ODSZKODOWANIE ZA ZALANIE GRUNTU PRZEZ WODĘ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ODSZKODOWANIE ZA ZALANIE GRUNTU PRZEZ WODĘ"

Transkrypt

1 Krzysztof Kowalski ODSZKODOWANIE ZA ZALANIE GRUNTU PRZEZ WODĘ Wrocław 2012 r.

2 Copyright by Krzysztof Kowalski Wrocław 2012 Autor Krzysztof Kowalski tel Stan prawny na dzień 1 marca 2012 r. Opublikowane na zasadach licencji Creative Commons 3.0 Polska Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Na tych samych warunkach Dozwolone: - Kopiowanie - Rozpowszechnianie - Odtwarzanie - Wykonywanie - Tworzenie utworów zależnych Autor w żadnym wypadku nie odpowiada na żadnej podstawie prawnej za żadne szczególne, przypadkowe lub następcze szkody wynikłe z wykorzystania utworu. Autor nie składa żadnych zapewnień oraz nie udziela żadnych gwarancji a także wyłącza rękojmię, czy to wyraźną, dorozumianą czy inną, w szczególności dotyczących możliwości korzystania z utworu zgodnie z jego przeznaczeniem, przeznaczenia utworu do konkretnego celu, co do tego, że nie narusza on praw innych osób, braku jawnych lub ukrytych wad, dokładności, występowania lub niewystępowania wad widocznych jak i ukrytych. Grunt i woda.pl

3 WSTĘP Woda jako zjawisko przyrodnicze niewątpliwie posiada wiele walorów. Ożywiając krajobraz naturalny dodaje mu wiele uroku i niepowtarzalności poprzez swoją zmienność. Dodając do tego podstawowe znaczenie wody dla życia biologicznego oraz gospodarczego można stwierdzić, że jest ona niezbędna dla właściwego rozwoju człowieka. Dlatego też ludzie od wieków budowali swoje cywilizacje w pobliżu wód. Niestety niewątpliwe pozytywne cechy wody nie są w stanie zniwelować jej burzliwej natury. Nieprzewidywalność wody, która jest cenna z punktu widzenia walorów krajobrazowych, w ekstremalny wydaniu bywa niekiedy niebezpieczna dla życia, a najczęściej przynosi wymierne straty w mieniu. Powodzie są ostatnio częstym zjawiskiem. Największe zagrożenie z nich wynikające dotyczy mienia znajdującego się w strefie oddziaływania wód. Dotyczy to przede wszystkim terenów położonych w bliskiej odległości od rzek. Bliskie sąsiedztwo nie musi wcale być terminem oznaczającym fizyczną odległość. Może ono również wynikać ze stopnia oddziaływania wody na grunt (na przykład dolinowe tereny zalewowe). Grunty tego typu narażone są na negatywne oddziaływanie wody, do którego zaliczyć można przede wszystkim: zniszczenie mienia znajdującego się na gruncie: budynki, budowle i ich wyposażenie; zniszczenie upraw rolnych, zarówno jednorocznych, jak i wieloletnich plantacji; zdegradowanie uprawnej warstwy gruntu: wymycie humusu, naniesienie materiału skalnego, zamulenie gruntu drobnym materiałem niesionym przez wodę; zabranie gruntu i trwałe pokrycie terenu przez wodę. Straty powodowane przez wodę wynikać mogą z różnych okoliczności faktycznych. Z najważniejszych wymienić można: zalanie gruntu przez wodę podczas powodzi, trwałe zajęcie gruntu przez wodę, zalanie gruntów podczas powodzi w wyniku nieprzestrzegania przepisów ustawy przez właściciela wody lub urządzenia wodnego, zalanie gruntów położonych w polderze przeciwpowodziowym podczas powodzi, zalanie gruntów w wyniku wykonywania pozwolenia wodnoprawnego, zalanie gruntów w wyniku przekroczenia pozwolenia wodnoprawnego, zalanie gruntów w wyniku prowadzenia działalności bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Podstawowym zmartwieniem osób poszkodowanych w któryś z wymienionych sposobów jest to, czy możliwe jest uzyskanie pomocy ze strony administracji publicznej. Celem pomocy jest naturalnie naprawienie szkód. Oprócz interwencyjnego wsparcia państwa podczas powodzi (zasiłki), ewentualnie indywidualnych ubezpieczeń, poszkodowani mogą w niektórych przypadkach liczyć na ustawowe prawo do odszkodowania. Zasady regulujące przyznawanie odszkodowań za działanie wody zawiera ustawa Prawo wodne. W kolejnych rozdziałach omówione zostaną podstawowe przepisy regulujące kwestie ustalania odszkodowań w poszczególny przypadkach wystąpienia szkód z powodu zalania gruntów przez wody. Forma wpisów posiada zwięzły format komentarzy, bez zbędnych opisów ogólnych okoliczności, tak aby ułatwić ich wykorzystanie w praktyce. Grunt i woda.pl 3

4 ZALANIE GRUNTU PRZEZ WODĘ PODCZAS POWODZI 1. Właściciel wody nie nabywa praw do gruntów zalanych podczas powodzi (art. 16 ust. 1 Prawa wodnego). Przyczyną tego jest fakt, że woda powodziowa zalewa grunty zwykle niepokryte wodą, podczas nadzwyczajnych okoliczności hydrologicznych. Takie sytuacje zdarzają się stosunkowo rzadko. Zalanie gruntu trwa krótki czas (godziny, dni), po czym woda w sposób naturalny opuszcza go, powracając do swego koryta. Czasowe zajęcie gruntu przez wodę nie powoduje potrzeby zmiany praw własności mienia. Po ustąpieniu wody dotychczasowy właściciel gruntu może dalej wykonywać nad nim władztwo. 2. Właścicielowi gruntów zalanych podczas powodzi w wyniku działania sił przyrody, co do zasady, nie przysługuje z tego tytułu odszkodowanie od właściciela wody (art. 16 ust. 2 Prawa wodnego). Zalanie gruntu przez wodę powoduje liczne szkody. Niemniej jednak właściciel gruntów nie ma prawa do odszkodowania za zalanie gruntu wodami powodziowymi w sytuacjach normalnych, tj. niezawinionych np. przez właściciela wody lub urządzenia wodnego. TRWAŁE I NATURALNE ZAJĘCIE GRUNTÓW PRZEZ WODĘ 1. Grunt zajęty w sposób naturalny przez wodę płynącą lub wody morskie z mocy prawa staje się własnością właściciela wody (art. 17 ust. 1 Prawa wodnego). Dotychczasowemu właścicielowi gruntu z tytułu utraty własności należy się odszkodowanie na warunkach ustawowych. Do naprawienia szkód, o których mowa w art. 17 stosuje się przepisy art. 188 (art. 185 ust. 1 Prawa wodnego). 2. W sprawie naprawienia szkody ustawa odsyła do przepisów Kodeksu cywilnego (art. 188 ust. 1 Prawa wodnego). W związku z tym, że szkoda na charakter trwały, a własność gruntu przechodzi z mocy prawa na właściciela wody, domyślnie przyjmuje się naprawienie szkody poprzez zapłatę odpowiedniej sumy pieniędzy za utracony grunt odszkodowania (art k.c.). Ponadto do odszkodowania dolicza się koszty sporządzenia projektu rozgraniczenia gruntów pokrytych wodami od gruntów przyległych, o którym mowa w art. 15 ust. 3 Prawa wodnego, o ile zostały one poniesione przez poszkodowanego. Postępowanie w sprawie odszkodowania jest niezależne od utraty własności gruntu, która następuje ex lege i toczy się w trybie odrębnym (wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 stycznia 2009 r., II SA/Kr 794/08). 3. Właściciel wody ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania wody, tj. dające się opisać związkiem przyczynowym następstwa oddziaływania wody na grunt przyległy (art k.c.). Opierając się o normę prawną zawartą w art. 17 ust. 1 Prawa wodnego można stwierdzić, że szkoda obejmuje straty majątkowe powstałe na skutek utraty prawa własności gruntu. Wysokość odszkodowania obejmuje poniesione przez właściciela gruntu straty oraz utracone korzyści, które mógł osiągnąć, gdyby szkoda nie wystąpiła (art k.c.). Odszkodowanie ustala się metodą dyferencyjną, na podstawie rzeczywistego stanu majątku (gruntu) i jego hipotetycznego stanu, gdyby szkoda nie wystąpiła. W tym wypadku odpowiada to porównaniu aktualnej powierzchni gruntu do powierzchni sprzed jego zajęcia przez wodę. Szkoda wynikająca z utraconych korzyści obejmuje wartość prawdopodobnego powiększenie się majątku poszkodowanego, gdyby zajęcie gruntu przez wodę nie nastąpiło (z reguły dotyczy utraconych 4 Grunt i woda.pl

