Wp³yw dymu tytoniu na peroksydacjê lipidów i funkcjê w¹troby u szczurów z cukrzyc¹ streptozotocynow¹ badania wstêpne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wp³yw dymu tytoniu na peroksydacjê lipidów i funkcjê w¹troby u szczurów z cukrzyc¹ streptozotocynow¹ badania wstêpne"

Transkrypt

1 PRACE ORYGINALNE Ewa FLOREK 1 Anna JAB ECKA 2 Jan OLSZEWSKI 2 Wojciech PIEKOSZEWSKI 3,4 Maksymilian KULZA 1 Monika SEÑCZUK-PRZYBY OWSKA 1 Marek CHUCHRACKI 5,6 Wp³yw dymu tytoniu na peroksydacjê lipidów i funkcjê w¹troby u szczurów z cukrzyc¹ streptozotocynow¹ badania wstêpne Effect of tobacco smoke on lipids peroxidation and liver function in streptozotocin diabetic rats preliminary study 1 Laboratorium Badañ Œrodowiskowych, Katedra i Zak³ad Toksykologii, Kierownik Laboratorium: Prof. dr hab. Ewa Florek 2 Zak³ad Farmakologii Klinicznej, Kierownik: Prof. dr hab. Anna Jab³ecka 3 Zak³ad Chemii Analitycznej, Wydzia³ Chemii, Uniwersytet Jagielloñski, Kraków Kierownik: Prof. dr hab. Pawe³ Koœcielniak 4 Pracownia Wysokorozdzielczej Spektrometrii Mas, Œrodowiskowe Laboratorium Analiz Strukturalnych i Badañ Fizykochemicznych, Wydzia³ Chemii, Uniwersytet Jagielloñski, Kraków Kierownik Pracowni: Prof. dr hab. Wojciech Piekoszewski 5 Laboratorium Centralne Ginekologiczno-Po³o niczego Szpitala Klinicznego, Kierownik: Dr n. farm. Marek Chuchracki 6 Katedra Zdrowia Matki i Dziecka, Kierownik: Prof. dr hab. med. Tomasz Opala Dodatkowe s³owa kluczowe: cukrzyca dym tytoniowy peroksydacja lipidów enzymy w¹trobowe Additional key words: diabetes tobacco smoke lipid peroxidation liver enzymes Adres do korespondencji: Prof. dr hab. Ewa Florek Laboratorium Badañ Œrodowiskowych Katedra i Zak³ad Toksykologii im. Karola Marcinkowskiego Poznañ, ul. Dojazd 3 Tel.: ; Faks: w Cukrzyca to grupa chorób, których wspóln¹ cech¹ jest przewlek³e wystêpowanie hiperglikemii zwi¹zane z uszkodzeniem, zaburzeniem czynnoœci i niewydolnoœci¹ ró nych narz¹dów. Hiperglikemia dzia³a toksycznie na œródb³onek, zwiêksza stres oksydacyjny, hamuje dostêpnoœæ biologiczn¹ tlenku azotu (NO) i powoduje tworzenie zaawansowanych koñcowych produktów glikacji. Poza tym hiperglikemia, poprzez ró ne mechanizmy takie jak: autooksydacja glukozy, aktywacja przemian szlaku poliowego i sorbitolu, nieenzymatyczna glikacja, stymulacja granulocytów obojêtnoch³onnych, indukuje tak e wytwarzanie reaktywnych form tlenu (ROS). Zmiany te prowadz¹ do niekontrolowanej oksydacji i peroksydacji lipidów, kwasów nukleinowych, niektórych enzymów, a przede wszystkim oksydacyjnego uszkodzenia bia³ek - OPD (oxidative protein damage) w wielu tkankach. Celem badañ by³a ocena, w jakim stopniu w warunkach eksperymentalnie wywo³anej cukrzycy u szczurów, ekspozycja na dym tytoniowy wp³ywa na peroksydacjê lipidów i parametry funkcji w¹troby. Przeprowadzone badania wykaza³y, e poziom bia³ka w surowicy krwi nie ulega³ zmianie zarówno na skutek wywo³anej cukrzycy, jak i po nara eniu na dym tytoniowy. Natomiast zaobserwowano statystycznie istotny wzrost peroksydacji lipidów u szczurów z wywo³an¹ farmakologicznie cukrzyc¹. U zwierz¹t eksponowanych na dym tytoniowych wykazano jedynie tendencjê do wzrostu peroksydacji lipidów, natomiast u zwierz¹t nara onych na wp³yw dymu tytoniowego z indukowan¹ cukrzyc¹ odnotowano istotne statystycznie obni enie peroksydacji lipidów. W zastosowanym modelu eksperymentalnym w zasadzie nie zaobserwowano zmian w aktywnoœci aminotransferaz w¹trobowych, jedynie AlAT w grupie zwierz¹t z cukrzyc¹ w porównaniu do szczurów kontrolnych. Przeprowadzone badania nie daj¹ jednoznacznej Diabetes is considered a group of diseases with chronic hyperglycemia caused by various organ disorders, failure or damage as a common feature. Hyperglycemia exerts toxic effect on endothelium, promotes oxidative stress, inhibits bioavailability of nitrogen monoxide (NO) and leads to formation of advanced glycation end products. Moreover, hyperglycemia induces production of reactive oxygen specimens (ROS) through several distinct mechanisms, such as: glucose autoxydation activation of polyol (sorbitol-aldose reductase) pathway, non-enzymatic glycation and neutrophil granulocyte's stimulation. These changes lead to uncontrolled oxidation and peroxidation of lipids, nucleic acids, certain enzymes and most of all - oxidative protein damage (OPD) in many tissues. The aim of this study was to evaluate influence of exposure to tobacco smoke on lipid peroxidation and liver function in experimentally induced diabetes. The research showed that the protein level in blood serum did not change neither in case of induced diabetes nor after tobacco smoke exposure. However a statistically significant increase of lipid peroxidation was observed in rats with pharmacologically induced diabetes. In animals exposed to tobacco smoke only lipid peroxidation increasing trend was demonstrated, while in animals with induced diabetes and exposed to tobacco smoke a statistically significant decrease of lipid peroxidation was noticed. In the adopted experimental model basically no alterations of hepatic aminotranspherases were observed, with exception of AlAT in the group of diabetic animals compared to rats in the control group. Results of the study do not explicitly explain the influence of tobacco smoking in experimentally induced diabetes on lipid peroxidation and liver functions. 888 Przegl¹d Lekarski 21 / 67 / 1 E. Florek i wsp.

2 odpowiedzi na temat wp³ywu palenia tytoniu w przebiegu eksperymentalnie wywo³anej cukrzycy na peroksydacjê lipidów, jaki i funkcje w¹troby. AlAT L-alanina + á-ketoglutaran > pirogroninan + L-glutaminan LDH Pirogroninan + NADH+H +? L-mleczan + NAD + AspAT L-Asparaginian + á-ketoglutaran? szczwiooctan + L-glutaminian MDH Szczawiooctan + NADH + H +? L-jab³czan + NAD + Wstêp Wg definicji WHO cukrzyca to grupa chorób, których wspóln¹ cech¹ jest przewlek³e wystêpowanie hiperglikemii zwi¹zane z uszkodzeniem, zaburzeniem czynnoœci i niewydolnoœci¹ ró nych narz¹dów, szczególnie oczu, nerek, nerwów i uk³adu naczyniowego [13]. Hiperglikemia dzia³a toksycznie na œródb³onek, zwiêksza stres oksydacyjny, hamuje dostêpnoœæ biologiczn¹ tlenku azotu (NO) i powoduje tworzenie zaawansowanych koñcowych produktów glikacji (AGEs advanced glycation endproducts). Poza tym hiperglikemia, poprzez ró ne mechanizmy takie jak: autooksydacja glukozy, aktywacja przemian szlaku poliowego i sorbitolu, nieenzymatyczna glikacja, stymulacja granulocytów obojêtnoch³onnych, indukuje tak e wytwarzanie reaktywnych form tlenu (ROS). Zmiany te prowadz¹ do niekontrolowanej oksydacji i peroksydacji lipidów, kwasów nukleinowych, niektórych enzymów, a przede wszystkim oksydacyjnego uszkodzenia bia³ek - OPD (oxidative protein damage) w wielu tkankach [21]. Stres oksydacyjny mo e odgrywaæ wa - n¹ rolê w wyst¹pieniu dodatkowych zaburzeñ w przebiegu cukrzycy, takich jak: zaæma, zaburzenia o charakterze nefropatii czy neuropatii. Wykazano, e glikozylacja, a szczególnie reakcja Maillarda towarzyszy takim niekorzystnym objawom wspó³istniej¹cym z cukrzyc¹ jak starzenie siê czy choroby zwi¹zane z procesami starzenia (np. choroby uk³adu sercowo-naczyniowego) co spowodowane jest modyfikacj¹ oksydacyjn¹ takich zwi¹zków jak t³uszcze, DNA czy bia³ka [3]. Szczególnie bia³ka o d³ugim obrocie w organizmie, na przyk³ad bia³ka krystaliny, kolageny i hemoglobina mog¹ reagowaæ ze zredukowanymi cukrami i dawaæ kolejne produkty glikozydacji (AGEs). W badaniach mechanizmów tych reakcji wykazano, e modyfikacja heksanylu na skutek peroksydacji lipidów odgrywa znacz¹c¹ rolê w stresie oksydacyjnym [18]. Warte podkreœlenia jest to, e AGEs reaguj¹ nie tylko z bia³kami, lecz tak e z DNA i lipidami oraz sk³adowymi tkanki ³¹cznej; powoduj¹ oksydacjê wielonasyconych kwasów t³uszczowych w cz¹steczkach LDL, prowadz¹c to utworzenia utlenionej formy LDL, które bezpoœrednio uszkadzaj¹ œródb³onek naczyñ [2]. Dym tytoniowy zawiera ponad 4 3 zwi¹zków chemicznych, z których wiele posiada w³aœciwoœci utleniaj¹ce i genotoksyczne co wi¹ e siê zarówno z indukcj¹, jak i progresj¹ mia d ycowego uszkodzenia naczyñ [16]. Wiele badañ wykaza³o, e dym tytoniowy jest istotnym czynnikiem wywo- ³uj¹cym stres oksydacyjny [5-9]. Zagadnienie wp³ywu dymu tytoniowego na peroksydacjê lipidów w warunkach eksperymentalnej hiperglikemii (wywo³anej streptozocyn¹) nie by³o jak dot¹d przedmiotem badañ. W badaniach na zwierzêtach prezentowano natomiast, e streptozotocyna (STZ) wykazuje selektywne dzia³anie cytotoksyczne na komórki b-langerhansa trzustki powoduj¹c wyst¹pienie cukrzycy typu I [17]. Wiadomo tak e, e streptozocyna pobudza produkcjê reaktywnych form tlenu przez wysepki b-langrhansa trzustki [14, 17] i stymuluje powstawania nadtlenku wodoru, co mo e powodowaæ uszkodzenia DNA w trzustce [1, 2]. Bior¹c pod uwagê powy sze przes³anki, przeprowadzono badanie, którego celem by³a próba odpowiedzi na nastêpuj¹ce pytanie. W jakim stopniu w warunkach eksperymentalnie wywo³anej cukrzycy u szczurów, ekspozycja na dym dytoniowy wp³ywa na peroksydacjê lipidów i parametry funkcji Materia³ i metody Na przeprowadzenie eksperymentu otrzymano zgodê Lokalnej Komisji Etycznej do Spraw Doœwiadczeñ na Zwierzêtach w Poznaniu - Nr 26/21 z dnia 5 marca 21 roku. Zwierzêta doœwiadczalne Do badañ u yto dojrza³e szczury samce, szczepu Wistar, o œredniej masie cia³a 16 g. Zwierzêta uzyskano z hodowli Katedry i Zak³adu Toksykologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Szczury hodowano w standaryzowanych warunkach temperatury (2-22 C), wilgotnoœci (5-6%) i oœwietlenia (12/12 godz.). Przebieg badania Zwierzêta w liczbie 36, podzielono na cztery grupy: I - zwierzêta kontrolne; II - zwierzêta z wywo³an¹ cukrzyc¹ streptozotocynow¹ - kontrola dodatnia; III - zwierzêta poddane ekspozycji na dzia³anie dymu tytoniowego w stê eniu (w przeliczeniu na tlenek wêgla) 15 mg CO/m 3 powietrza przez 5 dni, po 6 godzin dziennie - kontrola dodatnia; IV - zwierzêta z wywo³an¹ cukrzyc¹ streptozotocynow¹ i poddane ekspozycji na dzia³anie dymu tytoniowego w stê eniu (w przeliczeniu na tlenek wêgla) 15 mg CO/m 3 powietrza przez 5 dni po 6 godzin dziennie. U zwierz¹t grup II, IV zosta³a wywo³ana cukrzyca przez podanie dootrzewnowo 7 mg/kg masy cia³a streptozotocyny. W dniu rozpoczêcia badañ i po utrwalonej cukrzycy co dwa tygodnie od zwierz¹t pobierano krew z y³y ogonowej w celu oceny glikemii. Zwierzêta z grup III i IV w szesnastym tygodniu eksperymentu zosta³y poddane ekspozycji na dym tytoniowy w stê eniu (w przeliczeniu na zawartoœæ tlenku wêgla) 15 mg CO/m3 powietrza w specjalnej przystosowanej do tego celu komorze toksykologicznej [7,8]. W ostatnim dniu eksperymentu - szesnasty tydzieñ, przeprowadzono sekcje zwierz¹t wszystkich badanych grup: I, II, III, IV. Szczury znieczulano poprzez podanie domiêœniowe ksylazyny z ketamin¹ w dawce 4 mg/kg m.c. + 5 mg/kg m.c. W trakcie sekcji od zwierz¹t pobrano krew na skrzep w celu badañ zawartoœci metabolitu nikotyny, kreatyniny, mocznika, peroksydacji lipidów i wybranych enzymów (AlAT, AspAT). Oznaczanie kotyniny Kotyninê w surowicy krwi oznaczono metod¹ wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detektorem szeregu diod (HPLC_DAD). Analiza chromatograficzna zosta³a poprzedzona ekstrakcj¹ kotyniny z materia³u biologicznego z wykorzystaniem techniki ciecz-ciecz. Oznaczanie aminotransferazy alaninowej (AlAT) AlAT katalizuje reakcje pomiêdzy L-alanin¹ i a-ketoglutaranem. Utworzony pirogronian jest zmieniany przez NADH, w reakcji katalizowanej przez dehydrogenazê mleczanow¹ (LDH), do formy L-mlecznu i NAD +. Stopieñ ubytku NADH jest wprost proporcjonalny do aktywnoœci katalitycznej AlAT. Oznaczany by³ przez pomiar spadku absorbancji przy d³ugoœci fali równej 34 nm. Oznaczanie AspAT przeprowadzono przy pomocy aparatu biochemicznego COBAS INTEGRA. Oznaczanie aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) AspAt jest enzymem katalizuj¹cym przeniesienie grup aminowych z L-asparaginianu i a-ketoglutaranu do formy szczawiooctanu i L-glutaminianu. Nastêpnie szczawiooctan ulega w toku reakcji wskaÿnikowej, z udzia³em dehydrogenazy jab³czanowej (MDH), przemianie do jab³czanu. Towarzyszy temu NADH do NAD+. Stopieñ ubytku NADH jest wprost proporcjonalny do aktywnoœci katalitycznej AspAT. Oznaczany by³ przez pomiar spadku absorpcji przy d³ugoœci fali 34 nm. Oznaczanie AspAT przeprowadzono przy pomocy aparatu biochemicznego COBAS INTEGRA. Oznaczanie peroksydacji lipidów Pomiar peroksydacji lipidów zosta³ wykonany na podstawie oznaczenia poziomu aldehydu dimalonowego (MDA). Tworzy siê on jako produkt uboczny podczas rozk³adu hydroperoksykwasów t³uszczowych (etap I). W etapie II powstaje barwny zwi¹zek w wyniku reakcji MDA z kwasem tiobarbiturowym, który nastêpnie oznacza siê spektrofotometrycznie przy d³ugoœci fali l=532 nm. Oznaczanie stê enia bia³ka Oznaczenie to opiera siê na reakcji, jak¹ daj¹ wi¹zania peptydowe i aminokwasy aromatyczne z odczynnikiem Folina-Ciocalteau. W pierwszym etapie jony Cu 2+ przy³¹czone zostaj¹ do wi¹zañ peptydowych. Drugi etap to redukcja kwasu fosforowolframowego i fosforomolibdenowego do odpowiednich tlenków. Oznaczanie kreatyniny Kreatyninê oznaczono wykorzystuj¹c aparat biochemiczny COBAS INTEGRA. Oznaczenie by³o oparte na reakcji Jaffe'a, w której kreatynina reaguje z kwasem pikrynowym w œrodowisku zasadowym w wyniku czego powstaje czerwono - pomarañczowy kompleks. Inten- Przegl¹d Lekarski 21 / 67 / 1 889

3 Stê enie kotyniny [ng/ml] III Rycina 1 Stê enie kotyniny w surowicy szczurów nara onych na dym tytoniowy bez wywo³anej cukrzycy (grupa III) i z cukrzyc¹ streptozycynow¹ (grupa IV). Concentration of cotinine in plasma of rats without diabetes (group III) and in streptozotoci diabetic rats (group IV). IV Peroksydacja lipidów [ng TBARS/mg bia³ka] 2, 1,6 1,2,8,4, Rycina 2 Poziom peroksydacji lipidów w surowicy szczurów w grupach I, II, III i IV. Objaœnienia grup w rozdziale Materia³ i metody. - ró nica statystycznie znamienna pomiêdzy grupami I i II; - ró nica statystycznie znamienna pomiêdzy grupami II i IV. Level of lipid peroxidation in rats' serum. Description of the groups is present in Materials and methods chapter. - p<.5 group I vs. Group II; - p<.5 group II vs. Group IV Aktywnoœæ aminotransferazy alaninowej [U/l] Aktywnoœæ aminotransferazy asparaginianowej [U/l] Rycina 3 Aktywnoœæ transferazy alaninowej w poszczególnych grupach zwierz¹t. Objaœnienia grup w rozdziale Materia³ i metody. - ró nica statystycznie znamienna pomiêdzy grupami I i II. Activity of asparaginian alanine aminotranspherase in studied groups. Description of the groups is present in Materials and methods chapter. - p<.5 group I vs. Group II. Rycina 4 Aktywnoœæ transferazy asparaginianowej w poszczególnych grupach zwierz¹t. Objaœnienia grup w rozdziale Materia³ i metody. Activity of asparaginian aminotranspherase in studied groups. Description of the groups is present in Materials and methods chapter. sywnoœæ zabarwienia mierzy siê przy d³ugoœci fali l=5 nm i jest ona wprost proporcjonalna do stê enia kreatyniny w próbce. Oznaczanie mocznika Mocznik oznaczono wykorzystuj¹c aparat biochemiczny COBAS INTEGRA. Oznaczenie by³o oparte na reakcji kinetycznej z wykorzystaniem dehydrogenazy glutaminianowej, gdzie NADH jest utleniane do NAD, po uprzednim rozk³adzie mocznika z wykorzystaniem ureazy. Zmiana absorbancji w czasie przy d³ugoœci fali l=34 nm, jest proporcjonalna do stê enia mocznika w badanej próbce. Wyniki i ich omówienie Cukrzyca jest przewlek³ym schorzeniem metabolicznym o z³o onej etiopatogenezie, w której stres oksydacyjny odgrywa istotn¹ rolê. Produkcja wolnych rodników tlenowych zwi¹zana jest œciœle z metabolizmem glukozy torem pentozowym, chocia nie wykluczona jest tak e aktywacja szlakiem heksoaminowym. W warunkach cukrzycy nasila siê znacz¹co nieenzymatyczna glikacja bia³ek z towarzysz¹c¹ oksydacj¹ glukozy. Toksyczne pochodne tlenu indukuj¹ tak e powstawanie nadtlenków lipidów, równie wykazuj¹cych w³aœciwoœci wolnych rodników [21]. Szczególnie niebezpieczne s¹ powik³ania zwi¹zane z t¹ chorob¹. Wiele badañ wskazuje, e zwiêkszone powstawanie wolnych rodników (aktywnych form tlenu) nasila stres oksydacyjny co ma du e znaczenie w indukcji i przebiegu powik³añ [1]. Hipoteza ta poparta jest wieloma wynikami badañ wskazuj¹cymi, e przemiany biologiczne zwi¹zane z hyperglikemi¹ (autooksydacja glukozy, glikolizylacja bia³ek) zwiêkszaj¹ produkcjê reaktywnych form tlenu [21]. W przeprowadzonych badaniach oceniono wp³ywu dymu tytoniowego na peroksydacjê lipidów u szczurów, którym wywo- ³ano cukrzycê poprzez podanie streptozotocyny. Z danych piœmiennictwa wiadomo, e STZ ma dzia³anie diabetogenne i genotoksyczne. U szczurów z cukrzyc¹ wywo³an¹ dzia³aniem streptozotocyny obserwowa- 89 Przegl¹d Lekarski 21 / 67 / 1 E. Florek i wsp.

4 125 1,2 Stê enie mocznika [mg/1 ml] Stê enie kreatyniny [mg/1 ml] 1,,8,6,4,2, Rycina 5 Stê enie mocznika w poszczególnych grupach zwierz¹t. Objaœnienia grup w rozdziale Materia³ i metody. - ró nica statystycznie znamienna pomiêdzy grupami I i II; - ró nica statystycznie znamienna pomiêdzy grupami I i III; - ró nica statystycznie znamienna pomiêdzy grupami II i IV. Concentration of urea in studied groups. Description of the groups is present in Materials and methods chapter. - p<.5 group I vs. Group II; - p<.5 group I vs. Group III; - p<.5 group II vs. Group IV. Rycina 6 Stê enie kreatyniny w poszczególnych grupach zwierz¹t. Objaœnienia grup w rozdziale Materia³ i metody. - ró nica statystycznie znamienna pomiêdzy grupami I i II; - ró nica statystycznie znamienna pomiêdzy grupami I i III; - ró nica statystycznie znamienna pomiêdzy grupami II i IV. Concentration of creatinine in studied groups. Description of the groups is present in Materials and methods chapter. - p<.5 group I vs. Group II; - p<.5 group I vs. Group III; - p<.5 group II vs. Group IV. no tak e zmiany w metabolizmie lipidów w postaci wzrostu ca³kowitego poziomu lipidów, triglicerydów i cholesterolu [12]. W prezentowanym badaniu. g³ównym celem przeprowadzenia oznaczeñ bia³ka by³o ujednolicenie oznaczeñ parametru opisuj¹cego peroksydacjê lipidów oraz ustalenie czy cukrzyca i nara enie na dym tytoniowy nie wp³ywaj¹ na ten parametr biochemiczny. Obserwowany poziom bia³ka w surowicy krwi nie ulega³ zmianie zarówno na skutek wywo³anej cukrzycy jak i po nara eniu na dym tytoniowy i wynosi³ œrednio 55,2±13,2 mg/l we wszystkich badanych grupach. Podobnie, jak w przypadku bia³ka, równie w grupach nara anych na dym tytoniowy - grupa III i IV, stê enie kotyniny, g³ównego metabolitu nikotyny nie ró ni³o siê statystycznie i wynosi³o w grupie szczurów bez cukrzycy 372±164 ng/ml, natomiast u zwierz¹t z wywo³an¹ cukrzyc¹ wywo³ana strepozotocynow¹ 444±256 ng/ml (rycina 1). W prezentowanym badaniu zaobserwowano statystycznie istotny wzrost peroksydacji lipidów u szczurów z wywo³an¹ farmakologicznie cukrzyc¹ (rycina 2). Obserwacja ta stanowi potwierdzenie innych badañ, w których wykazano, e hiperglikemia poprzez indukcjê reaktywnych form tlenu, prowadzi do podwy szenia progu oksydacji. U zwierz¹t eksponowanych na dym tytoniowych wykazano jedynie tendencjê do wzrostu peroksydacji lipidów, jakkolwiek nie by³a ona statystycznie znamienna (na poziomie p=,5), natomiast u zwierz¹t nara- onych na dym tytoniowy z indukowan¹ cukrzyc¹ odnotowano istotne statystycznie obni enie peroksydacji lipidów. Jest to bardzo interesuj¹ca obserwacja. Mo e ona wskazywaæ na nieznane dot¹d procesy adaptacyjne zwi¹zane z wp³ywem dymu tytoniowego (rycina 2). Podobnie jak wykazany w badaniach w³asnych brak wp³ywu dymu tytoniowego na peroksydacjê lipidów u szczurów z wywo³an¹ cukrzyc¹, zmiany takie równie nie zosta³y odnotowane w przypadku uszkodzenia DNA, mimo i wiadomo, e sama cukrzyca powoduje zarówno wzrost peroksydacji lipidów, jak i uszkodzeñ DNA [15]. W badaniu oceniano tak e w jakim stopniu w warunkach eksperymentalnie wywo- ³anej cukrzycy u szczurów, ekspozycja na dym dytoniowy wp³ywa na parametry funkcji Wiadomo, e bardzo wra liwym narz¹dem na brak insuliny jest w¹troba, czego efektem jest znaczne obni enie glukagonu [4]. Tak e w badaniach klinicznych wykazano, e chorzy z powik³an¹ cukrzyc¹ demonstruj¹ wy sze aktywnoœci aminotransferazy alaninowej (AlAT) i aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) [19]. Obserwacje te nie zosta³y potwierdzone w tym eksperymencie (rycina 3, 4). Dym tytoniowy nie wp³ywa³ na aktywnoœæ enzymów w¹trobowych w adnej z badanych grup (rycina 3,4). W prezentowanym badaniu zaobserwowano jedynie wzrost aktywnoœci AlAT w grupie zwierz¹t z cukrzyc¹ w porównaniu do szczurów kontrolnych (rycina 4). Prawdopodobnie jest to zwi¹zane z nieznacznym wp³ywem hepatotoksycznym dymu tytoniowego. W przypadku silnie hepatotoksycznych zwi¹zków, jak tetrachlorek wêgla taki synergizm jest wyraÿny [11]. W przypadku innych parametrów wskazuj¹cych na uszkodzenie w¹troby, takich jak poziom mocznika i kreatyniny wyniki nie s¹ jednoznaczne. Cukrzyca powodowa³a wzrost poziomu mocznika i obni enie kreatyniny, natomiast po nara eniu na dym tytoniowy, zarówno u szczurów bez, jak i z cukrzyc¹ dochodzi³o do wzrostu poziomu kreatyniny i obni enia stê enia mocznika (rycina 5,6). W jakim stopniu w warunkach eksperymentalnie wywo³anej cukrzycy u szczurów, ekspozycja na dym tytoniowy wp³ywa na peroksydacjê lipidów i parametry funkcji Reasumuj¹c, przeprowadzone badania nie daj¹ jednoznacznej odpowiedzi na wp³yw palenia tytoniu w przebiegu eksperymentalnie wywo³anej cukrzycy na peroksydacjê lipidów, jaki i funkcje w¹troby. Piœmiennictwo 1. Bolz an A.D., Bianchi M.S.: Genotoxicity of streptozotocin. Mutat. Res., 22, 512, Brandt A.: Koñcowe produkty glikacji - Ÿród³o pochodzenia a rozwój powik³añ cukrzycowych. Diabetologia praktyczna 28, 9, Edeas M., Attaf D., Mailfert A.S. et al.: Maillard reaction, mitochondria and oxidative stress: potential role of antioxidants. Pathol. Biol. (Paris) 21, 58, Fain J.N.: Insulin secretion and action. Metabolism, 1996, 33, Florek E., Ignatowicz E., Piekoszewski W. i wsp.: Wp³yw dymu tytoniowego na aktywnoœæ wybranych enzymów antyoksydacyjnych i ca³kowit¹ zdolnoœæ antyoksydacyjn¹ ustroju nieciê arnych i ciê arnych zwierz¹t. Przegl. Lek., 24, 61, Florek E., Ignatowicz E., Piekoszewski W. i wsp.: Wp³yw stê enia dymu tytoniowego i czasu nara enia na aktywnoœæ wybranych enzymów antyoksydacyjnych - badania eksperymentalne. Przegl. Lek. 24, 61, Florek E., Ignatowicz E., Piekoszewski W.: Effect of pregnancy and tobacco smoke on the antioxidant activity of rutin in an animal model. Pharmacol. Rep. 29, 61, Florek E., Ignatowicz E., Wrzosek J., Piekoszewski W.: Effect of rutin on total antioxidant status of rats exposed to cigarette smoke. Pharmacol. Rep. 25, 57, 84. Przegl¹d Lekarski 21 / 67 / 1 891

5 9. Florek E., Nowakowska A., Ignatowicz E. i wsp.: Wp³yw ³¹cznego nara enia na alkohol i dym tytoniowy na peroksydacjê lipidów u szczurów. Przegl. Lek. 29, 66, Grace P.A.: Ischemia-reperfusion injury. Br. J. Surg. 1994, 81, Hanasono G.K., Côté M.G., Plaa G.L.: Potentiation of carbon tetrachloride induced hepatotoxicity in alloxan- or strepto- zotocin-diabetic rats. J. Pharmacol. Exp. Ther. 1975, 192, Ishihara G., Hiramatsu Y., Masuyama H., Kudo T.: Streptozotocin-induced diabetic pregnant rats exhibit signs and symptoms mimicking pre-eclampsia. Metab. Clin. Exp. 2, 49, Jab³ecka A.: Standardy opieki farmaceutycznej w cukrzycy. [W:] Josef Raabe, Apteka plus pacjent. Wydawnictwo Warszawa, Kawada J.: New hypotheses for the mechanisms of streptozotocin and alloxan inducing diabetes mellitus. Yakugaku Zasshi, 1992, 112, Limaa P.H.O., Sinzato Y.K. Soares de Souza M.S. et al.: Evaluation of level of DNA damage in blood leukocytes of non-diabetic and diabetic rat exposed to cigarette smoke. Mutation Res. 27, 628, Lofroth G.: Environmental tobacco smoke: overview of chemical composition and genotoxic components. Mut. Res. 1989, 222, Nukatsuka M., Sakurai H., Yoshimura Y. et al.: Enhancement by streptozotocin of O2 - radical generation by xanthineoxidase system of pancreatic cells. FEBS Lett. 1988, 239, Osawa T., Kato Y.: Protective role of antioxidative food factors in oxidative stress caused by hyper-glycemia. Ann. N. Y. Acad. Sci. 25, 143, Rao G.M., Morghom L.O., Kabur M.N. et al.: Serum glutamic oxaloacetic transaminase (GOT) and glutamic pyruvic transaminase (GPT) levels in diabetes mellitus. Indian J. Med. Sci. 1989, 43, Takasu N.T., Komiya T., Asawa Y. et al.: Streptozotocin- and alloxan-induced H 2 O 2 generation and DNA fragmentation in pancreatic islets. H2O2 as mediator for DNA fragmentation. Diabetes, 1991, 4, West I.C.: Radicals and oxidative stress in diabetes. Diab. Med. 2, 17, Przegl¹d Lekarski 21 / 67 / 1 E. Florek i wsp.

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania Laboratorium analityczne ZAPRASZA do skorzystania z promocyjnych PAKIETÓW BADAŃ LABORATORYJNYCH Pakiet I Pakiet II Pakiet III Pakiet IV Pakiet V Pakiet VI Pakiet VII Pakiet VIII Pakiet IX Pakiet X "CUKRZYCA"

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Zegar biologiczny Ekspresja genów i białek zegara Rytmy komórkowe Rytmy fizjologiczne Rytmy behawioralne Lokalizacja neuroprzekźników w układzie

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Dziecko z cukrzycą Co to jest cukrzyca? Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, charakteryzująca się wysoką hiperglikemią (wysoki poziom glukozy we krwi). Wynika ona z nieprawidłowego wydzielania

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU Celem ćwiczenia jest zapoznanie z techniką atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY SUMMIT 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko GŁÓWNE TEMATY Znieczulenie ogólne anestezja wziewna. Intensywna terapia zastosowanie levosimendanu. Levobupivacaina zastosowanie w ortopedii

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo

Układ pracy. Wstęp i cel pracy. Wyniki. 1. Ekspresja i supresja Peroksyredoksyny III w stabilnie transfekowanej. linii komórkowej RINm5F

Układ pracy. Wstęp i cel pracy. Wyniki. 1. Ekspresja i supresja Peroksyredoksyny III w stabilnie transfekowanej. linii komórkowej RINm5F The influence of an altered Prx III-expression to RINm5F cells Marta Michalska Praca magisterska wykonana W Zakładzie Medycyny Molekularnej Katedry Biochemii Klinicznej Akademii Medycznej w Gdańsku Przy

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016 SERCE I UKŁAD KRĄŻENIA > Model : 8217012 Producent : - POLIXAR 10 NA WYSOKI CHOLESTEROL Preparat przeznaczony dla osób pragnących zmniejszyć ryzyko podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi. POLIXAR 5

Bardziej szczegółowo

Extraneal (ikodekstryna) roztwór do dializy otrzewnowej Plan Zarządzania Ryzykiem 19.06.2014

Extraneal (ikodekstryna) roztwór do dializy otrzewnowej Plan Zarządzania Ryzykiem 19.06.2014 VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego EXTRANEAL przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Extraneal jest roztworem do dializy

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 54, poz. 654 ze zm.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 54, poz. 654 ze zm. Rozliczenie podatników podatku dochodowego od osób prawnych uzyskujących przychody ze źródeł, z których dochód jest wolny od podatku oraz z innych źródeł Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r.

Bardziej szczegółowo

Seminarium 1: 08. 10. 2015

Seminarium 1: 08. 10. 2015 Seminarium 1: 08. 10. 2015 Białka organizmu ok. 15 000 g białka osocza ok. 600 g (4%) Codzienna degradacja ok. 25 g białek osocza w lizosomach, niezależnie od wieku cząsteczki, ale zależnie od poprawności

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

WITAMINY. www.pandm.prv.pl

WITAMINY. www.pandm.prv.pl WITAMINY - wpływa na syntezę białek, lipidów, hormonów a szczególnie hormonów tarczycy - pomaga w utrzymaniu prawidłowej czynności uk.immunologicznego - pomaga w leczeniu : rozedmy płuc i nadczynności

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

Dotyczy zastosowania ww produktów w mikrobiologii klinicznej

Dotyczy zastosowania ww produktów w mikrobiologii klinicznej Warszawa,14.11.2013 WAŻNE: Notatka bezpieczeństwa Dotyczy produktów: ZYM B (Nr kat.70493), API Listeria (Nr kat.10300), API NH (Nr kat.10400) nr serii: patrz załącznik 1 Dotyczy zastosowania ww produktów

Bardziej szczegółowo

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Agnieszka Kwiatkowska II rok USM Proces starzenia Spadek beztłuszczowej masy ciała, wzrost procentowej zawartości tkanki tłuszczowej, Spadek siły mięśniowej,

Bardziej szczegółowo

Antyhepatotoksyczne działanie pyłku kwiatowego

Antyhepatotoksyczne działanie pyłku kwiatowego Borgis *Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-Kędzia Antyhepatotoksyczne działanie pyłku kwiatowego Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. Grzegorz Spychalski

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY Z analizy zjawiska przestępczości, demoralizacji nieletnich oraz

Bardziej szczegółowo

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne Anna Ulrych Plan wynikowy Przedmiot: Materiały fryzjerskie Kierunek : Technikum Usług Fryzjerskich- rok szkolny 05/ 06 Liczba godzin: 76 Liczba godzin w roku szkolnym: KL.II Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

2. Nie mogą brać udziału w działaniach ratowniczych strażacy, których stan wskazuje, że są pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających.

2. Nie mogą brać udziału w działaniach ratowniczych strażacy, których stan wskazuje, że są pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających. REGULAMIN ORGANIZACYJNY UDZIAŁU W AKCJACH RATOWNICZYCH I SZKOLENIACH POŻARNICZYCH ORAZ SPOSÓB ICH ROZLICZANIA I WYPŁATY EKWIWALENTU PIENIĘŻNEGO DLA CZŁONKÓW OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH GMINY WÓLKA I.

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Katedra Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

Bardziej szczegółowo

lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego Scanomune immunostymulacja nieswoista

lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego Scanomune immunostymulacja nieswoista SCANOMUNE lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego AKTYWNOŚĆ LIDERA Doustnie, tylko 1-2 kapsułki Scanomune dziennie i... po 72 godzinach stosowania u psa (a także człowieka) dochodzi do 3000-5000%

Bardziej szczegółowo

Chemia i technologia materiałów barwnych BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS.

Chemia i technologia materiałów barwnych BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS. Chemia i technologia materiałów barwnych Ćwiczenia laboratoryjne BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS. Z Opracowanie: dr inŝ. Ewa Wagner-Wysiecka Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym Coraz częściej jako paliwo stosuje się biokomponenty powstałe z roślin oleistych. Nie mniej jednak właściwości fizykochemiczne oleju napędowego i oleju powstałego z roślin znacząco różnią się miedzy sobą.

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja obejmuje następujące części:

Dokumentacja obejmuje następujące części: Załącznik nr 6 WYMAGANIA, JAKIM POWINNA ODPOWIADAĆ DOKUMENTACJA NIEZBĘDNA DO OCENY SUBSTANCJI CZYNNEJ JAKĄ SĄ MIKROORGANIZMY, W TYM TAKŻE WIRUSY I GRZYBY, ZAWARTE W PRODUKCIE BIOBÓJCZYM Wymagania ogólne.

Bardziej szczegółowo

Zestawienie wartości dostępnej mocy przyłączeniowej źródeł w sieci RWE Stoen Operator o napięciu znamionowym powyżej 1 kv

Zestawienie wartości dostępnej mocy przyłączeniowej źródeł w sieci RWE Stoen Operator o napięciu znamionowym powyżej 1 kv Zestawienie wartości dostępnej mocy przyłączeniowej źródeł w sieci RWE Stoen Operator o napięciu znamionowym powyżej 1 kv stan na: lipiec 2016 r. RWE Stoen Operator Sp. z o.o. 28/06/2016 STRONA 1 Podstawa

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Odkrywanie wiedzy z danych przy użyciu zbiorów przybliżonych. Wykład 3

Odkrywanie wiedzy z danych przy użyciu zbiorów przybliżonych. Wykład 3 Odkrywanie wiedzy z danych przy użyciu zbiorów przybliżonych Wykład 3 Tablice decyzyjne Spójnośd tablicy decyzyjnej Niespójna tablica decyzyjna Spójnośd tablicy decyzyjnej - formalnie Spójnośd TD a uogólniony

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

Dobór nastaw PID regulatorów LB-760A i LB-762

Dobór nastaw PID regulatorów LB-760A i LB-762 1 z 5 Dobór nastaw PID regulatorów LB-760A i LB-762 Strojenie regulatorów LB-760A i LB-762 Nastawy regulatora PID Regulatory PID (rolnicze np.: LB-760A - poczynając od wersji 7.1 programu ładowalnego,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport ATA System: Układ paliwowy OPCJONALNY 1) Zastosowanie Aby osiągnąć zadowalające efekty, procedury zawarte w niniejszym

Bardziej szczegółowo

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie:

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: Sieci neuropodobne XI, modelowanie neuronów biologicznie realistycznych 1 Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: testowanie hipotez biologicznych i fizjologicznych eksperymenty na modelach

Bardziej szczegółowo

ABC hepatologii dziecięcej - modyfikacja leczenia immunosupresyjnego u pacjenta z biegunką po transplantacji wątroby

ABC hepatologii dziecięcej - modyfikacja leczenia immunosupresyjnego u pacjenta z biegunką po transplantacji wątroby ABC hepatologii dziecięcej - modyfikacja leczenia immunosupresyjnego u pacjenta z biegunką po transplantacji wątroby Mikołaj Teisseyre Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii

Bardziej szczegółowo

Regulamin i cennik Promocji TV+INTERNET NA PRÓBĘ

Regulamin i cennik Promocji TV+INTERNET NA PRÓBĘ Regulamin i cennik Promocji TV+INTERNET NA PRÓBĘ 1. Organizatorem promocji są: A) EVIO Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, 61-714, al. Niepodległości 27, wpisana w rejestrze przedsiębiorców KRS pod numerem

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu w Przewodniczący Jan Robert Halina Podsekretarz Sprawozdanie z realizacji zadań Komitetu Audytu dla dzialów administracja publiczna, informatyzacja, łączność, wyznania religijne oraz mniejszości narodowej

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Stan zdrowia jest jednym z ważniejszych czynników determinujących jakość życia Brak zdrowia stanowi znaczne

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA Temat lekcji Jak dowieść, że woda ma wzór H 2 O? Na podstawie pracy uczniów pod opieką Tomasza

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWO WIELKOPOLSKIE Etap wojewódzki rok szkolny 2009/2010 Dane dotyczące ucznia (wypełnia Komisja Konkursowa po rozkodowaniu prac) wylosowany numer uczestnika

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU BIOLOGIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU BIOLOGIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU BIOLOGIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA Temat lekcji Jak nasiona soi wpływają na mocznik? Na podstawie pracy uczniów pod opieką

Bardziej szczegółowo

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Etap II (rejonowy) 5 stycznia 0 roku Materiały dla nauczycieli Odpowiedzi do zadań wraz z punktacją Uwagi ogólne: Za prawidłowe rozwiązania zadań inną metodą

Bardziej szczegółowo

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 S E M E S T R II Tydzień 1 24.02-28.02 2 03.03-07.03 3 10.03-14.03 Wykłady

Bardziej szczegółowo

z dnia 6 lutego 2009 r.

z dnia 6 lutego 2009 r. Pieczęć podłuŝna o treści Burmistrz Lądka Zdroju ZARZĄDZENIE NR 19 /09 Burmistrza Lądka Zdroju z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia programu przeprowadzania szkoleń pracowników Urzędu Miasta i Gminy

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych Wyciąg z Uchwały Rady Badania nr 455 z 21 listopada 2012 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Uchwała o poszerzeniu możliwości

Bardziej szczegółowo

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Kliniczny Oddział Diabetologii i Pediatrii Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Funkcjonalna insulinoterapia

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 Koło Naukowe Prawa Medycznego, zwane dalej Kołem, jest dobrowolną organizacją studencką. Funkcjonuje na Wydziale Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja

Człowiek najlepsza inwestycja Projekt Zostań przedsiębiorczym jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu społecznego, jest realizowany przez Starostowo Powiatowe w Siemiatyczach w partnerstwie w Polskim Centrum Edukacji

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki Zgodnie z 1907/2006/WE, Artykuł 31 Data druku: 29.08.2008 Data aktualizacji: 29.08.2008. Smarowanie. jak wyżej.

Karta charakterystyki Zgodnie z 1907/2006/WE, Artykuł 31 Data druku: 29.08.2008 Data aktualizacji: 29.08.2008. Smarowanie. jak wyżej. 1. Identyfikacja preparatu i nazwa firmy Informacje o produkcie: Nazwa handlowa: Zastosowanie preparatu: Dostawca: Infolinia: Informacja o nagłych przypadkach: Smar litowy uniwersalny 7022 Smarowanie Siebert

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO Zajêcia odbywaja siê w formie wyk³adów, æwiczeñ i seminariów oraz tzw. symulacji sytuacji klinicznych.

Bardziej szczegółowo

Egzamin gimnazjalny. Biologia. Także w wersji online TRENING PRZED EGZAMINEM. Sprawdź, czy zdasz!

Egzamin gimnazjalny. Biologia. Także w wersji online TRENING PRZED EGZAMINEM. Sprawdź, czy zdasz! Egzamin gimnazjalny 3 Biologia TRENING PRZED EGZAMINEM Także w wersji online Sprawdź, czy zdasz! Spis treści Zestaw 1: Związki chemiczne budujące organizmy oraz pozyskiwanie i wykorzystywanie energii 5

Bardziej szczegółowo

Poznań: Usługa ochrony szpitala Numer ogłoszenia: 187851-2015; data zamieszczenia: 21.12.2015 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi

Poznań: Usługa ochrony szpitala Numer ogłoszenia: 187851-2015; data zamieszczenia: 21.12.2015 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi 1 z 5 2015-12-21 23:20 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.spsk2.pl/zp/pokaz2.php?n=408_2015 Poznań: Usługa ochrony szpitala Numer

Bardziej szczegółowo

Układ wydalniczy i skóra

Układ wydalniczy i skóra Układ wydalniczy i skóra 1. Zaznacz definicję wydalania. A. Usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii. B. Pobieranie przez organizm substancji niezbędnych do podtrzymywania funkcji Ŝyciowych

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO Nr ćwiczenia: 101 Prowadzący: Data 21.10.2009 Sprawozdanie z laboratorium Imię i nazwisko: Wydział: Joanna Skotarczyk Informatyki i Zarządzania Semestr: III Grupa: I5.1 Nr lab.: 1 Przygotowanie: Wykonanie:

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje:

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: orzeczenia o niepełnosprawności dla osób, które nie ukończyły 16 roku życia, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla osób, które ukończyły

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe. (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych)

Zapytanie ofertowe. (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych) Kraków, dn. 15 września 2015 r. Zapytanie ofertowe (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych) W związku z realizacją przez Wyższą Szkołę Europejską im. ks. Józefa

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek Sygn. akt III CZP 53/11 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 października 2011 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1).

Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1). 45 min Inwentyka Procesy innowacyjne dr hab. inż. M. Sikorski 1 Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1). Data wykładu:............. Razem slajdów: 14 Inwentyka procesy

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: zrd.poznan.pl; bip.poznan.

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: zrd.poznan.pl; bip.poznan. Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: zrd.poznan.pl; bip.poznan.pl Poznań: Dostawa w formie leasingu operacyjnego fabrycznie nowej frezarki

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

spektroskopia UV Vis (cz. 2)

spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV-Vis dlaczego? wiele związków organicznych posiada chromofory, które absorbują w zakresie UV duża czułość: zastosowanie w badaniach kinetyki reakcji spektroskop

Bardziej szczegółowo

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà?

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Insulina by a dla mnie szansà na normalne ycie Ty i ja, podobnie jak oko o 2,6 mln ludzi w Polsce, czyli niemal 5% spo eczeƒstwa, mamy cukrzy

Bardziej szczegółowo

Czy warto byd w sieci? Plusy i minusy nakładania się form ochrony przyrody wsparte przykładami Słowioskiego Parku Narodowego

Czy warto byd w sieci? Plusy i minusy nakładania się form ochrony przyrody wsparte przykładami Słowioskiego Parku Narodowego Czy warto byd w sieci? Plusy i minusy nakładania się form ochrony przyrody wsparte przykładami Słowioskiego Parku Narodowego Aby uzyskad odpowiedź na tak postawione pytanie należy rozważyd kilka aspektów:

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Muzeum Warszawy, Rynek Starego Miasta 28-42, 00-272 Warszawa, woj. mazowieckie, tel. +48 22 596 67 11, faks +48 22 596 67 20.

I. 1) NAZWA I ADRES: Muzeum Warszawy, Rynek Starego Miasta 28-42, 00-272 Warszawa, woj. mazowieckie, tel. +48 22 596 67 11, faks +48 22 596 67 20. Warszawa: dostawa toreb i kubków papierowych z logo Muzeum Warszawy Numer ogłoszenia: 66360-2016; data zamieszczenia: 23.03.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe.

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO 2 1. Cel ćwiczenia : Dokonać pomiaru zuŝycia tulei cylindrowej (cylindra) W wyniku opanowania treści ćwiczenia student

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia 2015 r. Art. 1.

U S T AWA. z dnia 2015 r. Art. 1. Projekt U S T AWA z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę Art. 1. W ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2002 r., Nr 200, poz.

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe. - przygotowanie certyfikatów dla uczestników szkolenia, wykorzystanie projektów

Zapytanie ofertowe. - przygotowanie certyfikatów dla uczestników szkolenia, wykorzystanie projektów Łódź, 3 kwietnia 2014 r. Zapytanie ofertowe Przedmiotem zamówienia jest kompleksowa organizacja szkoleń w ramach projektu "Łódzkie Przyjazne Filmowcom" dofinansowanego ze środków Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo