Kodeks postępowania cywilnego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kodeks postępowania cywilnego"

Transkrypt

1 Kodeks postępowania cywilnego z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 296) Tekst jednolity z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz.U. 2014, poz. 101) 1 (zm.: Dz.U. 2014, poz. 293, poz. 379, poz. 435, poz. 567, druk sejmowy Nr 1383, 1499, 1703) 1 Tekst jednolity ogłoszono dnia r.

2

3 Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze Księga pierwsza. Proces (... ) Tytuł VI. Postępowanie (... ) Dział V. Środki odwoławcze Rozdział 1. Apelacja Literatura: M. Allerhand, Kodeks postępowania cywilnego, t. I, Lwów 1932; tenże, Nierozpoznanie istoty sprawy, PPC 1936, Nr 22 23; B. Bladowski, Nowy system odwoławczy w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996; tenże, Przesłanki dopuszczalności rewizji cywilnej, Warszawa 1982; W. Broniewicz, Kognicja sądu drugiej instancji w razie nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji lub nierozpoznania przez ten sąd istoty sprawy, PS 1997, Nr 4; B. Czech, w: K. Piasecki (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, Warszawa 2002; S. Dmowski, Środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, MoP 1996, Nr 4; S. Garlicki, Druga instancja merytoryczna, DPP 1947, Nr 6; S. Gołąb, Projekty polskiej procedury cywilnej. Powstanie. Uzasadnienie. Zadania odrębne, Warszawa 1930; S. Gołąb, Z. Wusatowski, Kodeks postępowania cywilnego, cz. I, Kraków 1932; A. Góra-Błaszczykowska, Apelacja. Zażalenie. Komentarz, Warszawa 2005; B. Groicki, Porządek sądów i spraw miejskich prawa magdeburskiego w Koronie Polskiej, Warszawa 1953; W.J. Habscheid, Cywilnoprocesowe systemy środków odwoławczych w Europie, w: M. Sawczuk (red.), Jednolitość prawa sądowego cywilnego a jego odrębności krajowe, Lublin 1997; Z. Hahn, Apelacja wedle polskiego kodeksu postępowania cywilnego, GSW 1931; R. Hauser, Instytucja pytań do Trybunału Konstytucyjnego, w: M. Zubik (red.), Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2006; J. Hroboni, Syntetyczna ocena polskiej procedury cywilnej w świetle materiałów ustawodawczych, PPiA 1931; tenże, Uchybienia procesowe i ich skutki, PPC 1934; W.M. Jakubowski, Kilka uwag o zmianie KPC, MoP 1996, Nr 4; J. Jasiński, Standardy prawne Rady Europy. Zalecenia. Tom IV. Sądownictwo. Organizacja postępowanie orzekanie. Wybór i tłumaczenia, Warszawa 1998; K. Kołakowski, Środki odwoławcze po nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego z 2000 roku, Warszawa 2000; J. Jodłowski, Nowe drogi polskiego procesu cywilnego, NP 1951, Nr 6, 7 8; tenże, Zasady przewodnie polskiego międzynarodowego prawa procedury cywilnej, w: Księga pamiątkowa ku czci Kamila Stefki, Warszawa Wrocław 1967; F. Kruszelnicki, Apelacja według polskiej procedury cywilnej, Czasopismo Adwokatów Polskich 1932; S. Kruszelnicki, Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, cz. I, Poznań 1936; Z. Krzemiński, Wnoszenie apelacji cywilnej, Warszawa 2001; J.J. Litauer, Komentarz do procedury cywilnej, Warszawa 1933; A. Kuźniar-Wiśniewska, Podmiotowa zmiana powództwa w postępowaniu po wniesieniu rewizji, Pal 1983, Nr 3 4; J.J. Litauer, W. Święcicki, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst kodeksu i przepisów wprowadzających z orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz przepisy uzupełniające i związkowe, Warszawa 1947; W. Litewski, Rzymskie korzenie polskiej apelacji cywilnej, w: A. Marciniak (red.), Symbolae Vitoldo Broniewicz dedicatae. Księga pamiątkowa ku czci Witolda Broniewicza, Łódź 1998; A. Lutwak, Kilka uwag o kwestii związania sądu odwoławczego ustaleniami faktycznymi instancji pierwszej, Głos Prawa 1935; S. Machulski, Środek odwoławczy apelacji od wyroków sądów okręgowych i grodzkich, PS 1933; W. Miszewski, Druga instancja merytoryczna, DPP 1974, Nr 4; tenże, Proces cywilny w zarysie, cz. 1, Warszawa Łódź 1946; J. Niejadlik, Kontrola rewizyjna postanowień poprzedzających wydanie wyroku w procesie cywilnym, Warszawa 1978; M.S. Nowicki, Europejska Konwencja Praw Człowieka. Wybór orzecznictwa, Warszawa 1998; A. Oklejak, Apelacja w procesie cywilnym, Kraków 1994; L. Peiper, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, Kraków 1934; K. Piasecki, Postępowanie sporne Piasecki 3

4 Przed Art Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze rozpoznawcze w sprawach cywilnych, Warszawa 2010; tenże, Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2004; tenże, Wpływ postępowania i wyroku karnego na postępowanie i wyrok cywilny, Warszawa 1970; tenże, Zarys sądowego prawa procesowego Unii Europejskiej, Warszawa 2009; W. Piasecki, J. Korzonek, Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, Miejsce Piastowe 1931; S. Rudnicki, Nowy środek odwoławczy: apelacja, PS 1993, Nr 6; M. Sawczuk, Wznowienie postępowania cywilnego, Warszawa 1970; J. Skąpski, Przyczynek do wyjaśnienia pojęcia nierozpoznanie istoty sprawy (art. 408 KPC dawnego), PPC 1934, Nr 8; W. Siedlecki, Przebudowa sądowego postępowania cywilnego w Polsce, RPEiS 1959, Nr 3; M. Waligórski, Proces cywilny. Funkcja i struktura, Warszawa 1947; tenże, Środki odwoławcze kodeksu postępowania cywilnego w świetle materiałów Komisji Kodyfikacji, Nowy Proces Cywilny 1933, Nr 11; E. Waśkowski, Podręcznik procesu cywilnego, Wilno 1932; A. Weber, Nowe fakty i dowody w postępowaniu apelacyjnym, PPC 1935, Nr 11 12; A. Wiśniewska, Przedmiotowa zmiana państwa w procesie cywilnym, Warszawa 1986; T. Wiśniewski, W kwestii właściwej wykładni art k.p.c., PS 1997, Nr 4; W. Wołodkieiwcz (red.), Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny, Warszawa 1986; L. Wójcik, Istota sprawy (art w zw. z art k.p.c.), PS 1935, Nr 11; A. Zieliński, Granice praworządności wyroku rozwodowego w przypadku jego zaskarżenia, PS Nr 5; tenże, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu cywilnym, Warszawa Wprowadzenie I. Geneza i ewolucja apelacji Apelacja jako instytucja procesu cywilnego Systemy, w których występuje instytucja apelacji II. Model apelacji przyjęty w Kodeksie postępowania cywilnego z 1930 r Charakterystyka instytucji apelacji w motywach Komisji Kodyfikacyjnej Charakterystyka instytucji apelacji w piśmiennictwie III. Zastąpienie w 1950 r. apelacji z 1930 r. rewizją Wprowadzenie rewizji w miejsce apelacji.. 5 IV. Przywrócenie apelacji w 1990 r Ograniczenie funkcji najwyższej instancji Obowiązujący model środków odwoławczych 7 3. Charakter przyjętej apelacji V. Ogólna charakterystyka obowiązującego modelu apelacji Charakterystyka instytucji apelacji Zasady procesowe mające zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym Zakres postępowania apelacyjnego Charakter postępowania apelacyjnego Model apelacji przyjęty w prawie polskim Koncepcja apelacji jako drugiej pierwszej instancji Autonomia sądu apelacyjnego i jej ograniczenia Niedopuszczalność pominięcia postępowania apelacyjnego Orzeczenia sądu stanowiące przesłankę dopuszczalności skargi kasacyjnej Zakres kognicji sądu apelacyjnego Brak uzasadnienia wyroku sądu I instancji. 19 VI. Zagadnienia proceduralne związane z apelacją nieuregulowane w przepisach o apelacji Interwencja uboczna Przypozwanie Zmiana żądania pozwu VII. Zagadnienia apelacji w świetle standardów prawnych Rady Europy i Unii Europejskiej Systemy proceduralne Rady Europy i Unii Europejskiej I. Geneza i ewolucja apelacji 1 1. Apelacja jako instytucja procesu cywilnego wykształciła się w ramach rzymskiego procesu kognicyjnego. Sąd apelacyjny mógł ponownie przeprowadzić całe postępowanie dowodowe, wykorzystując również nowe środki dowodowe. Sąd apelacyjny swoim wyrokiem albo zmieniał zaskarżone orzeczenie, albo utrzymywał je w mocy, albo też oddalał apelację [por. W. Wołodkiewicz (red.), Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny, Warszawa 1986, s. 25]. Apelacja przyjęta została jako środek kontroli orzeczeń organów jurysdykcyjnych niższych stopni w wielu krajach (por. B. Groicki, O appellacjach, w: Porządek sądów i spraw miejskich prawa magdeburskiego w Koronie Polskiej, Warszawa 1953, s. 155). W okresie Wielkiej Rewolucji Francuskiej budziła ona zastrzeżenia i została zastąpiona przez appel circulaire, polegający na tym, że orzeczenia mogły kontrolować sądy tego samego szczebla w innych miejscowościach. Apelacja za Konsulatu została przywrócona i należała do kompetencji trybunałów apelacyjnych, za czasów cesarstwa należała do sądów apelacyjnych. 4 Piasecki