5 pożytków z gruntu). 4. Roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem dwóch lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o zajęciu gruntu przez wodę (art. 188 ust. 2 Prawa wodnego). Warunkiem rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia jest nie tylko zauważenie faktu zajęcia gruntu, ale również posiadanie wiedzy o podmiocie, wobec którego należy skierować roszczenie o naprawienie szkody (jednostka reprezentująca właściciela wody, art. 9 ust. 2 pkt 4 Prawa wodnego). W praktyce często trudno jest ustalić dokładny moment rozpoczęcia biegu przedawnienia ze względu na brak obiektywnych okoliczności, mogących jednoznacznie świadczyć o podjęciu przez właściciela gruntu wiedzy o jego zajęciu przez wodę. ZALANIE GRUNTÓW PRZEZ WODĘ PODCZAS POWODZI W WYNIKU NIEPRZESTRZEGANIA PRZEPISÓW USTAWY PRZEZ WŁAŚCICIELA WODY LUB WŁAŚCICIELA URZĄDZENIA WODNEGO 1. Użyty w ustawie Prawo wodne (art. 16 ust. 3) zwrot mówiący o nieprzestrzeganiu przepisów przez właściciela wody lub urządzenia wodnego nie jest sprecyzowany. Można jednak przypuszczać, na podstawie celowości tego przepisu, że ustawodawca miał na myśli takie nieprzestrzeganie przepisów, które podczas powodzi może powodować zalanie przez wodę gruntów, które w przypadku przestrzegania wspomnianych reguł prawnych, nie zostałyby zalane lub skutki zalania byłyby mniejsze. Mając to na uwadze można wyselekcjonować przepisy Prawa wodnego, które stawiają przed właścicielem wody i właścicielem urządzenia wodnego obowiązki związane z prawidłowym utrzymaniem wód i urządzeń wodnych. W ramach utrzymania wód właściciel wody zobowiązany jest do zachowaniu lub odtworzeniu stanu dna lub brzegów wód oraz do konserwacji lub remontu istniejących budowli regulacyjnych, w celu zapewnienia swobodnego spływu wód oraz lodów, a także właściwych warunków korzystania z wód (art. 22 ust. 1 Prawa wodnego). Ponadto do obowiązków ustawowych właściciela wody, których zaniedbanie może negatywnie wpływać na zachowanie wód podczas powodzi, zaliczyć można: zapewnienie utrzymywania w należytym stanie technicznym koryt cieków naturalnych oraz kanałów, będących w jego władaniu; dbałość o utrzymanie dobrego stanu wód; regulowanie stanu wód lub przepływów w ciekach naturalnych oraz kanałach, stosownie do możliwości wynikających ze znajdujących się na nich urządzeń wodnych oraz warunków hydrologicznych; zapewnienie swobodnego spływu wód powodziowych oraz lodów (art. 26 Prawa wodnego). Przed właścicielem urządzenia wodnego Prawo wodne stawia obowiązek zapewnienia jego obsługi, bezpieczeństwa oraz właściwego funkcjonowania, z uwzględnieniem wymagań wynikających z warunków utrzymywania wód (art. 64 ust. 2 Prawa wodnego). Ze względu na to, że Prawo wodne nie narusza przepisów Prawa budowlanego (art. 62 ust. 2 Prawa wodnego), właściciel urządzenia wodnego obowiązany jest również utrzymywać obiekt oraz użytkować go w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej (art. 61 Prawa budowlanego). Utrzymanie urządzeń wodnych polega na ich eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji (art. 64 ust. 1 Prawa wodnego). Niedopełnienie przez właściciela wody lub urządzenia wodnego obowiązków zawartych w wymienionych przepisach, które stało się przyczyną zalania gruntów przez wody powodziowe, jest podstawą do żądania naprawienia szkody, w oparciu o art. 16 ust. 3 Prawa wodnego. 2. Przepis art. 16 ust. 3 Prawa wodnego nie ma charakteru zawężającego odpowiedzialność właściciela wody lub właściciela urządzenia wodnego za swoje działania lub zaniechania. Przepis ten stwarza wyjątek Grunt i woda.pl 5

6 od zasady sformułowanej w art. 16 ust. 2, która stanowi, że za zalanie gruntów podczas powodzi ich właścicielowi nie przysługuje z tego tytułu odszkodowanie od właściciela wody. Ustawodawca wskazuje literalnie na okres powodzi, w którym właściciel wody lub urządzenia wodnego nie jest całkowicie zwolniony z odpowiedzialności za szkodliwe działanie wód wezbraniowych. W rozumieniu Prawa wodnego powodzią jest czasowe pokrycie przez wodę terenu, który w normalnych warunkach nie jest pokryty wodą, powstałe na skutek wezbrania wody w ciekach naturalnych, zbiornikach wodnych, kanałach oraz od strony morza, powodujące zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej (art. 9 ust. 1 pkt 10 Prawa wodnego). Zatem właściciel wody co do zasady zwolniony jest z odpowiedzialności za szkody spowodowane przez wodę w czasie nadzwyczajnej sytuacji hydrologicznej jaką jest powódź, ale tylko wówczas jeśli dopełnił wszystkich obowiązków nałożonych na niego ustawą Prawo wodne. Podobnie właściciel urządzenia wodnego nie ponosi odpowiedzialności za działanie sił przyrody objawiających się w postaci powodzi, o ile szkody nie są spowodowane jego zaniedbaniami. Z tego też wynika, że w normalnych warunkach hydrologicznych (poza okresami powodzi), odpowiedzialność właściciela wody i właściciela urządzenia wodnego za stan wód i urządzeń jest co najmniej równa, a ustawa nie wyklucza żądania naprawienia szkody w przypadku zalania gruntu w wyniku nieprzestrzegania przez nich przepisów Prawa wodnego. Z braku szczególnych uregulowań żądanie to powinno się odbyć na warunkach ogólnych (art. 415 k.c.). 3. W sprawie naprawienia szkody ustawa odsyła do przepisów Kodeksu cywilnego (art. 188 ust. 1 Prawa wodnego). W tym wypadku nie jest konieczne przeprowadzanie przedsądowego postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 186 ust Przepis art. 16 ust. 3 Prawa wodnego nie wskazuje wyraźnie odpowiedzialnych do naprawienia szkody, tak jak to jest w innych przypadkach (np. art. 17, art. 16 ust. 4 Prawa wodnego). Wynika z tego, że zastosowanie tu ma ogólna zasada, że odpowiada ten kto zawinił (art. 415 k.c.), tj. właściciel wody lub urządzenia wodnego, w zależności do tego, czy szkoda wynikła z nieprzestrzegania przepisów dotyczących wód, czy też urządzeń wodnych. 5. Odpowiedzialność podmiotów ograniczona jest tylko do normalnych (zwykłych) następstw działania wody powodziowej na mienie poszkodowanego (art k.c.). W szczególności dotyczy to zniszczeń materialnych, których przyczyną było zalanie wodą powodziową (straty). Oprócz tego odszkodowanie może obejmować również korzyści, których poszkodowany nie uzyskał w wyniku zalania jego gruntów przez wodę (art k.c.). 6. Związek przyczynowy zachodzący pomiędzy zalaniem gruntów przez wodę, a powstałymi w ten sposób zniszczeniami powinien opierać się o ogólnie przyjętą (obiektywną) wiedzę na temat oddziaływania wody na grunt i rzeczy ruchome. Pomocą w ocenie występowania związku przyczynowego jest test condicio sine qua non, który polega na badaniu każdego indywidualnego skutku działania wody powodziowej, pod kątem jego wystąpienie w sytuacji, gdyby woda nie zalała gruntu. Kolejnym krokiem powinno być wyselekcjonowanie tych skutków, które posiadają rzeczywisty związek z zalaniem gruntu przez wodę. Kryterium selekcji stanowi normalność następstw, która w teorii zachodzi wówczas, gdy w danym układzie stosunków i warunków oraz w zwyczajnym biegu rzeczy, bez zaistnienia szczególnych okoliczności, skutek jest normalnym następstwem tego rodzaju zdarzeń. Ujmując to inaczej, prawdopodobieństwo wystąpienia danego skutku (szkody) zwiększa się każdorazowo z wystąpieniem zdarzenia (powodzi). Badanie prawdopodobieństwa wykonuje się w dwóch sytuacjach, gdy powódź występuje i w czasie normalnych stanów wody. Normalne następstwa powodzi to takie, których prawdopodobieństwo wystąpienia rośnie każdorazowo podczas powodzi. Ocenę relacji przyczynowej wykonuje się w oparciu o wiedzę teoretyczną (badania naukowe), doświadczenia praktyczne (statystykę), wiedzę powszechną (doświadczenia życiowe). 6 Grunt i woda.pl

7 7. W ocenie normalnych następstwa działania wody powodziowej na zalany grunt, w przypadku o którym mowa, należy uwzględnić charakter normatywny odpowiedzialności. Z analizy przepisów Prawa wodnego (art. 22 ust. 1, art. 26, art. 64 ust. 2) wynika, że odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez wodę podczas powodzi, jaką ponosi właściciel wody lub właściciel urządzenia wodnego, wynika w głównej mierze z zaniechania, a w mniejszym stopniu z działania. Zaniechanie w tym wypadku dotyczy niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków nałożonych na wspomniane podmioty przez ustawę. Mowa tu np. o utrzymaniu wód i urządzeń wodnych w stanie pozwalającym na swobodny spływ wód powodziowych lub regulowaniu stanu wód za pomocą urządzeń wodnych do tego przystosowanych. W takim wypadku zaniechane działania to takie, których podjęcie każdorazowo zmniejszałoby lub wyłączałoby prawdopodobieństwo wystąpienia skutków powodzi w danym przypadku. 8. Roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem dwóch lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o zalaniu gruntu przez wodę (art. 188 ust. 2 Prawa wodnego). Warunkiem rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia jest nie tylko zauważenie faktu zalania gruntu, ale również posiadanie wiedzy o podmiocie, wobec którego należy skierować roszczenie o naprawienie szkody (organ lub jednostka wykonująca uprawnienia właściciela w stosunku do wody lub właściciel urządzenia wodnego). 9. Uprawnionym do dochodzenia naprawienia szkody jest właściciel nieruchomości. Prawo wodne rozciąga stosowanie przepisów dotyczących właścicieli również na posiadaczy samoistnych i użytkowników wieczystych (art. 9 ust. 2 pkt 3). Tak skonstruowane przepisy nie pozwalają uznać posiadaczy gruntu na podstawie innych tytułów (np. posiadaczy zależnych) za podmioty uprawnione do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 16 ust. 3 Prawa wodnego. Uznanie osób innych niż właściciele (ew. posiadacze samoistni, użytkownicy wieczyści) za podmioty uprawnione do odszkodowania byłoby sprzeczne z ustawą (wyrok SA w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2008 r. - I ACa 433/08). 10. W ocenie kryteriów wypełniających przesłankę nieprzestrzegania przepisów prawa niejednoznaczna jest kwestia pozwolenia wodnoprawnego. Czy działanie z przekroczeniem pozwolenia wodnoprawnego lub podejmowane bez jego uzyskania można zakwalifikować jako nieprzestrzeganie przepisów prawa w rozumieniu art. 16 ust. 3 Prawa wodnego? Nie ma na to jednoznacznej odpowiedzi. W istocie działalność wbrew przepisom regulującym szczególne korzystanie z wód jest niewątpliwie działaniem z naruszeniem przepisów prawa. Wątpliwość powstaje przy ocenie celowości przepisu art. 16 ust. 3, który mówi o zachowaniu właściciela wody i urządzenia wodnego, mającego wpływ na szkody powstałe podczas powodzi. W tym kontekście na pierwszy plan wysuwają się niewątpliwie naruszenia prawa związane z zaniedbaniami podmiotów odpowiedzialnych za utrzymanie wód i urządzeń wodnych, które są przyczyną powstania szkód. Mając to na uwadze można również wyselekcjonować takie naruszenia prawa, które objęte są obligatoryjnie pozwoleniem wodnoprawnym. Wątpliwość budzi to czy sam fakt prowadzenia działalności bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego jest wystarczającą przesłanką do dochodzenia roszczeń w oparciu o art. 16 ust. 3 Prawa wodnego. Odpowiedź na to pytanie wydaje się jednak nie mieć dużego znaczenia, gdyż roszczeń z tego tytułu można dochodzić na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (wyrok SN z dnia 4 września 1979 r., II CR 253/79, z dnia 18 marca 2005 r., II CK 559/04). ZALANIE GRUNTÓW POŁOŻONYCH W POLDERZE PRZECIWPOWODZIOWYM PODCZAS POWODZI 1. Poldery przeciwpowodziowe są to urządzenia wodne służące magazynowaniu nadmiaru wody Grunt i woda.pl 7

8 powodziowej. Ich celem jest obniżenie stanu wody w korycie cieku podczas kulminacji fali powodziowej. Poldery zwykle obejmują obszary zlokalizowane za wałem przeciwpowodziowym, których naturalne ukształtowanie pozwala na magazynowanie wody (duża pojemność, naturalny odpływ wody). Na tereny przeznaczone na poldery przeciwpowodziowe zwykle wybiera się obszary doliny cieku o najmniejszym zagospodarowaniu, użytkowanie rolniczo, tak aby straty wynikłe z ich ewentualnego zalania były jak najmniejsze. 2. Dochodzenie naprawienia szkody w przypadku zalania gruntów w polderze nie jest możliwe wyłącznie po faktycznym zaistnieniu więzi kauzalnej pomiędzy zalaniem gruntu przez wodę, a powstaniem skutków powodujących szkodę. Ustawodawca w tym wypadku wprowadził zależność mocą normy prawnej (art. 16 ust. 4 Prawa wodnego), warunkując możliwość dochodzenia odszkodowania od istnienia dwóch przesłanek normatywnych. Pierwsza dotyczy okresu w jakim odpowiedzialność za powstałe szkody ponosi właściciela wody, tj. powodzi. Druga zaś dotyczy faktycznego położenia gruntu w granicach polderu przeciwpowodziowego. O ile nie stanowi większego problemu ustalenie ram czasowych ograniczających związek kauzalny (ustawodawca definiuje powódź w art. 9 ust. 1 pkt 10), o tyle wskazanie prawidłowych ram przestrzennych może nieść pewne komplikacje. Ustawodawca nie zawarł w Prawie wodnym definicji polderu przeciwpowodziowego, jedynie zalicza te urządzenia do budowli przeciwpowodziowych (art. 9 ust. 1 pkt 1a) i urządzeń wodnych (art. 9 ust. 1 pkt 19). Pozwala to wysnuć tezę, że poldery przeciwpowodziowe służą kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich, realizując zadania ochrony przeciwpowodziowej, tj. w szczególności: racjonalne retencjonowanie wód oraz użytkowanie budowli przeciwpowodziowych (art. 88k pkt 2 Prawa wodnego). Nie można zatem założyć, że grunty położone w granicach dowolnego polderu podlegają ochronie od zalania wodą, o której mowa w art. 16 ust. 4 Prawa wodnego. Istnieją bowiem poldery, których funkcja nie jest związana z ochroną przed powodzią. Przykładowo można wymienić urządzenia powstałe w celu zintensyfikowania rolniczego wykorzystania gruntów położonych w dolinach cieków, które okresowo zalewane są wodami powodziowymi. W celu odizolowania upraw rolnych od zalania wodą mogły one zostać odgrodzone wałem przeciwpowodziowym, tworząc polder o funkcji zgoła odmiennej od przeciwpowodziowej. Poldery takie również mogą podlegać zalaniu w przypadku wystąpienia pewnego stanu wody (zwykle wyjątkowo dużego), tak aby ochronić położone niżej tereny przed nadmiernymi zniszczeniami. Ustalenie funkcji jaką pełni dany polder powinno się dokonać na podstawie badania materiałów archiwalnych, dokumentujących przyczyny powstania urządzenia. W wypadku, gdy polder nie pełni funkcji przeciwpowodziowej nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 16 ust. 4, a tym samym odszkodowanie nie należy się (wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2011 r., IV SA/Wa 793/11 - nieprawomocny). 3. Istotnym zagadnieniem w omawianej sprawie jest dowiedzenie, że grunty na których wystąpiła szkoda fizycznie znajdują się na obszarze polderu przeciwpowodziowego, tzn. w przestrzeni podlegającej zalaniom wodami w wyniku normalnego działania urządzenia. W tym zakresie pomocne mogą być nie tylko materiały dokumentujące budowę polderu, ale również operat wodnoprawny lub instrukcja gospodarowania wodami, sporządzone na etapie uzyskiwania pozwolenia wodnoprawnego na użytkowanie polderu. W praktyce zadanie to polega na określeniu gruntów zalewanych po uruchomieniu polderu i zbadaniu, czy w ich granicach znajduje się ewidencyjna działka gruntu, na której wystąpiła szkoda. 4. Uprawnionym do dochodzenia naprawienia szkody jest właściciel nieruchomości. Prawo wodne rozciąga stosowanie przepisów dotyczących właścicieli również na posiadaczy samoistnych i użytkowników wieczystych (art. 9 ust. 2 pkt 3). Tak skonstruowane przepisy niepozwalają uznać posiadaczy gruntu na podstawie innych tytułów (np. posiadaczy zależnych) za podmioty uprawnione do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 16 ust. 4 Prawa wodnego. Uznanie osób innych niż właściciele (ew. posiadacze samoistni, użytkownicy wieczyści) za podmioty uprawnionego do odszkodowania byłoby sprzeczne z ustawą (wyrok SA w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2008 r., I ACa 433/08). 8 Grunt i woda.pl

9 5. Roszczenie o naprawienie szkody musi być dochodzone w pierwszej kolejności w postępowaniu administracyjnym (art. 186 ust. 1 i 3 Prawa wodnego). Droga sądowa przed sądem powszechnym możliwa jest dopiero po wyczerpaniu trybu administracyjnego (art. 186 ust. 4 Prawa wodnego, uchwała SN z dnia 4 czerwca 2004 r., III CZP 27/04, wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2004 r., IV SA 2007/03). Dopuszczalne jest również skierowanie sprawy na drogę sądową, jeżeli organ zobowiązany do wydania w tej sprawie decyzji, nie wydał jej w terminie trzech miesięcy od złożenia żądania przez poszkodowanego (art. 186 ust. 4 Prawa wodnego). Postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek poszkodowanego, a organem właściwym do rozpatrzenia wniosku jest właściwy marszałek województwa (art. 186 ust. 3 Prawa wodnego). Gdy żądanie strony nie podlega rozstrzygnięciu co do istoty, w oparciu o materialnoprawną podstawę wniosku, organ umarza postępowanie. W takim wypadku wnioskodawca ma prawo, w trybie administracyjnoprawnym, wnieść odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 sierpnia 2010 r., II SA/Gl 386/10). Wnioskodawcy przysługują również inne środki zaskarżenia przewidziane prawem, np. skarga na bezczynność organu (wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 maja 2010 r., III SAB/Lu 4/10). Prawo poszkodowanego do skierowania sprawy na drogę sądową po trzech miesiącach od złożenia wniosku nie ogranicza prawa dochodzenie odszkodowania w trybie administracyjnym, a organu nie zwalnia z obowiązku wydania decyzji, nawet jeżeli miałaby to być decyzja odmowna (wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 maja 2010 r., III SAB/Lu 4/10). Inaczej interpretuje taką sytuację NSA w wyroku z dnia 25 listopada 2011 r. (II OSK 2005/11), który brak rozstrzygnięcia organu co do meritum sprawy uznaje za wystarczającą przesłankę do otwarcia drogi sądowej przed sądem powszechnym, niezależnie od tego czy minął ustawowy termin trzech miesięcy od złożenia wniosku. Wysokość odszkodowania ustala organ w drodze decyzji. Gdy merytoryczna ocena żądania, przeprowadzona po analizie stanu faktycznego i zgromadzonych dowodów, nie daje podstaw do uznania żądania, organ odmawia ustalenia odszkodowania (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 grudnia 2011 r., IV SA/Wa 1532/11). Decyzja ustalająca odszkodowanie (jak i odmawiająca ustalenia odszkodowania) jest niezaskarżalna w toku administracyjnego postępowania instancyjnego, a stronie niezadowolonej z ustalonego odszkodowania przysługuje droga sądowa przed sądem powszechnym (art. 186 ust. 3 i 4 Prawa wodnego). W tym zakresie postępowanie sądowoadministracyjne jest wyłączone (postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2006 r., II SA/Bd 1086/06). Stroną niezadowoloną może być zarówno poszkodowany, jak i zobowiązany decyzją do naprawienia szkody właściciel wody. Wystąpienie strony niezadowolonej na drogę sądową nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 186 ust. 5 Prawa wodnego). W wypadku uprawomocnienia się wydanego przez sąd wyroku w sprawie odszkodowania, organ powinien stwierdzić wygaśnięcie wydanej wcześniej decyzji z powodu jej bezprzedmiotowości na podstawie art pkt 1 k.p.a. Gdy zaś postępowanie administracyjne nie zostanie zakończone do wydania wyroku, zachodzi przesłanka do jego umorzenia na podstawie art k.p.a. 6. Organ administracji ustala w drodze decyzji odszkodowanie, którego zadaniem jest naprawienie szkody powstałej w wyniku zalania gruntów położonych w polderze przeciwpowodziowym. Ustawa nie narzuca formy odszkodowania, ale użyte w art. 186 ust. 3 ustawy sformułowanie "ustala wysokość odszkodowania" wskazuje wyraźnie na formę pieniężną (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2011 r., IV SA/Wa 661/11). Zalanie gruntów podczas powodzi może powodować szerokie spektrum szkód, jednak ustawodawca ograniczył odpowiedzialność jedynie do wysokości strat poniesionych przez poszkodowanego (art. 186 ust. 2 Prawa wodnego). Jest to wyjątek ustawowy, o którym mowa w art k.c., wykluczający odpowiedzialność właściciela wody za ewentualne nieosiągnięte korzyści, wynikłe wskutek poniesionych strat. Odpowiedzialność właściciela wody ograniczona jest tylko do normalnych (zwykłych) następstw działania wody powodziowej na mienie poszkodowanego (art k.c.). W szczególności dotyczy to zniszczeń materialnych, których przyczyną było zalanie wodą powodziową. W większości grunty położone na terenach polderów przeciwpowodziowych użytkowane są rolniczo, zatem straty dotyczą upraw, z tym że wysokość odszkodowania jest ograniczona do wysokości faktycznych zniszczeń w uprawach, według ich Grunt i woda.pl 9

10 stanu z dnia zalania wodą. Strata bowiem obejmuje rzeczywisty uszczerbek w majątku poszkodowanego należącym do niego w chwili zdarzenia. Ustalenie wysokości straty wykonuje się porównując rzeczywisty stan majątku z jego stanem hipotetycznym, jaki istniałby, gdyby do zalania gruntu nie doszło. W związku z tym, jeżeli uprawy rolne nie zostały zniszczone w fazie plonowania, strata obejmuje nakłady poniesione na uprawę do momentu jej zniszczenia (zabiegi mechaniczne związane z uprawą, materiał siewny, opryski, nawozy, inne środki i zabiegi pielęgnacyjne). Ustalenie odszkodowania według teoretycznego plonu jaki mógłby zostać osiągnięty, gdyby do zniszczenia upraw nie doszło, jest niezgodny z ustawą, gdyż obejmuje również utracone korzyści. Zatem uwzględnia majątek, który poszkodowany uzyskałby, gdyby zalanie gruntów nie nastąpiło. Natomiast naprawienie szkody może dotyczyć wyłącznie szkód już poniesionych nie zaś przewidywanych w przyszłości (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2011 r., IV SA/Wa 661/11). 7. Ze względu na brak szczególnych uregulowań w Prawie wodnym dotyczących przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody z tytułu zalania gruntów położonych w polderze przeciwpowodziowym, można przyjąć na podstawie przepisów ogólnych, że ulega ono przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (właściwa jednostka zarządzająca wodami). Termin ten nie może być jednak dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (art k.c.). ZALANIE GRUNTÓW W WYNIKU WYKONYWANIA POZWOLENIA WODNOPRAWNEGO 1. Pozwolenie wodnoprawne jest aktem administracyjnym o charakterze konstytutywnym, wydawanym w formie decyzji, nadającym podmiotowi uprawnienia m. in. do szczególnego korzystania z wód, o którym mowa w art. 37 Prawa wodnego, a także innych celów wymienionych w art. 122 ust. 1 Prawa wodnego. Pozwolenie wodnoprawne wydaje się również na budowę urządzeń wodnych oraz szczególne korzystanie z wód przy ich pomocy. W pozwoleniu ustala się cel i zakres korzystania z wód, warunki wykonywania uprawnienia oraz obowiązki niezbędne ze względu na ochronę zasobów środowiska, a także interesów ludności i gospodarki. W zakresie ochrony interesów osób trzecich określa się obowiązki wobec narażonych na szkody w związku z wykonywaniem pozwolenia (art. 128 ust. 1 Prawa wodnego). 2. Prawo wodne nie daje wprost dyspozycji nakazującej wypłatę odszkodowania dla osób poszkodowanych w wyniku wykonywania pozwolenia wodnoprawnego, tak jak ma to miejsce w wypadku innych szkód (vide art. 16 ust. 3 i 4, art. 28 ust. 3, etc.). Niemniej jednak z wymowy niektórych przepisów można wywnioskować, że prawo do odszkodowania w takim wypadku przysługuje. Wniosek taki można wyciągnąć z przepisów nieobowiązującej ustawy Prawo wodne z 1962 r. (art. 51 ust. 1 i 4) oraz ustawy Prawo wodne z 1974 r. (art. 25 ust. 3 i 6). W przepisach tych mowa, że jeżeli szczególne korzystanie z wód lub urządzeń wodnych powoduje negatywne skutki dla ludności, w pozwoleniu wodnoprawnym zobowiązuje się zakład do wykonania urządzeń zapobiegających powstawaniu szkód w środowisku. Jeżeli zaś wykonanie takich urządzeń nie jest możliwe wydanie pozwolenia może nastąpić m. in. pod warunkiem nałożenia na zakład obowiązku wypłaty odszkodowania. W obecnej ustawie nie ma przepisów o tak jednoznacznym brzmieniu. Jednak wśród elementów, które powinno zawierać pozwolenie wodnoprawne ustawa wskazuje m. in. obowiązki względem interesu ludności, realizowane np. przez wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub podejmowanie działań ograniczających negatywne oddziaływanie na środowisku (art. 128 ust. 1). Z treści art. 186 ust. 3 wywnioskować można zaś, że skoro jednym z właściwych organów do ustalenia odszkodowania jest m. in. organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego, jeżeli szkoda jest 10 Grunt i woda.pl

11 następstwem pozwolenia wodnoprawnego, to niewątpliwie istnieje prawo do dochodzenie takiego. 3. Odpowiedzialność podmiotu legitymującego się pozwoleniem wodnoprawnym za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej opiera się na przepisach Prawa wodnego, gdy szkoda jest wynikiem realizacji tego pozwolenia, a więc gdy do jej powstania dochodzi przy prowadzeniu działalności zgodnie z warunkami udzielonego pozwolenia. Natomiast w sytuacji, gdy szkoda jest wynikiem bezprawnego działania polegającego na realizacji pozwolenia niezgodnie z jego treścią, a więc niedotrzymania jego warunków a nie jego realizacji, dla jej dochodzenia właściwy jest tryb cywilnoprawny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1979 r., II CR 253/79 lub z dnia 28 lutego 2008 r., III CSK 252/07). Zgodnie z ustawą Prawo wodne do naprawienia szkód stosuje się przepisy art (art. 185 ust. 1), które są właściwe do likwidacji szkód spowodowanych przez podmioty działające na podstawie pozwoleń wodnoprawnych, z zachowaniem ich treści. Odrębne stanowisko w tej sprawie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 listopada 2011 r. (II OW 88/11), w którym uznał szkody wynikające z niewykonania obowiązków zamieszczonych w pozwoleniu wodnoprawnym w zakresie nieusunięcia zatorów lodowych w strefie piętrzenia stopnia wodnego, za będące konsekwencją pozwolenia. Jak więc widać ustalenie prawnej kwalifikacji szkody w kontekście postanowień zawartych w pozwoleniach wodnoprawnych nie jest proste i wymaga indywidualnego traktowania. 4. Roszczenie o naprawienie szkody musi być dochodzone w pierwszej kolejności w postępowaniu administracyjnym (art. 186 ust. 1 i 3 Prawa wodnego). Droga sądowa przed sądem powszechnym możliwa jest dopiero po wyczerpaniu trybu administracyjnego (art. 186 ust. 4 Prawa wodnego, uchwała SN z dnia 4 czerwca 2004 r., III CZP 27/04, wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2004 r., IV SA 2007/03). Dopuszczalne jest również skierowanie sprawy na drogę sądową, jeżeli organ zobowiązany do wydania w tej sprawie decyzji, nie wydał jej w terminie trzech miesięcy od złożenia żądania przez poszkodowanego (art. 186 ust. 4 Prawa wodnego). Postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek poszkodowanego, a organem właściwym do rozpatrzenia wniosku jest organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego, w wyniku wykonywania którego szkoda powstała (art. 186 ust. 3 Prawa wodnego). Gdy żądanie strony nie podlega rozstrzygnięciu co do istoty, w oparciu o materialnoprawną podstawę wniosku, organ umarza postępowanie. W takim wypadku wnioskodawca ma prawo, w trybie administracyjnoprawnym, wnieść odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 sierpnia 2010 r., II SA/Gl 386/10). Wnioskodawcy przysługują również inne środki zaskarżenia przewidziane prawem, np. skarga na bezczynność organu (wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 maja 2010 r., III SAB/Lu 4/10). Prawo poszkodowanego do skierowania sprawy na drogę sądową po trzech miesiącach od złożenia wniosku nie ogranicza prawa dochodzenie odszkodowania w trybie administracyjnym, a organu nie zwalnia z obowiązku wydania decyzji, nawet jeżeli miałaby to być decyzja odmowna (wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 maja 2010 r. - III SAB/Lu 4/10). Inaczej interpretuje taką sytuację NSA w wyroku z dnia 25 listopada 2011 r. (II OSK 2005/11), który brak rozstrzygnięcia organu co do meritum sprawy uznaje za wystarczającą przesłankę do otwarcia drogi sądowej przed sądem powszechnym, niezależnie od tego czy minął ustawowy termin trzech miesięcy od złożenia wniosku. Wysokość odszkodowania ustala organ w drodze decyzji. Gdy merytoryczna ocena żądania, przeprowadzona po analizie stanu faktycznego i zgromadzonych dowodów, nie daje podstaw do uznania żądania, organ odmawia ustalenia odszkodowania (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 grudnia 2011 r., IV SA/Wa 1532/11). Decyzja ustalająca odszkodowanie (jak i odmawiająca ustalenia odszkodowania) jest niezaskarżalna w toku administracyjnego postępowania instancyjnego, a stronie niezadowolonej z ustalonego odszkodowania przysługuje droga sądowa przed sądem powszechnym (art. 186 ust. 3 i 4 Prawa wodnego). W tym zakresie postępowanie sądowoadministracyjne jest wyłączone (postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2006 r., II SA/Bd 1086/06). Stroną niezadowoloną może być zarówno poszkodowany, jak i zobowiązany decyzją do naprawienia szkody. Wystąpienie strony niezadowolonej na drogę sądową nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 186 ust. 5 Prawa wodnego). W wypadku uprawomocnienia się wydanego przez sąd wyroku w sprawie odszkodowania, organ powinien Grunt i woda.pl 11

12 stwierdzić wygaśnięcie wydanej wcześniej decyzji z powodu jej bezprzedmiotowości na podstawie art pkt 1 k.p.a. Gdy zaś postępowanie administracyjne nie zostanie zakończone do wydania wyroku, zachodzi przesłanka do jego umorzenia na podstawie art k.p.a. 5. Obowiązujące przepisy nie regulują tego, czy aby dochodzić odszkodowania w trybie administracyjnym, szkoda będąca wynikiem wykonywania pozwolenia wodnoprawnego musi powstać w okresie jego ważności. Taka możliwość istnieje również po jego wygaśnięciu. Dla wyznaczenie organu właściwego do ustalenia odszkodowania za szkodę wynikłą z korzystania z wód istotne jest to, czy szkoda ta jest następstwem udzielonego wcześniej pozwolenia wodnoprawnego, chociażby powstałego już po jego wygaśnięciu, czy nie wiąże się z takim pozwoleniem (wyrok NSA z dnia 28 września 2006 r., II OW 25/06, i z dnia 30 października 2008 r., II OW 52/08). Wniosek z tego, że w wypadku wystąpienia szkody będącej wynikiem działalności prowadzonej na podstawie pozwolenia wodnoprawnego, które wygasło, stosuje się zasady takie same, jak gdyby było ono dalej w mocy. Zatem ważne są tu skutki działalności regulowanej aktem administracyjnym, a nie jego moc prawna. Organem właściwym do ustalenia odszkodowania jest organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego na korzystanie z wód w sposób zgodny z tym zawartym w wygasłym akcie. 6. Do naprawienia szkody obowiązany jest ten, kto ją wyrządził, tj. podmiot wykonujący postanowienia pozwolenia wodnoprawnego. Ustawa nie narzuca formy odszkodowania, ale użyte w art. 186 ust. 3 ustawy sformułowanie "ustala wysokość odszkodowania" wskazuje wyraźnie na formę pieniężną (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2011 r., IV SA/Wa 661/11).Odpowiedzialność ta ograniczona jest tylko do normalnych (zwykłych) następstw działania na mienie poszkodowanego (art k.c.). W szczególności dotyczy to zniszczeń materialnych (straty). Ustawodawca ograniczył odpowiedzialność podmiotów jedynie do wysokości strat poniesionych przez poszkodowanego (art. 186 ust. 2 Prawa wodnego). Jest to wyjątek ustawowy, o którym mowa w art k.c., wykluczający odpowiedzialność za ewentualne nieosiągnięte korzyści, wynikłe wskutek poniesionych strat. Naprawienie szkody nie może dotyczyć strat przewidywanych w przyszłości (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2011 r., IV SA/Wa 661/11). 7. Związek przyczynowy zachodzący pomiędzy wykonywaniem pozwolenia wodnoprawnego, a powstałymi w ten sposób zniszczeniami bywa trudny do zdefiniowania. Pomocą w ocenie występowania związku przyczynowego jest test condicio sine qua non, który polega na badaniu każdego indywidualnego skutku prowadzonej działalności, pod kątem jego wystąpienie w sytuacji, gdyby nie była ona prowadzona. Zatem należy zbadać, czy działania podejmowane przez podmiot, mieszczące się w granicach ustalonych przez pozwolenie wodnoprawne, powodują negatywne skutki na mieniu innych osób. Przykładowo piętrzenie jazem na wysokość ustaloną w pozwoleniu powoduje podtapianie gruntów przyległych do cieku. Kolejnym krokiem powinno być wyselekcjonowanie tych skutków, które posiadają rzeczywisty związek z prowadzoną przez podmiot działalnością. Kryterium selekcji stanowi normalność następstw, tzn. prawdopodobieństwo wystąpienia danego skutku (szkody) zwiększa się każdorazowo z podejmowanym działaniem. Badanie prawdopodobieństwa wykonuje się w dwóch sytuacjach, gdy działalność jest i nie jest prowadzona na zasadach ustalonych w pozwoleniu wodnoprawnym. Normalne następstwa to takie, których prawdopodobieństwo wystąpienia rośnie wraz z podjęciem działania. Ocenę relacji przyczynowej wykonuje się w oparciu o wiedzę teoretyczną (badania naukowe, opinie techniczne), doświadczenia praktyczne (statystykę, opinie eksperckie), wiedzę powszechną (doświadczenia życiowe). 12 Grunt i woda.pl

13 ZALANIE GRUNTÓW W WYNIKU PRZEKROCZENIA POZWOLENIA WODNOPRAWNEGO 1. Pozwolenie wodnoprawne jest aktem administracyjnym regulującym zasady szczególnego korzystania z wód. W pozwoleniu tym określa się m. in. rodzaj działalności oraz jej zakres, wyrażony przez parametry techniczne. Ponadto w decyzji określa się prawa i obowiązki podmiotów korzystających z wód, niezbędne do zachowania bezpieczeństwa, równowagi ekologicznej, oraz uszanowania praw innych osób. Pozwolenie wodnoprawne jest aktem mającym na celu zapewnienie ładu w korzystaniu z wód. Podejmowanie działalności, o których mowa w art. 122 ust. 1 Prawa wodnego, bez wymaganego pozwolenia lub wykonywanie ich w sposób wykraczający poza warunki w nim wskazane, jest niezgodne z prawem. Działalność tego typu ma charakter wykroczenia w rozumieniu przepisów prawnokarnych. 2. Jeśli szkoda wywołana została niewłaściwym, bezprawnym zachowaniem, polegającym na realizacji uprawnienia wodnoprawnego niezgodnie z jego treścią lub w sposób wykraczający poza granice pozwolenia, to do wywołanej w ten sposób szkody dochodzi wskutek niedotrzymania warunków pozwolenia, a nie w związku z jego realizacją. Odpowiedzialność zobowiązanego za taką szkodę nie opiera się na przepisach Prawa wodnego, lecz wynika z przepisów Kodeksu cywilnego o czynach niedozwolonych i podlega rozpoznaniu w postępowaniu sądowym na podstawie tych przepisów (wyrok SN z dnia 4 września 1979 r., II CR 253/79, z dnia 18 marca 2005 r., II CK 559/04). Za działanie niezgodne z treścią lub wykraczające poza granice pozwolenia wodnoprawnego można uznać takie, na które co do istoty podmiot posiada zezwolenie (np. piętrzenie i pobór wody), ale przekracza ustalone granice ich parametrów (np. poziom piętrzenia, ilość pobieranej wody) lub prowadzi dodatkową działalność, która nie mieści się w ramach posiadanego pozwolenia. Ponadto za działanie niezgodne z pozwoleniem należy uznać również zaniechanie obowiązków wobec innych osób (np. zapewnienie określonej ilości wody podmiotom współkorzystającym) lub niewykonanie czynności mających zapobiegać szkodom w środowisku. Odrębne stanowisko w tej sprawie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 listopada 2011 r. (II OW 88/11), w którym uznał szkody wynikające z niewykonania obowiązków zamieszczonych w pozwoleniu wodnoprawnym, dotyczących nieusunięcia zatorów lodowych w strefie piętrzenia stopnia wodnego, za będące jego następstwem. Wniosek z tego, że należy indywidualnie badać każdą działalność pod kątem jej umocowania w treści pozwolenia. 3. Odpowiedzialnym za naprawienie szkody jest podmiot, z winy którego ona wystąpiła (art 415 k.c.), tj. wykonujący działania niezgodne z pozwolenia wodnoprawnym lub wykraczające poza jego delegację. Odpowiedzialność ograniczona jest tylko do normalnych (zwykłych) następstw działania (art k.c.). W szczególności dotyczy to zniszczeń materialnych, których przyczyną było działanie niedozwolone (straty). Oprócz tego odszkodowanie może obejmować korzyści, których poszkodowany nie uzyskał w wyniku wyrządzonej szkody (art k.c.). 4. Zastosowanie przepisów cywilnych do dochodzenia roszczeń eliminuje ograniczenia przewidziane w art. 186 Prawa wodnego, w tym konieczność wyczerpania administracyjnego trybu postępowania przed wystąpieniem na drogę sądową (art. 186 ust. 3) oraz ograniczenie odszkodowania jedynie do poniesionych przez poszkodowanego strat (art. 186 ust. 2). Przepisy te i ograniczenia w nich zawarte nie mają zastosowania do szkód wyrządzonych czynem niedozwolonym. Grunt i woda.pl 13

14 5. Roszczenie o naprawienie szkody z tytułu czynu niedozwolonego jakim jest działalność z przekroczeniem pozwolenia wodnoprawnego, ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być jednak dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (art k.c.). ZALANIE GRUNTÓW W WYNIKU PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI BEZ WYMAGANEGO POZWOLENIA WODNOPRAWNEGO 1. Zagadnienie prowadzenia działalności w zakresie korzystania z wód bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego w swej istocie podobne jest do działania z przekroczeniem tegoż. Wykonywanie działalności bez pozwolenia wodnoprawnego, która powoduje szkody jest czynem niedozwolonym, i jako taki podlega regulacjom przepisów cywilnych (art. 415 k.c.). 2. Wykonywanie działalności bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub z jego przekroczeniem jest wykroczeniem w rozumieniu przepisów prawnokarnych i podlega karze aresztu, ograniczenia wolności, lub grzywny (art. 192 ust. 1 i art. 195 Prawa wodnego). PODSUMOWANIE Przedstawione sposoby naprawiania szkód, wynikających z przepisów Prawa wodnego i korzystania z wód oraz zasad ich indemnizacji, stanowią jedynie szkic postępowań. Każdy przypadek szkody jest indywidualną sprawą będącą następstwem wyjątkowych okoliczności faktycznych oraz prawnych. Stąd też każdy powinien podlegać szczegółowej ocenie prawnej, w celu zbadania okoliczności faktycznych i wyboru właściwej drogi prawnej zmierzającej do skutecznego naprawienia szkody. Z praktyki wynika, że często okoliczności faktyczno-prawne nakładają się utrudniając jednoznaczne wskazanie przesłanki uzasadniającej wybór właściwego trybu postępowania. Niewłaściwa ocena prawna okoliczności faktycznych może powodować nieważność podjętych kroków, łącznie z przyznanym odszkodowaniem. Poniżej zestawiono w tabelarycznym układzie poszczególne okoliczności faktyczne, wraz z podstawowym opisem postępowania w danym przypadku. 14 Grunt i woda.pl

15 Zestawienie okoliczności powodujących szkody związane z zalaniem gruntów przez wodę Podstawa faktyczna Okoliczności faktyczne Podstawa prawna Zalanie gruntu przez wodę podczas powodzi Trwałe i naturalne zajęcie gruntów przez wodę płynącą Zalanie gruntów przez wodę podczas powodzi w wyniku nieprzestrzegania przepisów ustawy przez właściciela wody lub właściciela urządzenia wodnego Zalanie gruntów położonych w polderze przeciwpowodziowym podczas powodzi Wykonywanie pozwolenia wodnoprawnego Niewłaściwe wykonywanie pozwolenia wodnoprawnego Działanie bez pozwolenia wodnoprawnego Czasowe zalanie gruntu wodami wezbraniowymi podczas powodzi, bez jego trwałego zajęcia. Trwałe zajęcie przez wodę płynącą gruntu przyległego do cieku, niebędącego własnością właściciela wody Czasowe zalanie gruntu wodami wezbraniowymi podczas powodzi, bez jego trwałego zajęcia, które nastąpiło z powodu nieprzestrzegania przepisów Prawa wodnego przez właściciela wody lub właściciela urządzenia wodnego Czasowe zalanie gruntu położonego na obszarze polderu przeciwpowodziowego wodami wezbraniowymi podczas powodzi, będące wynikiem normalnego działania urządzenia wodnego. Wykonywanie pozwolenia wodnoprawnego w sposób zgody z jego treścią, ale powodujący szkody. Wykonywanie pozwolenia wodnoprawnego w sposób niezgodny z jego treścią, (lub prowadzenie działalności wykraczającej poza pozwolenie wodnoprawne) powodujący szkody. Wykonywanie działalności bez pozwolenia wodnoprawnego, która powoduje szkody. art. 16 ust. 2 Prawa wodnego art. 17 Prawa wodnego art. 16 ust. 3 Prawa wodnego art. 16 ust. 4 Prawa wodnego Brak bezpośredniej podstawy prawne art. 415 k.c. art. 415 k.c. Tryb dochodzenia odszkodowania Uprawniony do odszkodowania Zobowiązany do wypłaty odszkodowania Tryb cywilnoprawny w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego (art. 185 ust. 1, art. 188 ust. 1 Prawa wodnego) Tryb cywilnoprawny w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego (art. 185 ust. 1, art. 188 ust. 1 Prawa wodnego) Obligatoryjny tryb administracyjny (art. 185 ust. 1, art. 186 ust. 1 Prawa wodnego). Tryb sądowy przed sądem powszechnym dopuszczalny po wyczerpaniu trybu administracyjnego (art. 186 ust. 4 Prawa wodnego). Obligatoryjny tryb administracyjny (art. 186 ust. 1 Prawa wodnego). Tryb sądowy przed sądem powszechnym dopuszczalny po wyczerpaniu trybu administracyjnego (art. 186 ust. 4 Prawa wodnego). Tryb cywilnoprawny w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego Tryb cywilnoprawny w oparciu o przepisy ogólne Kodeksu cywilnego Właściciel* nieruchomości gruntowej zajętej przez wodę (art. 17 ust. 2 Prawa wodnego) Właściciel* nieruchomości gruntowej zajętej przez wodę (art. 16 ust. 3 Prawa wodnego) Właściciel* nieruchomości gruntowej położonej w granicach polderu przeciwpowodzio wego (art. 16 ust. 4 Prawa wodnego) Podmiot poszkodowany w wyniku wykonywania pozwolenia wodnoprawnego Podmiot poszkodowany w wyniku prowadzonej działalności Podmiot poszkodowany w wyniku wykonywania działalności bez pozwolenia wodnoprawnego Właściciel wody** (art. 17 ust. 2 Prawa wodnego) Właściciel wody** lub właściciel* urządzenia wodnego (art. 16 ust. 3 Prawa wodnego, art. 415 k.c.) Właściciel wody** (art. 16 ust. 4 Prawa wodnego) Podmiot wykonujący pozwolenie wodnoprawne Podmiot prowadzący działalność wykraczającą poza warunki zawarte w pozwoleniu wodnoprawnym Podmiot prowadzący działalność bez pozwolenia wodnoprawnego * Pod pojęciem właściciela rozumie się również posiadacza gruntu i użytkownika wieczystego (art. 9 ust. 2 pkt 3 Prawa wodnego). ** Pod pojęciem właściciela wody rozumie się organy, jednostki organizacyjne, osoby prawne lub fizyczne wykonujące prawa właścicielskie w stosunku do wód (art. 9 ust. 2 pkt 4 Prawa wodnego). Grunt i woda.pl 15

Pozwolenia wodnoprawne dla potrzeb stawów hodowlanych. Opracowała : Katarzyna Kucharska

Pozwolenia wodnoprawne dla potrzeb stawów hodowlanych. Opracowała : Katarzyna Kucharska Pozwolenia wodnoprawne dla potrzeb stawów hodowlanych Opracowała : Katarzyna Kucharska 1 Pozwolenia wodnoprawne wydawane są na podstawie ustawy Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r. tekst jednolity z 10

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r.

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. BAS-WAL-923/10 Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. Opinia prawna w sprawie konsekwencji braku przepisów prawnych w Prawie budowlanym, regulujących lokalizację i budowę farm wiatrowych I. Teza opinii Brak

Bardziej szczegółowo

Ograniczenia w użytkowaniu gruntów przyległych do wód, wynikające z ustawy Prawo wodne.

Ograniczenia w użytkowaniu gruntów przyległych do wód, wynikające z ustawy Prawo wodne. Ograniczenia w użytkowaniu gruntów przyległych do wód, wynikające z ustawy Prawo wodne. Lucyna Osuch-Chacińska Prawo wodne gwarantuje każdemu prawo do powszechnego korzystania ze śródlądowych powierzchniowych

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji walka dla idei, czy o realne wyrównanie szkód? Bernadeta M. Kasztelan-Świetlik Listopad 2010 Biała księga KaŜdy, kto z powodu naruszenia prawa konkurencji

Bardziej szczegółowo

21. Sprawy z zakresu geodezji i kartografii

21. Sprawy z zakresu geodezji i kartografii 21. Sprawy z zakresu geodezji i kartografii Wśród spraw z zakresu geodezji i kartografii dominowały sprawy oznaczone podsymbolem 6120, dotyczące ewidencji gruntów i budynków. Głównym zagadnieniem, poruszanym

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 9 lipca 2002 r. III RN 129/01

Postanowienie z dnia 9 lipca 2002 r. III RN 129/01 Postanowienie z dnia 9 lipca 2002 r. III RN 129/01 Decyzja w przedmiocie przyznania odszkodowania za szkodę spowodowaną wydaniem nieważnej decyzji administracyjnej i stwierdzeniem jej nieważności (art.

Bardziej szczegółowo

Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia

Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia Ewa Gadomska Prawnik z Kancelarii Prawnej Jerzy T. Pieróg Organizator przetargu w celu ochrony swojego interesu powinien sprawdzać,

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. I. Przedmiot informacji. II. Stan faktyczny. III. Podstawa prawna

OPINIA PRAWNA. I. Przedmiot informacji. II. Stan faktyczny. III. Podstawa prawna Oświęcim, dnia 2 lutego 2012 roku OPINIA PRAWNA w przedmiocie odpowiedzi na pytanie: jaka jest droga prawna dochodzenia przez mieszkańców odszkodowania wyrządzonego działaniem przedsiębiorstwa górniczego?

Bardziej szczegółowo

Dr Anna Fogel. Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa Warszawa

Dr Anna Fogel. Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa Warszawa Dr Anna Fogel Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa Warszawa Prawne uwarunkowania poddawania terenów ochronie instrumenty odszkodowawcze i roszczenie o wykup nieruchomości Przyroda a teren

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 22/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 listopada 2011 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSA

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 344/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 kwietnia 2015 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Owczarek SSN Karol

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz. Protokolant Bogumiła Gruszka

UCHWAŁA. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz. Protokolant Bogumiła Gruszka Sygn. akt III CZP 49/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 sierpnia 2014 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Protokolant Bogumiła Gruszka

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Protokolant Beata Rogalska

POSTANOWIENIE. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Protokolant Beata Rogalska Sygn. akt I CSK 501/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 czerwca 2014 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Protokolant Beata

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 33/12. Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 33/12. Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 33/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 lipca 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika - zagranica o ubezpieczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m.

Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m. Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m. Praktyka likwidacji szkód do 2011 r. Do 2010 r. powszechne były stanowiska z.u., że wydatki na najem pojazdu

Bardziej szczegółowo

OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O.

OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O. OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O. Zauważalny wzrost bezskutecznych egzekucji prowadzonych przeciwko spółkom z ograniczoną odpowiedzialnością spowodował, iż wierzyciele coraz częściej

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 620 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność umowna. obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy

Odpowiedzialność umowna. obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy Prawo umów 1 Odpowiedzialność umowna obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy 2 Kontraktowa odpowiedzialność odszkodowawcza Art. 471 Dłużnik

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Definicje 1. za Ustawę uważa się Ustawę z dnia 20 stycznia 2011 o

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec Warszawa, dnia 15 lipca 2015 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (druk

Bardziej szczegółowo

Zasiedzenie nieruchomości, terminy.

Zasiedzenie nieruchomości, terminy. WARSZAWA czerwiec 2012 Zasiedzenie nieruchomości, terminy. Marek Konrad Stachowski mstachowski@prawnakancelaria.eu Sposób w jaki można dokonać zasiedzenia nieruchomości określają przepisy art. 172 k.c.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt II PK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 marca 2012 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. P. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. o odszkodowanie, po

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji,

USTAWA. z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Służby Celnej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Bardziej szczegółowo

W jaki sposób można zakwestionować wysokość opłaty z tytułu tego użytkowania?

W jaki sposób można zakwestionować wysokość opłaty z tytułu tego użytkowania? W jaki sposób można zakwestionować wysokość opłaty z tytułu tego użytkowania? Koniec każdego roku to okres, kiedy możemy spodziewać się nadejścia ze strony organów reprezentujących jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Powództwo pracownika przeciwko pracodawcy o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy podlega oddaleniu ze względu na brak biernej legitymacji procesowej

Bardziej szczegółowo

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Bartłomiej Chmielowiec główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Podatki w ubezpieczeniach część 2 Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Możliwość

Bardziej szczegółowo

Ograniczone prawo rzeczowe - służebność przesyłu

Ograniczone prawo rzeczowe - służebność przesyłu Ograniczone prawo rzeczowe - służebność przesyłu Ustanawianie ograniczonego prawa rzeczowego jakim jest służebność przesyłu dość często stwarza problem konfliktu pomiędzy właścicielem obciążanej i przedsiębiorstwem

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta - Przepisy zmieniające Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121)

Ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta - Przepisy zmieniające Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121) Ustawa z dnia 30 maja 2014r. o prawach konsumenta - Przepisy zmieniające Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121) Art. 556. Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-656907-V/10/TS 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Naczelny Sąd Administracyjny Izba Ogólnoadministracyjna

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Marta Romańska SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Marta Romańska SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 477/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 czerwca 2014 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Marta Romańska SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Sprawy dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 1 k.p.c. w związku z art.

Bardziej szczegółowo

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej UWAGA: Ubezpieczenie dotyczy wszystkich jednostek wymienionych w załączniku nr 1 do SIWZ oraz w każdej lokalizacji, w której

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

Proszę ocenić zasadność obu roszczeń uwzględniając wszystkie przesłanki każdego (nawet gdyby zachodziły przesłanki negatywne).

Proszę ocenić zasadność obu roszczeń uwzględniając wszystkie przesłanki każdego (nawet gdyby zachodziły przesłanki negatywne). Kazus egzamin 23 czerwca 2015 r. Spółka Koleje Pilickie S.A. kupiła od Spółki Wagony Polskie S.A. pięć składów kolejowych. Składy miały być dostarczone do dnia 15 czerwca 2015 r. Koleje Pilickie wniosły

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

CZERWIEC 2014 r. Akty prawne

CZERWIEC 2014 r. Akty prawne CZERWIEC 2014 r. Akty prawne Dz.U. p. 795 z dnia 17 czerwca 2014 r. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej z dnia 2 kwietnia 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kuratorach

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 155, poz. 1037. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo

Bardziej szczegółowo

Zakaz konkurencji. www.pip.gov.pl

Zakaz konkurencji. www.pip.gov.pl www.pip.gov.pl Zawarcie umowy Pracodawca, który prowadzi działalność jako podmiot gospodarczy, może zabezpieczyć swoje interesy przed ewentualnymi, niepożądanymi zachowaniami aktualnie zatrudnionych, jak

Bardziej szczegółowo

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Wprowadzenie... Wykaz skrótów... XIII Wykaz literatury... XVII Rozdział I. Kształtowanie się idei ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej... 1 1. Wyodrębnienie ubezpieczenia odpowiedzialności. cywilnej...

Bardziej szczegółowo

Kancelaria radców prawnych Tomasz Ogłódek Marzena Czarnecka Zapraszam

Kancelaria radców prawnych Tomasz Ogłódek Marzena Czarnecka Zapraszam Kancelaria radców prawnych Tomasz Ogłódek Marzena Czarnecka Zapraszam Radca Prawny Dr Jacek Zrałek E-mail: jacek.zralek@ocz.pl tel./ fax. (32) 253 61 83 Praktyczne aspekty służebności przesyłu Przygotowali:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do REGULAMINU SKLEPU INTERNETOWEGO www.fraternity.pl Wyciąg z przepisów kodeksu cywilnego

Załącznik nr 3 do REGULAMINU SKLEPU INTERNETOWEGO www.fraternity.pl Wyciąg z przepisów kodeksu cywilnego Załącznik nr 3 do REGULAMINU SKLEPU INTERNETOWEGO www.fraternity.pl Wyciąg z przepisów kodeksu cywilnego DZIAŁ II Rękojmia za wady Art. 556. (13) Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli

Bardziej szczegółowo

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015 PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM Warszawa, 02.04.2015 WYKŁAD NR 6 1. Odpowiedzialność prawna lekarza w ogólności 2. Odpowiedzialność karna Mechanizm procesowy Ryzyko dla lekarza 3. Odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 23 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny

USTAWA z dnia 23 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 1996 Nr 114 poz. 542 USTAWA z dnia 23 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny Art. 1. W ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93,

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki właścicieli lokali

Prawa i obowiązki właścicieli lokali Prawa i obowiązki właścicieli lokali Właściciel lokalu ma prawo do współ korzystania z nieruchomości wspólnej zgodnie z jej przeznaczeniem. Jednocześnie zobowiązany jest do uczestniczenia w kosztach zarządu

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. KODEKS CYWILNY 1) (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XI.

USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. KODEKS CYWILNY 1) (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XI. Dz.U.1964.16.93 2012.04.28 zm. Dz.U.2011.230.1370 USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. KODEKS CYWILNY 1) (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA [ ] Tytuł XI. SPRZEDAŻ [ ] DZIAŁ II. RĘKOJMIA

Bardziej szczegółowo

UNIEWAŻNIENIE POSTĘPOWANIA NA PODSTAWIE ART. 93 UST. 1 PKT 6 I 7 USTAWY - PRAWO ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH

UNIEWAŻNIENIE POSTĘPOWANIA NA PODSTAWIE ART. 93 UST. 1 PKT 6 I 7 USTAWY - PRAWO ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH UNIEWAŻNIENIE POSTĘPOWANIA NA PODSTAWIE ART. 93 UST. 1 PKT 6 I 7 USTAWY - Unieważnienie postępowania jest czynnością niweczącą całość postępowania, powodującą, że cel prowadzenia postępowania, tj. udzielenie

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak i sądom.

Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak i sądom. Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak i sądom. Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak

Bardziej szczegółowo

Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za październik 2014 r.

Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za październik 2014 r. Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za październik 2014 r. Wybrane orzeczenia Sądu Najwyższego opublikowane w Orzecznictwie Sądu Najwyższego Izba Cywilna zeszyt 10: 1. DOPUSZCZALNOŚĆ ZAWARCIA

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 8/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 kwietnia 2012 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Barbara Myszka SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa małoletniego

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 529/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 maja 2014 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Bardziej szczegółowo

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o.

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest spółką handlową, nabywającą osobowość prawną z chwilą wpisu do Krajowego

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 7 maja 1999 r.

USTAWA z dnia 7 maja 1999 r. Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej i Agencji

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA. z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa 1)

Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA. z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa 1) Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA z dnia 20 stycznia 2011 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2011 r. Nr 34, poz. 173, z 2016 r. poz. 178. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące

Bardziej szczegółowo

D E C Y Z J A. po rozpatrzeniu wniosku Pani adres do korespondencji: o udostępnienie informacji publicznej,

D E C Y Z J A. po rozpatrzeniu wniosku Pani adres do korespondencji: o udostępnienie informacji publicznej, SKO.4103.1507.2012 Koszalin, dnia 1 czerwca 2012 roku D E C Y Z J A Na podstawie: art. 104 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity w Dz.U. z 2000r.,

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Tytuł XX III Umowa agencyjna

Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Tytuł XX III Umowa agencyjna Istota umowy agencyjnej Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Tytuł XX III Umowa agencyjna art. 758 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), przepisy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Sygn. akt III CZP 100/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 stycznia 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa Gminy

Bardziej szczegółowo

7. Zmiana wartości nieruchomości na skutek uchwalenia planu miejscowego

7. Zmiana wartości nieruchomości na skutek uchwalenia planu miejscowego Zmiana wartości nieruchomości na skutek uchwalenia planu miejscowego 7. Zmiana wartości nieruchomości na skutek uchwalenia planu miejscowego 7.1. Opłata planistyczna z tytułu wzrostu wartości nieruchomości

Bardziej szczegółowo

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak,

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, 303/4/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Anwil

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PREZENTACJI. Ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej konsekwencje prawne

TYTUŁ PREZENTACJI. Ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej konsekwencje prawne TYTUŁ PREZENTACJI Ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii Kancelaria Prawna Wiewiórski utworzona w 2004 specjalizacja w obsłudze prawnej inwestorów zagranicznych i dużych polskich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 7 kwietnia 2006 r. I UK 223/05

Wyrok z dnia 7 kwietnia 2006 r. I UK 223/05 Wyrok z dnia 7 kwietnia 2006 r. I UK 223/05 Okres jednego roku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, o którym mowa w art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity

Bardziej szczegółowo

Podatnicy podatku od nieruchomości oraz zasady powstawania obowiązku podatkowego

Podatnicy podatku od nieruchomości oraz zasady powstawania obowiązku podatkowego 2 sierpnia 2010r. Podatnicy podatku od nieruchomości oraz zasady powstawania obowiązku podatkowego Radosław Żuk, prawnik, redaktor portalu TaxFin.pl Regulacja prawna Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Bardziej szczegółowo

Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za listopad 2014 r.

Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za listopad 2014 r. Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za listopad 2014 r. Wybrane orzeczenia Sądu Najwyższego opublikowane w Orzecznictwie Sądu Najwyższego Izba Cywilna zeszyt 11: 1. INTERES PRAWNY DO ZASKARŻENIA

Bardziej szczegółowo

Kary umowne w zamówieniach publicznych - element dyscyplinujący czy poprawa budżetu inwestycji? 27-28 listopada 2014 r.

Kary umowne w zamówieniach publicznych - element dyscyplinujący czy poprawa budżetu inwestycji? 27-28 listopada 2014 r. w zamówieniach publicznych - element dyscyplinujący czy poprawa budżetu inwestycji? 27-28 listopada 2014 r. PROJEKT WYZWANIE ROZWIĄZANIE Kancelaria Radców Prawnych Brudkiewicz, Suchecka i Partnerzy www.brudkiewicz-suchecka.pl

Bardziej szczegółowo

Kiedy umowa najmu samochodu może zostać uznana na gruncie prawa podatkowego za umowę leasingu?

Kiedy umowa najmu samochodu może zostać uznana na gruncie prawa podatkowego za umowę leasingu? Kiedy umowa najmu samochodu może zostać uznana na gruncie prawa podatkowego za umowę leasingu? Do kosztów uzyskania przychodów można zaliczyć wydatki związane z eksploatacją samochodu osobowego nie będącego

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO ZAMÓWIENIE NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE, ŚWIADCZENIODAWCY ORAZ INNYCH OSÓB UDZIELAJĄCYCH TAKICH ŚWIADCZEŃ dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 20 listopada 2015 r. Poz. 4938 UCHWAŁA NR 90/2015 KOLEGIUM REGIONALNEJ IZBY OBRACHUNKOWEJ WE WROCŁAWIU. z dnia 4 listopada 2015 r.

Wrocław, dnia 20 listopada 2015 r. Poz. 4938 UCHWAŁA NR 90/2015 KOLEGIUM REGIONALNEJ IZBY OBRACHUNKOWEJ WE WROCŁAWIU. z dnia 4 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Wrocław, dnia 20 listopada 2015 r. Poz. 4938 UCHWAŁA NR 90/2015 KOLEGIUM REGIONALNEJ IZBY OBRACHUNKOWEJ WE WROCŁAWIU z dnia 4 listopada 2015 r. w sprawie stwierdzenia

Bardziej szczegółowo

Funkcje ubezpieczenia OC wykonawcy zamówienia publicznego w postępowaniach o udzielenie zamówienia oraz w trakcie realizacji zamówienia

Funkcje ubezpieczenia OC wykonawcy zamówienia publicznego w postępowaniach o udzielenie zamówienia oraz w trakcie realizacji zamówienia Funkcje ubezpieczenia OC wykonawcy zamówienia publicznego w postępowaniach o udzielenie zamówienia oraz w trakcie realizacji zamówienia JACEK ZĘBALA DEPARTAMENT KONTROLI DORAŹNEJ URZĄD ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne

Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne Kraków 27 stycznia 2010 r. Źródła prawa Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (2003); Ustawa o ochronie przyrody

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 556/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 listopada 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Edward Janeczko. Podatek od nabycia prawa przez zasiedzenie

Edward Janeczko. Podatek od nabycia prawa przez zasiedzenie Rejent. rok 8. nr 10(90) październiki 998 r. Edward Janeczko Podatek od nabycia prawa przez zasiedzenie Jak wiadomo, zasiedzenie polega na nabyciu prawa przez nieuprawnionego posiadacza wskutek faktycznego

Bardziej szczegółowo

Kara porządkowa - Kodeks pracy

Kara porządkowa - Kodeks pracy Kara porządkowa - Kodeks pracy Opracowanie: Maria Węglowska - Wojt Pracownik czyli kto? Osoba fizyczna zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Bardziej szczegółowo

całości. Sąd ten ustalił, że powód od 3 stycznia 2000 r. do czerwca 2000 r. pozostawał z pozwaną spółką w umownym stosunku świadczenia usług (art.

całości. Sąd ten ustalił, że powód od 3 stycznia 2000 r. do czerwca 2000 r. pozostawał z pozwaną spółką w umownym stosunku świadczenia usług (art. Sygn. akt I CSK 359/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 lutego 2008 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Gerard Bieniek SSN Irena Gromska-Szuster

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy a Panią/Panem, zamieszkałą/-ym w, legitymującą/-ym się dowodem osobistym nr

przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy a Panią/Panem, zamieszkałą/-ym w, legitymującą/-ym się dowodem osobistym nr Umowa nr o wykonanie inicjatywy lokalnej polegającej zawarta w dniu. w. między: Gminą 1, z siedzibą w, reprezentowaną przez: Wójta, przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy 2, a Panią/Panem, zamieszkałą/-ym

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 25 maja 2001 r. o odpowiedzialności majątkowej żołnierzy. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 25 maja 2001 r. o odpowiedzialności majątkowej żołnierzy. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 25 maja 2001 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2001 r. Nr 89, poz. 967 o odpowiedzialności majątkowej żołnierzy Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa

Bardziej szczegółowo

WODA NA GRUNCIE CO ROBIĆ?

WODA NA GRUNCIE CO ROBIĆ? Krzysztof Kowalski WODA NA GRUNCIE CO ROBIĆ? Wrocław 2011 r. Copyright by Krzysztof Kowalski Wrocław 2011 Autor Krzysztof Kowalski kowalski@ks.k.pl, tel. 691 518 089 Stan prawny na dzień 1 grudnia 2011

Bardziej szczegółowo

Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Zwolnienia przedmiotowe

Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Zwolnienia przedmiotowe Rodzaj dokumentu interpretacja indywidualna Sygnatura IPTPB2/415-3/11-2/MP Data 2011.06.03 Autor Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Zwolnienia przedmiotowe Słowa

Bardziej szczegółowo

Aleksander Daszewski r.pr. koordynator w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Konferencja Pro Motor, Warszawa 4 grudnia 2013 r.

Aleksander Daszewski r.pr. koordynator w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Konferencja Pro Motor, Warszawa 4 grudnia 2013 r. Realizacja orzecznictwa Sądu Najwyższego w praktyce likwidacyjnej zakładów ubezpieczeń w ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych Aleksander Daszewski r.pr. koordynator

Bardziej szczegółowo

Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne marzec 2015

Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne marzec 2015 Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne PROJEKT WYZWANIE ROZWIĄZANIE Kancelaria Radców Prawnych Brudkiewicz, Suchecka i Partnerzy www.brudkiewicz-suchecka.pl

Bardziej szczegółowo

NAJEM DZIERŻAWA LEASING

NAJEM DZIERŻAWA LEASING NAJEM DZIERŻAWA LEASING NAJEM Tomasz A. Winiarczyk definicja najmu Przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a najemca zobowiązuje

Bardziej szczegółowo

Decyzja Nr 12/ 07 /I/2013 w sprawie interpretacji indywidualnej

Decyzja Nr 12/ 07 /I/2013 w sprawie interpretacji indywidualnej Dyrektor znak: Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w w Katowicach Dyrektor Śląskiego znak: WSS Oddziału - 12/ 07 Wojewódzkiego /I/2013 Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach

Bardziej szczegółowo

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI dr Marta Janina Skrodzka WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI Wprowadzenie Najbardziej pożądanym rezultatem prowadzenia postępowania mediacyjnego jest zawarcie przez strony

Bardziej szczegółowo

TOM 2. Rozdział 6 WARUNKI UBEZPIECZENIOWE

TOM 2. Rozdział 6 WARUNKI UBEZPIECZENIOWE TOM 2 Rozdział 6 WARUNKI UBEZPIECZENIOWE Podrozdział I Ubezpieczenie budowlano - montażowe (CAR/EAR) 1) Ubezpieczony: Wykonawca, Zamawiający, Podwykonawcy oraz wszystkie inne podmioty uczestniczące w realizacji

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA Rodzaj dokumentu Interpretacja indywidualna Sygnatura - WF-RWPIO.310.1.2013 Data - 28.03.2014 r. Autor - Prezydent Miasta Kalisza Temat - Opodatkowanie myjni podatkiem od nieruchomości Słowa kluczowe -

Bardziej szczegółowo

Zwolnienia infrastruktury kolejowej z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste oraz podatku od nieruchomości

Zwolnienia infrastruktury kolejowej z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste oraz podatku od nieruchomości Strona znajduje się w archiwum. Data publikacji : 14.05.2014 Zwolnienia infrastruktury kolejowej z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste oraz podatku od nieruchomości W związku z zapytaniami napływającymi

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) Sygn. akt IV CSK 473/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 czerwca 2011 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) w sprawie z

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 9 CZERWCA 2006 R. I KZP 12/06

UCHWAŁA Z DNIA 9 CZERWCA 2006 R. I KZP 12/06 UCHWAŁA Z DNIA 9 CZERWCA 2006 R. I KZP 12/06 W sytuacji, gdy nie nastąpi ściągnięcie kosztów procesu karnego w ciągu 3 lat od dnia, w którym należało je uiścić (art. 641 k.p.k.), postępowanie wykonawcze

Bardziej szczegółowo

16. Sprawy z zakresu dostępu do informacji publicznej

16. Sprawy z zakresu dostępu do informacji publicznej 16. Sprawy z zakresu dostępu do informacji publicznej Analizując orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z zakresu dostępu do informacji publicznej, należy przede wszystkim zwrócić

Bardziej szczegółowo

Umowa o PPP 8. Polska

Umowa o PPP 8. Polska Umowa o PPP 8 Polska Wrocław, 9 grudnia 2010 Tytuł prezentacji: Umowa o partnerstwie publiczno-prywatnym I Prelegent: Witold Grzybowski 2 Zawartość prezentacji: Umowa - aspekty. Charakter umowy o ppp Struktura

Bardziej szczegółowo

WYBRANE UWARUNKOWANIA PRAWNE I SKUTKI ODSZKODOWAWCZE BUDOWY URZĄDZEŃ INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ

WYBRANE UWARUNKOWANIA PRAWNE I SKUTKI ODSZKODOWAWCZE BUDOWY URZĄDZEŃ INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ str. 1 WYBRANE UWARUNKOWANIA PRAWNE I SKUTKI ODSZKODOWAWCZE BUDOWY URZĄDZEŃ NA CUDZYCH NIERUCHOMOŚCIACH Zdzisław Małecki, Magdalena Małecka-Pilujska Poznań, marzec 2007 str. 2 STRESZCZENIE Na tysiącach

Bardziej szczegółowo

4. Sprawy z zakresu wywłaszczeń 4.1. Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę.

4. Sprawy z zakresu wywłaszczeń 4.1. Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę. 4. Sprawy z zakresu wywłaszczeń 4.1. Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę. W ramach spraw wywłaszczeniowych należy przywołać mający precedensowe znaczenie

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA Rodzaj dokumentu interpretacja indywidualna Sygnatura ITPB4/4511-340/15/AS Data 2015.11.10 Autor Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych à Zwolnienia przedmiotowe

Bardziej szczegółowo

Zobowiązania z zakresu ochrony środowiska jako ryzyko w działalności instytucji finansowych

Zobowiązania z zakresu ochrony środowiska jako ryzyko w działalności instytucji finansowych Zobowiązania z zakresu ochrony środowiska jako ryzyko w działalności instytucji finansowych 16.03.2005 Waleria Szczuka-Skarżyńska Ryzyka z zakresu ochrony środowiska 1. Zobowiązania z zakresu ochrony środowiska

Bardziej szczegółowo

Klub Przyrodników. Świebodzin, 19 sierpnia 2011 r. wg rozdzielnika

Klub Przyrodników. Świebodzin, 19 sierpnia 2011 r. wg rozdzielnika Klub Przyrodników ul. 1 Maja 22, 66-200-Świebodzin Konto: BZ WBK SA o/świebodzin nr 28 1090 1593 0000 0001 0243 0645 tel./fax 068 3828236, e-mail: kp@kp.org.pl, http:// www.kp.org.pl Świebodzin, 19 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Elementy Prawa Pracy 4.3. Roszczenia pracowników w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia według swojego wyboru

Elementy Prawa Pracy 4.3. Roszczenia pracowników w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia według swojego wyboru 4.3. Roszczenia pracowników w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia Rozwiązanie niezwłoczne jest bezprawne we wszystkich wypadkach, gdy nastąpiło to z naruszeniem przepisów

Bardziej szczegółowo

Umowa dzierżawy Nr. zawarta w dniu. 20... r. w pomiędzy: Regionalnym Zarządem Gospodarki Wodnej w Krakowie Zarząd Zlewni

Umowa dzierżawy Nr. zawarta w dniu. 20... r. w pomiędzy: Regionalnym Zarządem Gospodarki Wodnej w Krakowie Zarząd Zlewni Umowa dzierżawy Nr. zawarta w dniu. 20... r. w pomiędzy: Regionalnym Zarządem Gospodarki Wodnej w Krakowie Zarząd Zlewni z siedzibą w. ul...., zwanym dalej Wydzierżawiającym reprezentowanym przez: z upoważnienia

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika.

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Zgodnie z art. 55 1¹ kodeksu pracy (dalej k.p.) pracownikowi przysługuje prawo do rozwiązanie

Bardziej szczegółowo