tych, którzy je stawiaj¹. Zarz¹dzaj¹cy systemami zdrowia w krajach unijnych ju dawno za oczywisty uznali pozytywny wp³yw terapii o udowodnionej i udokumentowanej skutecznoœci na zdrowie publiczne przy jednoczesnych du- ych indywidualnych korzyœciach dla pacjenta. W Polsce zasadne jest natomiast pytanie, co nale y zrobiæ, aby tego typu terapie by³y jak najszerzej dostêpne. Jedn¹ z odpowiedzi mo e byæ postulat po³¹czenia zaanga owania polityków, urzêdów pañstwowych, stowarzyszeñ pacjenckich oraz wsparcia go poprzez zintegrowany system szkoleniowy dla terapeutów i merytoryczne przewodniki terapeutyczne dla pacjentów i ich najbli szych. n Miejsce leczenia sub s metod leczenia uzale Uzale nienie opioidowe towarzyszy ludzkoœci od stuleci, jednak dopiero po drugiej wojnie œwiatowej przybra³o rozmiary, które zaniepokoi³y spo³eczeñstwa. Przy gwa³townym rozpowszechnieniu siê u ywania ró nych substancji psychoaktywnych szczególnie nasili³o siê u ywanie opiatów. Dr n. med. Bogus³aw Habrat kierownik Zespo³u Profilaktyki i Leczenia Uzale nieñ, przewodnicz¹cy Polskiego Towarzystwa Badañ nad Uzale nieniami Charakteryzuje siê ono zaœ szybkim powstawaniem uzale nienia, czêstym u ywaniem ci¹g³ym i/lub du ¹ tendencj¹ do nawrotów, znacznym ryzykiem zgonu z powodu tzw. przedawkowania, szybkim wypadaniem z ról spo³ecznych i popadaniem w powa ne konflikty z prawem oraz zachowaniami nieobyczajnymi. W latach 80. ubieg³ego wieku do ylne przyjmowanie narkotyków sta³o siê g³ównym czynnikiem przenoszenia wirusa HIV. Jeszcze w latach 60. ub.w., wobec braku skutecznych form leczenia uzale nienia od opiatów, w USA i krajach Europy Zachodniej podjêto liczne próby leczenia eksperymentalnego: zarówno farmakoterapii, jak i oddzia³ywañ psychospo³ecznych. W tym czasie jednym z g³ównych celów farmakoterapii by³o zmniejszenie ryzyka zgonu z powodu tzw. przedawkowania opioidów. Najbardziej skuteczny okaza³ siê metadon, a przy okazji stosowania go stwierdzono, e u osób przyjmuj¹cych metadon zmniejszy³o siê nasilenie zachowañ poszukiwawczych za opioidami oraz osoby te zaczê³y lepiej funkcjonowaæ w ró nych rolach spo³ecznych. Metadon jest lekiem o farmakologicznych w³aœciwoœciach podobnych do takich opiatów, jak heroina i morfina (dzia³anie agonistyczne na receptory opioidowe). Jednak cechuje siê odmiennymi, cennymi parametrami: ma d³ugi okres dzia³ania i mo e byæ podawany raz na dobê (heroina musi byæ przyjmowana wielokrotnie w ci¹gu doby). Doustne podawanie go zmniejsza zaœ ryzyko infekcji przenoszonych drog¹ wstrzykniêæ, nie obserwuje siê te tolerancji, czyli koniecznoœci ci¹g³ego zwiêkszania dawek. Z czasem wprowadzono inne, podobnie dzia³aj¹ce leki: buprenorfinê i jej preparaty ³¹czone z naloksonem (Suboxone), doustne preparaty morfiny o przed³u onym dzia- ³aniu, kodeinê, a nawet heroinê. Leczenie substytucyjne jest na ogó³ nieograniczone w czasie, co oznacza, e zdecydowana wiêkszoœæ osób przyjmuje leki przez wiele miesiêcy i lat, a praktycznie do koñca ycia. Jest to przedmiotem wielu kontrowersji, szczególnie podkreœla siê, e spo³eczeñstwo kupuje sobie spokój za cenê podtrzymywania pacjentów w ich uzale nieniu. Podnoszona jest te sprawa, e w leczeniu substytucyjnym dochodzi jedynie do zaleczenia oraz zmniejszenia szkód indywidualnych (zdrowotnych) i spo³ecznych, natomiast pacjent pozostaje nadal uzale niony.

5 LECZENIE SUBSTYTUCYJNE 5 stytucyjnego wœród innych nienia opioidowego Nale y jednak podkreœliæ, e nie istniej¹ alternatywne metody leczenia uzale nienia opioidowego o choæby zbli onej do leczenia substytucyjnego skutecznoœci. Metody nastawione na utrzymywanie ca³kowitej i d³ugotrwa³ej abstynencji (g³ównie oddzia³ywania psychoterapeutyczne, ale równie leczenie tzw. blokerami, np. naltreksonem) s¹ ma- ³o skuteczne: retencja w takich programach jest ma³a (wielomiesiêczne leczenie koñcz¹ tylko nieliczni), po roku od rozpoczêcia leczenia zaledwie 5 15% pacjentów jest w stanie osi¹gn¹æ sukces, którego miar¹ jest ca³kowite utrzymywanie abstynencji. Oznacza to, e 85 95% leczonych metodami drug free wraca do do ylnego (najczêœciej) u ywania opiatów, przy czym w zwi¹zku ze zmniejszeniem tolerancji w wyniku abstynencji czêste s¹ przypadki tzw. przedawkowañ, nieraz ze skutkiem œmiertelnym. Zwiêksza siê te ryzyko zaka eñ przenoszonych drog¹ krwionoœn¹. Obserwacje z leczenia substytucyjnego kaza³y zatem przeformu³owaæ cele terapii osób uzale nionych. Szczytny cel, jakim jest ca³kowite i d³ugotrwa³e utrzymywanie abstynencji, w obecnym stanie wiedzy jest uznawany za nierealistyczny dla wiêkszoœci chorych, nieakceptowany przez znaczn¹ czêœæ pacjentów, nara a ich wiêc na liczne szkody zdrowotne.

6 6 LECZENIE SUBSTYTUCYJNE Z tego te wzglêdu, g³ównym celem leczenia sta³o siê zmniejszenie szkód zdrowotnych (ang.: harm reduction). Podejœcie to zak³ada, e priorytetem leczenia powinno byæ zmniejszenie ryzyka zgonu, ciê - kich chorób somatycznych, ciê - kich dysfunkcji psychicznych, degradacji spo³ecznej, choæby mia³o siê to odbywaæ kosztem zaniechania leczenia niektórych farmakologicznych mechanizmów uzale nienia. Realizacja tych celów za pomoc¹ leczenia substytucyjnego okaza³a siê nie tylko bardziej skuteczna ni inne metody, ale umo liwi³a m.in. systematyczne oddzia³ywania psychospo³eczne, w tym psychoterapiê nastawion¹ na wyrobienie umiejêtnoœci radzenia sobie z sytuacjami uprzednio prowadz¹cymi do siêgania po nielegalne i groÿne narkotyki. Wykazano m.in., e leczenie substytucyjne w porównaniu z innymi formami leczenia: l jest lepiej akceptowane przez wiêkszoœæ pacjentów; l powoduje wiêksz¹ retencjê w programie; l ok. 3 4-krotnie zmniejsza wspó³czynnik zgonów; l drastycznie zmniejsza u ywanie opiatów, szczególnie drog¹ do yln¹, oraz wiêkszoœci innych substancji psychoaktywnych; l umo liwia diagnostykê i systematyczne leczenie wielu schorzeñ somatycznych (np. AIDS, gruÿlicy) i psychicznych, spowodowanych g³ównie przewlek³ym u ywaniem narkotyków, szczególnie drog¹ do yln¹; l poprawia ogólny stan zdrowia somatycznego i psychicznego; l powoduje poprawê jakoœci ycia, zarówno w ocenie obiektywnej, jak i subiektywnej; l poprawia funkcjonowanie w ró - nych rolach spo³ecznych; l zmniejsza liczbê zachowañ kryminalnych i nieobyczajnych. Nawet w krajach bogatych œrodki finansowe przeznaczone na leczenie osób uzale nionych s¹ ograniczone i niewystarczaj¹ce. Zachodzi wiêc koniecznoœæ takiej ich alokacji, aby pokrywane z nich by³y g³ównie koszty tych programów, które: l maj¹ udowodnion¹ naukowo najwiêksz¹ skutecznoœæ, l cechuj¹ siê najwiêksz¹ skutecznoœci¹ w relacji do nak³adów. Tego typu zalecenia sformu³owane s¹ m.in. w dyrektywie Komisji Europejskiej. WHO z kolei wprost zaleca leczenie substytucyjne jako najbardziej skuteczne w zmniejszaniu iloœci u ywanych substancji psychoaktywnych i zapobieganiu infekcjom HIV. W wiêkszoœci krajów w³aœnie te dwa czynniki decyduj¹ o strukturze polityki zdrowotnej w zakresie leczenia uzale nienia opioidowego i zapobieganiu infekcjom przenoszonym Nawet w krajach bogatych œrodki finansowe przeznaczone na leczenie osób uzale nionych s¹ ograniczone i niewystarczaj¹ce. drog¹ krwionoœn¹. Powoduje to, e leczenie substytucyjne jest dominuj¹c¹ form¹ terapii osób uzale nionych od opiatów. Odsetki korzystaj¹cych z leczenia substytucyjnego w stosunku do wszystkich uzale nionych od opiatów wynosz¹ od 20 do 70% i czynione s¹ starania, by dostêpnoœæ ta by³a jeszcze wiêksza. Odmienna sytuacja panuje w Polsce. Z leczenia substytucyjnego korzysta zaledwie ok. 4% uzale nionych, mimo znacznego zapotrzebowania na tê formê leczenia. Dominuj¹c¹ form¹ pomocy oferowanej osobom uzale - nionym od opiatów s¹ oœrodki rehabilitacyjne, które stosuj¹ psychoterapiê, m.in. wykorzystuj¹c¹ dynamikê procesów zachodz¹cych w grupach. Programy te realizowane s¹ najczêœciej w odizolowanych od œrodowiska oœrodkach, a nastawione s¹ na utrzymywanie ca³kowitej abstynencji. Nie przeprowadzano ostatnio badañ mierz¹cych skutecznoœæ tej formy terapii w Polsce, jednak trudno przypuszczaæ, eby by³a ona wiêksza ni w podobnych programach na Zachodzie, gdzie wynosi 5 15%. Badania Moskalewicza i wsp. (2007 r.) wykaza³y, e struktura lecznictwa uzale nieñ w Polsce jest niew³aœciwa: wiêkszoœæ œrodków finansowych jest lokowana w programy o ma³ej skutecznoœci klinicznej, przeznaczana na wielomiesiêczne leczenie w oœrodkach, gdzie konsumowane s¹ najwiêksze nak³ady finansowe na 1 chorego. Tymczasem skuteczne i wydajne programy substytucyjne borykaj¹ siê zarówno z niedofinansowaniem, jak i maj¹ s³abe wsparcie samorz¹dów lokalnych, a nadto ciesz¹ siê ma³ym zainteresowaniem medycznej czêœci sektora uzale nieñ. Zak³adane w Narodowym Programie Przeciwdzia³ania Narkomanii zwiêkszenie dostêpnoœci do leczenia substytucyjnego z 4 do 20% do 2012 r. mo e siê zatem okazaæ nierealne. Przyczyny tego s¹ z³o one, ale wœród nich s¹: l polityka zdrowotna w zakresie leczenia uzale nieñ w niedostatecznym stopniu jest oparta na dowodach naukowych, l mamy historycznie uwarunkowan¹ demedykalizacjê lecznictwa uzale nieñ, l istnieje ma³e zainteresowanie œrodowisk medycznych t¹ form¹ leczenia (co jest uwarunkowane zarówno niedostatecznym szkoleniem przed-, jak i podyplomowym oraz ma³¹ atrakcyjnoœci¹ pracy z osobami uzale nionymi). Wszystko to powoduje, e jeden z mierników skutecznoœci redukcji szkód, a wg niektórych nawet mierników kultury (stosunek do zmarginalizowanych cz³onków spo³eczeñstwa), jakim jest dostêpnoœæ do leczenia substytucyjnego, w Polsce kszta³tuje siê na enuj¹co niskim poziomie. A dotyczy to zarówno miejsca naszego kraju w Europie, jak i liczb bezwzglêdnych. Co najdziwniejsze, w przeciwieñstwie do krajów o du ej kulturze medycznej, gdzie leczenie substytucyjne jest solidarnie wspierane nie tylko przez medyków, ale równie przez przedstawicieli zawodów paramedycznych (psycholodzy, terapeuci, pracownicy socjalni itp.) oraz spo- ³ecznoœci lokalne w Polsce wystêpuje i, chyba narasta, polaryzacja stanowisk w tej kwestii. Niestety, czêsto obserwowanym zjawiskiem jest przesuwanie debaty z p³aszczyzny naukowej na p³aszczyznê demagogii. Dziwi to o tyle, e wszystkie te œrodowiska ³¹czy troska o dobro pacjenta, a przecie najbardziej skuteczne s¹ oddzia³ywania kompleksowe. Tymczasem leczenie substytucyjne jest obecnie najpotê - niejszym czynnikiem umo liwiaj¹cym skuteczne, bo systematyczne oddzia³ywania paramedyczne: psychoterapiê, socjalizacjê, oddzia³ywania œrodowiskowe. n

7 NAUKA I TERAPIA 7 Jak rozwijaæ lecznictwo uzale nieñ oparte na dowodach naukowych? Poszukiwanie skutecznych koncepcji i technik terapii uzale nieñ od substancji psychoaktywnych od wielu lat znajduje siê w centrum zainteresowania polityk antynarkotykowych, realizowanych zarówno na poziomach krajowych, jak i w obrêbie spo³ecznoœci miêdzynarodowej. Piotr Jab³oñski pedagog, certyfikowany specjalista terapii uzale nieñ, dyrektor Krajowego Biura do spraw Przeciwdzia³ania Narkomanii Deklaracja przyjêta przez kraje cz³onkowskie Narodów Zjednoczonych w koñcowych latach XX wieku, dotycz¹ca pryncypiów redukcji popytu na narkotyki, sta³a siê jednym z dokumentów, który nie tylko ukszta³towa³ miêdzynarodow¹ dyskusjê na ten temat, ale i zintensyfikowa³ próby implementacji dzia³añ, zmierzaj¹cych do zwiêkszenia zasiêgu i jakoœci leczenia uzale nieñ postrzeganego jako kluczowy element generalnych strategii przeciwdzia³ania skutkom narkotyków i narkomanii. Kontynuacja tego typu debaty prowadzona jest obecnie na wielu forach wspó³pracy regionalnej i ponadregionalnej. W marcu 2008 r. Biuro do spraw Narkotyków i Przestêpczoœci Narodów Zjednoczonych (United Nations Office on Drugs and Crime UNODC) i Œwiatowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization WHO) opracowa³y dokument Principles of Drug Dependence Treatment. Discussion paper, którego zasadniczym celem jest zaprezentowanie wspólnie uzgodnionych pryncypiów leczenia uzale nieñ, upowszechnienie sformu³owanych w nim tez oraz zachêcanie rz¹dów oraz innych zainteresowanych podmiotów i instytucji do wplatania w struktury lecznicze takich form i programów terapii uzale - nieñ, które zosta³y uznane przez niezale ne gremia fachowców za potwierdzone naukowo pod wzglêdem prezentowanej skutecznoœci i efektywnoœci. Wychodz¹c z za³o enia, e wiêkszoœæ pañstw wspó³czesnego œwiata doœwiadcza negatywnych nastêpstw obrotu narkotykami, w tym ich skutków dla zdrowia indywidualnego i publicznego, oraz e jednoczeœnie dysponuj¹ one ograniczonymi zasobami kadrowymi i finansowymi na przeciwdzia³anie temu zjawisku wy ej wymienione organizacje zachêcaj¹ instytucje w³aœciwe dla realizacji tego zadania w poszczególnych krajach do spójnego planowania rozwoju systemów terapeutycznych, w ramach których jak najszersze rzesze osób uzale nionych wchodzi³yby w kontakt z ró norodnymi formami opieki i terapii przy maksymalnym, osi¹galnym wp³ywie na poprawê ich stanu zdrowia oraz przy najni szych, mo liwych do akceptacji kosztach realizacji œwiadczeñ. Uzale nienie od narkotyków definiowane jest w przytoczonym dokumencie, zgodnie ze wspó³czesn¹ wiedz¹, jako wieloczynnikowe zaburzenie prowadz¹ce do chronicznej choroby, w której przebiegu wystêpuj¹ nawroty i remisje. Choæ w ci¹gu minionych dekad, w zale noœci od wiedzy, postaw i przekonañ ideologicznych formu³owano ró norodne koncepcje etiologii uzale - nienia od narkotyków (postrzeganego jako problem o wy³¹cznie spo³ecznym charakterze, b¹dÿ jako powi¹zany z edukacj¹ lub duchowoœci¹, lub te zachowanie, które powinno byæ poddane nade wszystko rygorowi egzekucji prawa i systemu karnego, jak równie jako problem o charakterze wy³¹cznie farmakologicznym), to obecnie przewa a pogl¹d traktuj¹cy uzale nienia jako chorobê. Dowody naukowe wskazuj¹ zaœ, i jej rozwój jest uwarunkowany z³o on¹ i wieloczynnikow¹ interakcj¹ pomiêdzy powtarzaj¹c¹ siê ekspozycj¹ na narkotyki oraz czynnikami biologicznymi i œrodowiskowymi. Niepowodzenia prób zapobiegania zjawisku narkomanii oraz leczenia osób u ywaj¹cych narkotyków poprzez stosowanie surowych sankcji karnych wyjaœniane s¹ m.in. faktem, e nie bierze siê w tych oddzia³ywaniach pod uwagê zmian neurologicznych

8 8 NAUKA I TERAPIA w pracy mózgu, jakie powoduje uzale nienie. Uzale nienie od narkotyków uznawane jest coraz powszechniej, nie tylko w kulturze zachodnioeuropejskiej, za chorobê, której mo na zapobiegaæ i któr¹ mo na leczyæ. Coraz wiêksza liczba publikacji naukowych wskazuje te wyraÿnie na dostêpnoœæ skutecznych dzia- ³añ profilaktycznych i leczniczych. Wiele doniesieñ ze œwiata nauki potwierdza, e najlepsze wyniki terapeutyczne osi¹ga siê przy stosowaniu podejœcia holistycznego oraz interdyscyplinarnego, obejmuj¹cego zarówno zró nicowane oddzia³ywania farmakologiczne, jak i psychospo³eczne, które odpowiadaj¹ na potrzeby zwi¹zane ze stanem choroby i etapem procesu zdrowienia konkretnego odbiorcy œwiadczeñ leczniczych. Jednoczeœnie coraz powszechniejsza jest œwiadomoœæ ogromnych strat spo- ³ecznych generowanych przez konsumpcjê substancji psychoaktywnych. Uzale nienie od narkotyków oraz u ywanie nielegalnych substancji psychoaktywnych wi¹ e siê z problemami zdrowotnymi, ubóstwem, przemoc¹, przestêpczoœci¹ oraz wykluczeniem spo³ecznym. Do kosztów opieki zdrowotnej oraz innych kosztów zwi¹zanych z konsekwencjami u ywania narkotyków nale- y doliczyæ równie cenê, jak¹ p³aci spo³eczeñstwo w postaci spadku produktywnoœci oraz spadku dochodów rodzin, problemów z bezpieczeñstwem, wypadkami drogowymi oraz wypadkami w miejscu pracy, wreszcie powi¹zania narkotyków z korupcj¹ i œwiatem kryminalnym. Powy sze czynniki generuj¹ ogromne wydatki i straty ekonomiczne, doprowadzaj¹ te do strat w zasobach ludzkich. Koszty lecznictwa opartego na standardach merytorycznych i organizacyjnych oraz na dowodach naukowych (evidence-based treatment) s¹ o wiele ni sze ni koszty poœrednie generowane w przypadku braku dostêpu do leczenia uzale nienia od narkotyków. Kwoty wydatkowane na leczenie przynosz¹ oszczêdnoœci z punktu widzenia np. zmniejszenia liczby ofiar przestêpstw i w konsekwencji redukcji wydatków na system sprawiedliwoœci. Próby okreœlenia minimum oszczêdnoœci osi¹ganych w sytuacjach leczenie brak leczenia przynios³y oszacowania na poziomie 1:3, natomiast gdy przeprowadzono szersz¹ kalkulacjê tych kosztów, bior¹c pod uwagê przestêpczoœæ oraz implikacje zdrowotne i spo³eczne, wówczas szacowany wskaÿnik oszczêdnoœci wyniós³ 13:1. Dobre praktyki lecznicze, oparte na dowodach naukowych oraz skumulowana wiedza naukowa dotycz¹ca istoty uzale nienia od narkotyków, powinny wytyczaæ kierunki oddzia³ywañ oraz inwestycji w lecznictwo uzale nieñ. W opinii autorów przytoczonego wy ej dokumentu, oczekiwania w stosunku do terapii uzale nieñ powinny byæ oparte na podejœciu sformu³owanym jako nie mniej wymagañ ni w stosunku do terapii innych chorób przewlek³ych, z których czêœæ w niedalekiej jeszcze przesz³oœci równie uznawana by³a za niepoddaj¹ce siê leczeniu. Wnioskiem wieñcz¹cym tê czêœæ rozwa añ jest stwierdzenie, e wysokie standardy jakoœci, wymagane od farmakologicznych i psychospo³ecznych oddzia³ywañ w innych dyscyplinach medycznych, powinny zostaæ wprowadzone tak e w obszarze terapii uzale nienia od narkotyków. W œlad za powy szymi konstatacjami, omawiany dokument formu³uje 9 podstawowych zasad rozwoju lecznictwa uzale nieñ o dowiedzionej skutecznoœci. Jedn¹ z nich jest wymóg minimalizacji barier w dostêpnoœci do lecznictwa i takie jego zaprojektowanie, aby odpowiada³o ono na potrzeby odbiorców. Uzale nienie i towarzysz¹ce mu problemy zdrowotne i spo³eczne poddaj¹ siê interwencjom leczniczym i mog¹ byæ efektywne wobec wiêkszoœci osób potrzebuj¹cych, je eli s¹ dostêpne w wymiarze czasowym, ekonomicznym i terytorialnym. Kolejnym zalecanym priorytetem jest skoncentrowanie uwagi na zagadnieniach badañ przesiewowych, ocenie i diagnozie sytuacji oraz planowaniu leczenia. Pacjenci dotkniêci problemem uzale nienia z regu³y prezentuj¹ liczne potrzeby zdrowotne o charakterze indywidualnym, spo³ecznym i ekonomicznym, które nie mog¹ byæ nale ycie i produktywnie rozwi¹zywane, jeœli s¹ traktowane w sposób standardowy, zawê ony g³ównie do reakcji na symptomy uzale nienia. Osobnej wagi nadano podejœciu do leczenia opartemu na dowodach zaczerpniêtych z dobrej praktyki terapeutycznej i skumulowanej wiedzy naukowej*. W opinii autorów opracowania, istnieje szereg farmakologicznych i psychospo³ecznych oddzia³ywañ, zweryfikowanych ju naukowo, adekwatnych do ró nych faz uzale nienia oraz ró nych etapów leczenia. Jednoczeœnie uwypuklone zosta³o stwierdzenie, e nie istnieje jeden model leczenia odpowiedni dla wszystkich pacjentów. Zró nicowane metody terapii skierowane do konkretnych grup docelowych najlepiej odpowiadaj¹ specyficznym potrzebom poszczególnych zespo³ów klinicznych. Na przyk³ad przypadki uzale nieñ umiarkowanych mog¹ byæ prowadzone w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (ogólnie praktykuj¹cy po stosownym przeszkoleniu). Natomiast pacjenci w powa niejszych stanach psychicznych i somatycznych, szczególnie w przypadkach wyst¹pienia wspó³zachorowalnoœci, mog¹ wymagaæ podejœcia specjalistycznego, interdyscyplinarnego, ³¹cznie z opiek¹ psychiatryczn¹. Wysoki priorytet zosta³ nadany zagadnieniu wystarczaj¹cego czasu trwania terapii. W przypadku leczenia z³o- onych chorób chronicznych oraz przy zapobieganiu nawrotom, za najbardziej skuteczne uznano d³ugoterminowe programy leczenia. Mog¹ one byæ niezbêdne i s¹ efektywne w bardziej powa nych stanach i fazach uzale nienia od narkotyków. Dlatego kluczowe jest, aby w ramach systemu lecznictwa rozwijaæ podejœcie u³atwiaj¹ce i podtrzymuj¹ce d³u sze utrzymywanie siê pacjentów w leczeniu. Tocz¹ca siê na wielu polach dyskusja na temat integracji psychospo³ecznych i farmakologicznych metod leczenia, znajduje w omawianym dokumencie odzwierciedlenie w postaci konstatacji, e takie podejœcie mo e poprawiaæ rezultaty terapii i powinno byæ pacjentom oferowane jako czêœæ wszechstronnej terapii. Orientacja holistyczna, nakazuj¹ca poddawaæ leczeniu raczej ca³¹ osobê ni tylko aspekt uzale nienia, okaza³a siê w œwietle badañ nad skutecznoœci¹ nieœæ lepsze rezultaty w zapobieganiu nawrotom choroby. Dla zapewnienia dobrych praktyk leczniczych za jedno z kluczowych zagadnieñ uznano interdyscyplinarnoœæ zespo³ów terapeutycznych. Rekomendowane s¹ te placówki, w sk³ad których wchodz¹ lekarze ogólni, psychiatrzy, psychologowie, pracownicy spo³eczni, specjalistyczni pracownicy poradni i pielêgniarki. Zespo³y tak skompletowane, w zwi¹zku z wieloczynnikow¹ istot¹ uzale nienia od narkotyków, mog¹ lepiej reagowaæ na potrzeby pacjentów. Uznano za dowiedzione, e opieka i leczenie chorób somatycznych, np. zapa-

9 NAUKA I TERAPIA 9 lenia w¹troby, infekcji, bólu etc. oraz wspó³istniej¹cych chorób psychicznych, wykorzystuj¹ce zarówno metody stricte medyczne, jak i psychospo³eczne, mog¹ w znacz¹cym stopniu poprawiæ wyniki terapii. W kontekœcie dostosowywania ofert leczniczych do potrzeb klientów, w odniesieniu do osób eksperymentuj¹cych lub okazjonalnie u ywaj¹cych narkotyków za najbardziej obiecuj¹ce pod wzglêdem skutecznoœci uznano badania przesiewowe oraz krótkie interwencje, które stanowi¹ skuteczn¹ i ekonomicznie zasadn¹ formê profilaktyki, tak e we wczesnych fazach zaburzeñ powsta³ych z powodu u ywania narkotyków. Natomiast dziêki outreach oraz programom niskoprogowym mo na dotrzeæ do pacjentów niezmotywowanych do podjêcia leczenia w formach ustrukturalizowanych. Programy te oferuj¹ wszechstronny pakiet œrodków s³u ¹cych zapobieganiu szkodom zdrowotnym i spo³ecznym konsekwencjom uzale nienia od narkotyków. Metody powy sze dowiod³y tak e skutecznoœci w zapobieganiu zaka eniom HIV/AIDS oraz zaka eniom innymi chorobami przenoszonymi przez krew. Us³ugi podstawowe, daj¹ce niezbêdne wsparcie przy odstawianiu lub redukowaniu u ywania narkotyków, powinny byæ szeroko dostêpne i rozmieszczone proporcjonalnie do zidentyfikowanych potrzeb, obejmuj¹c continuum opieki, tj. detoksykacjê, farmakoterapiê uzale nienia od opiatów przy u yciu agonistów opiatów ³¹cznie ze wsparciem psychologicznym, poradnictwo, rehabilitacjê oraz pomoc spo³eczn¹. Omawiany dokument potwierdza równie znane z dobrej praktyki stwierdzenia, e nadzór medyczny nad zespo- ³em abstynencyjnym jest niezbêdny dla pacjentów, którzy s¹ w stanach ciê kiego uzale nienia od takich substancji, jak opiaty, œrodki uspokajaj¹ce i nasenne oraz alkohol istnieje bowiem wówczas wiêksze prawdopodobieñstwo wyst¹pienia komplikacji podczas zespo³u abstynencyjnego. Jednoczeœnie podkreœla siê, e detoksykacja to krok przygotowawczy do podjêcia leczenia w d³ugotrwa³ych programach typu drug free. Wa ne stwierdzenia w prezentowanych priorytetach odnosz¹ siê równie do terapii substytucyjnej. Leczenie podtrzymuj¹ce jest metod¹ o potwierdzonej skutecznoœci i efektywnoœci w zapobieganiu nawrotom oraz stabilizuje stan pacjentów uzale nionych, ale jest skuteczne i dostêpne tylko w przypadkach uzale - nienia od opiatów. Leki te nale ¹ do dwóch grup: agonistów i antagonistów opioidów. Farmakoterapia agonistami opioidów jest jedn¹ z najbardziej efektywnych mo liwoœci leczenia uzale nienia od opiatów, kiedy metadon lub buprenorfina podawane s¹ przez kilka miesiêcy lub przez lata w indywidualnych dawkach. Okreœlona grupa pacjentów uzale nionych od opiatów, którzy przeszli detoksykacjê oraz s¹ silnie zmotywowani do terapii, mo e byæ poddawana leczeniu antagonistami, co jest form¹ kontynuacji leczenia zapobiegaj¹cego nawrotom. Podawana przez niektóre œrodowiska w w¹tpliwoœæ skutecznoœæ oddzia³ywañ psychologicznych i spo- ³ecznych, w œwietle omawianego materia³u nie podlega potwierdzeniu. Odwrotnie. Techniki psychospo³eczne okazuj¹ siê skuteczne w rehabilitacji uzale nieñ i zapobieganiu nawrotom, zarówno w placówkach ambulatoryjnych, jak i stacjonarnych. Psychoterapia w postaci terapii behawioralno-poznawczej, wywiadów motywacyjnych czy contingency management (metoda, dla której nie zaproponowano jeszcze polskiej nazwy, polegaj¹ca na podtrzymywaniu motywacji pacjenta do trwania w abstynencji i kontynuowania terapii poprzez system nagród finansowych/voucherów) w œwietle wielu badañ naukowych przynosi bardzo obiecuj¹ce rezultaty. System ten skutecznie uzupe³niaj¹ programy wsparcia spo³ecznego obejmuj¹ce zatrudnienie, treningi zawodowe, poradnictwo prawne. W sposób dowiedziony obiektywnie u³atwiaj¹ one proces spo³ecznej reintegracji uczestników terapii. Badania potwierdzaj¹ istotnoœæ grup samopomocowych, które równie uzupe³niaj¹ ofertê leczenia i mog¹ wspieraæ standardowe oddzia³ywania psychospo³eczne. Jedn¹ z najwa niejszych konstatacji rekomendacji UNODC i WHO jest podkreœlenie i uwypuklenie znaczenia czynników spo³eczno-kulturowych. Modele i strategie leczenia opartego na dowodach naukowych powinny byæ dostosowane do zró nicowanej specyfiki regionalnej, krajowej i lokalnej. Powinny braæ pod uwagê czynniki zarówno kulturowe, jak i ekonomiczne. Równie przekazywanie wiedzy oraz prowadzenie badañ klinicznych, jak te szkolenia dla profesjonalistów zajmuj¹cych siê leczeniem, prowadzone od pocz¹tku ich karier zawodowych (obejmuj¹ce programy zajêæ na uniwersytetach), zosta³y uznane za kluczowe dla rozpowszechniania metodologii terapii uzale nieñ opartej na dowodach naukowych. Przytoczone w rekomendacjach WHO i UNODC zasady rozwoju terapii uzale nieñ maj¹ pe³ne zastosowanie w odniesieniu do sytuacji w Polsce, gdzie równie dostêpne zasoby terapeutyczne powinny byæ inwestowane w oddzia³ywania oparte na dowodach naukowych. Prezentowany w dokumencie pogl¹d o koniecznoœci dostosowywania oddzia- Badania potwierdzaj¹ istotnoœæ grup samopomocowych ³ywañ do œrodowiska spo³eczno-kulturowego, w którym s¹ prowadzone, wydaje siê szczególnie istotny w odniesieniu do sytuacji w naszym kraju, w którym zosta³ zbudowany (z powodzeniem) specyficzny system leczenia i rehabilitacji uzale nieñ, oparty na koncepcji terapii zorientowanej na abstynencjê, a realizowanej g³ównie w placówkach o charakterze d³ugoterminowym. Ostatnie lata przynosz¹ istotne wysi³ki organizacyjne oraz zmiany jakoœciowe i iloœciowe zmierzaj¹ce do poprawy dostêpu do terapii ambulatoryjnej, form poœrednich oraz, co szczególnie wa ne, do prze³amania stagnacji w rozwoju terapii substytucyjnej. Dokonuj¹c zmian, warto jednak e d¹ yæ do wykorzystania dobrych doœwiadczeñ i pozytywnych rezultatów, jakie odnotowujemy w polskiej polityce antynarkotykowej w ostatnich latach, w tym równie w obszarze terapii i rehabilitacji uzale nieñ. Rozbudowa i modernizacja polskiego systemu powinna utrwalaæ dobre, sprawdzone w naszych warunkach wzorce i skuteczne praktyki, i w kooperacji z nimi dobudowywaæ do istniej¹cej struktury nowoczesne formy, adekwatne do zmieniaj¹cych siê potrzeb klientów oraz postulatów efektywnoœci, w tym równie efektywnoœci ekonomicznej. n * Pe³ny tekst dokumentu znajduje siê na stronach internetowych S³u by Zdrowia, w zak³adce Archiwum SZ.

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ Rozdział I ZałoŜenia wstępne 1. Narkomania jest jednym z najpowaŝniejszych problemów społecznych w Polsce. Stanowi wyzwanie cywilizacyjne

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2007 W GMINIE WYSZKÓW

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2007 W GMINIE WYSZKÓW Załącznik Nr 1 do uchwały Nr III/4/2007 Rady Miejskiej w Wyszkowie z dnia 4 stycznia 2007r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2007 W GMINIE WYSZKÓW I. WSTĘP Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Wstęp I. Podstawy prawne II. Diagnoza problemu III. Cel i zadania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY SĘDZISZÓW NA ROK 2012

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY SĘDZISZÓW NA ROK 2012 PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY SĘDZISZÓW NA ROK 2012 I. Wstęp Narkomania jest zjawiskiem ogólnoświatowym. Powstaje na podłożu przeobrażeń zachodzących we współczesnym cywilizowanym świecie i

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VI/25/2015 RADY GMINY ROZPRZA z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015

UCHWAŁA NR VI/25/2015 RADY GMINY ROZPRZA z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 UCHWAŁA NR VI/25/2015 RADY GMINY ROZPRZA z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 Na podstawie art.18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku

UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku UCHWAŁA Nr VI/17/2015 Rady Gminy w Jedlińsku z dnia 27 marca 2015 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałaniu Narkomanii na lata 2015-2018 Na podstawie art. 10 ust 2 i 3 ustawy z dnia 29

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR II/13/2014 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA. z dnia 17 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR II/13/2014 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA. z dnia 17 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR II/13/2014 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Biała Podlaska na rok 2015, Gminnego Programu Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

zywania Problemów Alkoholowych

zywania Problemów Alkoholowych Państwowa Agencja Rozwiązywania zywania Problemów Alkoholowych Konferencja Koszty przemocy wobec kobiet w Polsce 2013 Warszawa, 27 maja 2013 r. www.parpa.pl 1 Podstawy prawne Ustawa o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Załącznik nr 7 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/85/2016 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA. z dnia 16 lutego 2016 r.

UCHWAŁA NR XIV/85/2016 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA. z dnia 16 lutego 2016 r. UCHWAŁA NR XIV/85/2016 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Biała Podlaska na rok 2016, Gminnego Programu Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Gminny. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Na rok 2009 1. Postanowienia ogólne

Gminny. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Na rok 2009 1. Postanowienia ogólne Gminny Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXIX/206/2008 z dnia 30 grudnia 2008r. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Na rok 2009 1. Postanowienia ogólne 1. Gminny Program Profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 w Gminie Opinogóra Górna.

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 w Gminie Opinogóra Górna. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2015 w Gminie Opinogóra Górna. Gminny Program profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2015 rok. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

podstawowe szkolenia dla członków Gminnych Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

podstawowe szkolenia dla członków Gminnych Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych CZARNY BÓR MIELNO TARNOBRZEG ZAKŁAD LECZNICTWA ODWYKOWEGO DLA 58-379 Czarny Bór, Borówno 78 OSÓB UZALEŻNIONYCH OD ALKOHOLU W CZARNYM BORZE tel. 784-106-877, fax 74 84 50 916 Wojewódzki Ośrodek Terapii

Bardziej szczegółowo

Odwykowe. Lecznictwo WOTUW MILICZ BOLES AWIEC LEGNICA Z OTORYJA CZARNY BÓR

Odwykowe. Lecznictwo WOTUW MILICZ BOLES AWIEC LEGNICA Z OTORYJA CZARNY BÓR Lecznictwo Odwykowe BOLES AWIEC MILICZ LEGNICA Z OTORYJA WOTUW CZARNY BÓR ZAK AD LECZNICTWA ODWYKOWEGO DLA OSÓB UZALE NIONYCH OD ALKOHOLU W CZARNYM BORZE SP

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE. z dnia 23 marca 2016 r.

UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE. z dnia 23 marca 2016 r. Rada Miejska w Choszcznie ul.wolności 24 73-200 CHOSZCZNO tel. 095 765 27 31 UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii w gminie Lwówek Śląski w latach 2016-2019"

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii w gminie Lwówek Śląski w latach 2016-2019 Załącznik do Uchwały Nr... Rady Miejskiej w Lwówku Śląskim z dnia.. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii w gminie Lwówek Śląski w latach 2016-2019" Gminny program przeciwdziałania narkomanii został

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY LIPIANY NA ROK 2016

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY LIPIANY NA ROK 2016 Załącznik do uchwały Rady Miejskiej w Lipianach Nr XIII/104/2015 z dnia 29.12.2015 r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY LIPIANY

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXXVI/298/10 Rady Gminy Dywity z dn. 15.02.2010r. NA 2010 ROK

Załącznik do uchwały Nr XXXVI/298/10 Rady Gminy Dywity z dn. 15.02.2010r. NA 2010 ROK Załącznik do uchwały Nr XXXVI/298/10 Rady Gminy Dywity z dn. 15.02.2010r. G M I N N Y P R O G R A M P R Z E C I W D Z I A Ł A N I A N A R K O M A N I I NA 2010 ROK Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXV/186/09 RADY MIEJSKIEJ W ŻYCHLINIE z dnia 25 lutego 2008 r.

UCHWAŁA NR XXXV/186/09 RADY MIEJSKIEJ W ŻYCHLINIE z dnia 25 lutego 2008 r. UCHWAŁA NR XXXV/186/09 RADY MIEJSKIEJ W ŻYCHLINIE z dnia 25 lutego 2008 r. zmieniająca Uchwałę Nr XXXIII/172/08 Rady Miejskiej w Żychlinie z dnia 30 grudnia 2008r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 Załącznik do Uchwały Nr 47/IX/11 Rady Miejskiej Łomży z dnia 27 kwietnia.2011 r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 ROZDZIAŁ I

Bardziej szczegółowo

Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Szczecinek na rok 2011

Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Szczecinek na rok 2011 Miejski Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Szczecinek na rok 2011 Szczecinek, grudzień 2010 ROZDZIAŁ I PROFILAKTYKA I ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/100/2015 RADY MIEJSKIEJ W SOŚNICOWICACH. z dnia 10 grudnia 2015 r.

UCHWAŁA NR XIV/100/2015 RADY MIEJSKIEJ W SOŚNICOWICACH. z dnia 10 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XIV/100/2015 RADY MIEJSKIEJ W SOŚNICOWICACH z dnia 10 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015 Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA PUŁAWY. z dnia... 2014 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA PUŁAWY. z dnia... 2014 r. Projekt z dnia 19 września 2014 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIASTA PUŁAWY z dnia... 2014 r. w sprawie zmiany uchwały nr L/442/13 Rady Miasta z dnia 19 grudnia 2013 roku w sprawie uchwalenia

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY Z analizy zjawiska przestępczości, demoralizacji nieletnich oraz

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r.

UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r. UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomani na

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE DO 2011 ROKU. Uchwała a Nr XVIII/604/2007 Rady m.st. Warszawy z dnia 8 listopada 2007 r

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE DO 2011 ROKU. Uchwała a Nr XVIII/604/2007 Rady m.st. Warszawy z dnia 8 listopada 2007 r MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE DO 2011 ROKU Uchwała a Nr XVIII/604/2007 Rady m.st. Warszawy z dnia 8 listopada 2007 r 2 PROGRAM WIELOLETNI DO 2011 ROKU; O CHARAKTERZE INTERDYSCYPLINARNYM;

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXXVII/224/2006 Rady Miejskiej w Łańcucie z dnia 4 kwietnia 2006r.

UCHWAŁA Nr XXXVII/224/2006 Rady Miejskiej w Łańcucie z dnia 4 kwietnia 2006r. UCHWAŁA Nr XXXVII/224/2006 Rady Miejskiej w Łańcucie z dnia 4 kwietnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2006-2008 Na podstawie art.18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXI/266/2011 Rady Miejskiej w Czeladzi z dnia 24 listopada 2011r.

Uchwała nr XXI/266/2011 Rady Miejskiej w Czeladzi z dnia 24 listopada 2011r. Uchwała nr XXI/266/2011 Rady Miejskiej w Czeladzi z dnia 24 listopada 2011r. w sprawie: uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii Miasta Czeladź na lata 2012-2016r. Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH GMINY OLEŚNICA na rok 2009

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH GMINY OLEŚNICA na rok 2009 Załącznik do uchwały Nr XXVIII/130/08 Rady Gminy Oleśnica z dnia 28 listopada 2008 r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH GMINY OLEŚNICA na rok 2009 Wprowadzenie: Polski

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH na rok 2015

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH na rok 2015 Załącznik do Uchwały Nr III/8/2014 Rady Gminy Jaktorów z dnia 29 grudnia 2014 GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH na rok 2015 1. Wstęp 2. Opis zjawiska na podstawie diagnozy

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr.../.../2007 Rady Miasta w Lubawie z dnia 05 grudnia 2007 r. MIEJSKI PROGRAM ZAPOBIEGANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBAWA

Załącznik do Uchwały Nr.../.../2007 Rady Miasta w Lubawie z dnia 05 grudnia 2007 r. MIEJSKI PROGRAM ZAPOBIEGANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBAWA Załącznik do Uchwały Nr.../.../2007 Rady Miasta w Lubawie z dnia 05 grudnia 2007 r. MIEJSKI PROGRAM ZAPOBIEGANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBAWA NA ROK 2008 ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne: Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

z dnia 21 grudnia 2015 r.

z dnia 21 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XIV/156/2015 RADY GMINY SZEMUD z dnia 21 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXVII/159/2009 Rady Gminy Międzyrzec Podlaski z dnia 29 stycznia 2009 roku

UCHWAŁA Nr XXVII/159/2009 Rady Gminy Międzyrzec Podlaski z dnia 29 stycznia 2009 roku UCHWAŁA Nr XXVII/159/2009 Rady Gminy Międzyrzec Podlaski z dnia 29 stycznia 2009 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2009-2011 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

spis treœci Panel S³u by Zdrowia Leczenie substytucyjne osób uzale nionych od narkotyków str. 3 4 Rozmowa z Markiem Balickim Szkodliwa utopia œwiata bez narkotyków str. 5 6 Dokument ONZ Zasady leczenia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 2203/11 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO. z dnia 19 grudnia 2011 r.

UCHWAŁA NR 2203/11 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO. z dnia 19 grudnia 2011 r. UCHWAŁA NR 2203/11 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO z dnia 19 grudnia 2011 r. w sprawie: zmiany Statutu Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Łodzi. Na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Szkolna interwencja profilaktyczna Szkolna interwencja profilaktyczna Program wczesnej interwencji Profilaktyka selektywna Program adresowany do szkół Opracowanie programu

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

Lp. Nr oferty Nazwa oferenta Nazwa zadania Koszt ogólny Wnioskowana kwota 1 2 3 4 5 6. Szkolne Kluby Zdrowego Nastolatka - II edycja

Lp. Nr oferty Nazwa oferenta Nazwa zadania Koszt ogólny Wnioskowana kwota 1 2 3 4 5 6. Szkolne Kluby Zdrowego Nastolatka - II edycja Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 15/165/09 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 24 lutego r. Wykaz ofert, złożonych w ramach otwartego konkursu ofert nr 10 pn. Przeciwdziałanie narkomanii w województwie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli POZIOMY PRACY WYCHOWAWCZEJ I. PRACA WYCHOWAWCZA WYCHOWAWCY KLASY 1. Zapoznanie rodziców z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki. Alkoholowych oraz. Przeciwdziałania Narkomanii

Gminny Program Profilaktyki. Alkoholowych oraz. Przeciwdziałania Narkomanii Załącznik do Uchwały Nr 17/III/10 Rady Gminy w Przyłęku z dnia 30 grudnia 2010 r. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Przyłęk na

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVII/85/15 RADY GMINY ŚWIESZYNO. z dnia 26 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR XVII/85/15 RADY GMINY ŚWIESZYNO. z dnia 26 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR XVII/85/15 RADY GMINY ŚWIESZYNO z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA 2007 ROK.

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA 2007 ROK. Załącznik do uchwały Nr V/27/2007 Rady Gminy Działdowo z dnia 25 stycznia 2007 r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA 2007 ROK. Podstawą prawną działań związanych z profilaktyką

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w kontekście realiów kierowania i umieszczania nieletnich

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016 Załącznik do uchwały Nr 260/13 Rady Gminy Celestynów z dnia 26 marca 2013 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W GMINIE CELESTYNÓW NA LATA 2013-2016

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XV/146/2015 RADY GMINY KLESZCZÓW. z dnia 9 grudnia 2015 r.

UCHWAŁA NR XV/146/2015 RADY GMINY KLESZCZÓW. z dnia 9 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XV/146/2015 RADY GMINY KLESZCZÓW z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2016 rok Na podstawie: 1 art. 4 1 ust.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 13 wrzeœnia 2011 r. w sprawie procedury Niebieskie Karty oraz wzorów formularzy

ROZPORZ DZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 13 wrzeœnia 2011 r. w sprawie procedury Niebieskie Karty oraz wzorów formularzy LexPolonica nr 2618806. Stan prawny 2011-12-20 Dz.U.2011.209.1245 (R) Procedura Niebieskie Karty oraz wzory formularzy Niebieska Karta. ROZPORZ DZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 13 wrzeœnia 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Harmonogram naboru wniosków o dofinansowanie w trybie konkursowym na rok 2016

Harmonogram naboru wniosków o dofinansowanie w trybie konkursowym na rok 2016 Harmonogram naboru wniosków o dofinansowanie w trybie konkursowym na rok 2016 Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 (RPOWP 2014-2020) Numer i nazwa działania/poddziałania

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BÓLU OPARZENIOWEGO U DZIECI

LECZENIE BÓLU OPARZENIOWEGO U DZIECI LECZENIE BÓLU OPARZENIOWEGO U DZIECI Krzysztof Kobylarz, Iwona Szlachta-Jezioro, Ma³gorzata Maciejowska-Sata³a 15 Ból jest sta³ym objawem choroby oparzeniowej. Leczenie go u dzieci jest zadaniem niezwykle

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE. 1 Postanowienia ogólne

REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE. 1 Postanowienia ogólne Załącznik do Uchwały Nr 42/VI/2011 Rady Miejskiej w Myślenicach z dnia 31 marca 2011r. REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE 1 Postanowienia ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku w sprawie przyjęcia programu współpracy miasta stołecznego Warszawy w roku 2004 z organizacjami pozarządowymi oraz

Bardziej szczegółowo

Opieki Zdrowotnej,. Organizacje pozarządowe,

Opieki Zdrowotnej,. Organizacje pozarządowe, Zadanie Sposoby realizacji Wskaź niki osi ągania celu Realizatorzy zadania 1. Zwiększenie dost ępno ści pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzale żnionych od alkoholu 1. diagnoza dostępności

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXVII/558/2011 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 17 listopada 2011r. w sprawie Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2012 2015

UCHWAŁA NR XXVII/558/2011 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 17 listopada 2011r. w sprawie Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2012 2015 UCHWAŁA NR XXVII/558/2011 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 17 listopada 2011r. w sprawie Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2012 2015 Na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca

Bardziej szczegółowo

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą U M O W A zawarta w dniu pomiędzy: Miejskim Centrum Medycznym Śródmieście sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Próchnika 11 reprezentowaną przez: zwanym dalej Zamawiający a zwanym w dalszej części umowy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XI/99/2015 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 29 września 2015r.

Uchwała Nr XI/99/2015 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 29 września 2015r. Uchwała Nr XI/99/2015 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 29 września 2015r. zmieniająca uchwałę w sprawie przyjęcia Miejskiego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych,

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH W GMINIE STAROGARD GDAŃSKI NA 2013 ROK

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH W GMINIE STAROGARD GDAŃSKI NA 2013 ROK GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH W GMINIE STAROGARD GDAŃSKI NA 2013 ROK Program przedstawia zadania własne gminy wynikające z art. 4 1 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY GMINY MIASTKOWO. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY GMINY MIASTKOWO. z dnia... 2016 r. UCHWAŁA NR... RADY GMINY MIASTKOWO z dnia... 2016 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok Na podstawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XV/103/2015 RADY MIEJSKIEJ W PACZKOWIE. z dnia 26 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR XV/103/2015 RADY MIEJSKIEJ W PACZKOWIE. z dnia 26 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR XV/103/2015 RADY MIEJSKIEJ W PACZKOWIE z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Przeciwdziałania Narkomanii na terenie Gminy Paczków na 2016r. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO ÂWI TOKRZYSKIE

WOJEWÓDZTWO ÂWI TOKRZYSKIE WOJEWÓDZTWO ÂWI TOKRZYSKIE Placówki ambulatoryjne Nazwa placówki Dane placówki Godziny pracy i zakres dzia alnoêci NZOZ Nadzieja Rodzinie 25-206 Kielce Czynne: pon. pt. 9.00 19.00 Poradnia Terapii ul.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W ŚREMIE. z dnia... 2015 r. w sprawie Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2016 rok

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W ŚREMIE. z dnia... 2015 r. w sprawie Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2016 rok Projekt z dnia 28 października 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W ŚREMIE z dnia... 2015 r. w sprawie Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2016

Bardziej szczegółowo

Zielona Góra 15.01.2016 r.

Zielona Góra 15.01.2016 r. Zielona Góra 15.01.2016 r. INFORMACJA PEŁNOMOCNIKA DS. PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH O ROZSTRZYGNIĘCIU ZAPROSZENIA DO SKŁADANIA OFERT DOTYCZĄCYCH ZAKUPU USŁUG W 2016 ROKU W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ROCZNE SPRAWOZDANIE Z EFEKTÓW REALIZACJI POWIATOWEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W POWIECIE KĘTRZYŃSKIM

ROCZNE SPRAWOZDANIE Z EFEKTÓW REALIZACJI POWIATOWEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W POWIECIE KĘTRZYŃSKIM ROCZNE SPRAWOZDANIE Z EFEKTÓW REALIZACJI POWIATOWEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W POWIECIE KĘTRZYŃSKIM ZA ROK 2013 Kętrzyn 2014 Od 2012 roku Powiatowe Centrum

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 SPIS TREŚCI Wstęp... 3 Cele programu... 6 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas drugich...13 Ramowy

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03.

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03. Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej mgr Marzena Kruk Katedra Polityki Społecznej i Etyki Politycznej Katolicki Uniwersytet Lubelski

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Miejskiej Nr. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KAMIEŃ POMORSKI NA LATA 2011-2013

Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Miejskiej Nr. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KAMIEŃ POMORSKI NA LATA 2011-2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Miejskiej Nr. z dnia GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KAMIEŃ POMORSKI NA LATA 2011-2013 1 I. Wstęp Narkotyki i narkomania są problemem społecznym, który

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Harmonogram działań na 2012r. dla realizacji Miejskiego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na terenie miasta Poznania w latach 2011-2020

Harmonogram działań na 2012r. dla realizacji Miejskiego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na terenie miasta Poznania w latach 2011-2020 Harmonogram działań na 2012r. dla realizacji Miejskiego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na terenie miasta Poznania w latach 2011-2020 Propozycje działań realizowanych w ramach programu w

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego.

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu Wrocław, 31-07-2014 r. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. Zamówienie jest planowane do realizacji z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO rok szkolny 2015/2016

WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO rok szkolny 2015/2016 ADNOTACJE URZĘDOWE Data wpływu wniosku Nr sprawy Wysokość dochodu WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO rok szkolny 2015/2016 ( W Y P E Ł N I Ć D R U K O W A N Y M I L I T E R A M I ) Koniecpol, dnia...

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zadań, na które przeznacza się środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Na podstawie art. 35a ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Komisje Rozwiązywania Problemów Alkoholowych- rola samorządów gmin w nowoczesnym przeciwdziałaniu uzależnieniom

Komisje Rozwiązywania Problemów Alkoholowych- rola samorządów gmin w nowoczesnym przeciwdziałaniu uzależnieniom SPS zaprasza na kolejną edycję ogólnopolskiego szkolenia z cyklu Jesień w Komisjach Komisje Rozwiązywania Problemów Alkoholowych- rola samorządów gmin w nowoczesnym przeciwdziałaniu uzależnieniom Adresat

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXII/244/09 RADY GMINY KISZKOWO z dnia 30 grudnia 2009 r.

UCHWAŁA NR XXXII/244/09 RADY GMINY KISZKOWO z dnia 30 grudnia 2009 r. UCHWAŁA NR XXXII/244/09 RADY GMINY KISZKOWO z dnia 30 grudnia 2009 r. w sprawie: uchwalenia gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii na 2010

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2008 ROK

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2008 ROK Załącznik Nr 1 do Uchwały NR XIII/89/2008 Rady Gminy Radomsko z dnia 29 lutego 2008 r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2008 ROK SPIS

Bardziej szczegółowo

1. Spektakle/warsztaty profilaktyczne SP Nielubia Uczniowie

1. Spektakle/warsztaty profilaktyczne SP Nielubia Uczniowie HARMONOGRAM DZIAŁAŃ I WYDATKÓW GMINNEGO PROGRAMU ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH I PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2011 ROK Załącznik Nr 1 do Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Od Autora........................................... 15 Rozdzia³ 1 ROLA I ZNACZENIE FARMAKOEKONOMIKI

Bardziej szczegółowo

Lp. Nazwa placówki, instytucji lub. innego podmiotu. Nazwa programu. lub innej formy oddziaływania

Lp. Nazwa placówki, instytucji lub. innego podmiotu. Nazwa programu. lub innej formy oddziaływania Lp. Nazwa placówki, instytucji lub innego podmiotu Nazwa programu lub innej formy oddziaływania Sposób i opis oddziaływania (leczenie-rodzaj(odwykowe lub rehabilitacyjne) i forma (stacjonarne, ambulatoryjne),

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE

WOJEWÓDZTWO LUBUSKIE Placówki ambulatoryjne Nazwa placówki Poradnia Zdrowia Psychicznego Wojewódzki Szpital Specjalistyczny dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Poradnia Leczenia Uzale nieƒ TRiPDU Towarzystwo Powrót z U Dane

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIII/87/2015 RADY GMINY STEGNA. z dnia 29 października 2015 r.

UCHWAŁA NR XIII/87/2015 RADY GMINY STEGNA. z dnia 29 października 2015 r. UCHWAŁA NR XIII/87/2015 RADY GMINY STEGNA z dnia 29 października 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Stegna do realizacji na 2016

Bardziej szczegółowo