5 Księga pierwsza. Proces 2 5 Przed Art Systemy, w których występuje instytucja apelacji. Apelacja jako środek prawny kontroli 2 instancyjnej jest charakterystyczny dla systemów romańskich Kontynentu Europejskiego i krajów Ameryki Łacińskiej. II. Model apelacji przyjęty w Kodeksie postępowania cywilnego z 1930 r. 1. Charakterystyka instytucji apelacji w motywach Komisji Kodyfikacyjnej. Kodeks 3 postępowania cywilnego z 1930 r. przewidywał apelację i kasację. W ujęciu motywów Komisji Kodyfikacyjnej charakterystykę instytucji apelacji przedstawiano w następujący sposób: Apelacja polega na przeprowadzeniu przez sąd wyższy (tj. apelacyjny, gdy pierwszą instancją był sąd okręgowy, i okręgowy, gdy pierwszą instancją był sąd grodzki) rozprawy przy uwzględnieniu nowego stanu faktycznego i dowodowego, przytoczonego w pismach apelacyjnych. Jest to apelacja cum beneficio novorum, przy której mamy do czynienia nie tyle z nową rozprawą, ile z kontynuacją rozprawy. System ten znany jest procedurze francuskiej, niemieckiej, węgierskiej, rosyjskiej itd. Projekt zawiera bardzo ważne postanowienia, że sąd II instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je przytoczyć już w pierwszej instancji, chyba że potrzeba ich podniesienia wynikła później, to samo dotyczy faktów i dowodów, nieprzytoczonych w pismach apelacyjnych, a podniesionych dopiero na rozprawie. Przepis ten dowodzi pewnego, acz niezbyt znacznego, ograniczenia nowości w postępowaniu apelacyjnym, ograniczenia uzasadnionego, aż nadto koniecznością położenia tamy świadomemu przewlekaniu procesu przez umyślne przerzucanie materiału faktycznego i dowodowego do drugiej instancji, zamiast przytoczenia go w instancji pierwszej (cytat według J.J. Litauera, Komentarz do procedury cywilnej, Warszawa 1933, s. 236). 2. Charakterystyka instytucji apelacji w piśmiennictwie. Apelacja oznacza dwuinstancyj- 4 ność merytorycznego badania roszczeń (zob. M. Waligórski, Proces cywilny. Funkcja i struktura, Warszawa 1947, s. 671). Apelacja może być zbudowana na zasadzie kontroli, usuwania błędów i może być skonstruowana jako apelacja pełna (służąca także do naprawy błędów stron) cum beneficio novorum. Jest środkiem o charakterze dewolutywnym i renowacyjnym. Według W. Miszewskiego (Proces cywilny w zarysie, cz. 1, Warszawa Łódź 1946, s. 214): Zadaniem sądu II instancji jest ponowne, na żądanie strony, merytoryczne rozpoznanie sporu w całości lub w części, zależnie od żądania strony. Sąd apelacyjny na równi z sądem I instancji powołany jest do rozstrzygania o faktach i o stosowaniu norm prawnych. III. Zastąpienie w 1950 r. apelacji z 1930 r. rewizją 1. Wprowadzenie rewizji w miejsce apelacji. W latach czterdziestych na łamach polskich 5 czasopism prawniczych toczyła się dyskusja na temat środków odwoławczych. Wielu prawników było przeciwnych instytucji apelacji. Za utrzymaniem dwóch instancji merytorycznych wypowiadali się m.in. W. Miszewski (Druga instancja merytoryczna, DPP 1974, Nr 4, s. 20) oraz S. Garlicki (Dwuinstancyjność w procesie cywilnym, DPP 1947, Nr 6, s. 33). Zob. także J. Jodłowski, Nowe drogi polskiego procesu cywilnego, NP 1951, Nr 6, s. 6 i Nr 7 8, s. 12 oraz W. Siedlecki, Przebudowa sądowego postępowania cywilnego w Polsce, RPEiS 1959, Nr 3, s. 91. Na podstawie art. 20 ustawy z r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 38, poz. 349 ze zm.) został ogłoszony przez Ministra Sprawiedliwości r. tekst jednolity KPC, który w art regulował rewizję, a w art rewizję nadzwyczajną. Tę zasadniczą zmianę W. Siedlecki (J. Jodłowski, W. Siedlecki, Postępowanie cywilne. Część ogólna, Warszawa 1958, s. 46) charakteryzował w następujący sposób: Wprowadzono nowy typ rewizji cywilnej, która wprawdzie łączy pewne cechy dawnej apelacji i kasacji, niemniej jednak jest instytucją nową, opartą na zupełnie nowych podstawach. Punktem wyjścia jest tu zasada, że przy systemie dwóch instancji merytorycznych rozpoznanie spraw jest ograniczone tylko do pierwszej instancji, a zadaniem drugiej instancji jest sprawdzenie legalności i zasadności orzeczenia sądu I instancji. Przy takim założeniu granice kontroli rewizyjnej zostały odpowiednio szeroko zakreślone. Ani w projekcie KPC50, ani w projekcie KPC59, ani też w późniejszych ich wersjach nie proponowano już powrotu do apelacji i kasacji. Piasecki 5

6 Przed Art Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze IV. Przywrócenie apelacji w 1990 r Ograniczenie funkcji najwyższej instancji. Według uzasadnienia do projektu ustawy o zmianie KPC, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wraz z uzasadnieniem (KPP 1992, Nr 1 4, s. 225 i nast.), w wyniku uchwalenia ustawy z r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 53, poz. 306 ze zm.) powstał trzeci szczebel sądownictwa powszechnego. Wbrew tytułowi ustawa ta przekazała do rozpoznania nowo powołanym sądom tylko dotychczasowe rewizje od orzeczeń sądów wojewódzkich, nie wprowadzając zmian w systemie środków odwoławczych. Przy takim uregulowaniu SN pozbawiony został możliwości rozpoznawania spraw w toku instancji i funkcje najwyższej instancji ograniczone zostały do badania rewizji nadzwyczajnych i udzielania odpowiedzi na pytania prawne. Rozwiązanie takie, jako wybitnie przejściowe, utrudniające SN ujednolicanie orzecznictwa sądów, powinno być pilnie zmienione Obowiązujący model środków odwoławczych. Przyjęty model środków odwoławczych w sprawach cywilnych opiera się na następujących przesłankach: 1) podstawową wartością, do której należy dążyć przy kształtowaniu systemu środków odwoławczych, jest stabilność prawomocnych orzeczeń co do istoty sprawy; 2) konieczne jest wyeliminowanie z systemu prawa procesowego instytucji rewizji nadzwyczajnej, jako środka niedemokratycznego (strona nie ma przecież decydującego wpływu na uruchomienie tej procedury), umożliwiającego państwu manipulowanie prawomocnymi orzeczeniami sądowymi, a jednocześnie nieoddającego rzeczywistego stanu trudności prawnych, z którymi borykają się sądy niższych instancji; 3) w miejsce rewizji wprowadza się apelację, która stanowiłaby podstawowy środek odwoławczy; 4) od orzeczeń merytorycznych i kończących postępowanie w sprawie wydanych przez sąd II instancji przysługuje stronie skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego. W konstrukcji apelacji jako podstawowego, zwykłego środka odwoławczego wykorzystano niektóre elementy dotychczasowej rewizji. Pozwoliło to na odpowiednie wykorzystanie dotychczasowego dorobku nauki i orzecznictwa dotyczącego rewizji. Apelacja przysługuje bez ograniczeń od wszystkich wyroków sądów I instancji. Funkcją postępowania apelacyjnego nie jest powtarzanie całego merytorycznego postępowania, przeprowadzonego przed sądem I instancji, ale jego ponowienie i uzupełnienie w takim zakresie, w jakim będzie to niezbędne dla wszechstronnego sprawdzenia trafności oraz legalności zaskarżonego orzeczenia i doprowadzenia w konsekwencji do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy Charakter przyjętej apelacji. Przyjęta apelacja ma w zasadzie charakter apelacji pełnej. Oparta może być na każdej podstawie (zrezygnowano więc z enumeratywnego wyliczania podstaw skargi apelacyjnej). Możliwe jest powoływanie przed sądem II instancji nowych faktów i dowodów. Swobodnemu uznaniu sądu apelacyjnego pozostawia się jednak ocenę dopuszczalności tych faktów i dowodów (art. 381 KPC). Jednocześnie sąd II instancji nie może dokonywać odmiennej oceny dowodów i odmiennych od sądu I instancji ustaleń bez przeprowadzenia dowodów w postępowaniu apelacyjnym. Założeniem jest, że sąd II instancji powinien dążyć do ostatecznego zakończenia sprawy. Uchylenie orzeczenia sądu I instancji może nastąpić raczej wyjątkowo (art. 386 KPC). V. Ogólna charakterystyka obowiązującego modelu apelacji 9 1. Charakterystyka instytucji apelacji. Przepisy o apelacji nie przewidują żadnych ograniczeń jej dopuszczalności. Apelacja obejmuje wszystkie rodzaje i tryby postępowania. Apelacja jest generalnym, uniwersalnym remedium. Stanowi standard międzynarodowy. W niektórych kategoriach spraw apelacja jest wyłączona ex lege i zastąpiona zażaleniem, np. w postępowaniu upadłościowym i w postępowaniu regulującym wykonalność orzeczeń sądów państw obcych. 6 Piasecki

7 Księga pierwsza. Proces Przed Art. 367 Powszechność apelacji umożliwia jej wykorzystanie dla celów szykany strony przeciwnej. Polskie unormowanie nie przewiduje sankcji w przypadku nadużycia apelacji (frivolous appeal). 2. Zasady procesowe mające zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym. W postępowaniu 10 apelacyjnym mają odpowiednie zastosowanie naczelne zasady postępowania. 3. Zakres postępowania apelacyjnego. Określenie zakresu postępowania apelacyjnego 11 adekwatnie do przedmiotu rozpoznania i przedmiotu orzeczenia pierwszoinstancyjnego stanowi realizację zasad sądowego postępowania cywilnego zasady dyspozycyjności i zakazu orzekania ponad żądanie (art. 321 KPC) oraz dopuszczalności apelacji tylko od wyroku sądu I instancji, a niedopuszczalności apelacji od braku rozstrzygnięcia w wyroku sądu I instancji (art KPC) (wyr. SN z r., II PK 163/07, OSNAPiUS 2009, Nr 9 10, poz. 114). 4. Charakter postępowania apelacyjnego. Postępowanie apelacyjne, mimo że jest postę- 12 powaniem merytorycznym, ma charakter kontrolny (wyr. SN z r., I PK 210/05, MoP 2006, Nr 11, s. 593). Postępowanie apelacyjne chociaż jest postępowaniem odwoławczym i kontrolnym zachowuje charakter postępowania rozpoznawczego. Sąd II instancji ma pełną swobodę jurysdykcyjną, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia (wyr. SN z r., IV CK 384/05, Legalis). 5. Model apelacji przyjęty w prawie polskim. Ustawodawca polski przyjął model apelacji 13 pełnej zmodyfikowanej poprzez ograniczenie nowości. Zob. art pkt 4 KPC. 6. Koncepcja apelacji jako drugiej pierwszej instancji. Apelację według jednej z koncepcji 14 traktuje się jako drugą pierwszą instancję (zweite Erste Instanz, eine blosse Fortsetzung). Nie ma podstaw do twierdzenia, że przyjęta koncepcja apelacji jest drugą pierwszą instancją, prostym kontynuowaniem postępowania przez I instancję. 7. Autonomia sądu apelacyjnego i jej ograniczenia. Orzeczenie sądu apelacyjnego stanowi 15 novum iudicium, które jest wynikiem ponownego rozpoznania sprawy z pewnymi ograniczeniami. Uwzględnienie nowych twierdzeń, a zwłaszcza dowodów jest ograniczone. Sąd II instancji w sferze faktów ma pełną autonomię i nie jest związany wyrokiem sądu I instancji, oceną dowodów i dokonywanymi przez sąd I instancji ustaleniami faktycznymi. 8. Niedopuszczalność pominięcia postępowania apelacyjnego. Apelacja jest fazą kontroli, 16 która nie może być na podstawie konstrukcji Sprungrevision, leap-frog z pominięciem postępowania apelacyjnego przeniesiona do SN jako sądu kasacyjnego. Zob. K. Piasecki, Postępowanie sporne rozpoznawcze, Warszawa 2004, s Orzeczenia sądu stanowiące przesłankę dopuszczalności skargi kasacyjnej. Niektóre 17 tylko orzeczenia sądu apelacyjnego stanowią przesłankę dopuszczalności skargi kasacyjnej. Zob. art , KPC. 10. Zakres kognicji sądu apelacyjnego. Jeżeli chodzi o zakres kognicji sądu apelacyjnego, 18 wyznacza go paremia tantum devolutum, quantum appellatum. 11. Brak uzasadnienia wyroku sądu I instancji. Nieusuwalny brak uzasadnienia wyroku 19 nie stanowi przeszkody do rozpoznania sprawy na skutek apelacji wniesionej od tego wyroku (zob. uchw. SN z r., III CZP 38/99, OSNC 2000, Nr 7 8, poz. 126). VI. Zagadnienia proceduralne związane z apelacją nieuregulowane w przepisach o apelacji 1. Interwencja uboczna. W postępowaniu apelacyjnym jest dopuszczalna interwencja 20 uboczna. Według art. 76 KPC, kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze stron, może w każdym stanie sprawy aż do zamknięcia rozprawy w II instancji przystąpić do tej strony. W postępowaniu apelacyjnym nie jest dopuszczalna interwencja główna. 2. Przypozwanie. W postępowaniu apelacyjnym mają zastosowanie art. 84 i 85 KPC 21 regulujące przypozwanie. Piasecki 7

8 Przed Art Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze W postępowaniu apelacyjnym nie mają zastosowania przepisy o tzw. podmiotowych przekształceniach procesu (art KPC) Zmiana żądania pozwu. Przepis art. 193 KPC regulujący zmianę powództwa jest przepisem odnoszącym się do postępowania przed sądem I instancji. Jednakże w myśl art. 383 KPC, w razie zmiany okoliczności można żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu, jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenia powtarzające się można ponadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. VII. Zagadnienia apelacji w świetle standardów prawnych Rady Europy i Unii Europejskiej Systemy proceduralne Rady Europy i Unii Europejskiej. Według zalecenia Nr R(95)5 Komitetu Ministrów Rady Europy dla Państw Członkowskich dotyczącego wprowadzenia systemów i procedur odwoławczych w sprawach cywilnych i handlowych oraz usprawnienia ich działania (przyjętego przez Komitet Ministrów r. na 528 posiedzeniu zastępców ministrów), powinno być zasadą, by każde orzeczenie niższego sądu ( sądu pierwszej instancji ) mogło być poddane kontroli wyższego sądu ( sądu drugiej instancji ). Gdyby uznano za właściwe uczynić jakiś wyjątek od tej zasady, powinien on być umocowany w ustawie i zgodny z ogólnymi zasadami sprawiedliwości. Zainteresowane strony powinny otrzymać informację o przysługującym im prawie do odwołania się i o tym, jak mogą z tego prawa skorzystać, np. w jakim terminie mają wnieść środek odwoławczy. Aczkolwiek odwołanie się do sądu wyższej instancji uznawane jest przez wszystkie Państwa Członkowskie za podstawowe prawo, nie może być ono wolne od pewnych ograniczeń. Ograniczenia takie uzasadnia potrzeba zmniejszenia czasu trwania postępowania i jego kosztów, w szczególności gdy roszczenie dotyczy niewielkiej kwoty, a ponadto gdy chodzi o zapobieżenie składaniu odwołań wyłącznie w celu przedłużenia postępowania. Po to, by zapobiec wszelkiemu nadużywaniu systemu lub procedury odwoławczej, państwa powinny rozważyć przyjęcie któregokolwiek lub wszystkich poniższych środków: 1) wymaganie, aby wnoszący środki odwoławcze podawali w początkowym stadium postępowania umotywowane podstawy skargi odwoławczej oraz określali, czego się domagają; 2) upoważnienie sądu II instancji do oddalania w uproszczonym trybie np. bez powiadamiania drugiej strony wszystkich odwołań zdaniem tego sądu oczywiście bezpodstawnych, nierozsądnych i dokuczliwych; w tego rodzaju sprawach mogłyby być przewidziane odpowiednie sankcje, np. grzywny; 3) wstrzymywanie egzekucji orzeczeń podlegających natychmiastowej wykonalności tylko wówczas, gdyby ich wykonanie wyrządziło wnoszącemu odwołanie szkodę poważną lub nie do naprawienia, albo jeśli uniemożliwiłoby uczynienie zadość sprawiedliwości w późniejszym stadium (postępowania). W takich przypadkach konieczne jest zabezpieczenie zasądzonej sumy; 4) umożliwianie sądowi II instancji odmówienia rozpoznania odwołania od orzeczeń podlegających natychmiastowej wykonalności, jeśli wnoszący odwołanie nie zastosował się do orzeczenia, chyba że wniósł on odpowiednie zabezpieczenie albo sąd I lub II instancji wydał zarządzenie o wstrzymaniu jego wykonania; 5) nakazywanie stronie, z winy której nastąpiła niepotrzebna zwłoka, pokrycia dodatkowych kosztów spowodowanych przez tę zwłokę. Zob. Standardy prawne Rady Europy. Zalecenia. T. IV. Sądownictwo. Organizacja postępowanie orzekanie. Wybór i tłumaczenie J. Jasiński, Warszawa 1998, s. 268 i nast. W systemie proceduralnym Unii Europejskiej przewidziana jest apelacja od orzeczeń sądu powszechnego (General Court) do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Apelacja przysługuje przede wszystkim od orzeczeń merytorycznych SPI. Uregulowania prawne dotyczące apelacji i postępowania apelacyjnego opierają się na własnej koncepcji UE. Nie recypowano modelu przyjętego w systemach prawnych kontynentalnych. Podstawy apelacji są wyszczególnione i są ograniczone tylko do określonych kryteriów oceny orzeczeń sądu powszechnego. Nie przewidziano kontroli typu kasacyjnego. W zasadzie nie 8 Piasecki

9 Księga pierwsza. Proces Art. 367 przyjęto osobnego środka prawnego w postaci zażalenia. Nie przewidziano też wymagania w postaci zezwolenia na wniesienie apelacji ani selekcji spraw, w których apelacja jest dopuszczalna. Orzeczenia sądu powszechnego kończące postępowanie, orzeczenia częściowo rozstrzygające spór co do istoty lub kończące postępowanie wypadkowe dotyczące zarzutu braku właściwości lub niedopuszczalności doręczane są na polecenie Kierownika Kancelarii Sądu wszystkim stronom, jak również wszystkim Państwom Członkowskim i instytucjom Wspólnot, nawet gdy nie interweniowały w sporze przed sądem. W terminie dwóch miesięcy od doręczenia zaskarżonego orzeczenia można wnieść apelację do Trybunału od orzeczeń sądu kończących postępowanie, jak również od orzeczeń rozstrzygających spór częściowo co do istoty lub kończących postępowanie wpadkowe dotyczące zarzutu braku właściwości lub niedopuszczalności. Apelację może złożyć każda strona, której końcowe wnioski całkowicie lub częściowo nie zostały uwzględnione. Jednak interwenienci niebędący Państwami Członkowskimi ani instytucjami Wspólnot mogą wnieść odwołanie wyłącznie wtedy, kiedy orzeczenie Sądu dotyczy ich bezpośrednio. Z wyjątkiem spraw dotyczących sporów między Wspólnotami i ich urzędnikami apelację mogą złożyć Państwa Członkowskie i instytucje Wspólnot, które nie zgłosiły interwencji w sporze przed sądem. W takim wypadku status Państw Członkowskich i instytucji jest taki sam, jak status Państw Członkowskich i instytucji, które zgłosiły interwencję w I instancji. Każda osoba, której zgłoszenie interwencji zostało odrzucone przez sąd I Instancji, może wnieść apelację do Trybunału w terminie dwóch tygodni od doręczenia orzeczenia o odrzuceniu interwencji. Apelacja do Trybunału jest ograniczona do zagadnień prawnych. Podstawę apelacji może stanowić zarzut niewłaściwości sądu, wadliwość postępowania prowadzonego przed tym sądem, która spowodowała naruszenie petitów strony wnoszącej apelację, jak również naruszenie prawa wspólnotowego przez ten sąd. Po wniesieniu apelacji od orzeczenia sądu postępowanie przed Trybunałem składa się z części pisemnej i ustnej. Z zachowaniem warunków określonych w regulaminie TSUE, po wysłuchaniu adwokata generalnego i stron Trybunał może wydać orzeczenie z pominięciem części ustnej. W przypadku uchylenia przez Trybunał Sprawiedliwości wyroku lub postanowienia sądu i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd, sąd jest związany wyrokiem przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania. Jeżeli wyrok przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania został wydany po zakończeniu przez sąd procedury pisemnej, postępowanie przebiega w sposób następujący: 1) w terminie dwóch miesięcy od doręczenia mu wyroku Trybunału Sprawiedliwości skarżący może przedstawić swoje uwagi na piśmie; 2) w ciągu miesiąca następującego po zawiadomieniu pozwanego o powyższych uwagach może on przedstawić swoje uwagi na piśmie. Termin wyznaczony pozwanemu na przedstawienie uwag w żadnym razie nie może być krótszy niż dwa miesiące od doręczenia mu wyroku Trybunału Sprawiedliwości; 3) w ciągu miesiąca następującego po jednoczesnym zawiadomieniu interwenienta o uwagach skarżącego i pozwanego interwenient może przedstawić swoje uwagi na piśmie. Termin wyznaczony interwenientowi na przedstawienie tych uwag w żadnym razie nie może być krótszy niż dwa miesiące od doręczenia mu wyroku Trybunału Sprawiedliwości. Jeżeli wyrok przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania został wydany przed zakończeniem przez sąd procedury pisemnej, zostaje ona w ramach środków organizacji postępowania przyjętych przez sąd podjęta na etapie, w którym się znajdowała. Jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami, sąd może zezwolić na uzupełnienie uwag przedstawionych na piśmie. Zob. K. Piasecki, Zarys sądowego prawa procesowego Unii Europejskiej, Warszawa 2009, s. 484 i nast. Art [Dopuszczalność] 1. Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu drugiej instancji. 2. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego jako pierwszej instancji sąd apelacyjny. Piasecki 9

10 Art Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze 3. Rozpoznanie sprawy następuje w składzie trzech sędziów zawodowych. Postanowienia dotyczące postępowania dowodowego na posiedzeniu niejawnym wydaje sąd w składzie jednego sędziego. 4. Postanowienie o przyznaniu i cofnięciu zwolnienia od kosztów sądowych, o odmowie zwolnienia, o odrzuceniu wniosku o zwolnienie oraz o nałożeniu na stronę obowiązku uiszczenia kosztów i skazaniu na grzywnę, jak również postanowienie o ustanowieniu, cofnięciu ustanowienia, o odrzuceniu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz o skazaniu na grzywnę i nałożeniu na stronę obowiązku uiszczenia ich wynagrodzenia sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. I. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu apelacją Orzeczenia podlegające zaskarżeniu apelacją 1 2. Orzeczenia sądów grodzkich Wyrok częściowy, wstępny i uzupełniający Rozstrzygnięcia dodatkowe Skutki braku wezwania do wzięcia udziału w sprawie Wymóg istnienia zaskarżonego orzeczenia Nieogłoszenie wyroku Apelacja w sprawach transgranicznych II. Przepisy regulujące apelację poza art KPC Postanowienie o ustanowieniu kuratora Postanowienie w przedmiocie wpisu do ewidencji partii politycznych Orzeczenie oddalające skargę o wznowienie postępowania Wyrok wydany na skutek powództwa przeciwegzekucyjnego Prawo upadłościowe i naprawcze Oddalenie powództwa wyrokiem zaocznym Oddalenie wniosku o zezwolenie na wykonanie orzeczenia sądu zagranicznego Wyrok oddalający lub uwzględniający skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego Postępowanie nieprocesowe III. Gravamen. Interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia apelacją Gravamen Interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia.. 19 IV. Falsa demonstratio. Wadliwa forma orzeczenia sądu I instancji Wadliwa forma orzeczenia Wadliwa forma środka zaskarżenia Błędne oznaczenie pisma Zasada falsa demonstratio non nocet V. Legitymacja procesowa Legitymacja procesowa do zaskarżenia orzeczenia Legitymacja procesowa do wniesienia apelacji Prokurator Rzecznik Praw Obywatelskich. Inspektor pracy Współpozwany Ograniczenie zakresu zaskarżenia Interwenient uboczny. Współuczestnik sporu 30 VI. Apelacja od uzasadnienia wyroku Zaskarżenie uzasadnienia orzeczenia VII. Zaskarżanie wyroków orzekających rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa Wyrok rozwodowy Zasada integralności wyroku rozwodowego Wyrok orzekający separację lub unieważnienie małżeństwa VIII. Varia Nierozpoznanie wniosku głównego Bezskuteczność umowy o zrzeczeniu się apelacji Zaskarżenie jednego wyroku kilkoma środkami odwoławczymi Postanowienie dowodowe skład sądu Skład sądu apelacyjnego IX. Sporządzenie uzasadnienia Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia I. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu apelacją 1 1. Orzeczenia podlegające zaskarżeniu apelacją. Apelacja przysługuje od wyroków sądów I instancji, którymi są sądy rejonowe i sądy okręgowe działające zarówno jako sądy I instancji, jak i sądy instancji odwoławczej. Sądem apelacyjnym (odwoławczym) od wyroków sądów rejonowych jest sąd okręgowy, a sądem apelacyjnym (odwoławczym) od wyroków sądów okręgowych działających jako sądy I instancji jest sąd apelacyjny Orzeczenia sądów grodzkich. Apelacja przysługuje także od orzeczeń sądów grodzkich, stanowiących wydziały lub wydziały zamiejscowe sądów rejonowych (art PrUSP). Sądom grodzkim powierza się rozpoznawanie spraw cywilnych podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym (zob. art i nast. KPC) oraz dotyczących depozytów sądowych i przepadku rzeczy Wyrok częściowy, wstępny i uzupełniający. Apelacja przysługuje od wyroku częściowego (art. 317 KPC), wyroku wstępnego (art. 318 KPC), wyroku uzupełniającego (art. 351 KPC); 10 Piasecki

11 Księga pierwsza. Proces 4 10 Art. 367 nie przysługuje natomiast od wyroku zaocznego. Postanowienie w przedmiocie wykładni wyroku podlega zaskarżeniu zażaleniem (art. 352 KPC). Zob. J.J. Litauer, Komentarz do procedury, s Nie jest dopuszczalna apelacja oparta na tej podstawie, że sąd nie orzekł o całości żądania strony. W takim przypadku strona może żądać uzupełnienia wyroku (art. 351 KPC). Zob. W. Miszewski, Proces cywilny, s Rozstrzygnięcia dodatkowe. Rozstrzygnięcia dodatkowe (art. 316, 320 KPC oraz art i 58 KRO) podlegają zaskarżeniu apelacją, stanowią bowiem one część integralną zaskarżonego wyroku. 5. Skutki braku wezwania do wzięcia udziału w sprawie. Osoba, w stosunku do której 5 z naruszeniem art. 194 i nast. KPC został wydany wyrok, uprawniona jest do jego zaskarżenia apelacją. Zob. uchw. SN z r., III CZP 21/80, OSNCP 1980, Nr 11, poz. 207 z glosą B. Bladowskiego, OSPiKA 1981, Nr 3, poz Wymóg istnienia zaskarżonego orzeczenia. Założeniem apelacji jest istnienie zaskar- 6 żanego orzeczenia (sententia existens). Zob. bliższe wyjaśnienia w tej kwestii w komentarzu do art. 316 KPC. Wyrok może być zaskarżony tylko w takiej części, w jakiej istnieje, czy to w postaci pozytywnej (uwzględniającej dochodzone żądanie), czy to w postaci negatywnej (oddalającej powództwo lub wniosek w postępowaniu nieprocesowym). Zob. K. Piasecki, Wyrok pierwszej instancji w procesie cywilnym, Warszawa 1981, s. 103 i nast. 7. Nieogłoszenie wyroku. Niesporządzenie protokołu ogłoszenia wyroku nie wyłącza 7 dopuszczalności ustalenia, że w rzeczywistości wyrok został ogłoszony. Jednakże nieogłoszenie wyroku nie stanowi przeszkody do jego zaskarżenia apelacją. 8. Apelacja w sprawach transgranicznych. Apelacja według prawa polskiego przysługuje 8 w sprawach transgranicznych uregulowanych w następujących aktach Unii Europejskiej: 1) rozporządzenie Rady (WE) Nr 44/2001 z r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. UE L z 2001 r. Nr 12, s. 1 ze zm.); 2) Konwencja o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych z r. (Dz.Urz. UE L Nr 339, s. 3 ze zm.); 3) rozporządzenie Rady (WE) Nr 2201/2003 z r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) Nr 1347/2000 (Dz.Urz. UE L Nr 338, s. 1 ze zm.); 4) rozporządzenie Rady (WE) Nr 4/2009 z r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz.Urz. UE L z 2009 r. Nr 7, s. 1). Należy wyjaśnić, że sądy polskie w sprawach transgranicznych według aktów proceduralnych Unii Europejskiej rozstrzygają w I instancji. Gdy chodzi o postępowanie apelacyjne i kasacyjne (ze skargi kasacyjnej), sądy polskie stosują przepisy polskiego KPC na zasadzie odesłania. II. Przepisy regulujące apelację poza art KPC 1. Postanowienie o ustanowieniu kuratora. Środkiem odwoławczym od postanowienia 9 o ustanowieniu kuratora na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy z r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz ze zm.) jest apelacja (post. SN z r., III CZP 28/96, OSNC 1996, Nr 7 8, poz. 99). 2. Postanowienie w przedmiocie wpisu do ewidencji partii politycznych. Według art ustawy z r. o partiach politycznych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 924), sąd dokonuje wpisu partii politycznej do ewidencji niezwłocznie, jeżeli zgłoszenie jest zgodne z przepisami prawa. Sprawy o wpis do ewidencji rozpoznaje się na posiedzeniu niejawnym; sąd może zarządzić wyznaczenie rozprawy. Sąd wydaje orzeczenie w formie postanowienia. Od postanowienia w przedmiocie wpisu przysługuje apelacja, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Piasecki 11

12 Art Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze Orzeczenie oddalające skargę o wznowienie postępowania. Od orzeczenia oddalającego skargę o wznowienie postępowania (art. 399 i nast. KPC) przysługuje apelacja Wyrok wydany na skutek powództwa przeciwegzekucyjnego. Apelacja przysługuje od wyroku wydanego na skutek powództw przeciwegzekucyjnych (art. 840, 841, 842 KPC) Prawo upadłościowe i naprawcze. Przepisy ustawy z r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz ze zm.) nie przewidują apelacji. Funkcję apelacji spełnia zażalenie. Zob. K. Piasecki, Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2004, s. 57 i nast Oddalenie powództwa wyrokiem zaocznym. Apelacja przysługuje powodowi w przypadku oddalenia powództwa wyrokiem zaocznym Oddalenie wniosku o zezwolenie na wykonanie orzeczenia sądu zagranicznego. W nawiązaniu do art. 40 Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132), oświadczenie rządowe z r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 133) zawierało postanowienie: w Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wniosek o zezwolenie na wykonanie orzeczenia sądu zagranicznego został oddalony, wnioskodawca może wnieść środek zaskarżenia do sądu apelacyjnego. Zob. Konwencję o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych z r. (Dz.Urz. UE L Nr 339, s. 3 ze zm.) Wyrok oddalający lub uwzględniający skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego. W postępowaniu przed sądem polubownym strona może w terminie trzech miesięcy od doręczenia wyroku wnieść skargę do sądu. Postępowanie ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego odbywa się w zasadzie według przepisów o postępowaniu w I instancji (art KPC). Sąd rozpoznaje skargę i wydaje wyrok. Od wyroku I instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę służy apelacja do sądu II instancji na zasadach ogólnych Postępowanie nieprocesowe. W postępowaniu nieprocesowym apelacji poświęcone są przepisy art KPC. III. Gravamen. Interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia apelacją Gravamen. U podstaw konstrukcji apelacji leży pojęcie gravamen, oznaczające, że strona lub uczestnik postępowania nieprocesowego, niezadowoleni z rozstrzygnięcia sądu I instancji, pokrzywdzeni tym rozstrzygnięciem, mogą zwrócić się do sądu odwoławczego o kontrolę rozstrzygnięcia wydanego przez sąd I instancji. Z pojęciem gravaminis nie można utożsamiać wysuwanej niekiedy w orzecznictwie i piśmiennictwie kategorii interesu strony (uczestnika postępowania) w zaskarżeniu orzeczenia sądu I instancji. Przepisy regulujące apelację nie przewidują ani bezpośrednio, ani pośrednio wykazania przez podmiot skarżący interesu w zaskarżeniu orzeczenia sądu I instancji w tym sensie, że skuteczność procesowa czy też dopuszczalność apelacji byłaby uzależniona od wykazania (udowodnienia) interesu w zaskarżeniu orzeczenia. Zob. E. Mielcarek, Wnioski rewizji cywilnej, Warszawa 1973, s. 16. Opracowanie to w omawianym zakresie jest nadal aktualne w systemie apelacji. Odmienne stanowisko zajął SN w orz. z r., C 302/48, OSN 1950, Nr 1, poz Interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia. Żaden z przepisów obowiązującego prawa z instytucją apelacji nie wiąże interesu prawnego. W niektórych tylko przepisach, nieodnoszących się do apelacji, ustawodawca odwołuje się do pojęcia interesu prawnego. Zob. art. 76 i 189 KPC. Za błędne należy uznać stanowisko SN, według którego do zaskarżenia orzeczenia sądu nie wystarcza sam charakter strony, uczestnika postępowania czy innej osoby, której postępowanie dotyczy. Skarżący musi ponadto mieć interes prawny w uzyskaniu decyzji odmiennej treści niż ta, którą zaskarża (zob. orz. SN z r., C 302/48, OSN 1950, Nr 1, poz. 5). Niemniej jednak należy zwrócić uwagę na następujące zapatrywania niektórych składów Sądu Najwyższego: 12 Piasecki

13 Księga pierwsza. Proces Art. 367 W sprawach wymienionych w dawnym art KPC50 skarżący, bez względu na to, jak ujął swój wniosek, w rzeczywistości zaskarża wszystko, co może kwestionować in melius. Niezaskarżone pozostaje jedynie to, co zaspokaja całkowicie interes prawny skarżącego (zob. uchw. SN z r., I CO 37/58, OSNCK 1959, Nr 4, poz. 91). Uczestnik postępowania może mieć interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia uwzględniającego w całości jego żądanie. Dotyczy to w szczególności orzeczeń kształtujących bezpośrednio nowy stan prawny. Pozwany ma również interes prawny w zaskarżeniu wyroku oddalającego powództwo w określonej części, gdy oddalenie powództwa w tej części nastąpiło jedynie na skutek uznania przez sąd słuszności wzajemnego roszczenia pozwanego oraz uznania, że przez potrącenie nastąpiło wzajemne umorzenie wierzytelności stron (orz. SN z r., IV CR 212/61, OSNCP 1963, Nr 6, poz. 120). IV. Falsa demonstratio. Wadliwa forma orzeczenia sądu I instancji 1. Wadliwa forma orzeczenia. Według uchwały SN (7), zasada prawna z r. 20 (C III 2176/37, Zb.Urz. 1938, poz. 472) (zob. J.J. Litauer, W. Święcicki, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst kodeksu i przepisów wprowadzających z orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz przepisy uzupełniające i związkowe, Warszawa 1947, s. 182), jeżeli sąd I instancji wydał orzeczenie w formie wyroku, podczas gdy na podstawie przepisów KPC należało wydać postanowienie, stronie przysługuje tylko skarga apelacyjna. Jeżeli sąd I instancji wydał orzeczenie w formie postanowienia, podczas gdy na podstawie przepisów KPC należało wydać wyrok, stronie przysługuje tylko zażalenie. W orzeczeniu z r. (C II 772/45, PiP 1946, Nr 4, s. 128) SN wyraził zapatrywanie, że mylne oznaczenie środka odwoławczego nie powoduje dla strony żadnych ujemnych skutków procesowych, jeżeli wniesiony środek odwoławczy przedstawia się według swej treści i pod względem formalnym jako środek właściwy. 2. Wadliwa forma środka zaskarżenia. Zagadnienie powyższe, dotyczące formy orzeczenia 21 i odpowiednich środków zaskarżenia, było po upływie kilkudziesięciu lat rozstrzygane przez SN w aktualnej nadal uchwale połączonych izb: Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z r. (III CZP 27/71, OSNCP 1973, Nr 1, poz. 1). Otóż, jeżeli sąd I instancji wyrokiem odrzucił pozew, to wynikają z tego następujące konsekwencje: 1) w razie dostrzeżenia swej omyłki sąd I instancji przedstawia sądowi II instancji wniesiony środek odwoławczy jako zażalenie, choćby został on nazwany rewizją; mimo wydania wyroku sąd I instancji, traktując wniesioną rewizję jako zażalenie, może również na zasadzie art KPC, jeżeli zachodzą przewidziane w tym przepisie przesłanki, uchylić postanowienie omyłkowo nazwane wyrokiem i rozpoznać sprawę; 2) strona może zaskarżyć orzeczenie zażaleniem, a jeżeli wniosła rewizję żądać zwrotu nadpłaconych opłat; 3) sąd rewizyjny w razie zaskarżenia tego orzeczenia rewizją powinien traktować wniesiony środek odwoławczy jako zażalenie i rozpoznać je według reguł rządzących tym postępowaniem. Jeżeli jednak strona zaskarży taki wyrok rewizją, nie może to powodować dla niej ujemnych skutków, ma ona bowiem prawo działać w zaufaniu do decyzji sądu, zwłaszcza gdy udzielono jej takiego pouczenia (art. 327 KPC). Przy przyjęciu jednak stanowiska, że rewizja w przedstawionym przypadku powinna być potraktowana jako zażalenie, powstaje wątpliwość, czy jest dopuszczalne odrzucenie takiej rewizji w razie jej wniesienia po upływie terminu przewidzianego w art KPC. Na postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej, gdyż strona nie powinna ponosić ujemnych skutków omyłki sądu. Istota zagadnienia sprowadza się zatem tylko do tego, aby strona wniosła rewizję w terminie przewidzianym dla tego środka odwoławczego. Zachowanie tego terminu przesądza automatycznie o terminowym wniesieniu środka odwoławczego, mimo że ze swej strony jest on nie rewizją, lecz zażaleniem. Nawiązując do tych wywodów zawartych w uchwale SN, należy zaznaczyć, że mają one ogólniejsze znaczenie, niż to wynika z faktu, że w konkretnej sprawie chodzi o odrzucenie Piasecki 13

14 Art Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze pozwu wyrokiem. Według postanowienia SN z r. (II CZP 23/76, OSNCP 1977, Nr 3, poz. 51), wymieniona wyżej uchwała połączonych izb odnosi się także do zawartego w wyroku postanowienia o umorzeniu postępowania zaskarżonego rewizją z przekroczeniem siedmiodniowego terminu przewidzianego w art KPC. Stosownie do stanowiska SN (7, zasada prawna) wyrażonego w uchwale z r. (III PZP 44/67, OSNCP 1968, Nr 8 9, poz. 130), na postanowienie o umorzeniu postępowania przysługuje zażalenie, choćby postanowienie to zostało zamieszczone w sentencji wyroku. Należy zaznaczyć, że w wymienionej wyżej uchwale połączonych izb SN nie wypowiedział poglądu o nieaktualności tej uchwały składu siedmiu sędziów SN. Kierując się założeniami wynikającymi z powyższych wywodów, należy przyjąć dyrektywę postępowania, zgodnie z którą strona nie powinna ponieść ujemnych skutków procesowych związanych z wadliwym zaskarżeniem, jeżeli została błędnie pouczona przez sąd co do przysługującego jej środka zaskarżenia od wadliwego orzeczenia (art. 327 KPC) Błędne oznaczenie pisma. Jeżeli stronie przysługuje rewizja, pismo spełniające warunki rewizji, błędnie nazwane zażaleniem, należy traktować jako rewizję (orz. SN z r., C 691/51, PiP 1952, Nr 1, s. 145) Zasada falsa demonstratio non nocet. Mylne oznaczenie pisma procesowego stanowiącego środek zaskarżenia i inne oczywiste jego niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania mu biegu i rozpoznania we właściwym trybie jako odwołania, jeżeli pismo takie zawiera oznaczenie zaskarżonego wyroku, przytoczenie odpowiednich podstaw (zarzutów) i ich uzasadnienie oraz wniosek o jego zmianę (art w zw. z art. 368 KPC) (post. SN z r., I PRN 5/95, OSNAPiUS 1995, Nr 17, poz. 217). Pogląd ten jest zgodny z zasadą falsa demonstratio non nocet. V. Legitymacja procesowa Legitymacja procesowa do zaskarżenia orzeczenia. Legitymacja procesowa czynna do zaskarżenia orzeczenia (wyroku lub postanowienia co do istoty sprawy wydanego w postępowaniu nieprocesowym) przysługuje stosownie do wyniku postępowania przed sądem I instancji zarówno powodowi, jak i pozwanemu (wnioskodawcy i innym uczestnikom postępowania nieprocesowego) Legitymacja procesowa do wniesienia apelacji. Legitymację do wniesienia apelacji mają strony procesu, w tym także współuczestnicy procesu, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka (art. 10 pkt 3 RPDU), nawet jeżeli nie brali udziału w sprawie (art KPC i art. 14 pkt 4 RPOU w zw. z art i art. 81 KPC), organizacja pozarządowa (art. 62 w zw. z art KPC), inspektor pracy (art w zw. z art KPC) i powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów (art w zw. z art KPC). Należy do tego dodać, że w zależności od konkretnej sytuacji procesowej w grę wchodzi legitymacja materialnoprawna lub wyłącznie procesowa Prokurator. Prokurator może apelacją zaskarżyć orzeczenie bez względu na to, czy brał udział w poprzednim postępowaniu (art KPC). Prokurator może wnieść apelację od wyroku rozwiązującego małżeństwo przez rozwód. Por. uchw. SN z r., III CZP 14/81, OSNCP 1981, Nr 10, poz Pozwana matka dziecka nie może skutecznie zaskarżyć wyroku oddalającego powództwo prokuratora o unieważnienie uznania dziecka na tej podstawie, że uznający nie jest ojcem dziecka Rzecznik Praw Obywatelskich. Inspektor pracy. Apelację może wnieść prokurator, bez względu na to, czy brał udział w postępowaniu przed sądem I instancji. Zasada ta ma zastosowanie także do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz inspektora pracy (art KPC). Terminy zaskarżania orzeczeń ustanowione dla stron wiążą także prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i inspektora pracy (art KPC) Współpozwany. Współpozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok uwzględniający powództwo, nie może zaskarżyć wyroku w części oddalającej powództwo przeciwko innemu 14 Piasecki

15 Księga pierwsza. Proces Art. 367 współpozwanemu z powołaniem się na solidarną, jego zdaniem, odpowiedzialność swoją i tego współpozwanego (zob. orz. SN z r., III CR 715/57, RPEiS 1958, Nr 59, s. 346). Współpozwanemu w procesie nie przysługuje prawo zaskarżenia wyroku w części oddalającej powództwo (w całości lub w części) w stosunku do pozostałych pozwanych także wówczas, gdy uwzględnienie powództwa (w całości lub w części) w stosunku do innych pozwanych mogłoby mieć wpływ na zakres odpowiedzialności tego skarżącego; zaskarżenie wyroku w części oddalającej powództwo względem innych pozwanych może nastąpić tylko przez powoda. Por. wyr. SN z r., I PR 245/67, OSNCP 1968, Nr 4, poz. 70 oraz wyr. SN z r., II CR 387/66, OSNCP 1967, Nr 7 8, poz Ograniczenie zakresu zaskarżenia. Zawarte w wyroku rozwodowym rozstrzygnięcie 29 o wspólnym mieszkaniu stron nie może być przedmiotem odrębnego zaskarżenia apelacją. Ograniczenie zakresu zaskarżenia tylko do części wyroku rozwodowego nie oznacza zaskarżenia tego wyroku w całości (w pozostałych częściach). Zob. uchw. SN(PSIC) z r., III CZP 30/77, OSNCP 1978, Nr 3, poz Interwenient uboczny. Współuczestnik sporu. Legitymacja do zaskarżenia wyroku 30 apelacją przysługuje interwenientowi ubocznemu, jednakże z zastrzeżeniem art. 79 KPC. Wniesienie apelacji przez jednego ze współuczestników jednolitych odnosi skutek także względem pozostałych (art. 73 KPC). W postępowaniu apelacyjnym nie mają zastosowania art i 198 (art. 391 KPC) o przekształceniach podmiotowych procesu. Współuczestnikowi sporu (art KPC) nie przysługuje apelacja przeciwko innemu współuczestnikowi występującemu po tej samej stronie (wyr. SN z r., I PR 245/67, OSNCP 1968, Nr 4, poz. 70; uchw. SN z r., III CZP 112/91, OSP 1992, Nr 7, poz. 169). VI. Apelacja od uzasadnienia wyroku 1. Zaskarżenie uzasadnienia orzeczenia. Na tle rewizji jako poprzedniego środka zaskarże- 31 nia orzecznictwo SN ukształtowało się w następujący sposób: Niedopuszczalne jest zaskarżenie w drodze rewizji uzasadnienia orzeczenia sądu I instancji bez wniosku o zmianę lub uchylenie jego sentencji, odpowiadającej w pełni żądaniu strony, chyba że uzasadnienie lub jego część zawiera istotny element rozstrzygnięcia, mogący mieć, wobec konieczności wyjaśnienia z zakresu sentencji, powagę rzeczy osądzonej, a strona ma interes prawny w uzyskaniu zmiany lub uchylenia tego elementu rozstrzygnięcia (zob. uchw. SN z r., I CO 20/57, OSNPG 1959, Nr 1, poz. 51). Środki odwoławcze są dopuszczalne tylko dla zmiany lub sprostowania sentencji orzeczenia. W drodze środka odwoławczego nie można zaskarżyć uzasadnienia orzeczenia (orz. SN z r., III CR 422/59, OSPiKA 1959, Nr 60, poz. 200). Niedopuszczalna jest rewizja wyłącznie od uzasadnienia orzeczenia (orz. SN z r., IV CR 676/61, NP 1962, Nr 63, s. 252 z aprobującą glosą W. Siedleckiego). Strona nie może zaskarżyć rozstrzygnięcia, które zapadło zgodnie z jej wnioskiem, z tej przyczyny, że zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło nie na podstawie przytoczonych przez nią zasad, lecz na zasadzie, której strona nie powołała (orz. SN z r., C III 118/37, RPEiS 1938, Nr 1, s. 172) powołane przez J.J. Litauera, W. Święcickiego (Kodeks postępowania cywilnego, s. 184). W świetle powyższej wykładni apelacja może być skutecznie wniesiona przeciwko rozstrzygnięciu zawartemu w sentencji wyroku, a nie przeciwko jedynie samym motywom (samemu uzasadnieniu) orzeczenia. Zdaniem J.J. Litauera (Komentarz do procedury, s. 237), wyrok można zaskarżyć tylko ze względu na niekorzystną treść sentencji, na samo uzasadnienie wyroku skarżyć się nie można. Zdaniem jednak W. Miszewskiego (Proces cywilny, s. 214), nie jest uprawniona do złożenia apelacji strona, która godzi się z sentencją wyroku, jako dla niej korzystną, lecz uważa za błędne lub za niesłuszne uzasadnienie wyroku; od motywów wyroku bowiem KPC30 apelacji nie przewiduje. Zakaz ten nie może być stosowany, jeżeli motyw, aczkolwiek umieszczony tylko w uzasadnieniu, stanowi w istocie integralną część sentencji. Zdarza się to wskutek wadliwej redakcji sentencji. Piasecki 15

16 Art Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze VII. Zaskarżanie wyroków orzekających rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa Wyrok rozwodowy. Zakres kognicji i wyroku sądu orzekającego rozwód jest szeroki (art. 58 KRO). W związku z tym powstał problem tzw. integralności wyroku rozwodowego. Zob. B. Czech, w: K. Piasecki (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, Warszawa 2002, s. 387 i nast Zasada integralności wyroku rozwodowego. Zasada tzw. integralności wyroku rozwodowego została sformułowana w uchw. SN(7) z r., C 688/51, OSNCK 1954, Nr 2, poz. 26 oraz w wyr. SN z r., III CR 66/56, OSPiKA 1958, Nr 2, poz. 43 i w uchw. SN z r., IV CO 13/61, OSNCP 1963, Nr 1, poz. 2. Następnie została sprecyzowana w uchw. SN(PSIC) z r. (III CZP 6/70, OSNCP 1971, Nr 7 8, poz. 117): Jeżeli zawarte w wyroku orzekającym rozwód rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji o winie stron, o władzy rodzicielskiej nad ich wspólnym dzieckiem albo o obowiązku ponoszenia przez każde z małżonków kosztów utrzymania i wychowania ich dziecka jest wadliwe, a nie ma podstaw do orzeczenia co do istoty sprawy, sąd odwoławczy uchyla wyrok w całości i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Należy jednak przyjąć, że dodatkowe rozstrzygnięcia na podstawie art. 58 KRO mają samodzielny byt procesowy i ich zaskarżenie apelacją nie uzasadnia uchylenia lub zmiany wyroku in re divortii. Natomiast zaskarżenie wyroku w części dotyczącej samego rozwodu i winy (zob. art. 57 KRO) nie czyni wyroku w części dotyczącej materii określonej w art. 58 KRO prawomocnym Wyrok orzekający separację lub unieważnienie małżeństwa. Stanowisko to należy odnieść także do wyroku orzekającego separację (zob. art KRO) lub orzekającego unieważnienie małżeństwa (zob. art. 21 KRO). Zob. A. Zieliński, Granice prawomocności wyroku rozwodowego w przypadku jego zaskarżenia, PS 1999, Nr 5, s. 42 i nast. VIII. Varia Nierozpoznanie wniosku głównego. W przypadku gdy sąd I instancji orzekł tylko o wniosku ewentualnym z zupełnym pominięciem wniosku głównego, a strony nie podniosły z tego powodu w toku całego postępowania żadnego zarzutu, sąd odwoławczy nie może braku rozpoznania wniosku głównego wziąć z urzędu pod rozwagę [uchw. SN (7, zasada prawna) z r., C 689/50, OSN 1952, Nr 1, poz. 3] Bezskuteczność umowy o zrzeczeniu się apelacji. Bezskuteczna jest umowa procesowa, w której strona uprawniona zrzeka się wobec drugiej strony apelacji. W konsekwencji, w razie wniesienia apelacji przeciwnik nie może skutecznie powoływać się przed sądem na tego rodzaju umowę procesową Zaskarżenie jednego wyroku kilkoma środkami odwoławczymi. W orzeczeniu z r. (III CR 524/61, OSNCP 1963, Nr 3, poz. 66) Sąd Najwyższy uznał, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują zaskarżenia przez wnoszenie kilku środków odwoławczych od jednego wyroku. Złożone w jednej sprawie dwa środki odwoławcze traktować należy jako jeden środek odwoławczy. Zob. B. Bladowski, Przesłanki dopuszczalności rewizji cywilnej, Warszawa 1982, s. 60 oraz Z. Krzemiński, Wnoszenie apelacji cywilnej, Warszawa 2001, s Postanowienie dowodowe skład sądu. Postanowienie dotyczące postępowania dowodowego na posiedzeniu niejawnym wydaje sąd w składzie jednego sędziego. Natomiast samo postępowanie dowodowe odbywa się przed składem trzech sędziów. Zob. art. 382 KPC Skład sądu apelacyjnego. Sąd apelacyjny orzeka w składzie kolegialnym trzech sędziów zawodowych. W art KPC uregulowany jest skład sądu w sprawach incydentalnych. 40 IX. Sporządzenie uzasadnienia 1. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia. Jeżeli uzasadnienie nie zostało sporządzone, sąd II instancji sporządza uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia skargą kasacyjną (zob. art Piasecki

17 Księga pierwsza. Proces 1 2 Art. 368 KPC) lub skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (zob. art KPC). Uzasadnienie powinno być sporządzone w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia skargi kasacyjnej lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Art [Wymogi formalne] 1. Apelacja powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części; 2) zwięzłe przedstawienie zarzutów; 3) uzasadnienie zarzutów; 4) powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo że potrzeba powołania się na nie wynikła później; 5) wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia. 2. W sprawach o prawa majątkowe należy oznaczyć wartość przedmiotu zaskarżenia. Wartość ta może być oznaczona na kwotę wyższą od wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie jedynie wtedy, gdy powód rozszerzył powództwo lub sąd orzekł ponad żądanie. Przepisy art i 25 1 stosuje się odpowiednio. I. Wymagania formalne apelacji Wymogi pisma procesowego Braki formalne apelacji Niezałączenie odpisów załączników. Brak wniosku o zmianę lub uchylenie wyroku Brak zarzutów i ich uzasadnienia Falsa demonstratio. Oczywiste błędy Oznaczenie zaskarżonego wyroku Podstawy zaskarżenia apelacją II. Zarzuty apelacji podstawy apelacji Zarzuty apelacji Obowiązujący model apelacji Zwięzłe przedstawienie zarzutów Brak formalny apelacji a wada jej treści III. Zarzuty dotyczące prawa materialnego Naruszenie prawa materialnego Naruszenie prawa unijnego Niedopuszczalność zmiany powództwa IV. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego Naruszenie przepisów postępowania Zarzut nieprzeprowadzenia dalszych dowodów Dopuszczalność odmiennej oceny dowodów Zarzut naruszenia art. 233 KPC Zarzut nieważności postępowania. Zarzut nierozpoznania istoty sprawy V. Nowości w postępowaniu apelacyjnym Nowe fakty i dowody Regulacja Rady Europy VI. Zmiana zarzutów i wniosków apelacji Zmiana zarzutów apelacyjnych Niedopuszczalność zmiany podstaw i wniosków apelacyjnych w świetle KPC Piśmiennictwo VII. Uzasadnienie zarzutów apelacyjnych Zarzuty apelacyjne VIII. Wnioski apelacyjne Wnioski apelacyjne. Wniosek o zmianę lub uchylenie wyroku Wniosek o odrzucenie pozwu lub umorzenie postępowania Zakres kognicji sądu apelacyjnego Związanie granicami apelacji IX. Wartość przedmiotu zaskarżenia Określenie wartości przedmiotu zaskarżenia Sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia Rozłożenie świadczenia na raty I. Wymagania formalne apelacji 1. Wymogi pisma procesowego. Apelacja powinna odpowiadać wymaganiom procesowym, 1 jakie art KPC formułuje ogólnie co do pism procesowych. Nie odpowiada wymaganiom apelacji pismo, w którym strona skarżąca zapowiada, że później albo ustnie przedstawi wnioski i zarzuty apelacji. Zob. uw. do art KPC. 2. Braki formalne apelacji. Apelacja może być dotknięta następującymi brakami formalnymi: 2 1) brakiem podpisu skarżącego; Piasecki 17

18 Art Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze 2) brakiem zarzutów; 3) brakiem uzasadnienia zarzutów apelacyjnych; 4) brakiem podpisu na pełnomocnictwie Niezałączenie odpisów załączników. Brak wniosku o zmianę lub uchylenie wyroku. Niezałączenie odpisów załączników do skargi apelacyjnej stanowi brak formalny, którego nieuzupełnienie skutkuje odrzuceniem (zwrot) skargi apelacyjnej (orz. C I 223/39, powołane przez J.J. Litauera, W. Święcickiego, Kodeks postępowania cywilnego, s. 184). Przewodniczący ma obowiązek wydania zarządzeń potrzebnych do usunięcia w terminie tygodniowym braku skargi apelacyjnej, polegającego na niezamieszczeniu w niej wniosku o zmianę lub uchylenie wyroku z wyraźnym oznaczeniem żądanej zmiany (orz. SN z r., C III 123/47, PiP 1947, Nr 12, s. 124 z glosą M. Waligórskiego) Brak zarzutów i ich uzasadnienia. Brak zarzutów i ich uzasadnienia nie jest brakiem formalnym, a wadą treści apelacji. Wada taka nie pozwala na przedstawienie w trybie art. 377 KPC stanu sprawy, a w konsekwencji na ocenę zasadności apelacji. Wobec tego brak przytoczenia zarzutów i ich uzasadnienia jest wadą, która uniemożliwia traktowanie pisma jako apelacji w rozumieniu art. 368 KPC, czyniąc apelację niedopuszczalną w rozumieniu art. 370 KPC Falsa demonstratio. Oczywiste błędy. Od braków formalnych w sensie proceduralnym należy odróżnić: 1) falsa demonstratio, np. mylną interpretację pisma procesowego: zamiast apelacja skarga kasacyjna ; 2) oczywiste błędy, które może sprostować sam sąd apelacyjny Oznaczenie zaskarżonego wyroku. Oznaczenie zaskarżonego wyroku następuje przez podanie sądu, który wydał zaskarżony wyrok, sygnatury wyroku i daty jego wydania, nazwisk stron oraz przedmiotu sprawy Podstawy zaskarżenia apelacją. Mimo niesformalizowania podstaw apelacji, w grę wchodzą zarzuty dotyczące prawa materialnego, zarzuty o charakterze proceduralnym, w tym dotyczące unieważnienia postępowania. Sąd apelacyjny nie jest związany zarzutami określonymi przez stronę. W tym sensie apelacja jest remedium pozwalającym na pełną kontrolę zaskarżonego wyroku. II. Zarzuty apelacji podstawy apelacji 8 1. Zarzuty apelacji. W art. 368 KPC nie ma mowy o podstawach apelacji. W 1 pkt 2 art. 368 KPC użyte zostało sformułowanie zwięzłe przedstawienie zarzutów. Należy jednak podkreślić, że wspomniane zarzuty w istocie rzeczy są ekwiwalentne z unormowaniem art KPC regulującym podstawy skargi kasacyjnej. Zarzuty apelacji mogą dotyczyć naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zob. uw. do art KPC Obowiązujący model apelacji. Zarówno w KPC30, jak i w obecnie obowiązującej wersji apelacji ustawodawca nie wyszczególnia wadliwości zaskarżonego apelacją wyroku sądu I instancji. Należy zaznaczyć, że jest to przeważający model unormowania apelacji. Por. w szczególności system francuski, włoski i niemiecki. Zob. R. Perrot, Droit judiciaire privé, Fascicule II, Paris , s. 688; F. Carpi, V. Colesanti, M. Taruffo, Commentario breve al Codice di Procedura Civile, Padova 1988, s. 500 i nast.; T. Putzo, ZPO mit Gerichtsverfassungsgesetz, Monachium 1993, s. 765 i nast. Zob. art KPC dotyczący postępowania uproszczonego Zwięzłe przedstawienie zarzutów. Przymiotnik zwięzły oznacza zawierający wiele treści w niewielu słowach; krótki, lapidarny (zob. Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1998, t. II, s. 674) Brak formalny apelacji a wada jej treści. Brak wywodu podstaw apelacji w skardze apelacyjnej nie jest brakiem formalnym, lecz wadą treści skargi apelacyjnej, co wyłącza możność 18 Piasecki

19 Księga pierwsza. Proces Art. 368 wezwania stron do uzupełnienia skargi apelacyjnej przez jej wywiedzenie (orz. SN z r., II C 3064/37, OSN 1939, Nr 2, poz. 97). W uzasadnieniu tego orzeczenia SN stwierdził, co następuje: Brakami formalnymi są zaś tylko te wady, które dotyczą strony zewnętrznej skargi apelacyjnej, a nie jej treści. Stroną zewnętrzną skargi apelacyjnej jest to, co odpowiada ogólnym warunkom pisma procesowego i formalnym warunkom nadania jej biegu, jako też to, co odróżnia ją od innych pism procesowych, a zarazem ją indywidualizuje przez oznaczenie zaskarżonego wyroku. Wszystko inne stanowi jej treść, bo już nie decyduje o tym, czy strona w danej sprawie wniosła skargę apelacyjną, a nie inne pismo, i czy skardze apelacyjnej może być nadany bieg, ale wchodzi w skład skargi apelacyjnej w tym celu, aby zostało przez sąd rozpatrzone i doprowadziło do wydania orzeczenia. Tu należy wskazanie przez stronę, czy zaskarża cały wyrok, czy tylko jego część, tu należy przytoczenie i wywód podstaw apelacji, jako też powołanie nowych faktów i nowych dowodów, wreszcie tu należą wnioski apelacyjne (... ). To zaś, co jest przedmiotem rozpatrywania przez sąd, nie może podlegać kontroli sądu przed rozpatrzeniem, lecz pozostawione być musi dyspozycji stron. Od strony, wnoszącej skargę apelacyjną, zależy więc, czy strona chce zaskarżyć cały wyrok, czy tylko jego część, na jakich podstawach chce oprzeć apelację, czy i jak chce wyłożyć te podstawy, czy chce przytoczyć nowe fakty i dowody, czy chce zmiany lub uchylenia zaskarżonego wyroku i w jakiej mierze. Sąd nie może też pod tym względem strony korygować, bo postępowanie procesowe nie jest postępowaniem z urzędu, a zatem sąd nie może także czuwać nad tym, aby strona wywiodła skargę apelacyjną należycie i bez jakiejkolwiek luki. Czy zaś strona wywiodła wszystkie przytoczone przez siebie podstawy apelacji, czy tylko niektóre z przytoczonych, czy wreszcie przytoczyła wprawdzie podstawy, ale ich wcale nie wywiodła, to stanowi tylko różnicę ilościową, a nie jakościową. III. Zarzuty dotyczące prawa materialnego 1. Naruszenie prawa materialnego. Podstawę apelacji może stanowić naruszenie prawa 12 materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Dotyczy to także prawa obcego (zagranicznego). Podstawą apelacji może być zarzut: 1) niezastosowania prawa obcego wbrew przepisom prawa kolizyjnego (międzynarodowego prawa prywatnego); 2) zastosowania prawa obcego przez sąd I instancji, mimo że sprawa nie zawiera elementu obcego (międzynarodowego); 3) błędnego zastosowania prawa obcego. 2. Naruszenie prawa unijnego. Naruszenie prawa materialnego obejmuje także naruszenie 13 prawa Unii Europejskiej. Zob. uw. do art KPC. 3. Niedopuszczalność zmiany powództwa. Przytoczenie w apelacji przepisów prawa 14 materialnego, wskazujących na inny stan faktyczny niż ten, na którym zostało oparte żądanie pozwu, stanowi niedopuszczalną w postępowaniu apelacyjnym zmianę powództwa (wyr. SN z r., III CKN 32/98, OSNC 1999, Nr 5, poz. 96). Powyższe stanowisko SN nasuwa zastrzeżenia z punktu widzenia reguły, według której kwalifikacja prawna sprawy pod względem materialnoprawnym należy wyłącznie do sądu orzekającego (iura novit curia). IV. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego 1. Naruszenie przepisów postępowania. Podstawą apelacji może być także wytknięcie 15 mylnego ustalenia stanu faktycznego (zob. J.J. Litauer, Komentarz do procedury, s. 238). Według orzeczenia SN z r. (C III 2104/47, PN 1949, Nr 3 4, s. 326), podstawą apelacji i przewodu apelacyjnego może być krytyka oceny przez sąd I instancji dowodów i wyników rozprawy; co się zaś tyczy nowych faktów i dowodów, to strona nie jest obowiązana do ich przytoczenia. Sąd odwoławczy może pominąć nowe fakty i dowody, gdy strona mogła je przytoczyć w I instancji, a możność i potrzeba ich wskazania nie powstały dopiero później. Piasecki 19

20 Art Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze Nieprzytoczenie przez sąd podstawy prawnej orzeczenia jest naruszeniem przepisów prawa formalnego (orz. SN z r., C III 1061/45, PiP 1946, Nr 5 6, s. 219) Zarzut nieprzeprowadzenia dalszych dowodów. Za wadliwość o charakterze proceduralnym należy uznać nieprzeprowadzenie dalszych dowodów z tego względu, że sąd I instancji uważał je za superfluum, za zbędne. Zob. Z. Krzemiński, Wnoszenie apelacji, s Dopuszczalność odmiennej oceny dowodów. Sąd apelacyjny może w ramach kontroli sprawy pod względem faktycznym inaczej ocenić przeprowadzone przez sąd I instancji dowody, skoro jest również sądem faktu, w przeciwieństwie do sądu kasacyjnego Zarzut naruszenia art. 233 KPC. Zarzut apelacyjny może odnosić się do naruszenia art. 233 KPC, skarżący może kwestionować ocenę przeprowadzonych dowodów Zarzut nieważności postępowania. Zarzut nierozpoznania istoty sprawy. Nieważność postępowania sąd apelacyjny w granicach apelacji bierze pod rozwagę z urzędu. Podstawą apelacji może być zarzut nieważności postępowania (art. 374, 378 1, art. 379, KPC) oraz zarzut nierozpoznania istoty sprawy (art KPC). W razie zasadności zarzutów w powyższym zakresie zaskarżony wyrok podlega uchyleniu w całości lub w części. Zob. uw. do art KPC. V. Nowości w postępowaniu apelacyjnym Nowe fakty i dowody. Szczególną podstawę (zarzut) apelacyjną stanowi powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Ta podstawa nie ma charakteru nagany. W tym zakresie należy mieć na względzie art. 381 KPC, określający przesłanki pominięcia nowych faktów i dowodów Regulacja Rady Europy. Według Memorandum wyjaśniającego do zalecenia Nr R(84)5 Komitetu Ministrów Rady Europy z r. dotyczącego zasad procedury cywilnej zmierzających do usprawnienia wymiaru sprawiedliwości: Obecna sytuacja jest taka, że państwa różnie tę kwestię rozstrzygają: jedne dopuszczają przedstawianie nowych faktów w postępowaniu odwoławczych, gdy w innych jest to niedopuszczalne. Zasada 5 zawiera propozycję kompromisu dla państw sytuujących się między tymi dwoma skrajnymi [rozwiązaniami przyp. K. Piasecki]. Uznaje ogólną regułę, zgodnie z którą można nie dopuścić [do powoływania się na przyp. K. Piasecki] fakty nieprzedstawione [w postępowaniu przyp. K. Piasecki] w pierwszej instancji. Jednocześnie wprowadza trzy wyjątki od tej reguły, których uzasadnieniem jest [przekonanie przyp. K. Piasecki], że byłoby jaskrawo niesprawiedliwe niedopuszczenie do przedstawienia faktów bardzo dla sprawy istotnych oraz pozbawienie trzeciej strony możliwości obrony jej interesów. Pierwszy wyjątek dotyczy faktów, które nie były znane w czasie postępowania w pierwszej instancji i z tego powodu nie można się było na nie powołać. Drugi odnosi się do spraw, w których osoba przedstawiająca fakty nie była stroną w postępowaniu w pierwszej instancji. Chodzi tu o to, że w niektórych krajach osoba, której sprawa dotyczy, może dołączyć się do niej w postępowaniu odwoławczym. Trzeci uznaje, że istnieją wyjątkowe sytuacje uzasadniające dopuszczenie nowych faktów. Chodzi tu o fakty takiej wagi dla przedmiotu sprawy, że zrezygnowanie z ich rozpatrzenia mogłoby doprowadzić do zaprzeczenia sprawiedliwości. We wszystkich tych przypadkach sąd prowadzący postępowanie musi ocenić wagę przedstawionych nowych faktów, ich wpływ na sprawę i następstwa dla praw i interesów stron, a także dla przedmiotu sprawy, mając na względzie doprowadzenie jej do końca tak szybko i skutecznie, jak to jest możliwe. Standardy prawne Rady Europy. Zalecenia. T. IV. Sądownictwo. Organizacja postępowanie orzekanie. Wybór i tłumaczenie J. Jasiński, Warszawa 1998, s VI. Zmiana zarzutów i wniosków apelacji 1. Zmiana zarzutów apelacyjnych. Nie jest wyłączona zmiana zarzutów apelacyjnych, z tym zastrzeżeniem że powinny one mieścić się w granicach wniosku apelacyjnego. 20 Piasecki

SPIS TREŚCI. TOM III część 1 DZIAŁ I. WPROWADZENIE DO ZASKARŻANIA ORZECZEŃ W POSTĘPOWANIU CYWILNYM. Spis treści. Wykaz skrótów...

SPIS TREŚCI. TOM III część 1 DZIAŁ I. WPROWADZENIE DO ZASKARŻANIA ORZECZEŃ W POSTĘPOWANIU CYWILNYM. Spis treści. Wykaz skrótów... Spis treści SPIS TREŚCI TOM III część 1 Wykaz skrótów....................................................... 13 DZIAŁ I. WPROWADZENIE DO ZASKARŻANIA ORZECZEŃ W POSTĘPOWANIU CYWILNYM ROZDZIAŁ 1. Zaskarżalność

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Nowicka

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Nowicka Sygn. akt III CZP 48/07 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 czerwca 2007 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Marian Kocon Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 186/12. Dnia 15 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 186/12. Dnia 15 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CZ 186/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka w sprawie z powództwa J. A.

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07

Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07 Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07 Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Joanny

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska Sygn. akt V CSK 126/10 i V CZ 36/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 listopada 2010 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II PZ 50/10. Dnia 21 stycznia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II PZ 50/10. Dnia 21 stycznia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt II PZ 50/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 stycznia 2011 r. SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący) SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca) SSN Zbigniew Korzeniowski

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska Sygn. akt I PZ 1/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 kwietnia 2015 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski Sygn. akt I CK 460/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 stycznia 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN

Bardziej szczegółowo

Wykład Postępowanie cywilne 22 II 2011

Wykład Postępowanie cywilne 22 II 2011 Wykład Postępowanie cywilne 22 II 2011 1. Jakim środkiem zaskarżenia jest skarga kasacyjna 2. Dopuszczalność skargi kasacyjnej 3. Niedopuszczalność skargi kasacyjnej 4. Legitymacja do wniesienia skargi

Bardziej szczegółowo

Część I. Uwagi wstępne

Część I. Uwagi wstępne Część I Uwagi wstępne W postępowaniu cywilnym sądy podejmują wiele czynności decyzyjnych, które przejawiają się w formie zarządzenia, postanowienia lub wyroku (postanowienia co do istoty sprawy w postępowaniu

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Postępowanie cywilne. Istota postępowania kasacyjnego. Orzeczenia, od których przysługuje skarga kasacyjna 2012-03-25

Postępowanie cywilne. Istota postępowania kasacyjnego. Orzeczenia, od których przysługuje skarga kasacyjna 2012-03-25 Postępowanie cywilne Skarga kasacyjna Wznowienie postępowania Stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Istota postępowania kasacyjnego Nadzwyczajny środek zaskarżenia To nie trzecia instancja

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera Sygn. akt I BP 3/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 listopada 2015 r. SSN Katarzyna Gonera w sprawie z powództwa M. J. przeciwko D. R. o wznowienie postępowania w sprawie Sądu Okręgowego

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 155, poz. 1037. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 23 listopada 2006 r. II PZ 43/06

Postanowienie z dnia 23 listopada 2006 r. II PZ 43/06 Postanowienie z dnia 23 listopada 2006 r. II PZ 43/06 Od apelacji lub skargi kasacyjnej w sprawie z zakresu prawa pracy należy uiścić opłatę stosunkową od wartości przedmiotu zaskarżenia, choćby była niższa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt II PK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 marca 2012 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. P. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. o odszkodowanie, po

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 18 marca 2008 r. II PZ 1/08

Postanowienie z dnia 18 marca 2008 r. II PZ 1/08 Postanowienie z dnia 18 marca 2008 r. II PZ 1/08 Pismem, które nie zostało należycie opłacone jest zarówno pismo, od którego w ogóle nie została uiszczona opłata lub opłatę uiszczono po upływie terminu,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt II PZ 25/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 14 października 2013 r. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) Sygn. akt IV CZ 38/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 października 2015 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W świetle art. 17 3 prawa prywatnego międzynarodowego samo miejsce zamieszkiwania małżonków może mięć zasadnicze znaczenie dla istniejącego między nimi reżimu majątkowego. Tego rodzaju zależność sprawia,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk

POSTANOWIENIE. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk Sygn. akt IV CZ 60/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 września 2009 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 15/13. Dnia 18 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 15/13. Dnia 18 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt III CZP 15/13 POSTANOWIENIE Dnia 18 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 469/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 lutego 2009 r. SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 9 lipca 2002 r. III RN 129/01

Postanowienie z dnia 9 lipca 2002 r. III RN 129/01 Postanowienie z dnia 9 lipca 2002 r. III RN 129/01 Decyzja w przedmiocie przyznania odszkodowania za szkodę spowodowaną wydaniem nieważnej decyzji administracyjnej i stwierdzeniem jej nieważności (art.

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 106/06

Uchwała z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 106/06 Uchwała z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 106/06 Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 434/14. Dnia 15 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 434/14. Dnia 15 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt IV CSK 434/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 446/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 lutego 2007 r. SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) SSN Gerard Bieniek SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 111/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2007 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

POSTANOWIENIE. SSN Jolanta Strusińska-Żukowska Sygn. akt II PZ 14/07 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 7 maja 2007 r. SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z powództwa K. D., G. C. przeciwko Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej [..,.]

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k.

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k. Sygn. akt V CZ 64/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 października 2010 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Marta Romańska (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 636/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 września 2011 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Pietrzykowski

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 lipca 2005 r., III CZP 52/05

Uchwała z dnia 22 lipca 2005 r., III CZP 52/05 Uchwała z dnia 22 lipca 2005 r., III CZP 52/05 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Józef Frąckowiak Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Jolanty G. o wznowienie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II PK 68/07. Dnia 17 lipca 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kwaśniewski

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II PK 68/07. Dnia 17 lipca 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kwaśniewski Sygn. akt II PK 68/07 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 lipca 2007 r. SSN Jerzy Kwaśniewski w sprawie z powództwa S. M. przeciwko D. Sp. z o.o. w D. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 r. V CK 486/02

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 r. V CK 486/02 id: 20197 1. Przewidziane tym przepisem [art. 1105 2 k.p.c. - wstawienie własne] uzależnienie dopuszczalności skutecznego zastrzeżenia klauzuli arbitrażowej od zagranicznego statusu co najmniej jednej

Bardziej szczegółowo

oprac. Mateusz Popiel

oprac. Mateusz Popiel oprac. Mateusz Popiel Charakter środka zaskarżenia Podmiot legitymowany Termin Wymogi formalne APELACJA ZAŻALENIE SKARGA KASACYJNA - zwyczajny - dewolutywny - wzgl. suspensywny - strona - interwenient

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 25 lutego 2010 r., V CSK 248/09

Wyrok z dnia 25 lutego 2010 r., V CSK 248/09 Wyrok z dnia 25 lutego 2010 r., V CSK 248/09 W razie bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce, odpowiedzialność na zasadach przewidzianych w art. 299 k.s.h. ponoszą osoby będące członkami

Bardziej szczegółowo

3. Typ studiów: dzienne, jednolite, magisterskie

3. Typ studiów: dzienne, jednolite, magisterskie 1. Nazwa przedmiotu: Postępowanie cywilne 2. Kierunek: prawo 3. Typ studiów: dzienne, jednolite, magisterskie 4. Rodzaj zajęć: wykład 5. Status przedmiotu: wykład - obligatoryjny 6. Rok studiów, semestr:

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I PZ 15/11. Dnia 6 września 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I PZ 15/11. Dnia 6 września 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I PZ 15/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 6 września 2011 r. SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Iwulski SSA Jolanta Frańczak w sprawie z powództwa S.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Karol Weitz

POSTANOWIENIE. SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Karol Weitz Sygn. akt III CSK 140/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 stycznia 2015 r. SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Karol Weitz w sprawie z wniosku M. W. przy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 35/08 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 czerwca 2008 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) w sprawie z urzędu J.

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I UK 183/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 sierpnia 2014 r. SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Beata Gudowska SSN

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 16/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 czerwca 2010 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Marian Kocon SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III SK 1/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 czerwca 2011 r. SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Roman

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1)

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44. Art. 1. 1. Ustawa normuje sądowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790)

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt II CSK 504/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 lipca 2014 r. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CNP 27/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 maja 2007 r. SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Grzegorz

Bardziej szczegółowo

W publikacji znajdują się następujące wzory z komentarzem: 1. Postanowienie sądu o odrzuceniu pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sadowej; 2.

W publikacji znajdują się następujące wzory z komentarzem: 1. Postanowienie sądu o odrzuceniu pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sadowej; 2. W publikacji znajdują się następujące wzory z komentarzem: 1. Postanowienie sądu o odrzuceniu pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sadowej; 2. Postanowienie sądu o podjęciu sprawy w trybie nieprocesowym;

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Sprawy dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 1 k.p.c. w związku z art.

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 1 czerwca 2010 r. III UZ 3/10

Postanowienie z dnia 1 czerwca 2010 r. III UZ 3/10 Postanowienie z dnia 1 czerwca 2010 r. III UZ 3/10 Zwrot kosztów procesu strony korzystającej z pomocy radcy prawnego w sprawie o ustalenie odpowiedzialności wspólników spółki jawnej za zaległości z tytułu

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 5 lutego 2010 r., III CZP 132/09

Uchwała z dnia 5 lutego 2010 r., III CZP 132/09 Uchwała z dnia 5 lutego 2010 r., III CZP 132/09 Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Jan Górowski Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie ze skarg dłużniczki Beaty

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Powództwo pracownika przeciwko pracodawcy o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy podlega oddaleniu ze względu na brak biernej legitymacji procesowej

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 201/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 10 listopada 2010 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSA

Bardziej szczegółowo

Spis treści. PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 5 02.01.2013 15:49

Spis treści. PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 5 02.01.2013 15:49 Wykaz skrótów................................. 15 Przedmowa.................................... 19 Wprowadzenie.................................. 21 ROZDZIAŁ I. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym.....

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 684/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa T. B.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I PZ 13/14. Dnia 12 sierpnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I PZ 13/14. Dnia 12 sierpnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt I PZ 13/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 sierpnia 2014 r. SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec w

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz Sygn. akt II CK 37/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 28 października 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Teresa

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE CYWILNE TESTY, ĆWICZENIA, DIAGRAMY. Paweł Cioch Edyta Gapska Joanna Studzińska

POSTĘPOWANIE CYWILNE TESTY, ĆWICZENIA, DIAGRAMY. Paweł Cioch Edyta Gapska Joanna Studzińska POSTĘPOWANIE CYWILNE TESTY, ĆWICZENIA, DIAGRAMY Paweł Cioch Edyta Gapska Joanna Studzińska Warszawa 2012 Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 CZĘŚĆ PIERWSZA TESTY 11 Rozdział 1 Zagadnienia wstępne postępowanie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

Skarżący : Rzecznik Praw Obywatelskich Organ : Rada m. st. Warszawy. Skarga kasacyjna

Skarżący : Rzecznik Praw Obywatelskich Organ : Rada m. st. Warszawy. Skarga kasacyjna RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-623243-X/09/TS 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Warszawa, lipca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Krzysztof Strzelczyk

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Krzysztof Strzelczyk Sygn. akt III CZ 26/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 czerwca 2010 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 63/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 października 2013 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marta Romańska SSN Bogumiła Ustjanicz Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 14/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 października 2013 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 16 lipca 2003 r., III CZP 47/03

Uchwała z dnia 16 lipca 2003 r., III CZP 47/03 Uchwała z dnia 16 lipca 2003 r., III CZP 47/03 Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Gerard Bieniek Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Przedmowa XI Wykaz skrótów XIII

Przedmowa XI Wykaz skrótów XIII Przedmowa XI Wykaz skrótów XIII Część A. Pytania 1 Rozdział I. Postępowanie cywilne zagadnienia wstępne 3 1.1. Pojęcie i zasady postępowania cywilnego 3 1.2. Relacje postępowania cywilnego do innych postępowań

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc

POSTANOWIENIE. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc Sygn. akt V CZ 161/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 28 marca 2012 r. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa Alicji

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 24 września 2010 r. Opracowano na podstawie Dz. U. z 2010 r. Nr 197, poz. 1307. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 470/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 6 czerwca 2014 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Bronisław Czech (sprawozdawca) SSN Maria Grzelka

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Bronisław Czech (sprawozdawca) SSN Maria Grzelka Sygn. akt II CK 406/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lutego 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Bronisław Czech (sprawozdawca) SSN Maria Grzelka

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II UK 91/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 24 października 2006 r. SSN Beata Gudowska (przewodniczący) SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca) SSN Małgorzata

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski

POSTANOWIENIE. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski Sygn. akt I CZ 69/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 14 listopada 2014 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski w sprawie z

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz

POSTANOWIENIE. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz Sygn. akt I PK 47/03 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 23 maja 2003 r. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz w sprawie z powództwa S. C. przeciwko Centrum Języków Obcych spółce cywilnej w B. J. M.,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian Sygn. akt I CSK 218/06 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 10 listopada 2006 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian w sprawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. o stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądu zagranicznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

POSTANOWIENIE. o stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądu zagranicznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej Sygn. akt II CSK 550/08 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 kwietnia 2009 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Marian Kocon w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

zapłaty w postępowaniu upominawczym, że pozwany ma jej zapłacić 64.730 zł., jako należność za kupiony u powódki cement. Do pozwu dołączono cztery

zapłaty w postępowaniu upominawczym, że pozwany ma jej zapłacić 64.730 zł., jako należność za kupiony u powódki cement. Do pozwu dołączono cztery Sygn. akt IV CK 298/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 października 2005 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Stanisław Dąbrowski SSA Aleksandra Marszałek

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej. skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego

POSTANOWIENIE. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej. skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego Sygn. akt V CSK 131/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 24 listopada 2009 r. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CK 240/04. Dnia 27 października 2004 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CK 240/04. Dnia 27 października 2004 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt IV CK 240/04 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 27 października 2004 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian SSA Elżbieta Strelcow w sprawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska Sygn. akt III CZ 76/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 stycznia 2012 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Zbigniew Hajn

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Zbigniew Hajn Sygn. akt I UK 470/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 kwietnia 2015 r. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Zbigniew Hajn w sprawie z odwołania B.

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 22 listopada 2002 r. III DS 8/02

Postanowienie z dnia 22 listopada 2002 r. III DS 8/02 Postanowienie z dnia 22 listopada 2002 r. III DS 8/02 Adwokat przy wykonywaniu zawodu korzysta z wolności słowa w granicach określonych przez zadania adwokatury i przepisy prawa (art. 8 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

ZAŻALENIE. Wyjątek od reguły z art. 394, że zażalenie przysługuje w stosunku do postanowień sądu pierwszej instancji,

ZAŻALENIE. Wyjątek od reguły z art. 394, że zażalenie przysługuje w stosunku do postanowień sądu pierwszej instancji, ZAŻALENIE Środek odwoławczy > co do zasady ( podobnie jak apelacja) od orzeczeń s. pierwszej instancji > ale w art. 394 1 wprowadzono katalog postanowień sądu drugiej instancji zaskarżalnych zażaleniem

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Postępowanie cywilne uwagi ogólne

Rozdział I. Postępowanie cywilne uwagi ogólne Rozdział I. Postępowanie cywilne uwagi ogólne Część I. Uwagi ogólne 1. Definicja postępowania cywilnego. Postępowanie cywilne jest to zespół norm prawnych regulujących postępowanie sądowe w sprawach ze

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Józef Iwulski (przewodniczący) SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca) SSN Beata Gudowska

POSTANOWIENIE. SSN Józef Iwulski (przewodniczący) SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca) SSN Beata Gudowska Sygn. akt I UZ 104/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 2 czerwca 2010 r. SSN Józef Iwulski (przewodniczący) SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca) SSN Beata Gudowska w sprawie z odwołania C.

Bardziej szczegółowo

Rozdział trzeci Zasady ogólne postępowania administracyjnego 1. Charakter prawny, zakres obowiązywania i funkcje 2. Katalog zasad

Rozdział trzeci Zasady ogólne postępowania administracyjnego 1. Charakter prawny, zakres obowiązywania i funkcje 2. Katalog zasad Spis treści Wykaz skrótów CZĘŚĆ PIERWSZA ZAGADNIENIA OGÓLNE Rozdział pierwszy Geneza i rozwój postępowania administracyjnego i sądownictwa administracyjnego 1. Europa 2. Polska A. Okres międzywojenny B.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) SSA Barbara Trębska

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) SSA Barbara Trębska Sygn. akt II CSK 349/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 13 stycznia 2010 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) SSA Barbara Trębska w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 45/14. Dnia 10 lipca 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 45/14. Dnia 10 lipca 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt I CZ 45/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 lipca 2014 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 529/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 maja 2014 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CSK 354/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 kwietnia 2012 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

457/5/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2012 r. Sygn. akt Ts 224/11

457/5/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2012 r. Sygn. akt Ts 224/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Zubik, 457/5/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2012 r. Sygn. akt Ts 224/11 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Land S.A.

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 556/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 listopada 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) SSN Marta Romańska

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) SSN Marta Romańska Sygn. akt V CSK 343/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 13 maja 2011 r. SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) SSN Marta

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 763/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 października 2013 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Beata Gudowska SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Beata Gudowska SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) Sygn. akt II UZ 83/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 lutego 2014 r. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Beata Gudowska SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Z. sp.

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn Sygn. akt II PK 78/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 lipca 2013 r. SSN Zbigniew Hajn w sprawie z powództwa M. M. przeciwko P. S.A. w J. o odszkodowanie umowne, po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 50/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 11 października 2012 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo