Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych Chosen problems of the business administration in crisis situations

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych Chosen problems of the business administration in crisis situations"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2010 prof. dr hab. Ryszard Wróblewski Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych Chosen problems of the business administration in crisis situations Streszczenie: Sytuacje kryzysowe s zjawiskiem naturalnym, wkomponowanym w uposa enie bytowe ka dej organizacji (w tym i przedsi biorstwa). Ich przejawem jest tzw. cykl ycia przedsi biorstwa. Maj c ambiwalentne znaczenie dla funkcjonowania przedsi biorstwa, sytuacje kryzysowe prowadz do jego upadku albo stanowi szans na odnow i tym samym stanowi jeden z centralnych problemów w zarz dzaniu nim. Zasadnicz tez artyku u jest stwierdzenie, e profesjonalne zarz dzanie przedsi biorstwem polega na nawigowaniu cyklem jego ycia dzi ki zastosowaniu kombinacji reaktywnych i prospektywnych mechanizmów regulacyjnych, przeciwdzia- aj cych naturalnej tendencji do destabilizacji jego funkcji. W artykule omówiono wybrane perspektywy teoretyczne w zarz dzaniu przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych, w tym podej cie kauzalne, wskazuj c na jego potencjaln przydatno w nawigowaniu cyklem ycia przedsi biorstwa. Zak ada si bowiem, e dzi ki ustawicznemu badaniu czynników zewn trznych i wewn trznych, oddzia uj cych na funkcjonowanie przedsi biorstwa, mo liwe jest budowanie sieci przyczynowo-skutkowych (sieci kauzalnych) i na tej podstawie wprowadzanie zmian, dzi ki którym mo na utrzyma wysoki poziom jej efektywno ci. Ponadto podj to polemik w odniesieniu do do powszechnego pojmowania terminu kryzys i czasu jego trwania. Proponuje si bowiem, aby termin kryzys traktowa jedynie jako jedn z faz sytuacji kryzysowej, która ze wzgl du na takie cechy, jak bycie punktem prze omowym, zwrotnym w cyklu ycia przedsi biorstwa nie mo e trwa zbyt d ugo. Abstract: Crisis situations are a phenomenon natural, integrated into welfare remunerating every organization (in it and enterprises). A so-called cycle of the life of the enterprise is their sign. Having ambivalent meaning for functioning of the enterprise, crisis situations cause his collapse or constitute the chance of the restoration and the same constitute one of main problems in managing it. A statement is a fundamental thesis of the article, that professional the business administration consists in navigating the cycle of his life thanks to applying combinations of reactive and forward mechanisms control, combating the natural tendency for the destabilization of his function. In the article chosen theoretical prospects were discussed in the business administration in critical situations, including the causal approach, pointing at his Seria: Administracja i Zarz dzanie (12)2010 ZN nr 85

2 50 R. Wróblewski potential usefulness in navigating the cycle of the life of the enterprise. Because he is betting, that thanks to constant examining factors outside and internal, having an influence on functioning of the enterprise, building networks cause and effect is possible (Because they propose, in order to date to treat the crisis only to one of phases of the critical situation which on account of such features, as being a crucial, turning point in the cycle of the life of the enterprise cannot to last the market long. networks) and on this base to keep implementing changes, thanks to which it is possible high of her effectiveness. Moreover polemics were taken with reference to enough universal comprehending the date crisis and of time of lasting him. Because they propose, in order to date to treat the crisis only to one of phases of the critical situation which on account of such features, as being a crucial, turning point in the cycle of the life of the enterprise cannot to last the market long. Wprowadzenie - poj cie sytuacji kryzysowej i kryzysu W rozmaitych dyscyplinach naukowych termin kryzys ma wiele znacze. Tzw. stany krytyczne dotycz bowiem przedmiotów na wszystkich poziomach organizacji wiata: przyrody nieo ywionej i o ywionej, jednostek ludzkich, spo ecze stwa, a nawet ludzkiego my lenia. Najcz ciej pod tym poj ciem rozumie si wiele ró norodnych stanów, w jakich znajduj si przedmioty, w których nast puje proces destrukcji ich funkcjonowania. Ta uwaga dotyczy równie terminologii ekonomicznej, w której poj cia kryzys i sytuacja kryzysowa s notorycznie traktowane jako terminy zamienne, co w konsekwencji prowadzi do wielu nieporozumie podczas opisu i wyja niania procesów funkcjonowania organizacji gospodarczej. Kra cowa destabilizacja funkcji organizacji (kryzys) nie mo e trwa d ugo. Wed ug bada prowadzonych w polskich przedsi biorstwach, tzw. ostra faza kryzysu (w naszej terminologii - kryzys) trwa przeci tnie oko o o miu miesi cy i jest prawie dwukrotnie krótsza w przedsi biorstwach du- ych (5 miesi cy) w stosunku do pozosta ych przedsi biorstw (oko o 10 miesi cy) [Kral, Zab ocka Kluczka 2005, s. 27]. Natomiast sytuacja kryzysowa, zwana przez tych e autorów tak e kryzysem, trwa a rednio oko o pó tora roku, a w przedsi biorstwach ma ych prawie dwa lata [tam e]. W artykule przyjmiemy, e sytuacj kryzysow nazywa b dziemy okres ycia organizacji, w którym zaczyna si i jest kontynuowany proces destabilizacji jej funkcji, prowadz cy nieuchronnie do jej upadku, ale je li zostan podj te dzia ania naprawcze, destabilizacja funkcji organizacji mo e zosta przerwana i mo liwy jest jej powrót do kolejnego stanu normalnego. Pe ny cykl rozwojowy sytuacji kryzysowej w przedsi biorstwie obejmuje trzy zasadnicze fazy: faz wzrostu nieefektywno ci, faz kryzysu (w wypadku interwencji - wprowadzenie zmiany), faz jego przezwyci ania (powrotu do normalno ci) [rys. 1]. Przezwyci enie sytuacji kryzysowej (tak e wyró nionej jej fazy - kryzysu) jest mo liwe tylko w rezultacie podj cia nadzwyczajnych dzia a, Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

3 Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych 51 usuwaj cych jej przyczyny. W kontek cie sytuacji kryzysowej mamy przeto do czynienia z procesem przechodzenia przedsi biorstwa od fazy wzrostu (f. wyj ciowa), oznaczonej na krzywej odcinkiem AB do fazy spadku efektywno ci (odcinek BC), a nast pnie - je li podj te dzia ania antykryzysowe (Z, Z 1 ) b d skuteczne do fazy wzrostu po kryzysie, czyli do kolejnego stanu stabilnego o nowych w asno ciach(odcinek EF). Warunkiem przywrócenia efektywno ci ekonomicznej przedsi biorstwa jest wprowadzenie udanej zmiany. Najlepiej tak zmian (Z) wprowadzi w fazie BC, zanim utraci ono p ynno finansow. Wprowadzenie zmiany (Z 1 ) w fazie kryzysu jest ryzykowne, ale mo e jeszcze uchroni przedsi biorstwo przed upad o ci. Zwykle polega ona na jego dekapitalizacji. W przeciwnym wypadku przedsi biorstwo znajdzie si na krzywej CC 1, co oznacza jego niewyp acalno (i lub nadmierne zad u enie), ko cz ce si upad o ci (punkt D). Rys. 1. Ideowy schemat sytuacji kryzysowej na tle procesu rozwojowego przedsi biorstwa (tzw. cyklu ycia) Fig. 1. Ideological outline of the critical situation relating to the developmental process of the enterprise (so-called cycle of the life) ród o: R. Wróblewski, (2009 a), Teoretyczne problemy transformacji przedsi biorstwa [w:] Zeszyty Akademii Podlaskiej nr 83, Seria: Administracja i Zarz dzanie(10), s. 16. Source: R. Wróblewski, (2009 a), Teoretyczne problemy transformacji przedsi biorstwa [w:] Zeszyty Akademii Podlaskiej nr 83, Seria: Administracja i Zarz dzanie(10), p. 16. Z podanej wy ej definicji sytuacji kryzysowej przedsi biorstwa wynika, i kryzys jest jedn z jej faz, przejawem najwy szej destabilizacji jego funkcji, prowadz c do upadku. Pojawia si ona w wyniku utraty przez przedsi biorstwo równowagi wewn trznej (zak ócenia procesów wewn trznych) lub równowagi zewn trznej (w stosunkach przedsi biorstwo otoczenie) albo jednej i drugiej. ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

