Przemiany struktury przestrzennej miast w sferze funkcjonalnej i społecznej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przemiany struktury przestrzennej miast w sferze funkcjonalnej i społecznej"

Transkrypt

1 Przemiany struktury przestrzennej miast w sferze funkcjonalnej i społecznej pod redakcją Janusza Słodczyka UNIWERSYTET OPOLSKI

2 Przem iany struktury przestrzennej m iast w sferze funkcjonalnej i społecznej

3 MIASTA W OKRESIE PRZEMIAN

4 UNIW ERSYTET OPOLSKI P rzem iany struktury przestrzennej m iast w sferze funkcjonalnej i społecznej pod red a k cją n a u k o w ą J a n u sz a S ło d czy k a OPOLE 2004

5 RECENZENCI Zbigniew Długosz, D aniela Szym ańska REDAKTORZY B arbara Łuszczewska, Jan Neuberg, Grzegorz Staniszew ski REDAKTOR TECHNICZNY H alina Szczegot KOREKTOR A leksandra Dom ka SKŁAD W aldem ar Szw eda PROJEKT OKŁADKI J a n u sz M łynarski Wydanie publikacji dofinansowane przez Komitet Badań Naukowych IS B N W ydawnictwo U niw ersytetu Opolskiego, Opole, ul. H. Sienkiewicza 33, składanie zamówień (0-77) Druk: Drukarnia W ydawnictwa Św iętego Krzyża, Opole, ul. Katedralna 4 tel. (0-77)

6 SPIS TREŚCI W prowadzenie... ' Stanisław LISZEWSKI, Przemiany struktury przestrzennej aglomeracji przemysłowej w okresie transformacji ustrojowej (przykład łódzkiej aglomeracji m ie js k ie j)... 9 Andrzej ZBOROWSKI, Podejście funkcjonalno-strukturalne w badaniach delimitacji obszarów metropolitalnych w Polsce (przykład Krakowa) Klaus GLOEDE, Koncepcja przestrzennego zagospodarowania i rozwoju gospodarczego Brandenburgii - założenia i rzeczywistość Katarzyna KOWALA-STAMM, Przestrzenne przemiany miast Niemiec Wschodnich w okresie transformacji - aktualne tendencje Krzysztof GASIDŁO, Kierunki przemian struktury aglomeracji g ó rn o śląsk iej Zygmunt GÓRKA, Przemiany śródmieść miast polskich w dobie transformacji Marek GACHOWSKI, Kwestia celowości istnienia centrum miasta w warunkach transformacji społeczno-urbanistycznej Grzegorz MICEK, Woyciech JARCZEWSKI, Stare biurowce krakowskie w okresie przemian Klaus SCHÓLER, Wolfgang WAGNER, Teoretyczne i empiryczne aspekty lokalizacji osiedli na obszarze m iasta Janusz SŁODCZYK, Renata KLIMEK, Nowe tereny mieszkaniowe w strukturze przestrzennej Opola Marta MACIEJASZ-ŚWIĄTKIEWICZ, Mieszkalnictwo jako element wieloletniego planowania przestrzeni - aspekt finansow y Elżbieta LITWIŃSKA, Włączenie zdegradowanych obszarów w strukturę miasta na przykładzie Parku Narodów (Parąue das Naęoes) w Lizbonie Sylwia KACZMAREK, Tereny poprzemysłowe w miastach - problem czy w yzw anie? Patrycja FABIAŃSKA, Problematyka terenów poeksploatacyjnych na obszarach miejskich i podm iejskich Joanna ADAMCZYK, Rola terenów zielonych w łagodzeniu niekorzystnych skutków procesu urbanizacyjnego Bartosz FORTUŃSKI, Inwestycje gminne i ich wpływ na rozwój terenów podmiejskich...195

7 Marek JANICKI, Kataster jako system ewidencjonowania nieruchomości Jacek KOTUS, Taktyki życia mieszkańców dużego m i a s t a Marika PIRVELI, Przemiany społeczne a antropologia codzienności w mieście okresu przemian Elżbieta CHĄDZYŃSKA, Czynniki wpływające na percepcję i waloryzację przestrzeni miejskiej przez mieszkańców Monika A. MURZYN, Zarządzanie dziedzictwem kulturowym Krakowa po 1989 r o k u Stanisław RZYSKI, Percepcja dziedzictwa kulturowego Sopotu Przemysław ŚLESZYŃSKI, Wyniki sprawdzianu w szkołach podstawowych w 2002 roku a struktura społeczno-przestrzenna W arszaw y Romuald PUSTELNIK, Przekształcenia struktury przestrzennej miasta w dobie transformacji na przykładzie Świdnicy Agnieszka KĘDZIERSKA, Przeobrażenia struktury przestrzennej Zawiercia od czasów najdawniejszych do współczesności Sylwia STASZEWSKA, Powojenny rozwój i przekształcenia przestrzenne miast wyjątkowych. Miasta Półwyspu H elskiego Marta GŁAZ, Dariusz ILNICKI, Przestępstwa i wykroczenia w przestrzeni Wrocławia Szymon MARCIŃCZAK, Agnieszka SIEJKOWSKA, Zróżnicowanie przestrzenne przestępczości w Łodzi w latach a percepcja obszarów niebezpiecznych Igor KAVETSKYY, Zmiany orientacji politycznych mieszkańców Szczecina w świetle wyników wyborów parlamentarnych...377

8 WPROWADZENIE Badania nad strukturą przestrzenną miast mają długą tradycją. Szczególne zainteresowanie badaczy, reprezentujących różne dyscypliny naukowe, budzą zmiany struktury przestrzennej miast w Polsce zachodzące w ciągu ostatnich piętnastu lat. Prezentowany zestaw artykułów w całości dotyczy zagadnień struktury przestrzennej miast z wyraźnym wyodrębnieniem jej wymiarów funkcjonalno-przestrzennego i społeczno-przestrzennego. Zagadnienia struktury przestrzennej miast stanowiły jeden z głównych nurtów ogólnopolskiej konferencji z cyklu Miasta w okresie przemian, zorganizowanej w 2003 r. przez Katedrę Geografii Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Wydziału Ekonomicznego Uniwersytetu Opolskiego. Trzecia konferencja z tego cyklu, zorganizowana w ośrodku opolskim, zgromadziła wyjątkowo liczne grono badaczy z wielu ośrodków w Polsce, reprezentujących geografię, ekonomię, urbanistykę i planowanie przestrzenne, a także socjologię, którzy w swoich badaniach zajmują się problemami rozwoju, funkcjonowania i planowania miast. W artykule dotyczącym przemian struktury przestrzennej aglomeracji łódzkiej Stanisław Liszewski przypomina, że struktura przestrzenna miasta jest sumą nakładających się warstw: morfologicznej, funkcjonalnej, demograficznej i społecznej. W tak określonych ramach m ieszczą się właściwie wszystkie zawarte w tomie artykuły. Ze względu na udział przedstawicieli rozmaitych dyscyplin mamy możliwość porównania różnych podejść i metod analizy przestrzennych aspektów zjawisk zachodzących w miastach. Znaczna część analiz dotyczy zmian rozmieszczenia funkcji i obszarów funkcjonalnych na terenie miast. Na przykładzie aglomeracji krakowskiej w artykule Andrzeja Zborowskiego przedstawiono podejście funkcjonalno-strukturalne w badaniach nad delimitacją obszarów metropolitalnych. Struktura funkcjonalno-przestrzenna jest wyrazem bazy ekonomicznej i struktury funkcjonalnej poszczególnych ośrodków. Koncepcja rozmieszczenia funkcji w przestrzeni wynika ze strategicznych kierunków gospodarczego rozwoju miasta i z jego specjalizacji funkcjonalnej. Związek ten znajduje wyraz w rozważaniach zarówno Stanisława Liszewskiego na temat Łodzi, jak i Krzysztofa Gasidły na temat aglomeracji górnośląskiej, a także w dwóch artykułach (Klausa Gloedego

9 i Katarzyny Kowali-Stamm) poświęconych rozwojowi gospodarczemu i przestrzennemu miast na terenie wschodnich Niemiec w okresie transformacji. Analizy dotyczące Niemiec wschodnich są interesującym punktem odniesienia dla badań prowadzonych w Polsce. W innych artykułach autorzy koncentrują się na poszczególnych funkcjach i obszarach funkcjonalnych w strukturze miasta, takich jak: - dzielnice centralne miast (Zygmunt Górka, Marek Gachowski oraz Grzegorz M icek i W ojciech Jarczewski); - tereny mieszkaniowe i lokalizacja osiedli (Klaus Scholer i Wolfgang W agner, Marta M aciejasz-świątkiewicz oraz Janusz Słodczyk i Renata Klimek); - obszary poprzemysłowe (Elżbieta Litwińska, Sylwia Kaczmarek, Patrycja Fabiańska); - tereny zielone i ich rola (Joanna Adamczyk). Rozszerzenie omawianej problematyki stanowią zagadnienia istotne z punktu widzenia zarządzania przestrzenią m iejską i kształtowania jej struktury funkcjonalnej, takie jak inwestycje na terenach podmiejskich (Bartosz Fortuński) oraz kataster i jego znaczenie (Marek Janicki). Tematyka drugiej grupy artykułów jest zróżnicowana, przy czym można ją ogólnie określić jako społeczno-przestrzenną. Autorzy podejmują zagadnienia związane z zachowaniami ludności miejskiej w przestrzeni (Jacek Kotus), z przestrzennymi aspektami wyboru stylu życia (Marika Pirveli), z percepcją przestrzeni miejskiej (Elżbieta Chądzyńska oraz Przemysław Śleszyński), percepcją dziedzictwa kulturowego (Stanisław Rzyski) oraz z kwestią zarządzania tym dziedzictwem (M onika A. Murzyn). Do grupy prac o charakterze społeczno-przestrzennym należą też badania obrazujące pewnego rodzaju geografię przestępczości w mieście. Zagadnienia te zaprezentowano na przykładzie Wrocławia (Marta Głaz, Dariusz Ilnicki) oraz Łodzi (Szymon Marcińczak, Agnieszka Sięjkowska). W zbiorze prezentowane są też badania z zakresu geografii wyborczej (Igor Kavetskyy - na przykładzie Szczecina). Obok badań dotyczących największych polskich aglomeracji w niniejszym tomie znalazły się również artykuły poświęcone przemianom struktury przestrzennej wybranych miast średniej wielkości, takich jak Świdnica (Romuald Pustelnik), Zawiercie (Agnieszka Kędzierska) czy miasta Półwyspu Helskiego (Sylwia Staszewska). Wyrażam przekonanie, że prezentowany zestaw artykułów przynosi szereg nowych ważnych informacji i przemyśleń na temat przeobrażeń przestrzeni miejskiej, a jednocześnie stanowi interesujący przegląd kierunków poszukiwań prowadzonych w różnych ośrodkach badawczych. Janusz Słodczyk

10 PRZEMIANY STRUKTURY PRZESTRZENNEJ MIAST W SFERZE FUNKCJONALNEJ I SPOŁECZNEJ OPOLE 2004 Stanisław LISZEWSKI Uniwersytet Łódzki PRZEMIANY STRUKTURY PRZESTRZENNEJ AGLOMERACJI PRZEMYSŁOWEJ W OKRESIE TRANSFORMACJI USTROJOWEJ (PRZYKŁAD ŁÓDZKIEJ AGLOMERACJI MIEJSKIEJ) 1. Wstęp Zmiany sytuacji politycznej i upadek w Europie systemu nazywanego realnym socjalizmem uruchomiły głębokie procesy przekształceń społeczno-gospodarczych. Przejście od gospodarki zarządzanej centralnie do gospodarki rynkowej związane jest z gwałtownymi przemianami społecznymi i gospodarczymi, które, obejmując cały kraj, szczególnie wyraźnie zaznaczają się w skupiskach miejskich. Dla badacza zajmującego się problematyką m iejską powstał niezwykle interesujący problem. Po raz pierwszy w historii Polski mamy bowiem do czynienia ze zjawiskiem, kiedy życie gospodarcze i społeczne naszego kraju, które kształtowane było praktycznie do połowy XX w. w systemie gospodarki rynkowej (nie licząc wojen światowych) po 45 latach ( ) funkcjonowania w systemie gospodarki zarządzanej centralnie, wraca ponownie do systemu rynkowego. Jak w tej sytuacji zachowują się miasta, czyli organizmy będące głównymi ogniskami innowacji i postępu? Prezentowana praca ma na celu prześledzenie procesów, jakie dokonują się po 1989 r. w strukturze przestrzennej dużej aglomeracji przemysłowej, jaką jest Łódź. W ybór tego miasta do prezentacji zachodzących procesów nie jest przypadkowy, jest bowiem Łódź podręcznikowym przykładem miasta stworzonego od podstaw przez system kapitalistyczny (mimo średniowiecznej metryki praw dziwy rozwój miasta nastąpił dopiero po 1820 r.), system, który na surowym korzeniu zbudował półm ilionową monofunkcyjną aglomerację przemysłową.

11 10 Stanisław Liszewski To wielkie skupisko miejsko-przemysłowe dopiero w okresie realnego socjalizmu wyposażone zostało w funkcje wielkomiejskie. Przez cały czas, aż po rok 1989 zachowywało jednak dominującą funkcją przemysłową choć w ostatnich kilkudziesięciu latach zmieniła sią struktura tej funkcji. Po 1998 r., czyli w okresie powrotu do systemu gospodarczego, który stworzył to miasto, przeżywa Łódź największy w XX w. kryzys gospodarczy, którego miarą jest upadek wszystkich dużych i wielkich zakładów przemysłowych, tak charakterystycznych dla tego miasta, a powstałych jeszcze w okresie kapitalistycznym. Nie angażując sią w szczegółowe analizy przemian ekonomicznych aglomeracji łódzkiej, skoncentrujemy się w tym opracowaniu jedynie na prześledzeniu przekształceń struktury przestrzennej Łodzi. Struktura przestrzenna wielkiego miasta jest sumą kilku nakładających sią układów (warstw), wypełniających przestrzeń miejską. Składają sią na nią przynajmniej cztery główne warstwy, które charakteryzują przestrzeń miejską w ich wzajemnym układzie i powiązaniach: 1. Warstwa morfologiczna, prezentująca rozplanowanie (plan) i fizjonomią (wygląd) miasta (Koter, 1974). Generalnie uznać można, że struktura morfologiczna identyfikuje i wyjaśnia (morfogeneza) rozwój miasta w aspekcie historycznym. 2. W arstwa funkcjonalna, oddająca obraz stanu zagospodarowania przestrzeni miejskiej i jej podział (zawłaszczenie) miądzy różne funkcje charakterystyczne dla gospodarki miejskiej (Liszewski, 1977). 3. W arstwa demograficzna, informująca o rozmieszczeniu i koncentracji zamieszkania ludności w przestrzeni miejskiej oraz o jej strukturach demograficznych (Bromek, 1964). 4. W arstwa społeczna, bądąca odzwierciedleniem zróżnicowania zamożności, wykształcenia, narodowości, wyznania i innych cech mieszkańców miasta w jego przestrzeni funkcjonalnej lub formalnej (administracyjnej) (Wącławowicz, 1988). W dalszych rozważaniach zajmiemy sią poszukiwaniem odpowiedzi na trzy pytania: Czy i w jakim zakresie dokonujące sią przemiany dotyczą wszystkich warstw tworzących strukturą przestrzenną Łodzi? Które z elementów (warstw) struktury przestrzennej miasta są najbardziej podatne na przemiany i dlaczego? Czy w strukturze przestrzennej Łodzi są elementy, które nie podlegają szybkim przemianom? Odpowiedzi na te pytania pozwolą na prześledzenie procesów zachodzących w strukturze przestrzennej miasta, które zostały uruchomione po roku Autor ma świadomość, że proces przekształceń miasta ma charakter długofalowy, a okres, jaki upłynął od jego zapoczątkowania, jest na tyle krótki, że pozwala jedynie prześledzić pierwsze, cząsto nieznaczne jeszcze

12 Przemiany struktury przestrzennej aglomeracji przemysłowej. 11 efekty, które m ożna nazwać umownie fazą inicjalną przemian struktury przestrzennej miasta. Dla zaprezentowania dokonujących się przemian w pracy tej zastosowano, szeroko ostatnio popularyzowaną w naukach społecznych, metodę studiów przypadku, która pozwala na zasygnalizowanie charakterystycznych problemów, w mniejszym natomiast stopniu na ich dogłębne zbadanie. 2. Przemiany struktury morfologicznej Łodzi Obraz struktury morfologicznej Łodzi do 1989 r. ukształtowany został w w y niku narastania substancji miejskiej i organizacji przestrzeni w poprzednich wiekach. Można tu wymienić generalnie trzy okresy, które zadecydowały o tej strukturze. Pierwszy związany jest z planowanym rozwojem Łodzi przemysłowej, który zapoczątkowany został w latach dwudziestych XIX w. założeniem oryginalnego Nowego Miasta, a zakończył się w 1940 r. na rozplanowaniu tzw. Nowej Dzielnicy. Okres ten nazywany w literaturze Świetną kartą w planowaniu miast w Polsce (Ostrowski, 1949) stworzył w sensie morfologicznym obraz klasycznego miasta przemysłowego, w którym wytyczono podstawowe działki miejskie i dzielnice przemysłowe (posiadła wodno-fabryczne) połączone osią traktu piotrkowskiego (ul. Piotrkowską), przy której powstały trzy z czterech wytyczonych wówczas w Łodzi placów miejskich. Drugi okres objęty latami odznacza się chaotycznym wypełnieniem tkanki miejskiej budynkami mieszkalnymi i fabrycznymi. Powstające w tym okresie jednostki morfologiczne charakteryzują się typowym dla niekontrolowanej, wolnorynkowej gospodarki kapitalistycznej układem i cechami zabudowy. To właśnie wtedy zbudowana została Łódź w granicach kolei obwodowej w sposób, który w literaturze podawany jest jako przykład typowego miasta kapitalistycznego o przemieszanych funkcjach i bardzo złych warunkach komunalnych (brak wodociągów i kanalizacji). Oryginalnym rozwiązaniem w budowie morfologicznej miasta tego okresu są nieliczne, ale duże obszarowo,jurydyki przemysłowe, założone przez największych przemysłowców, m.in. K. Scheiblera i I.K. Poznańskiego, w skład których obok fabryk i pałacu właściciela wchodzą osiedla mieszkaniowe dla pracowników i infrastruktura socjalna (szkoły, szpitale). Przykładem takiej jurydyki jest Księży Młyn założony przez K. Scheiblera. Mimo krótkiego, acz znaczącego dla porządkowania i organizacji, zwłaszcza infrastruktury technicznej, okresu międzywojennego ( ), prawdziwie duże zmiany w budowie morfologicznej miasta przyniósł Łodzi okres gospodar

13 12 Stanisław Liszewski ki realnego socjalizmu. To właśnie w tym okresie nastąpił rozwój terytorium miasta, który pociągnął za sobą nową organizację włączonych terenów i ich miejskie zagospodarowanie. W okresie 45 lat, jakie upłynęły od 1944 r., zorganizowanych zostało i pobudowanych (z różnym natężeniem) kilkanaście nowych dzielnic i osiedli mieszkaniowych w Łodzi. Powstały one głównie po zewnętrznej stronie obwodowej linii kolejowej lub w jej pobliżu. Są to nowe jednostki morfologiczne miasta, które wielkością zajmowanej powierzchni porównywalne są z tą częścią Łodzi, która powstała w okresie gospodarki kapitalistycznej. Tak więc można rzec, iż pod względem morfologicznym (w bardzo dużym uogólnieniu) Łódź w 1989 r. składała się z trzech układów: klasycystycznego miasta przemysłowego, chaotycznego miasta kapitalistycznego i standardowo zorganizowanych dzielnic i osiedli miasta socjalistycznego (Koter, 1979). Ten długi retrospektywny wywód, wyjaśniający współczesny stan struktury morfologicznej, Łodzi został tu przedstawiony celowo, ma on bowiem posłużyć do uogólnień dotyczących przemian struktury morfologicznej dużego miasta przemysłowego. 1. Struktura morfologiczna rozwija się wraz z rozwojem miasta, zaś jej dynamika uzależniona jest głównie od rozwoju przestrzennego, a dopiero w drugiej kolejności gospodarczego miasta. 2. Rozwój struktury morfologicznej odbywa się zwykle (ale nie zawsze) z zachowaniem układów przestrzennych, które świadczą, jako trwałe relikty, 0 przeszłości miasta. W Łodzi na terenie klasycystycznego miasta przemysłowego zakładanego w latach dwudziestych XIX w. zachowały się układy przestrzenne dawnych pól rolniczych, które do dzisiaj można zidentyfikować przy głównej ulicy miasta (Koter, 1969). Należy mieć świadomość, że również trwałymi elementami w tej strukturze są i będą układy powstałe w okresie realnego socjalizmu. 3. Struktura morfologiczna miasta z dużym opóźnieniem reaguje na przemiany polityczne i społeczno-gospodarcze, odznaczając się dużą stabilizacją (z wyłączeniem wypadków ekstremalnych - wojen, katastrof itp.). Ta trzecia cecha zdaje się tłumaczyć bardzo znikome przemiany, jakie zaszły w strukturze morfologicznej Łodzi po 1989 r. mimo upływu blisko 15 lat od zainicjowania przemian społeczno-gospodarczych w naszym kraju. W okresie tym mimo upadku przemysłu, jaki nastąpił w Łodzi, w niewielkim tylko stopniu uległy przemianom morfologicznym działki przemysłowe. Następuje wymiana funkcji na tych działkach, dokonuje się zmiana ich statusu prawnego, ale układ 1 fizjonomia zabudowy (mimo postępującego zniszczenia) są w dużym stopniu zachowane. Jeszcze mniej zmian (z wyjątkiem stanu własnościowego) zachodzi

14 Przemiany struktury przestrzennej aglomeracji przemysłowej. 13 w morfologicznych jednostkach mieszkaniowych Łodzi i to zarówno tych, które powstały w XIX w., jak i w gospodarce realnego socjalizmu (blokowiska). Najbardziej aktywne są procesy morfologiczne na obrzeżach i w dzielnicach peryferyjnych miasta, gdzie, wprawdzie w ograniczonych rozmiarach, powstają jednak nowe osiedla mieszkaniowe, głównie budownictwa jednorodzinnego. Jest to najbardziej widoczny przejaw przekształceń struktury morfologicznej Łodzi po 1989 r. Wraz z upadkiem gospodarki socjalistycznej, który w Łodzi kojarzy się z upadkiem przemysłu, zwłaszcza dużych zakładów przem ysłowych, dyskutowana jest przebudowa i rewitalizacja śródmieścia Łodzi. Wydaje się, że najbliżej tych zmian jest,jurydyka przemysłowa I.K. Poznańskiego (dolina rzeki Łódki), której przebudowa (rewitalizacja) zakłada powstanie kom pleksu handlowo-usługowo-kulturalnego pod roboczą nazwą Manufaktura. Wydaje się jednak, że mimo radykalnej zmiany funkcjonalnej tej liczącej kilkadziesiąt hektarów działki wiele elementów z jej układu przestrzennego (wewnętrzne ulice), a także fizjonomii zabudowy zostanie zachowane, przynajmniej tak zakłada projekt (ograniczenia konserwatorskie). Należy tu jednak zaznaczyć, że dokonujące się na świecie procesy rewitalizacji dzielnic przem ysłowych w dużych miastach z mniejszym pietyzmem dbają o strukturę morfologiczną przebudowywanych obszarów (Kaczmarek, 2001), co zgodne jest zresztą z teoretyczną koncepcją (Conzen, 1960), dotyczącą faz rozwojowych działki miejskiej. Aby jednak mogło dojść do przebudowy morfologicznej większego fragmentu miasta, musi istnieć nie tylko wola władz lokalnych, ale decyzje finansowe podejmowane zwykle na szczeblu państwowym lub międzynarodowym. Potwierdza to również omówiony wcześniej projekt Manufaktura, w którego realizację ma być zaangażowany kapitał zagraniczny. 3. Przemiany struktury funkcjonalnej Łodzi Mówiąc w tej pracy o strukturze funkcjonalnej miasta, myślimy o sposobie użytkowania przestrzeni miejskiej przez różne funkcje, co dokumentuje zdjęcie użytkowania ziemi oraz sporządzony na jego podstawie bilans podziału ziemi między główne użytki (formy użytkowania). Ogólny obraz zmian w bilansie użytkowania ziemi w Łodzi w okresie ostatnich blisko 50 lat ( ) pokazuje proces zawłaszczania obszarów zamkniętych granicami administracyjnymi miasta przez grupę tzw. użytków technicznych reprezentujących funkcje miejskie (tab. 1). Z zestawienia tabelarycznego wyraźnie wynika, że w okresie ostatnich pięćdziesięciu lat głównym dawcą powierzchni na potrzeby miasta były użytki rolne znajdujące się w jego granicach administracyjnych. Zostały one zagospo-

15 14 Stanisław Liszewski Tabela 1. Zmiany w strukturze użytkowania ziemi w granicach administracyjnych Łodzi w latach Rodzaje użytków powierzchni ogólnej 1945 rok (w %) 1993b rok (w %) Różnica (w punktach) Użytki rolne 56,5 27,6-28,9 Wody 0,3 0,6-0,3 Tereny zieleni miejskiej wraz z lasami 11,2 16,3 +5,1 Tereny mieszkaniowe 11,8 24,3 +12,5 Tereny przemysłowe i poprzemysłowe 4,1 9,9 +5,8 Tereny usług 0,9 6,1 +5,2 Tereny komunikacyjne 9,1 11,3 +2,2 Tereny wielofunkcyjne 3,9 +3,9 Inne tereny zainwestowane 4,7 Nieużytki 0,8-0,8 Ogółem 100,0 100,0 0,0 Źródło: as. Liszewski (1977), bj. Jakóbczyk-Gryszkiewicz (2002). -4,7 darowane jako tereny mieszkaniowe (rozwój nowych dzielnic i osiedli mieszkaniowych), przemysłowe (nowe dzielnice przemysłowo-składowe założone w sąsiedztwie kolei obwodowej), które zwłaszcza po 1990 r. ze względu na upadek przemysłu stały się terenami poprzemysłowymi, oraz tereny usług. Generalnie rzecz ujmując, struktura użytkowania ziemi w Łodzi w latach po drugiej wojnie światowej zmieniła się w sposób zasadniczy. O ile w 1945 r. ok. 2/3 powierzchni administracyjnej miasta stanowiły użytki miejskie, to w połowie lat dziewięćdziesiątych ten sam obszar użytkowany był w ok. 60% przez użytki techniczne. Część tych zmian, zwłaszcza rozwój terenów mieszkalnych i przemysłowych, dokonała się przed 1989 r., czyli jeszcze w okresie realnego socjalizmu, znaczące jednak przeobrażenia w użytkowaniu ziemi, a zwłaszcza w przekształceniu istniejących wcześniej terenów przemysłowych w poprzemysłowe oraz rozwój terenów usług, jest rezultatem ostatnich 15 lat, czyli efektem gospodarki rynkowej w mieście przemysłowym, jakim jest Łódź. Przykładowo tylko przyjrzymy się dwóm formom użytków, które są wyrazem przemian struktury funkcjonalnej terenów miejskich Łodzi po 1989 r. - terenom przemysłowym i terenom usług. Bardzo wymownym wyrazem przemian funkcjonalnych terenów miejskich Łodzi są przekształcenia dokonujące się w obrębie terenów przemysłowych. Przeprowadzone przez M. Piech (2002) szczegółowe badania nad wielkością i charakterem użytkowania terenów przemysłowych Łodzi w pierwszym okre

16 Przemiany struktury przestrzennej aglomeracji przemysłowej. 15 sie przemian ustrojowych, tj. w latach 1988 i 1999, pokazują specyfikę procesu, jakiem u podlegają tereny przemysłowe w tym mieście. Nie wdając się w szczegółową analizę tego zjawiska, zatrzymamy się na trzech tylko parametrach charakteryzujących ten proces: zmianie wielkości terenów przemysłowych w granicach administracyjnych miasta, liczbie działek przemysłowych oraz zmianie w rozmieszczeniu terenów wg dzielnic administracyjnych (tab. 2). Tabela 2. Tereny przemysłowe Łodzi w latach 1988 i 1999 Nazwa dzielnicy pow. w ha Różnica liczba działek pow. w ha liczba działek pow. w ha liczba działek Bałuty 304, , , Śródmieście 81, , , Polesie 183, , ,45-21 Widzew 382, , , Górna 327, , ,36-3 Razem 1279, , , Źródło: M. Piech (2002). W okresie 12 zaledwie lat, jakie upłynęły od rozpoczęcia zmian ustrojowych w Polsce, wielkość terenów przemysłowych Łodzi zmalała o ponad 300 ha, czyli o blisko 25% stanu z okresu wyjściowego. Oznacza to, że taka powierzchnia została wyłączona z użytkowania przemysłowego (przestała pełnić funkcję przemysłową), zachowując zwykle istniejące zabudowania i infrastrukturę techniczną którą przejęły inne funkcje miejskie. Tempo powstawania terenów poprzemysłowych w tym okresie było w Łodzi bardzo duże, a powierzchnia użytkowana przez przemysł w 1999 r. zbliżyła się pod względem wielkości do tej, jaką użytkował przemysł łódzki w 1938 r. (752,63 ha), czyli przed 60 laty. Drugim interesującym wskaźnikiem, pokazującym charakter dokonujących się przemian, jest liczba działek przemysłowych. Mimo znacznego spadku powierzchni terenów przemysłowych w latach zarejestrowano wyraźny przyrost liczby działek przemysłowych. Jest to dowodem na zachodzące wewnątrz terenów przemysłowych podziały, zmierzające do ograniczenia wielkości działki użytkowanej przez pojedynczy zakład. Statystycznie rzecz ujmując, w 1988 r. na jedną działkę przemysłową przypadało średnio 1,83 ha, a w 1999 r. już tylko 1,22 ha. Jest to dowodem na powrót w gospodarce rynkowej renty gruntowej, która stanowi znaczący koszt utrzymania zakładu, stąd oszczędności na wielkości użytkowanej działki.

17 16 Stanisław Liszewski Trzecia prawidłowość, którą można zaobserwować w omawianym okresie, to wyraźne zmiany w rozmieszczeniu przestrzennym terenów przemysłowych Łodzi. Wprawdzie eliminacja tego typu użytkowania nastąpiła we wszystkich pięciu dzielnicach administracyjnych miasta, to jednak największe tempo wypierania terenów przemysłowych miało miejsce w dzielnicy Śródmieście, gdzie funkcję przemysłową wyeliminowano z blisko 40% powierzchni terenów przemysłowych, jakie istniały jeszcze w 1988 r. Jest to oczywisty znak, że w tej najbardziej centralnej części miasta następują najbardziej dynamiczne zmiany w użytkowaniu ziemi i to głównie kosztem terenów przemysłowych. Drugą formą użytkowania ziemi, która wyraźnie zareagowała na dokonujące się przemiany ustrojowe, są tereny usług. W odróżnieniu do funkcji przemysłowej, która w Łodzi przechodzi wyraźny regres, funkcja usługowa rozwija się i to na terenach opuszczonych przez przemysł, zwłaszcza w śródmiejskim obszarze. Najbardziej spektakularnymi przykładami rozwoju funkcji usługowej, które zmieniły charakter użytkowania znacznych przestrzeni miejskich Łodzi, jest szkolnictwo wyższe oraz wielkopowierzchniowy handel (hipermarkety). Z siedmiu państwowych szkół wyższych i jednej wyższej szkoły kościelnej, jakie działały w Łodzi w końcowych latach realnego socjalizmu, w 2002 r. funkcjonowało w tym mieście siedem szkół państwowych, jedenaście wyższych szkół niepaństwowych i cztery kościelne. Specyfiką lokalizacji obiektów szkolnictwa wyższego w Łodzi, wynikającą z genezy zakładanych po 1945 r. pierwszych wyższych uczelni w tym mieście, była ich koncentracja w dzielnicy śródmiejskiej i wykorzystanie dla celów dydaktycznych i naukowych istniejących wcześniej obiektów powstałych z przeznaczeniem na inne funkcje (kamienice, biura, fabryki itp.). Prowadziło to do dużego rozproszenia przestrzennego obiektów uczelni na obszarze dzielnicy śródmiejskiej. Warto tu dodać, że na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych największa uczelnia Łodzi, jak ą jest Uniwersytet Łódzki, użytkowała ponad 80 różnorodnych obiektów, z których zaledwie kilka zostało wybudowanych z przeznaczeniem akademickim. Zmiany ustrojowe, a zwłaszcza upadek przemysłu w Łodzi i zwolnienie terenów oraz zabudowań pofabrycznych, łączą się z dynamicznym rozwojem szkolnictwa wyższego w mieście, w którym w 2002 r. kształciło się ok. 100 tys. studentów. To właśnie część obiektów produkcyjnych i socjalnych należących do zakładów przemysłowych zostaje wtedy przejęta przez szkoły wyższe, które w Łodzi koncentrują się głównie w dzielnicy śródmiejskiej. Ta zmiana funkcji czytelna w użytkowaniu ziemi w śródmieściu Łodzi jest kolejną charakterystyczną cechą przekształceń funkcjonalnych miasta przemysłowego.

18 Przemiany struktury przestrzennej aglomeracji przemysłowej. 17 Równie dynamicznie rozwija się w Łodzi po 1988 r. handel wielkopowierzchniowy. W okresie realnego socjalizmu istniały w mieście dwa, jak na ówczesne czasy, duże domy towarowe, które pobudowane zostały w dzielnicy centralnej, a ich pierwotna działalność została zawieszona lub zmieniona w latach dziewięćdziesiątych. W 2002 r. działało w Łodzi 16 wielkich powierzchniowo hipermarketów, które pobudowane zostały na samodzielnych działkach z dużymi parkingami. Obiekty te otaczają zwartym wianuszkiem obszary ścisłego centrum miasta oraz obudowują drogi wylotowe z Łodzi (bardzo kontrowersyjne lokalizacje), ale jeszcze w obrębie zwartej zabudowy. Powstały one częściowo na dawnych obszarach przemysłowych lub na terenach o mało intensywnej zabudowie albo nieużytkach miejskich, zmieniając radykalnie charakter ich użytkowania. Skala tych obiektów, ich aktywna funkcja oraz charakter użytkowania działek są nowym elementem w strukturze funkcjonalnej terenów miejskich Łodzi. Procesy przemian struktury funkcjonalnej Łodzi, analizowane poprzez charakter użytkowania terenów miejskich, wskazują na dynamiczne eliminowanie, zwłaszcza ze śródmieścia miasta, tradycyjnej, często powstałej jeszcze w XIX w. funkcji przemysłowej i zastępowanie jej szeroko rozumianą funkcją usługową. Proces ten wyraźnie wskazuje na zmianę rangi miasta i zastępowanie dominującej do początku lat dziewięćdziesiątych funkcji przemysłowej funkcją usługową o charakterze metropolitalnym. 4. Struktura demograficzna Łodzi i jej przemiany Zmiany w strukturze funkcjonalnej miasta, a zwłaszcza upadek głównej jego funkcji, jaką niewątpliwie był przemysł, znalazły swoje odbicie w przemianach ludnościowych oraz przestrzennej strukturze demograficznej Łodzi. W latach liczba mieszkańców Łodzi zmniejszyła się o ponad 61 tys. osób, czyli o 7,2% stanu z 1990 r. i na koniec 2001 r. wynosiła 786,5 tys. Jest to znaczny ubytek mieszkańców miasta spowodowany trwałym i pogłębiającym się ujemnym przyrostem naturalnym oraz odpływem migracyjnym, zwłaszcza młodej generacji. Ubytek ludności, jaki nastąpił w Łodzi po 1990 r., przerwał trwający od 1945 r. przyrost liczby mieszkańców miasta i jest widomym znakiem dokonujących się w ostatnich latach przemian. Natężenie przemian demograficznych w granicach administracyjnych Łodzi wykazuje wyraźne zróżnicowanie przestrzenne (tab. 3), które jest mniej widoczne w liczbach bezwzględnych, bardziej natomiast w ujęciu procentowym. Najbardziej dynamicznie postępuje w Łodzi proces wyludniania dzielnicy Śródmieście. W omawianym okresie ubyło z tej dzielnicy około 13 tys. osób, co 2 - Przemiany...

19 18 Stanisław Liszewski Tabela 3. Przemiany ludnościowe Łodzi w latach Dzielnica administracyjna Różnica liczba gęstość liczba gęstość liczba gęstość mieszkańców zaludnienia mieszkańców zaludnienia mieszkańców zaludnienia (w tys.) (osoby/m2) (w tys.) (osoby/m2) (w tys.) (osoby/m2) Bałuty 245, , ,8-269 Górna 200, , ,6-244 Polesie 166, , ,7-275 Śródmieście 99, , , Widzew 136, , ,7 +30 Ogółem 848, , ,4-209 Źródło: Rocznik statystyczny miasta Łodzi 2002, Urząd Statystyczny w Łodzi. stanowi aż 13,1% stanu z 1990 r. Na przeciwnym biegunie znalazła się dzielnica Widzew, w której, jako jedynej w całej Łodzi, nastąpił niewielki przyrost mieszkańców o 2,7 tysiąca, czyli około 2% stanu z roku W pozostałych dzielnicach ubytek liczby ludności oscylował w granicach 7,6-8,8%, a w liczbach bezwzględnych był on największy w dzielnicach Bałuty oraz Górna. Generalnie zaobserwowane zmiany potwierdzają znane z innych dużych miast, funkcjonujących przez lata w gospodarce rynkowej, tendencje charakteryzujące się wyludnieniem śródmieść i przejmowaniem koncentracji ludności na obszary zewnętrzne. Specyfiką Łodzi, wynikającą z jej genezy oraz dominującej funkcji przemysłowej, zlokalizowanej m.in. w centrum miasta, była i jest nadal bardzo silna koncentracja mieszkańców w Śródmieściu, co potwierdzają ogromne gęstości zaludnienia w tej dzielnicy. W 1990 r. na każdym km2 mieszkało tu prawie 14,6 tys. osób, co w porównaniu z drugą w kolejności dzielnicą miasta - Polesie (3,6 tys. osób na km2) - wyraźnie wskazuje na skalę tej koncentracji. Rozpoczęty po 1990 r. proces wyludniania Łodzi, w tym głównie dzielnicy Śródmieście widoczny jest również w największym spadku gęstości zaludnienia na tym obszarze. W omawianym okresie gęstość zaludnienia w Śródmieściu Łodzi zmalała aż o 1913 osób na km2 (w następnej kolejnej dzielnicy Polesie osób na km 2), wciąż jednak jest ona ogromna ( osoby na km 2) 1 wyraźnie dominująca w całym mieście. Rezygnując z dalszej analizy przemian w strukturze demograficznej Łodzi, stwierdzić można, że w okresie po 1989 r. miasto przeżywa silny kryzys demograficzny, odznaczający się znacznym ubytkiem mieszkańców. Proporcjonalnie najbardziej wyludnia się Śródmieście, choć koncentracja mieszkańców na tym obszarze jest nadal ogromna, a uruchomiony proces dekoncentracji ludności

20 Przemiany struktury przestrzennej aglomeracji przemysłowej. 19 znajduje się we wstępnej fazie. W tym zakresie Łódź nadal daleko odbiega, zwłaszcza modelem gęstości zaludnienia, od wykształconych wielkich m etropolii europejskich. 5. Przemiany przestrzennej struktury społecznej Łodzi Ponad 45-letni okres funkcjonowania miasta w ustroju realnego socjalizmu oraz jego robotnicza przeszłość ukształtowała dość jednorodną strukturę społeczną na terenach miejskich Łodzi. Okres okupacji hitlerowskiej i zagłada zróżnicowanej społecznie ludności żydowskiej, a także wyjazd znacznej części mieszkańców Łodzi pochodzenia niemieckiego oraz konsekwentnie prowadzona w okresie powojennym polityka egalitaryzmu społecznego doprowadziły do bardzo silnego przemieszania różnych grup społecznych w przestrzeni m iejskiej. Istniejące w Łodzi do 1989 r. niewielkie enklawy mieszkańców o nieco wyższym statusie społecznym lub materialnym (zlokalizowane głównie w śródmieściu) związane były z uprzywilejowaną grupą wysokich działaczy partyjnych oraz profesorów wyższych uczelni, którzy zadomowili się w tym mieście po drugiej wojnie światowej w związku z utworzeniem w Łodzi kilku szkół wyższych. Stan taki istniał w przestrzeni społecznej miasta praktycznie do początku lat dziewięćdziesiątych. Przemiany ustrojowe w odniesieniu do struktury społecznej zaowocowały dość szybkim i wyraźnym rozwarstwieniem, głównie materialnym, mieszkańców Łodzi. Upadający przemysł pozostawił po sobie znaczną liczbę, sięgającą kilkudziesięciu tysięcy bezrobotnych, których status społeczny gwałtownie się obniżył. Powstały w strukturze przestrzennej miasta znaczne enklawy biedy i patologii społecznej, które objęły różne fragmenty miasta i to zarówno położone w Śródmieściu, jak i na peryferiach Łodzi. Skalę zjawiska pauperyzacji społeczeństwa Łodzi określa liczba zarejestrowanych bezrobotnych, których w 1995 r. było prawie 69,5 tys., a w 2001 roku 61,9 tys., co oznacza, że stopa bezrobocia w ostatnim okresie wyniosła 17,8% i była największa wśród wszystkich dużych miast w Polsce (stan w roku 2001). Na drugim biegunie drabiny społecznej znalazła się grupa, o wiele mniej liczna, przedsiębiorców, wysokich urzędników, zwłaszcza instytucji finansowych, ubezpieczeniowych czy samorządowych, a także niewielka grupa wysoko opłacanych specjalistów głównie z zakresu medycyny, ekonomii, prawa, marketingu, wolnych zawodów itp. Status materialny tej grupy społecznej zaznaczył się w przestrzeni miasta powstaniem, głównie na jego peryferiach, niewielkich osiedli czy pojedynczych rezydencji mieszkalnych o wysokim standardzie.

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU DR INŻ. ARCH. MAŁGORZATA DENIS, DR INŻ. ARCH. ANNA MAJEWSKA, MGR INŻ. AGNIESZKA KARDAŚ Politechnika

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Tendencje rozwojowe pasma północnego Obszaru Metropolitalnego Warszawy

Tendencje rozwojowe pasma północnego Obszaru Metropolitalnego Warszawy Tendencje rozwojowe pasma północnego Obszaru Metropolitalnego Warszawy P R O F. D R H A B. I N Ż. A R C H. J A N M A C I E J C H M I E L E W S K I, M G R I N Ż. A G N I E S Z K A K A R D A Ś, M G R I N

Bardziej szczegółowo

POLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT GEOGRAFII I PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA POLISH ACADEMY OF SCIENCES INSTITUTE OF GEOGRAPHY AND SPATIAL ORGANIZATION

POLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT GEOGRAFII I PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA POLISH ACADEMY OF SCIENCES INSTITUTE OF GEOGRAPHY AND SPATIAL ORGANIZATION POLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT GEOGRAFII I PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA POLISH ACADEMY OF SCIENCES INSTITUTE OF GEOGRAPHY AND SPATIAL ORGANIZATION ATLAS WARSZAWY ZESZYT 3 Grzegorz Węcławowicz, Andrzej

Bardziej szczegółowo

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY Łódź posiada jedyny w swoim rodzaju, autentyczny zespół historyzujących, eklektycznych i secesyjnych kamienic

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych w kontekście adaptacji do zmian klimatu

Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych w kontekście adaptacji do zmian klimatu www.ietu.katowice.pl Otwarte seminaria 2014 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych w kontekście adaptacji do zmian klimatu Dr inż. arch.

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA PROBLEMU

IDENTYFIKACJA PROBLEMU PREZENTACJA IDENTYFIKACJA PROBLEMU Problematyka rewitalizacji terenów zdegradowanych dotyczy każdego regionu poprzemysłowego. Również władze Miasta Piekary Śląskie zauważyły, że problem terenów przekształconych

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Szymala Kierunki rozwoju przestrzennego Wałbrzycha i jego powiązań Wałbrzych, 9 grudnia 2011 Historyczne dokumenty planistyczne: MIEJSCOWY PLAN OGÓLNY ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO ZESPOŁU MIEJSKIEGO

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku, wybrane elementy przydatne. majątkowego

Analiza rynku, wybrane elementy przydatne. majątkowego 2010-20112011 Analiza rynku, wybrane elementy przydatne w czynnościach rzeczoznawcy majątkowego Rynek lokalny rynek miasta i gminy Łódź na prawach powiatu. Łódź to miasto liczące ok 745 tysięcy mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

POLITYKA MIESZKANIOWA W POLSCE W PRACACH NAUKOWYCH 1918-2010

POLITYKA MIESZKANIOWA W POLSCE W PRACACH NAUKOWYCH 1918-2010 Maciej Cesarski POLITYKA MIESZKANIOWA W POLSCE W PRACACH NAUKOWYCH 1918-2010 Dokonania i wpływ polskiej szkoły badań % % OFICYNA WYDAWNICZA ' SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE 9 OFICYNA WYDAW NI CZA WARSZAWA

Bardziej szczegółowo

Potencjał metropolitalny Krakowa

Potencjał metropolitalny Krakowa Potencjał metropolitalny Krakowa Grzegorz Gorzelak EUROREG Uniwersytet Warszawski Polska wobec wyzwań cywilizacyjnych XXI w. Druga konferencja krakowska, 18-19 czerwca 2009 Dynamika PKB w regionach metropolitalnych

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

REWITALIZACJA W LUBLINIE

REWITALIZACJA W LUBLINIE REWITALIZACJA W LUBLINIE Program Rewitalizacji dla Lublina: Uchwała nr 752/XXXIII/2009 Rady Miasta Lublin z dnia 18 czerwca 2009 roku: 1 ust. 2 Program Rewitalizacji dla Lublina pełni rolę lokalnego programu

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE. Charakterystyka miasta

AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE. Charakterystyka miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 03 Charakterystyka miasta Katowice W-880.03 2/9 SPIS TREŚCI 3.1 Źródła informacji

Bardziej szczegółowo

Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2015 r. nowe wyzwania. Jolanta Latała Towarzystwo Urbanistów Polskich

Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2015 r. nowe wyzwania. Jolanta Latała Towarzystwo Urbanistów Polskich Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2015 r. nowe wyzwania Jolanta Latała Towarzystwo Urbanistów Polskich A. Bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę Szacuje się chłonność

Bardziej szczegółowo

DOBRA STRONA HANDLU RADOM

DOBRA STRONA HANDLU RADOM DOBRA STRONA HANDLU Street Mall Vis a Vis, to wyjątkowa propozycja dla obszarów miejskich oparta na idei dostępności (convenience). Street Mall Vis a Vis dobrze wpisuje się w zurbanizowaną przestrzeń,

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 429 EKONOMICZNE PROBLEMY TURYSTYKI NR 7 2006 RAFAŁ CZYŻYCKI, MARCIN HUNDERT, RAFAŁ KLÓSKA STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

Bardziej szczegółowo

REWITALIZACJA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ MIASTA Przemiany Warszawy po 1990.

REWITALIZACJA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ MIASTA Przemiany Warszawy po 1990. REWITALIZACJA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ MIASTA Przemiany Warszawy po 1990. II KONGRES REWITALIZACJI MIAST Kraków 2012 Magdalena Staniszkis, Wydział Architektury, Politechnika Warszawska 1 ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ

Bardziej szczegółowo

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 SŁOWO PODSUMOWUJĄCE ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM 24 lutego 2010 Politechnika Warszawska Mała Aula, Plac Politechniki 1 Zatłoczenie miast Problemy

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Obszary mieszkaniowe obszary o dominującej funkcji mieszkaniowej ( blokowiska ) obszary z przeważającą funkcją mieszkaniową

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

REWITALIZACJA OBSZARÓW POPRZEMYSŁOWYCH NA CELE MIESZKANIOWE

REWITALIZACJA OBSZARÓW POPRZEMYSŁOWYCH NA CELE MIESZKANIOWE II KONGRES REWITALIZACJI MIAST, 12-14 WRZEŚNIA 2012, KRAKÓW REWITALIZACJA OBSZARÓW POPRZEMYSŁOWYCH NA CELE MIESZKANIOWE mgr inż. Agnieszka Turek Katedra Gospodarki Przestrzennej i Nauk o Środowisku Przyrodniczym

Bardziej szczegółowo

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski Wrocław, 13 maja 2010 Prospects in Dolnośląskie Inwestycje infrastrukturalne aglomeracji jako impuls do dalszego rozwoju gospodarczego nowe kierunki na regionalnym rynku Dariusz Ostrowski Czy inwestycje

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013 (MRPO) zakłada, że Lokalne Programy Rewitalizacji (LPR) powinny dotyczyć wyselekcjonowanych obszarów miejskich, za wyjątkiem miast o liczbie mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Powstanie pierwszej instytucji statystycznej w Polsce W Krakowie, w 1882 r. powstała pierwsza Komisja Statystyczna

Bardziej szczegółowo

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw 8. Grażyna Korzeniak, Katarzyna Gorczyca, Policentryczność rozwoju systemu osadniczego z udziałem miast małych i średnich w kontekście procesów metropolizacji [w] Małe i średnie miasta w policentrycznym

Bardziej szczegółowo

2. Cel, metoda, zakres badań Grażyna Korzeniak, Tadeusz Grabiński

2. Cel, metoda, zakres badań Grażyna Korzeniak, Tadeusz Grabiński 2. Cel, metoda, zakres badań Grażyna Korzeniak, Tadeusz Grabiński [w] Małe i średnie miasta w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 7-13 W publikacji

Bardziej szczegółowo

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Dr inż. arch. Natalia Przesmycka Katedra Architektury, Urbanistyki i Planowania Przestrzennego Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki

Bardziej szczegółowo

PRZESTĘPCZOŚĆ W PRZESTRZENI KRAKOWA W WYOBRAŻENIACH JEGO MIESZKAŃCÓW

PRZESTĘPCZOŚĆ W PRZESTRZENI KRAKOWA W WYOBRAŻENIACH JEGO MIESZKAŃCÓW Tekst ukazał się jako: Guzik R., 2, Przestępczość w przestrzeni Krakowa w wyobrażeniach jego miaszkańców, [w:] I.Jażdżewska (red.) XIII Konwersatorium wiedzy o mieście. Miasto postsocjalistyczne organizacja

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

r O CS < < k o. ł O z X U os K Z 11 1 ULI » u ITALI ANOWI ... Q X U 5: i2 < OO i UJ I o o Q <

r O CS < < k o. ł O z X U os K Z 11 1 ULI » u ITALI ANOWI ... Q X U 5: i2 < OO i UJ I o o Q < 2 00 8 r O CS k o. ł _J z O z as X U $ os K Z 11 1 ULI U» u UJ ry Q X OS o o U 5: i2.... ANOWI ITALI BIBLIOGRAFIA SPIS TABEL SPIS PLANSZ OO i UJ I Q > 236 BIBLIOGRAFIA MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE 1. Strategia Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM VI Konferencja Transgraniczna Nasze pogranicze. Między wizją a praktyką zbiór rekomendacji

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE TERENÓW KOLEJOWYCH W PLANOWANIU PRZESTRZENNYM

ZNACZENIE TERENÓW KOLEJOWYCH W PLANOWANIU PRZESTRZENNYM ZNACZENIE TERENÓW KOLEJOWYCH W PLANOWANIU PRZESTRZENNYM Konferencja pt. Planowanie przestrzenne na terenach kolejowych Departament Polityki Przestrzennej w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie wybranych zapisów RPO Województwa Zachodniopomorskiego na przykładzie Lokalnego Programu Rewitalizacji Miasta Świnoujście oraz Lokalnego

Wdrażanie wybranych zapisów RPO Województwa Zachodniopomorskiego na przykładzie Lokalnego Programu Rewitalizacji Miasta Świnoujście oraz Lokalnego Wdrażanie wybranych zapisów RPO Województwa Zachodniopomorskiego na przykładzie Lokalnego Programu Rewitalizacji Miasta Świnoujście oraz Lokalnego Programu Rewitalizacji dla Miasta Szczecin Rewitalizacja

Bardziej szczegółowo

KONSEKWENCJA* jedyny klucz do sukcesu

KONSEKWENCJA* jedyny klucz do sukcesu KONSEKWENCJA* jedyny klucz do sukcesu www.wgospodarce.pl *logiczna ciągłość w działaniu; postępowanie oparte na ściśle określonych zasadach, zgodnie z powziętym planem; wytrwałość w dążeniu do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

rozwoju urbanistycznego Warszawy Tomasz Zemła Zastępca Naczelnego Architekta Miasta

rozwoju urbanistycznego Warszawy Tomasz Zemła Zastępca Naczelnego Architekta Miasta Założenia rozwoju urbanistycznego Warszawy Tomasz Zemła Zastępca Naczelnego Architekta Miasta Stan istniejący - ludność Gęstość zaludnienia w 2002 Średnie tempo przyrostu/ubytku w latach 2002-2003 Warszawa

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R. PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R. Według stanu z końca grudnia 2007 r. w rejestrze REGON województwa świętokrzyskiego zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

PROFIL SPOŁECZNO GOSPODARCZY GMINY CZECHOWICE-DZIEDZICE

PROFIL SPOŁECZNO GOSPODARCZY GMINY CZECHOWICE-DZIEDZICE Załącznik nr 3 do Planu operacyjnego na lata 2008 2015 PROFIL SPOŁECZNO GOSPODARCZY GMINY CZECHOWICE-DZIEDZICE Wydział Strategii i Rozwoju Miasta Urzędu Miejskiego w Czechowicach-Dziedzicach 2007 SPIS

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wacław Jarmołowicz Dawid Piątek ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wprowadzenie Celem opracowania jest ogólna charakterystyka przemian w tym przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

ZARZĄD WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO

ZARZĄD WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO PROGRAM REGIONALNY NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Poniżej podano wyłącznie stronę tytułową i spis treści Uszczegółowienia RPO, oraz, poniżej, zał. nr 6 do tego dokumetu.

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

OFERTA NAJMU POWIERZCHNI GALERIA HANDLOWA STARA CEGIELNIA KNURÓW, ULICA 1 MAJA 74

OFERTA NAJMU POWIERZCHNI GALERIA HANDLOWA STARA CEGIELNIA KNURÓW, ULICA 1 MAJA 74 OFERTA NAJMU POWIERZCHNI GALERIA HANDLOWA STARA CEGIELNIA KNURÓW, ULICA 1 MAJA 74 DOŁĄCZ DO NASZYCH NAJEMCÓW! e-mail: biuro@dlinvest.pl tel.: +48 32 253 00 95 LOKALIZACJA Knurów wchodzi w skład Konurbacji

Bardziej szczegółowo

Małżeństwa i rozwody. Materiały dydaktyczne Zakład Demografii i Gerontologii Społecznej UŁ

Małżeństwa i rozwody. Materiały dydaktyczne Zakład Demografii i Gerontologii Społecznej UŁ Małżeństwa i rozwody Materiały dydaktyczne Zakład Demografii i Gerontologii Społecznej UŁ Małżeństwa podstawowe pojęcia Zawarcie małżeństwa akt zawarcia związku między dwiema osobami płci odmiennej, pociągającego

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w regionie radomskim w latach 2002 2010

Analiza stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w regionie radomskim w latach 2002 2010 21 Mirosław Gidlewski Leszek Jemioł Politechnika Radomska, Wydział Mechaniczny, Instytut Eksploatacji Pojazdów i Maszyn Analiza stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w regionie radomskim w latach 2002 2010

Bardziej szczegółowo

Rys. 4.2.1. Zmiany liczby pracujących w grupach miast w Polsce w latach 1995-2010

Rys. 4.2.1. Zmiany liczby pracujących w grupach miast w Polsce w latach 1995-2010 4.2. Grażyna Korzeniak, Dynamika rynku pracy, podmiotów gospodarczych, budżetów gmin, procesów inwestycyjnych, ochrony środowiska w małych i średnich miastach Polski w okresie 1995-2010 [w] Małe i średnie

Bardziej szczegółowo

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Czesław Witkowski Magdalena Kachniewska Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Warszawa 2005 Czesław Witkowski: wstęp, rozdział I pkt. 5, rozdział II, rozdział III, rozdział IV, rozdział

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM Jerzy Bański Konrad Czapiewski 1 PLAN PREZENTACJI/WARSZTATÓW 1. ZAŁOŻENIA I CELE

Bardziej szczegółowo

Problem suburbanizacji W aglomeracji wrocławskiej

Problem suburbanizacji W aglomeracji wrocławskiej Problem suburbanizacji W aglomeracji wrocławskiej Dr Maciej Zathey Wrocław, 8 kwietnia 2010 Suburbanizacja jako faza rozwoju regionu miejskiego Jednostki zmian populacji Dodatnie Ujemne S t a d i a 0 1

Bardziej szczegółowo

Janusz KALINSKI Zbigniew LANDAU. GOSPODARKA POLSKU XX wieku

Janusz KALINSKI Zbigniew LANDAU. GOSPODARKA POLSKU XX wieku Janusz KALINSKI Zbigniew LANDAU GOSPODARKA POLSKU XX wieku POLSKIE WYDAWNICTWO EKONOMICZNE Warszawa 1998 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 i GOSPODARKA ZIEM POLSKICH 1 POD ZABORAMI 13 Od kapitalizmu wolnokonkurencyjnego

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Rozdział 03. Ogólny opis gminy

Rozdział 03. Ogólny opis gminy ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA DDĘĘBBIICCAA Rozdział 03 Ogólny opis gminy X-2796.03

Bardziej szczegółowo

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku I NSTYTUT GEOGRAFII I GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ W YŻSZEJ SZKOŁY GOSPODARKI W BYDGOSZCZY Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku Problemy rozwoju, przekształceń strukturalnych i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Partycypacyjne zarządzanie rzeczywistość czy wciąż wyzwanie?

Partycypacyjne zarządzanie rzeczywistość czy wciąż wyzwanie? Partycypacyjne zarządzanie rzeczywistość czy wciąż wyzwanie? Mgr Ewa M. Boryczka Katedra Gospodarki Regionalnej i Środowiska Uniwersytet Łódzki www.region.uni.lodz.pl Miasto (nie)pełnosprawne VIII Dzień

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Handlu i Usług GOSPODARKA MIESZKANIOWA W 2007 R.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Handlu i Usług GOSPODARKA MIESZKANIOWA W 2007 R. Materiał na konferencję prasową w 23.października 2008 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Handlu i Usług Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS GOSPODARKA MIESZKANIOWA W 2007 R. Na stronie internetowej

Bardziej szczegółowo

Geografia miast i turystyki. Specjalność prowadzona przez: Zakład Geografii Miast i Organizacji Przestrzeni Zakład Geografii Turyzmu i Rekreacji

Geografia miast i turystyki. Specjalność prowadzona przez: Zakład Geografii Miast i Organizacji Przestrzeni Zakład Geografii Turyzmu i Rekreacji Specjalność prowadzona przez: Zakład Geografii Miast i Organizacji Przestrzeni Zakład Geografii Turyzmu i Rekreacji Polityka turystyczna w krajach UE Planowanie i zagospodarowanie turystyczno-rekreacyjne

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Wrocław, Kiełczowska/Mirkowska

Wrocław, Kiełczowska/Mirkowska Wrocław, Kiełczowska/Mirkowska PREZENTACJA NIERUCHOMOŚCI PRZEZNACZONEJ POD ZABUDOWĘ USŁUGOWĄ MIASTO WROCŁAW Wrocław miasto na prawach powiatu w południowo-zachodniej Polsce, siedziba władz województwa

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM Urząd Statystyczny we Wrocławiu 50-950 Wrocław, ul. Oławska 31, tel. 71 371 63 00, fax 71 371 63 60 PLAN PREZENTACJI Wprowadzenie Województwo

Bardziej szczegółowo

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, luty 2012 r. Tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 E-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok Krajowy

Bardziej szczegółowo

Janusz Radziejowski Wszechnica Polska, Warszawa

Janusz Radziejowski Wszechnica Polska, Warszawa Janusz Radziejowski Wszechnica Polska, Warszawa Celem niniejszej pracy jest przedstawienie tezy, że obszary metropolitalne są obecnie głównymi czynnikami rozwoju przestrzennego kraju oraz, że bez formalnego

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

Obszar Metropolitalny Warszawy w 2012 r.

Obszar Metropolitalny Warszawy w 2012 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15 faks 22 846 76 67 URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 notatka informacyjna Data opracowania 10.03.2014 r. Internet: www.stat.gov.pl/warsz

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF GASIDŁO Politechnika Śląska REGIONALNE PRZESTRZENIE PUBLICZNE I MIESZKALNICTWO

KRZYSZTOF GASIDŁO Politechnika Śląska REGIONALNE PRZESTRZENIE PUBLICZNE I MIESZKALNICTWO KRZYSZTOF GASIDŁO Politechnika Śląska REGIONALNE PRZESTRZENIE PUBLICZNE I MIESZKALNICTWO Regionalne Forum Rozwoju Województwa Śląskiego Katowice 2008 Cele województwa w kształtowaniu przestrzeni publicznych:

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2012. Publikacja dofinansowana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2012. Publikacja dofinansowana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Recenzenci: prof. dr hab. Hanna Palska prof. dr hab. Jan Poleszczuk Redaktor prowadzący: Agnieszka Szopińska Redakcja i korekta: Magdalena Pluta Projekt okładki: Marta Kurczewska Copyright by Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

LUBLIN. Liczba mieszkańców: 347892 osób - w tym mężczyzn: 160937 - w tym kobiet: 186955. Gęstość zaludnienia: 2370 osób/km²

LUBLIN. Liczba mieszkańców: 347892 osób - w tym mężczyzn: 160937 - w tym kobiet: 186955. Gęstość zaludnienia: 2370 osób/km² LUBLIN Liczba mieszkańców: 347892 osób - w tym mężczyzn: 160937 - w tym kobiet: 186955 Gęstość zaludnienia: 2370 osób/km² Ludność w wieku (dane GUS, 30.06.2010): przedprodukcyjnym: 56 577 (16,21%) produkcyjnym

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku

Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku Białystok 2011 SPIS TREŚCI OD REDAKTORA... 9 CZĘŚĆ I POLSKA SZKOŁA PLANOWANIA URBANISTYKI I ARCHITEKTURY Tadeusz Barucki Zapomniana architektura II Rzeczpospolitej...

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012 TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 0/0 Katedra Gospodarki Nieruchomościami i Rozwoju Regionalnego (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Geodezja i Szacowanie

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R.

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. Na koniec lutego 2014 r. stopa bezrobocia na Mazowszu pozostała na poziomie sprzed miesiąca (11,4%). Jak wynika z informacji publikowanych przez GUS, przeciętne zatrudnienie

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Zarządzanie OM. Mirosław Grochowski

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Zarządzanie OM. Mirosław Grochowski OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Zarządzanie OM Mirosław Grochowski 1 Plan konsultacji Prezentacja założeń diagnozy Wskazanie głównych obszarów problemowych Pytania badawcze

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek

Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Integracja terytorialna Obszar funkcjonalny Poznania Integracja instytucjonalna Samorządy 3 szczebli, instytucje, organizacje działające na obszarze Metropolii Koncepcja

Bardziej szczegółowo

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PŁUśNICA

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PŁUśNICA SPIS TREŚCI Wstęp.. 8 I UWARUNKOWANIA PONADLOKALNE 9 1 UWARUNKOWANIA LOKALIZACYJNE GMINY. 9 1.1 Cechy położenia gminy 9 1.2 Regionalne uwarunkowania przyrodnicze 10 1.3 Historyczne przekształcenia na terenie

Bardziej szczegółowo

Program rewitalizacji obszarów miejskich w Rzeszowie - aktualizacja. 0 1 2 km. osiedla Rzeszowa stan na kwiecieñ 2009 r. Plansza 1 OSIEDLA RZESZOWA

Program rewitalizacji obszarów miejskich w Rzeszowie - aktualizacja. 0 1 2 km. osiedla Rzeszowa stan na kwiecieñ 2009 r. Plansza 1 OSIEDLA RZESZOWA Plansza 1 OSIEDLA RZESZOWA STAROMIEŒCIE BARANÓWKA ZA Ê E PRZYBYSZÓWKA GENERA A W. ANDERSA KRAKOWSKA TYSI CLECIA KRÓLA ST. POBITNO AUGUSTA FRANCISZKA PU AS- PN. KOTULI KIEGO KMITY MIESZKA I WILKOWYJA osiedla

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Roczniki statystyczne

Roczniki statystyczne W 2015 roku Urząd Statystyczny w Lublinie planuje wydać: - 2 pozycje z serii Roczniki statystyczne, - 1 pozycję z serii Analizy statystyczne, - 10 pozycji z serii Informacje i opracowania statystyczne,

Bardziej szczegółowo

NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO

NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO 4000m 2 POWIERZCHNI HANDLOWEJ Mamy przyjemność zaoferować Państwu powierzchnię komercyjną w obiekcie typu convenience, którego lokalizacja znajduję się

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Wynajem.pl Miesięczny raport rynku wynajmu mieszkań lipiec 2010

Wynajem.pl Miesięczny raport rynku wynajmu mieszkań lipiec 2010 Wynajem.pl Miesięczny raport rynku wynajmu mieszkań lipiec 2010 Na rynku wynajmu mieszkań w okresie wakacyjnym wciąż jest spokojnie i panuje tu urlopowe rozluźnienie. Powoli zaczyna się zauważać ruch wśród

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości Budownictwo polskie w latach światowego kryzysu gospodarczego E l ż b i e t a St a r z y k R e n a t a Ko z i k 40 Świat Nieruchomości W latach 2006-2008, gdy amerykański kryzys finansowy przeradzał się

Bardziej szczegółowo

Geografia - KLASA III. Dział I

Geografia - KLASA III. Dział I Geografia - KLASA III Dział I Dział II 1. Rodzaje i rozwój usług w Polsce - klasyfikuję usługi - określam rolę usług jako III sektora gospodarki - opisuję znaczenie usług we współczesnej gospodarce - wykazuję

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU Rozdział 3. CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU PASAŻERSKIEGO W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPO- MORSKIM 3.1. Specyfika społeczno-gospodarcza województwa zachodniopomorskiego Podjęcie próby opracowania

Bardziej szczegółowo