4 52 R. Wróblewski Tak pojmowany kryzys stanowi bezpo rednie zagro enie ywotnych interesów przedsi biorstwa, nast puj cych tak szybko i w takiej skali, i wymusza na jego w adzach natychmiastowe podj cie nadzwyczajnych dzia a, zwanych antykryzysowymi, które nacelowane s na jego przezwyci enie i powrotu do kolejnego stanu stabilnego funkcjonowania. Termin kryzys powinien by zatem pojmowany w swym pierwotnym znaczeniu, jako punkt zwrotny, moment prze omowy w przebiegu funkcjonowania dowolnego przedmiotu, czyli jako sytuacja, w której pojawia si przed nim bezpo rednia perspektywa upadku ( mierci) 1. Rodzi si przeto pytanie: Jaka jest natura sytuacji kryzysowych i jakie mechanizmy s odpowiedzialne za ich przebieg? Sytuacje kryzysowe s wyrazem zmian w otaczaj cej nas rzeczywisto ci ( wiecie); stanowi jej immanentn (nieod czn ) cech, bowiem rzeczywisto ci ( wiatem) rz dz m.in. nast puj ce prawa 2. wszystkie przedmioty s wzajemnie powi zane i oddzia uj na siebie, powoduj c dla nich skutki oceniane w kontek cie ich funkcjonowania (istnienia) jako pozytywne, negatywne lub oboj tne, wszystkie przedmioty si zu ywaj (zasada wzrostu entropii) wiat zmierza ku ruinie; oznacza ona, e realizowane procesy wewn trzne w danym przedmiocie staj si coraz mniej efektywne i w ko cu zamieraj. W powi zaniu z oddzia ywaniem otoczenia na przedmiot wyznaczaj tzw. cykl ycia przedmiotu, fenomen ycia i dzia ania ludzi porz dkuj lokalnie wiat; stanowi przeciwwag dla tendencji wiata do wzrostu jego entropii. Mo liwe jest zatem regulowanie cyklem ycia przedmiotów w celu utrzymania wysokiej jego efektywno ci dzia ania, co jednak wymaga interwencji ludzkiej. Powy sze, fundamentalne prawa przyrody powoduj w odniesieniu do ka dego przedmiotu (w tym przedsi biorstwa) - dwojakiego rodzaju zmiany: rozpad ( mier, upad o organizacji, obni enie efektywno ci jej funkcjonowania), ró nicowanie si organizacji pod wp ywem zmian adaptacyjnych do otoczenia. Ka dy z czynników zewn trznych i wewn trznych, oddzia uj c na organizacj przyjmuje jedn z trzech mo liwych warto ci: dodatni, oboj tn lub ujemn. W a nie czynniki egzogeniczne i endogeniczne stanowi przyczyny wszelkich zmian w przedsi biorstwie, w tym zmian dla niego niekorzystnych. W zderzeniu ze zdolno ciami adaptacyjnymi przedsi biorstwa do otoczenia w zmiennych jego stanach, oddzia uj ce na czynniki egzogeniczne i endogeniczne decyduj o poziomie jego równowagi funkcjonalnej w danej chwili (rys. 2). Zdolno ci przystosowawcze przedsi biorstwa do zmiennych warunków otoczenia polegaj na jego umiej tno ci dostosowania si do zmian w otoczeniu i antycypowania tych zmian. Mechanizm ten umo liwia przedsi biorstwu 1 R. Wróblewski, Pa stwo w kryzysie, AON, Warszawa 2001, s R. Wróblewski, Nauka o przedsi biorstwem. Przedmiot i metoda, Wyd. AP, Siedlce 2009, s Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

5 Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych 53 odpowiednie reagowanie na korzystne lub niekorzystne zmiany otoczenia (adaptacja) oraz kreowanie zmian wyprzedzaj cych zmiany warunków otoczenia (antycypacja) w wyniku organizacyjnego uczenia si 3. OTOCZENIE Zdolno ci adaptacyjne organizacji do zmiennych warunków otoczenia sprz enie zwrotne PRZEDSI BIORSTWO Procesy wewn trzne wzrost lub spadek efektywno ci Rys. 2. Istota procesu rozwojowego przedsi biorstwa Fig. 2. Being of the developmental process of the enterprise ród o: opracowanie w asne. Source: own study. Ka da przedsi biorstwo - ju od swego zarania - napotyka na ca y splot czynników, które w okre lonym momencie mog powodowa proces destabilizacji jego funkcji. Eskalacja dysfunkcji przedsi biorstwa zwykle prowadzi do zaburze finansowania jego dzia alno ci i w rezultacie niewyp acalno ci zobowi za, co oznacza pocz tek fazy kryzysu. Dlatego te bie- ca diagnostyka wyników przedsi biorstwa, w szczególno ci finansowych, ma kapitalne znaczenie w zapobieganiu i wczesnym wykrywaniu procesu kryzysowego. Instrumentami tej diagnostyki s zwykle: monitoring sytuacji rynkowej i badania rynkowe, analizy statystyczne, audyt wyników finansowych, badania marketingowe itp. Do g ównych obiektywnych przyczyn destabilizacji funkcjonowania przedsi biorstwa mo na zaliczy nast puj ce zmiany zewn trzne i wewn trzne: rynkowe zmieniaj ce si preferencje klientów, rozwój konkurencji, integracja europejska, globalizacja, demograficzne zmiana struktury wiekowej i liczby zatrudnionych, osi ganie przez pracowników wieku emerytalnego, niewystarczaj cy poziom edukacji dost pnej si y roboczej, zatrudnianie pracowników innych narodowo ci, technologiczne automatyzacja procedur, komputeryzacja, nowe technologie komunikacyjne i ekologiczne, 3 K. Puszko-Machowczyk, Elastyczno w zarz dzaniu, [w:] Ekonomika i Organizacja Przedsi biorstwa nr 11(694), ORGMASZ, Warszawa 2007, s. 6. ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

6 54 R. Wróblewski spo eczno-polityczne zmieniaj ce si preferencje pracowników, zmiany polityczne, wojny, walka z terroryzmem, zwi zane z zasobami ludzkimi os abienie potencja u kadrowego, konflikty mi dzy pracownikami, brak satysfakcji z pracy, wysoka fluktuacja i absencja, zwi zane z relacjami w organizacji konflikty mi dzy kierownictwem a pracownikami, mened erami a w a cicielami, zdarzenia nadzwyczajne rozmaite zdarzenia losowe: powodzie, po ary, katastrofy budowlane, wichury, itp. Obok przyczyn obiektywnych istniej tak e czynniki subiektywne, zwi zane z b dami w zarz dzaniu ogólnym, tym w i antykryzysowym. Kierownictwa przedsi biorstw wobec objawów sytuacji kryzysowej stosuj z rozmaitym powodzeniem - okre lone strategie (tab. 1). Tabela 1. Strategie reakcji przedsi biorstwa na sytuacje kryzysowe Tabela 1. Strategie of the reaction of the enterprise to critical situations STRATEGIE PRZEDSI BIORSTWA Niezauwa anie Bagatelizowanie Rozwi zywanie problemów w sytuacji kryzysowej Ci g e zapobieganie sytuacjom kryzysowym ZA O ENIA I WA NIEJSZE PRZEDSI WZI CIA ZARZ DZANIA Za o enie: Nic wa nego si nie dzieje Decyzja: Nie ma potrzeby wprowadzania zmian Za o enie: Co si dzieje, ale to nic wa nego. Obserwowane odst pstwa od planów s rzecz naturaln i nie ma powodu do wprowadzania istotnych zmian. Decyzja: Wystarcz bie ce korekty i nadzór nad codzienn ich realizacj Za o enie: Przedsi biorstwo znajduje si w sytuacji kryzysowej Decyzja: Konieczna jest reakcja na sygna y o sytuacji kryzysowej: rozpoznanie czynników (ludzkich i rzeczowych) poszukiwanie s abo ci identyfikacja mo liwych sposobów dzia ania ocena sposobów dzia ania dzia ania antykryzysowe - rozwi zywanie problemów Za o enie: Sytuacje kryzysowe s naturaln tendencj w rozwoju przedsi biorstwa Decyzja: Zarz dzanie przedsi biorstwem musi zawiera elementy ci g ego zapobiegania sytuacjom kryzysowym: zapobieganie sytuacjom kryzysowym - zarz dzanie ci g o ci przedsi biorstwa wykrywanie sygna ów s abych i silnych o zagro eniach przygotowanie dzia a antykryzysowych powstrzymywanie procesu destrukcji, ograniczanie szkód wprowadzenie zmiany, odwracaj cej proces kryzysowy organizacyjne uczenie si ród o: opracowanie w asne. Source: own Study. Proces zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

7 Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych 55 Zarz dzanie przedsi biorstwem w sytuacji kryzysowej obejmuje ca okszta t przedsi wzi o charakterze diagnostycznym, planistycznym oraz wprowadzanie zmian, ugruntowanych poznawczo i sprawdzonych w praktyce, ukierunkowanych na optymalizacj mechanizmów regulacyjnych, przywracaj cych równowag wewn trzn lub zewn trzn, albo jedn i drug. Do zasadniczych przedsi wzi zarz dzania w tych warunkach nale : zaprojektowanie system wczesnego rozpoznania sytuacji kryzysowej, ocen zewn trznych i wewn trznych czynników okre laj cych bie c kondycj, potencja rozwojowy firmy oraz szanse i zagro- enia, identyfikacja przyczyn sytuacji kryzysowej, pomiar nat enia objawów sytuacji kryzysowej, ocen zagro enia finansowego, analiz przebiegu sytuacji kryzysowej, okre lenie strategii zarz dzania sytuacj kryzysow, okre lenie zada Public Relations w sytuacji kryzysowej, okre lenie metod wyj cia z sytuacji kryzysowej, stosowanie dzia a antykryzysowych o charakterze dora nym i strategicznym, wprowadzenie dzia a rozwojowych po kryzysie. W procesie zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacji kryzysowej mo na wyró ni pi faz (rys. 3). Wykrywanie sygna ów kryzysu Przygotowanie/ zapobieganie Powstrzymywanie/ ograniczanie szkód Normalizacja Uczenie si Rys. 3. Pi faz zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacji kryzysowej Fig. 3. Five phases of the business administration in the critical situation ród o: Zelek A., Model zarz dzania kryzysem w organizacji, ttp://mikro.univ.szczecin,pl/bp/pdf/6/4.pdf, s. 50. Source: Zelek A., Model zarz dzania kryzysem w organizacji, ttp://mikro.univ.szczecin,pl/bp/pdf/6/4.pdf, p. 50. Ka de przedsi biorstwo musi pozyskiwa informacje o otoczeniu, poddawa analizie i wyci ga w a ciwe wnioski, podejmowa decyzje i przekszta ca je w praktyczne dzia ania, s u ce urzeczywistnianiu jego celów. Procesowi temu towarzyszy walka informacyjna. Oznacza ona wszelkie dzia ania informacyjne, a tak e stosowanie dezinformacji, maj ce na celu uzyskanie przewagi informacyjnej przez wp ywanie na informacje, procesy informacyjne, systemy informatyczne oraz sieci komunikacyjne konkurencji, ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

8 56 R. Wróblewski przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony w asnym zasobom informacyjnym 4. Pojawiaj si przeto okre lone potrzeby informacyjne organizacji, rozumiane jako rzeczywista lub u wiadomiona przez decydenta luka w posiadanych zasobach informacyjnych, wskazuj ca na brak konkretnych informacji co do ich rodzaju lub cech jako ciowych i ilo ciowych, niezb dnych do podj cia decyzji zgodnie z przyj tymi za o eniami rozwi zania problemu decyzyjnego. Struktur potrzeb informacyjnych organizacji tworz dwie grupy informacji: informacje opisuj ce stan przedmiotu decyzji w kategoriach przesz o ci i tera niejszo ci, informacje dotycz ce przysz o ci przedmiotu decyzji. S to informacje o charakterze analityczno-syntetycznym, opisuj ce procesy funkcjonowania przedmiotu decyzji w kategoriach przyczyny i skutku, umo liwiaj ce rozwi zywanie problemów o charakterze deterministycznym, probabilistycznym i indeterministycznym. Zasadnicze potrzeby informacyjne kierownictwa przedsi biorstwa wi si z analiz : strategii firmy, ryzyka zwi zanego z przyj tymi celami, skuteczno ci systemu kontroli wewn trznej. Ponadto kierownictwo przedsi biorstwa powinno d y do posiadania w miar pe nej i niezale nej (eksperckiej) oceny zagro e. System obserwacji otoczenia przedsi biorstwa mo e obejmowa takie elementy jak: wybór znacz cych dla organizacji obszarów dzia ania i wska ników z jej otoczenia, istotnych w perspektywie realizowanej strategii, ustalenie róde najwa niejszych informacji zewn trznych, do których mo na zaliczy : o dane GUS, portale informacyjne, publikowane raporty finansowe), o dokumentacja firmy, o zewn trzne organy nadzorcze, o audyt zewn trzny, o audyt wewn trzny, o obserwacja procesu zarz dzania ryzykiem. ustalenie metod pozyskiwania danych, ustalenie zasad pozyskiwania danych, wdro enie, eksploatacja i rozwój systemu 5. 4 ebrowski A., (2001), Walka informacyjna u progu XXI wieku [w:] System informacji strategicznej. Wywiad gospodarczy a konkurencyjno przedsi biorstwa, praca zbiorowa pod red. R. Borowieckiego i M. Romanowskiej, Difin, Warszawa, s Pud o F., (2004),System ostrzegania o zmianach w otoczeniu przedsi biorstwa, [w:] Ekonomika i Organizacja Przedsi biorstwa nr 6(653), ORGMASZ, Warszawa, s. 48. Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

9 Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych 57 Zasadnicze znaczenie w systemie obserwacji otoczenia organizacji maj kluczowe elementy wiedzy, wyznaczaj ce specyficzny dla niej obszar zainteresowania (rys. 4). Szczególnie przydatnym narz dziem w tym zarz dzaniu jest program antykryzysowy, który powinien zawiera : diagnoz przyczyn mo liwych sytuacji kryzysowych, system dzia a w zakresie prewencji i eskalacji, system dzia a antykryzysowych o charakterze dora nym i strategicznym oraz katalog dzia a po zako czeniu. Rys. 4. Elementy wiedzy wyznaczaj ce obszar zainteresowania firmy Fig. 4. Elements of the knowledge appointing the area of interest of the company ród o: M. Kwieci ski, Wywiad gospodarczy a wzrost konkurencyjno ci przedsi biorstw, [w:] R. Borowiecki, M. Romanowska (red.) System informacji strategicznej. Wywiad gospodarczy a konkurencyjno przedsi biorstwa. Difin, Warszawa 2001, s Source: M.Kwieci ski, Wywiad gospodarczy a wzrost konkurencyjno ci przedsi biorstw, [w:] R. Borowiecki, M. Romanowska (red.) System informacji strategicznej. Wywiad gospodarczy a konkurencyjno przedsi biorstwa. Difin, Warsaw 2001, p W wielu przedsi biorstwach program antykryzysowy jest tworzony dopiero w momencie wchodzenia ich w faz kryzysu, a wi c zbyt pó no, co oznacza wi cej trudno ci przy powrocie do kolejnego stanu normalnego. Do zasadniczych b dów w zarz dzaniu w sytuacjach kryzysowych w przedsi biorstwach najcz ciej zalicza si : b dn diagnoz czynników zewn trznych i wewn trznych funkcjonowania przedsi biorstwa, b dn identyfikacj przyczyn kryzysu, lekcewa enie objawów kryzysu, brak informacji wewn trz i na zewn trz firmy, b dne okre lenie metod dzia a antykryzysowych. W diagnostyce przedsi biorstwa wykorzystuje si wiele metod analitycznych, takich jak: ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

10 58 R. Wróblewski analiz strategiczn : analiz otoczenia PEST, kompleksow analiz SWOT, analiz luki strategicznej, analiz portfelow, analiz pozycji strategicznej przedsi biorstwa i inne, identyfikatory os abienia kondycji maj tkowo-finansowej przedsi biorstwa: metody klasycznej analizy finansowej, modele wielokryterialne i dyskryminacyjne w diagnostyce zagro enia bankructwem, analiz techniczno-ekonomiczn sytuacji przedsi biorstwa. Niektóre perspektywy teoretyczne w zarz dzaniu przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych Zasadniczym wsparciem teoretycznym dla praktyki zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacji kryzysowej s okre lone perspektywy teoretyczne (tzw. teorie). Poniewa interesuje nas w szczególno ci zagadnienia nawigowania cyklem ycia przedsi biorstwa, przedstawimy tu koncepcj analizy przyczynowej i koncepcj ci g o ci dzia ania przedsi biorstwa (Business Continuity Management - BCM). Analiza przyczynowa - wed ug Encyklopedii zarz dzania - ustala odpowiednio wyizolowane czynniki (elementy), które uprzednio poci gn y za sob okre lone odchylenia oraz stopie intensywno ci ich oddzia ywania w okre lonym czasie i miejscu. Metod t mo na stosowa tylko w tym przypadku, gdy mi dzy czynnikami a badan wielko ci istnieje zwi zek przyczynowo-skutkowy. Okre lenie czynników, które oddzia uj na kszta towanie okre lonych wska ników ekonomicznych, nast puje w drodze rozumowania logicznego, opartego na obserwacji rzeczywistego przebiegu procesów gospodarczych oraz znajomo ci ich interpretacji ekonomicznej [http://mfiles.pl/pl/index.php/analiza_przyczynowa]. Analiza przyczynowa opiera si na do wiadczeniu praktyki przemys owej i u atwia zrozumienie relacji zachodz cych pomi dzy przyczynami i skutkiem. Musz by spe nione trzy warunki: musi istnie korelacja mi dzy hipotetyczn przyczyn zjawiska i wywo anym przez ni skutkiem, przyczyna musi poprzedza pojawienie si efektu, musi zosta zidentyfikowany mechanizm cz cy przyczyn i skutek 6. Dotykamy tutaj teorii przyczynowo ci. Kauzalizm w filozofii oznacza pogl d, zgodnie z którym wszystkie zjawiska i zdarzenia mo na wyja ni przez podanie ich przyczynowych zwi zków i wspó zale no ci. Wed ug M. Waszczyka i E. Szczerbickiego 7 wyja nianie kauzalne (przyczynowe) odwo uje si do takich praw, które w ogól takich samych warunkach wywo uj takie same skutki. W naukach o zarz dzaniu na poziomie ontologicznym przyjmujemy stanowisko realistyczne, zak adaj ce, i jednym z celów nauki jest wyja nianie 6 D.N. Card, (2004), Understanding causal systems, s M. Waszczyk, E. Szczerbicki, Metodologiczne aspekty opisowego modelowania w naukach ekonomicznych; Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

11 Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych 59 tego, co rzeczywi cie istnieje w organizacji, jako przedmiocie badania 8. Realistyczne stanowisko w filozofii zak ada generatywn koncepcj przyczynowo ci, wedle której zwi zek przyczynowy nie jest zawart w umy le ide, ale w a ciwo ci realnego i poznawalnego wiata: je li mówimy, e X powoduje Y, znaczy to, e za spraw takiego lub innego mechanizmu X przyczynia si do powstania Y 9. Sieci kauzaln nazywamy uk ad istotnych czynników, które wywo uj odpowiedni reakcj (zmian ) w dzia aj cym systemie. Obejmuje ona trzy czynniki: a) wywo uj cy okre lone zjawisko, b) po rednicz cy mi dzy przyczyn i skutkiem, c) mog cy zmieni bieg procesu zmiany 10. Przyk adem sieci kauzalnej jest po ar fabryki (rys. 4), który - jak wykaza y badania - by skutkiem trzech czynników: w instalacji elektrycznej dosz o do zwarcia (a,) w pobli u znajdowa o si du a materia ów atwopalnych (b), dozorca spa w czasie pe nienia obowi zków (c). dozorca zwarcie w instalacji elektrycznej fabryka sk ad materia ów atwopalnych po ar fabryki Rys. 5. Przyk ad sieci kauzalnej Fig. 5. Example of the casual network ród o: opracowanie w asne na podstawie H.R. Wulf, S.A. Pedersen, S. Rosenberg, (1993), Filozofia medycyny, PWN, Warszawa 1993, s. 90. Source: own study on the base H.R. Wulf, S.A. Pedersen, S. Rosenberg, (1993), Filozofia medycyny, PWN, Warszawa 1993, p. 90. W wyniku zwarcia w instalacji elektrycznej pojawi y si iskry, które trafiaj c na atwopalny materia spowodowa y ognisko po aru. Gdyby nie by o tego materia u, nie by oby te po aru. Zapobiec po arowi móg by tak e dozorca, gdyby czuwa. Jego interwencja by aby w stanie przerwa proces po arowy. 8 R. Wróblewski, Nauka o przedsi biorstwie. Przedmiot i metoda, Wyd. AP, Siedlce 2009, s H.R. Wulf, S.A. Pedersen, S. Rosenberg, (1993), Filozofia medycyny, PWN, Warszawa 1993, s Tam e, s. 92. ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

12 60 R. Wróblewski Tego typu sieci kauzalne maj kapitalne znaczenie we wszystkich systemach bezpiecze stwa (zw aszcza technicznego), stanowi tak e podstaw budowania systemów reagowania kryzysowego w pa stwie. Pojawia si przeto pytanie, czy sieci kauzalne mog by przydatne w zarz dzaniu przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych? Odpowied na powy sze pytanie jest pozytywna. Mamy bowiem do czynienia ze sterowaniem procesów destabilizacyjnych, dzi ki zrywaniu powi za pomi dzy czynnikami (a) i (b), oraz prowadzenia dzia a interwencyjnych (czynnik c). Analiza przyczynowa - wed ug Encyklopedia zarz dzania - ustala odpowiednio wyizolowane czynniki (elementy), które uprzednio poci gn y za sob okre lone odchylenia oraz stopie intensywno ci ich oddzia ywania w okre lonym czasie i miejscu. Metod t mo na stosowa tylko w tym przypadku, gdy mi dzy czynnikami a badan wielko ci istnieje zwi zek przyczynowo-skutkowy. Okre lenie czynników, które oddzia uj na kszta towanie okre lonych wska ników ekonomicznych, nast puje w drodze rozumowania logicznego, opartego na obserwacji rzeczywistego przebiegu procesów gospodarczych oraz znajomo ci ich interpretacji ekonomicznej [http://mfiles.pl/pl/index.php/analiza_przyczynowa]. W rozwoju sytuacji kryzysowej przedsi biorstwa wyró ni mo na trzy etapy (rys. 6). Przyczyny pierwotne - ród a kryzysu Dynamika procesu kryzysowego sprz enie zwrotne Skutki procesu kryzysowego Rys. 6. Analiza przyczynowa sytuacji kryzysowej Fig. 6. Causal analysis of the critical situation ród o: opracowanie w asne. Source: own study. W pierwszym etapie analizy przyczynowej dokonuje si diagnozy g ównych przyczyn wywo uj cych proces zmian kryzysowych i okre la ich charakter. Na tej podstawie mo na przewidywa charakter zmian w organizacji, prowadz cych do kryzysu (finansowego, technologicznego, zasobów ludzkich, marketingowego, organizacyjnego, itp.). Jest spraw oczywist, e sytuacja kryzysowa cz sto jest wywo ywana nie przez pojedyncz przyczyn, ale ich splot (sie ). Ponadto czynniki te s wzajemnie powi zane i tworz tzw. reakcj a cuchow 11. Drugi etap analizy dotyczy prognozowania przebiegu procesu kryzysowego oraz reakcji organizacji - jako systemu - na niekorzystny wp yw czynników kryzysogennych. W tym etapie zazwyczaj wprowadza si rozwi - 11 Zelek A., Model zarz dzania kryzysem w organizacji; s. 49. Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

13 Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych 61 zania organizacyjne, u atwiaj ce wychodzenie z kryzysu oraz szczegó owe dora ne i strategiczne dzia ania antykryzysowe. Wed ug bada prowadzonych w polskich przedsi biorstwach, które przetrwa y kryzys lub zbankrutowa y, spo ród dora nych dzia a antykryzysowych wybierano nast puj ce: redukcja zatrudnienia w sferze administracji redukcja zatrudnienia w sferze bezpo rednio produkcyjnej, redukcja zapasów wyrobów gotowych, pozbywanie si maj tku niepracuj cego, utrzymywanie sta ych wi zi komunikacyjnych z najwa niejszymi klientami, wymiana kadry zarz dzaj cej, redukcja zapasów surowcowych i materia owych, presja na zwi kszenie dop ywów ze sprzeda y, ograniczenie nak adów inwestycyjnych, zmniejszenie ilo ci odpadów i ich lepsze zagospodarowywanie, utrzymywanie sta ego kontaktu z mediami w celu poprawy wizerunku organizacji, ograniczenie nieobligatoryjnych wiadcze socjalnych, zmniejszenie wydatków na promocj, zaci gni cie krótkoterminowych po yczek 12. W grupie strategicznych dzia a antykryzysowych wybierano nast puj ce przedsi wzi cia: zmiana struktury asortymentowej, aktywizacja dzia a marketingowych, doskonalenie jako ci wyrobów, poszukiwanie nowych segmentów rynku, budowa zaufania klienta, wdra anie nowoczesnych metod i technik zarz dzania i wspomagania zarz dzania, zmiana polityki inwestycyjnej, budowa nowego wizerunku organizacji, budowa nowych systemów motywacyjnych, d enie do sta ego podnoszenia kwalifikacji reformowanie strategii, zorientowanie rynkowe struktury organizacyjnej, stymulowanie dzia a innowacyjnych, wymiana parku maszynowego, kreowanie przywództwa i przywódców, tworzenie nowej kultury organizacyjnej, zmiana polityki finansowej, zakup nowoczesnych technologii stymulowanie pracy zespo owej, redefinicja zakresu zada, odpowiedzialno ci i uprawnie, 12 Kral Z., Zab ocka-kluczka A., (2005), Przezwyci anie kryzysów w polskich przedsi biorstwach, [w:] Ekonomika i Organizacja Przedsi biorstwa nr 2(661), ORGMASZ, Warszawa, s. 24. ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

14 62 R. Wróblewski doskonalenie systemów informacyjnych 13. Zdaniem powy szych autorów, przedsi biorstwa, którym uda o si unikn bankructwa, stosowa y strategie zarz dzania oparte na czynnikach mi kkich (wizerunek firmy, kultura organizacyjna, przywództwo, inwestowanie w kapita intelektualny). Trzeci etap analizy przyczynowej sytuacji kryzysowej obejmuje opis i ocen jej skutków oraz opracowanie wniosków. Sytuacja kryzysowa, a zw aszcza kryzys, jako decyduj ca jej faza, ko cz si albo przetrwaniem i otwarciem si przedsi biorstwa na perspektyw rozwoju lub upadkiem. W pierwszym wypadku charakterystyczn cech przedsi biorstw jest zwykle fenomen organizacyjnego uczenia si i dostrzegania korzy ci, b d cych pozytywnym skutkiem sytuacji kryzysowej. Innym przyk adem zastosowania metody analizy systemowej w zarz dzaniu przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych jest system kauzalny przedstawiony na rys. 7. OBSERWACJE Przyczyna Problem Symptom DZIA ANIA Prewencja Korekta U mierzenie Poprawa Kontrola Zarz dzanie antykryzysowe CELE Rys. 7. Elementy systemu kauzalnego Fig. 7. Elements of the casual system ród o: D.N. Card, (2004),Understanding Causal systems, s. 2. Source: D.N. Card, (2004),Understanding Causal systems, p. 2. Pokazany na rys. 7 system kauzalny zawiera trzy klasy elementów: cele dotycz takich przedsi wzi podejmowanych przez kierownictwo przedsi biorstwa jak: poprawa, kontrola i zarz dzanie antykryzysowe, obserwacje identyfikacja przyczyn, problemów i symptomów procesu kryzysowego. Przedmiotem obserwacji s zdarzenia, któ- 13 Tam e, s. 25. Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

15 Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych 63 re mog by wykryte i obejmuj przyczyny, wynikaj c z nich problemy zarz dzania oraz symptomy, zewn trzne przejawy sytuacji kryzysowej, dzia ania obejmuj takie przedsi wzi cia jak: prewencja, korekta planów i agodzenie skutków sytuacji kryzysowej. Oznacza ono odej cie od planów lub celów dot d realizowanych. Cele dzia a antykryzysowych sprowadzaj si istocie rzeczy w istocie rzeczy do prewencji, kontroli i u mierzania symptomów. Szczególne znaczenie ma kontrola procesów (steruj ca), realizowana w ramach zarz dzania operacyjnego i kontrola strategiczna. Kontrola procesów jest realizowana w czasie rzeczywistym i polega na wykryciu zagro e, które mog doprowadzi do odchyle wyników w stosunku do zaplanowanych norm. Natomiast kontrola strategiczna nie powinna by traktowana jako kontrola ex-post, ale jako proces towarzysz cy zarz dzaniu strategicznemu i obejmowa : kontrol za o e (strategiczny nadzór), kontrol procesu formu owania strategii oraz strategiczn kontrol realizacji za o onych celów. Potrzeba ci g o ci dzia ania przedsi biorstwa jest naturaln konsekwencj jego podstawowego celu przetrwania i rozwoju. Zaspokojenie tej potrzeby wymaga ci g o ci zarz dzania nim - urzeczywistniania koncepcji Business Continuity Management (ang. BCM), czyli holistycznego procesu zarz dzania, który ma na celu okre lenie potencjalnego wp ywu zak óce na organizacj i stworzenie warunków budowania odporno ci na nie oraz zdolno ci skutecznej rekcji w zakresie ochrony kluczowych interesów w a- cicieli, reputacji i marki organizacji,a tak e warto ci osi gni tych w jej dotychczasowej dzia alno ci(definicja The Business Continuity Institute) 14. W literaturze przedmiotu spotyka si nieco inn nazw tej koncepcji zarz dzania: Business Crisis and Continuity Management BCCM, traktowane jako praktyk zarz dzania przedsi biorstwem, która zapewnia wytyczne dla decyzji i dzia a w zakresie zapobiegania, przygotowania, reagowania na zaistnia sytuacj i przywrócenia stanu funkcjonowania przedsi biorstwa, zgodnego z jego celami strategicznymi 15. W koncepcji BCCM proponuje si ramowe funkcje zarz dzania (tab. 1) oraz przypisuje si im stosowne znaczenie. I tak: Zarz dzanie przedsi biorstwem - oznacza systemowe rozumienie biznesu i zarz dzanie dzia aniami w ramach przedsi biorstwa w aspekcie kultury, wierze, misji, celów, i struktury organizacyjnej. 14 Zawi a-nied wiecki J., (2006), Ci g o dzia ania a teoria zarz dzania [w:] Ekonomika i Organizacja Przedsi biorstwa nr 4(675), ORGMASZ, Warszawa, s Shaw G.L., Business Crisis and Continuity Management; s. 3. ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

16 64 R. Wróblewski Tabela 1. Ramowe funkcje zarz dzania w perspektywie Business Crisis and Continuity Management BCCM Table 1. Frame functions of managing in the perspective Crisis Business and Continuity Management - BCCM 5. ZARZ DZANIE RYZYKIEM Decyzja oparta na ryzyku Ocena ryzyka analiza obszaru biznesu Ryzyko komunikacji 6. Planowanie 1. ZARZ DZANIE PRZEDSI BIORSTWEM 2. Zarz dzanie kryzysowe 3. Kryzys komunikacji 4. ZARZ DZANIE WIEDZ Monitoring rodowiska Organizacyjne uczenie si 7. Program implementacji 9. Trening/ wiczenia 8. System monitoringu 10. Zarz dzanie zdarzeniami 11. Odpowiedzi na zdarzenia 12. CI G O DZIA ANIA Uzdrowienie biznesu Wznowienie dzia alno ci 13. Przywracanie i przej cie do normalno ci Przed kryzysem W kryzysie Po kryzysie Czas ród o: Shaw G.L., Business Crisis and Continuity Management, s. 11. Source: Shaw G.L., Business Crisis and Continuity Management, p. 11. Zarz dzanie kryzysowe - oznacza koordynacj dzia a na wypadek kryzysu i ich kontrol zgodnie ze strategicznymi celami przedsi biorstwa. S one na ogó zwi zane z jego reakcj na negatywne wp ywy otoczenia i pro- Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

17 Wybrane problemy zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych 65 cesów wewn trznych, odzyskania zdolno ci do prowadzenia operacji w trakcie i po wypadku kryzysu. Obejmuje ono agodzenie czynników negatywnych wp ywaj cych na funkcjonowanie przedsi biorstwa oraz odtworzenie jego zdolno ci do normalnej dzia alno ci. Kryzys komunikacji oznacza wszystkie rodki komunikacji, zarówno wewn trznej, jak i na zewn trz przedsi biorstwa, zaprojektowane i realizowane w celu wsparcia funkcji zarz dzania kryzysowego. Zarz dzanie wiedz oznacza pozyskiwanie, przechowywanie, reprezentacja, przetwarzanie, transfer i wykorzystanie informacji wspomagaj cych Zarz dzanie przedsi biorstwem. Zarz dzanie ryzykiem oznacz ocena ryzyka, analizy biznesowe, gospodarcze, analizy wp ywu ze sprzeda y, podejmowanie decyzji opartych na ocenie ryzyka. Planowanie oznacza opracowywanie - w oparciu o wyniki zarz dzania ryzykiem oraz w ogólnym kontek cie zarz dzania przedsi biorstwem - planów, zasad i procedur zarz dzania w celu rozwi zania wynik ych problemów i/lub skutków dzia alno ci dotychczasowej dzia alno ci. Realizacja programu oznacza wdro enie i zarz dzanie specjalnymi programami, takimi jak: bezpiecze stwo fizyczne, bezpiecze stwo w Internecie, ochrona rodowiska, ochrona zdrowia pracowników i bezpiecze stwa, itp., które wspieraj Business Crisis Continuity Management (BCCM) i programy, realizowane w ramach Zarz dzania przedsi biorstwem. System monitoringu oznacza pomiar i ocena wyników programu w kontek cie strategii przedsi biorstwa. Trening / wiczenia oznacza programy rozwoju i utrzymania indywidualnych i grupowych zdolno ci organizacyjnych. Zarz dzanie zdarzeniami oznacza zarz dzanie w odniesieniu do operacji, logistyki, planowania, finansów i administracji, bezpiecze stwa i przep ywu informacji, b d ce praktyczn odpowiedzi na konsekwencje / skutki wyst pienia kryzysu. Odpowiedzi na zdarzenia oznacza taktyczne reakcje na konsekwencje / skutki wyst pienia kryzysu w celu ochrony personelu i mienia, dotycz ce ustabilizowania rentowno ci dzia alno ci gospodarczej. Ci g o dzia ania oznacza konkretne plany i dzia ania, które umo liwiaj przedsi biorstwu reagowanie na wypadek kryzysu w taki sposób, e wznowione zostaj funkcje biznesowe, podfunkcje i procesy maj ce priorytetowe znaczenie dla rentowno ci przedsi biorstwa. Przywracanie i przej cie do normalno ci oznacza plany i dzia ania podejmowane w celu przywrócenia stanu normalnego funkcjonowania przedsi biorstwa 16. Nale y podkre li, e zarz dzanie ryzykiem jest fundamentem kompleksowego programu BCCM, a podejmowanie w oparciu o nie decyzje, maj wp yw na wszystkie funkcje zawarte w ramowym uk adzie przedstawionym w tab G.L. Shaw, Business Crisis and Continuity Management; s ZN nr 87 Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010

18 66 R. Wróblewski Konkluzje ogólne Problematyka zarz dzania przedsi biorstwem w sytuacjach kryzysowych nale y do kluczowych zagadnie teorii i praktyki ekonomicznej i jako taka wymaga dalszych bada. Omawiane w artykule podej cie do tego zarz dzania, oparte na koncepcji nawigowania cyklem ycia przedsi biorstwa, mo e by oprócz innych podej - z powodzeniem stosowane w praktyce zarz dzania nim. Bibliografia Card D.N., (2004), Understanding Causal systems, Dec R., Rola systemu wczesnego ostrzegania w realizacji strategii, [w:] Ekonomika i Organizacja Przedsi biorstwa nr 10(681), ORGMASZ, Warszawa Kral Z., Zab ocka-kluczka A., (2005), Przezwyci anie kryzysów w polskich przedsi biorstwach, [w:] Ekonomika i Organizacja Przedsi biorstwa nr 2(661), ORGMASZ, Warszawa. Pud o F., System ostrzegania o zmianach w otoczeniu przedsi biorstwa, [w:] Ekonomika i Organizacja Przedsi biorstwa nr 6(653), ORGMASZ, Warszawa Puszko-Machowczyk K., Elastyczno w zarz dzaniu, [w:] Ekonomika i Organizacja Przedsi biorstwa nr 11(694), ORGMASZ, Warszawa Shaw G.L., Business Crisis and Continuity Management; Waszczyk M., Szczerbicki E., Metodologiczne aspekty opisowego modelowania w naukach ekonomicznych; Wróblewski R., Pa stwo w kryzysie, AON, Warszawa Wróblewski R., Kryzysy czyli wiat skazany na wspó prac, [w:] Wspó czesne operacje reagowania kryzysowego - wymóg regionalnego bezpiecze stwa czy operacje przysz o ci? Materia y z konferencji naukowej, Wyd. AON, Warszawa Wróblewski R., Teoretyczne problemy transformacji przedsi biorstwa [w:] Zeszyty Akademii Podlaskiej nr 83, Seria: Administracja i Zarz dzanie (10)2009a. Wróblewski R., Nauka o przedsi biorstwem. Przedmiot i metoda, Wyd. AP, Siedlce 2009b. Wulf H.R., Pedersen S.A., Rosenberg S., Filozofia medycyny, PWN, Warszawa Zawi a-nied wiecki J., Ci g o dzia ania a teoria zarz dzania [w:] Ekonomika i Organizacja Przedsi biorstwa nr 4(675), ORGMASZ, Warszawa Zelek A., Model zarz dzania kryzysem w organizacji; ebrowski A., Walka informacyjna u progu XXI wieku [w:] System informacji strategicznej. Wywiad gospodarczy a konkurencyjno przedsi biorstwa, praca zbiorowa pod red. R. Borowieckiego i M. Romanowskiej, Difin, Warszawa Seria: Administracja i Zarz dzanie (14)2010 ZN nr 87

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym W ciągu ostatnich lat Prezes Urzędu Transportu Kolejowego zintensyfikował działania nadzorcze w zakresie bezpieczeństwa ruchu kolejowego w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji?

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? 2 Osiągnięcie i utrzymanie wskaźników Wygenerowany przychód Zakaz podwójnego finansowania Trwałość projektu Kontrola po zakończeniu realizacji projektu

Bardziej szczegółowo

Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1).

Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1). 45 min Inwentyka Procesy innowacyjne dr hab. inż. M. Sikorski 1 Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1). Data wykładu:............. Razem slajdów: 14 Inwentyka procesy

Bardziej szczegółowo

1. Proszę krótko scharakteryzować firmę którą założyła Pani/Pana podgrupa, w zakresie: a) nazwa, status prawny, siedziba, zasady zarządzania (5 pkt.

1. Proszę krótko scharakteryzować firmę którą założyła Pani/Pana podgrupa, w zakresie: a) nazwa, status prawny, siedziba, zasady zarządzania (5 pkt. 1. Proszę krótko scharakteryzować firmę którą założyła Pani/Pana podgrupa, w zakresie: a) nazwa, status prawny, siedziba, zasady zarządzania (5 pkt.) b) produkt i najważniejsze parametry oraz metodyki

Bardziej szczegółowo

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG WYPŁACALNOŚCI (MB) Próg rentowności (BP) i margines bezpieczeństwa Przychody Przychody Koszty Koszty całkowite Koszty stałe Koszty zmienne BP Q MB Produkcja gdzie: BP próg rentowności

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz Samooceny Kontroli Zarządczej

Kwestionariusz Samooceny Kontroli Zarządczej Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 38 MKiDN z dnia 27. 07. 2011 r. Kwestionariusz Samooceny Kontroli Zarządczej.... (nazwa jednostki/komórki organizacyjnej) 1 2 3 4 Elementy Odpowiedzi kontroli zarządczej

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw z wykorzystaniem innowacyjnych modeli referencyjnych procesów Administracji Publicznej STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów TURYSTYKA I REKREACJA studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów TURYSTYKA I REKREACJA studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Załącznik nr 5 Efekty kształcenia dla kierunku studiów TURYSTYKA I REKREACJA studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów turystyka

Bardziej szczegółowo

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych.

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. doradzamy, szkolimy, rozwijamy Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. Właściciel tel. 722-529-820 e-mail: biuro@brb-doradztwobiznesowe.pl www.brb-doradztwobiznesowe.pl

Bardziej szczegółowo

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia Pole kompetencji Bezpieczeństwo i higiena pracy Level: 6 Credit: Umiejętności Wiedza 1 Stawia pytania odnośnie

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka mł. insp. dr hab. Agata Tyburska Zakład Zarządzania Kryzysowego Wyższa

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH

PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH Do celów projektowania naleŝy ustalić model procesu wytwórczego: Zakłócenia i warunki otoczenia Wpływ na otoczenie WEJŚCIE materiały i półprodukty wyposaŝenie produkcyjne

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

1. Planowanie strategiczne. 4. Monitorowanie i ewaluacja. 3. Wdrażanie polityk. 2. Tworzenie polityk. Wybrane dziedziny. Ochrona klimatu i atmosfery

1. Planowanie strategiczne. 4. Monitorowanie i ewaluacja. 3. Wdrażanie polityk. 2. Tworzenie polityk. Wybrane dziedziny. Ochrona klimatu i atmosfery Usprawnienie: Wprowadzenie Procedury planowania i raportowania strategicznego i operacyjnego w resortach Usprawnienie w cyklu polityk publicznych 4. Monitorowanie i ewaluacja 1. Planowanie strategiczne

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa I. Charakterystyka przedsiębiorstwa Firma odzieżowa jest spółką cywilną zajmującą się produkcją odzieży i prowadzeniem handlu hurtowego w całym kraju. Jej siedziba znajduje się w Chorzowie, a punkty sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska 1. WPROWADZENIE DO ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI 1 RODZAJE DZIAŁAŃ REALIZOWANYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE CHARAKTERYSTYKA I RODZAJE DZIAŁAŃ W PRZEDSIĘBIORSTWIE

Bardziej szczegółowo

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne 1 Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne Koszty jakości to termin umowny. Pojęcie to nie występuje w teorii kosztów 1 oraz nie jest precyzyjnie zdefiniowane ani przez teoretyków, ani

Bardziej szczegółowo

U M OWA DOTACJ I

U M OWA DOTACJ I <nr umowy> U M OWA DOTACJ I na dofinansowanie zadania pn.: zwanego dalej * zadaniem * zawarta w Olsztynie w dniu pomiędzy Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Produkcją II

Zarządzanie Produkcją II Zarządzanie Produkcją II Dr Janusz Sasak Poziomy zarządzania produkcją Strategiczny Taktyczny Operatywny Uwarunkowania decyzyjne w ZP Poziom strategiczny - wybór strategii - wybór systemu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE

REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE Załącznik do zarządzenia Rektora nr 36 z dnia 28 czerwca 2013 r. REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE 1 Zasady

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

Ramowy plan działań Krajowego Obserwatorium Terytorialnego na rok 2016. Warszawa, 21-22 kwietnia 2016 r.

Ramowy plan działań Krajowego Obserwatorium Terytorialnego na rok 2016. Warszawa, 21-22 kwietnia 2016 r. Ramowy plan działań Krajowego Obserwatorium Terytorialnego na rok 2016 Warszawa, 21-22 kwietnia 2016 r. Raport o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionalnym i przestrzennym. Zgodnie z zapisem art. 35b

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia SPIN

Statut Stowarzyszenia SPIN Statut Stowarzyszenia SPIN Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę SPIN w dalszej części Statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r.

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r. Zadania polityki pomocy społecznej i polityki rynku pracy w zwalczaniu wykluczenia społecznego Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 18.11.2010 r. Piotr B dowski2010

Bardziej szczegółowo

społeczna odpowiedzialność biznesu?

społeczna odpowiedzialność biznesu? SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU WARSZTATY DLA NAUCZYCIELI PRZEDSIĘBIORCZOŚCI 31 stycznia 2012 r. dr Justyna Szumniak-Samolej Samolej mgr Maria Roszkowska-Śliż 1. WPROWADZENIE Z czym kojarzy się Państwu

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach

Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 41/10 Starosty Kieleckiego z dnia 24 maja 2010 w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego oraz Procedur

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Definicja Rewitalizacja to kompleksowy proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe (powiązane wzajemnie przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji 9 Plan działania Komunikacja w procesie tworzenia i wdrażania lokalnej strategii rozwoju jest warunkiem nieodzownym w osiąganiu założonych efektów. Podstawowym warunkiem w planowaniu skutecznej jest jej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24.05.2012 r.

Warszawa, 24.05.2012 r. Relacje administracji rz dowej z otoczeniem na przyk adzie dwóch projektów realizowanych przez Departament S by Cywilnej KPRM Warszawa, 24.05.2012 r. Zakres projektów realizowanych przez DSC KPRM W latach

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa. Jak ocenić pozycję finansową firmy. Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 października 2015 r. Analiza wskaźnikowa Każda

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 68

Bardziej szczegółowo

Proces certyfikacji ISO 9001:2015. Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku.

Proces certyfikacji ISO 9001:2015. Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku. ISO 9001:2015 Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku. Nowelizacje normy to coś więcej, niż tylko kosmetyczne zmiany; pociągają one za sobą

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków IV Ogólnopolska Konferencja Normalizacja w Szkole Temat wiodący Normy wyrównują szanse Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego Łódź, ul. Kopcińskiego 29 Normy szansą dla małych

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia umiejętności i kompetencje: rozumienia podstaw teoretycznych, form oraz ogólnych zasad funkcjonowania organizacji.

Efekty kształcenia umiejętności i kompetencje: rozumienia podstaw teoretycznych, form oraz ogólnych zasad funkcjonowania organizacji. studia ekonomiczne, kierunek: ZARZĄDZANIE ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Podstawy zarządzania 60 h

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania Za cznik nr 13 Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania w obszarze: Efekty Oferta : Rodzice s partnerami szko y w projekcie: Bezpo rednie wsparcie rozwoju szkó poprzez wdro enie zmodernizowanego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r.

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. druk nr 478a w sprawie połączenia gminnych instytucji kultury: Miejskiego Centrum Kultury i Informacji Międzynarodowej w Radomiu oraz Klubu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne

Zarządzanie strategiczne Zarządzanie strategiczne Prowadzące zajęcia: Prof. US dr hab. inż. Alberto Lozano Platonoff Dr Aleksandra Rudawska Mgr Hubert Pachciarek alberto@lozano.net.pl Wykład 1: 7 marca 2011 r. Zasady zaliczenia

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE 1 PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE LITERATURA: 2 Hans Christian Pfohl Systemy logistyczne. Podstawy organizacji i zarządzania Instytut Logistyki i Magazynowania,

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Ludwik Synoradzki Jerzy Wisialski EKONOMIKA Zasada opłacalności Na początku każdego

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice J. Bargiel, H. Grzywok, M. Pyzik, A. Nowak, D. Góralski Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice Streszczenie W artykule przedstawiono główne elektroenergetyczne innowacyjne realizacje

Bardziej szczegółowo

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości?

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Obowiązki sprawozdawcze według ustawy o rachunkowości i MSR 41 Przepisy ustawy o rachunkowości w zakresie

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

HTA (Health Technology Assessment)

HTA (Health Technology Assessment) Krzysztof Łanda 1 z 5 HTA (Health Technology Assessment) Ocena leków stosowanych w okre lonych wskazaniach podlega tym samym generalnym regu om, co inne technologie terapeutyczne, jednak specyfika interwencji

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

Konferencja pt.: "Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji

Konferencja pt.: Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji Konferencja pt.: "Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji 1 Wdrażanie zrównoważonego rozwoju wymaga integracji procesu

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Szkolna interwencja profilaktyczna Szkolna interwencja profilaktyczna Program wczesnej interwencji Profilaktyka selektywna Program adresowany do szkół Opracowanie programu

Bardziej szczegółowo

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3

Biznes Plan. Przedsiębiorczość wykład 3 Biznes Plan Przedsiębiorczość wykład 3 Rodzaje biznesplanów Biznesplan Przedsiębiorstwa Przedsięwzięcia (inwestycji) Zasady tworzenia biznesplanów Kompleksowość Długookresowa perspektywa Czytelność Rzetelność

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PC-05 PROGRAM Certyfikacja zgodności z Kryteriami Grupowymi certyfikacja dobrowolna Warszawa, PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Roman Batko Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Uniwersytet Jagiello ski wypracowanie i upowszechnienie najbardziej skutecznej i efektywnej dobrej

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo społeczne

Bezpieczeństwo społeczne Bezpieczeństwo społeczne Potrzeby współczesnego społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa Potrzeba - odczuwany brak czegoś i chęć jego zaspokojenia. W literaturze znana jest hierarchia potrzeb według Maslowa

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kosztami w dziale utrzymania ruchu

Zarządzanie kosztami w dziale utrzymania ruchu Zarządzanie kosztami w dziale utrzymania ruchu Cele szkolenia Zapotrzebowanie na wykwalifikowanych menedżerów zarządzania procesami i kosztami utrzymania ruchu potęguje się wraz ze wzrostem postrzegania

Bardziej szczegółowo

Projekt i etapy jego realizacji*

Projekt i etapy jego realizacji* dr Ewa Lasecka-Wesołowska esołowska,, MGPiPS Projekt i etapy jego realizacji* *Na podstawie materiałó łów w Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich (Lemtech Consulting/RTI) Co to jest projekt Projekt -

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE. 1 Postanowienia ogólne

REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE. 1 Postanowienia ogólne Załącznik do Uchwały Nr 42/VI/2011 Rady Miejskiej w Myślenicach z dnia 31 marca 2011r. REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE 1 Postanowienia ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego CZĘŚĆ I - DANE OSOBOWE (*wypełnienie obowiązkowe) imię i nazwisko*: tel. / faks: e-mail*: wyrażam

Bardziej szczegółowo

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY LEKCJA 3 STRES POURAZOWY Stres pourazowy definicje Stres pourazowy definiuje się jako zespół specyficznych symptomów, które mogą pojawić się po przeżyciu ekstremalnego, traumatycznego zdarzenia. Są to

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego

Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego dr Artur J. Ko uch Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego UR w Krakowie Ka de zorganizowane dzia

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia Eko negocjator

Program szkolenia Eko negocjator Program szkolenia Eko negocjator 1. Pre-test. Przypomnienie o zasad zrównoważonego rozwoju oraz aktów prawnych o dostępie społeczeństwa do informacji 2. Wprowadzenie uczestników w zagadnienia komunikacji

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA HANDEL I REKLAMA W PRAKTYCE PILOTAŻOWY PROGRAM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI Warszawa, dnia 7 kwietnia 2016 r. Poz. 9 ZARZĄDZENIE NR 9 MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia 5 kwietnia 2016 r. w sprawie Karty Audytu Wewnętrznego w Ministerstwie Cyfryzacji

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA Załącznik do Zarządzenia Wójta Gminy Limanowa nr 78/2009 z dnia 10 grudnia 2009 r. REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 Zapytanie ofertowe - Działanie PO IG 8.2 Warszawa, dnia 13.12.2013 r. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 ISTOTNE INFORMACJE O PROJEKCIE: Celem projektu "Wdrożenie zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w latach 2014-2020 - załoŝenia krajowego programu operacyjnego Marcin Łata Dyrektor Departamentu Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr 103/2012 Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 19 czerwca 2012 r. PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO MÓDL SIĘ TAK, JAKBY WSZYSTKO ZALEśAŁO OD

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów KRYMINALISTYKA I METODY ZWALCZANIA PRZESTĘPCZOŚCI NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia STUDIA PODYPLOMOWE

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo