ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU HANDLOWEGO I BANKOWEGO W WIETLE TEORII I BADA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU HANDLOWEGO I BANKOWEGO W WIETLE TEORII I BADA"

Transkrypt

1 ROCZNIKI EKONOMII I ZARZ DZANIA Tom 5(41) 2013 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU HANDLOWEGO I BANKOWEGO W WIETLE TEORII I BADA WST P Powszechno i masowo stosowania kredytu handlowego (inaczej kupieckiego, towarowego, dostawcy 1 ) sprawia, e w a ciwie stanowi on naturalny element rodowiska, w którym funkcjonuj przedsi biorstwa. Cho mechanizm jego dzia ania wydaje si niezwykle prosty, to ju kwestia motywów jego wykorzystania, zarówno z perspektywy dostawców udzielaj cych kredytu, jak i odbiorców korzystaj cych z niego, okazuje si problemem z o onym i wielow tkowym. Niejednokrotny brak zgodno ci prezentowanych wniosków powoduje, e w literaturze przedmiotu wci podnoszone s pytania od bardzo podstawowych: dlaczego w ogóle kredyt kupiecki istnieje, dlaczego przedsi biorstwa jednocze nie udzielaj oraz same korzystaj z tej formy finansowania, po bardziej szczegó owe, jak np.: z czego wynika zró nicowanie stopnia wykorzystania kredytu kupieckiego w ró nych pa stwach, przez ró ne przedsi biorstwa i w czasie. Poniewa kredyt handlowy stanowi dla przedsi biorstwa-nabywcy zewn trzne ród o finansowania, jedn z wa niejszych kwestii poddawanych dyskusji jest równie to, w jakiej relacji pozostaj wzgl dem siebie kredyt handlowy i kredyt MGR asystent Katedry Zastosowa Matematyki, Instytut Ekonomii i Zarz dzania na Wydziale Nauk Spo ecznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw a II; 1 D. Z a w a d z k a, Determinanty popytu ma ych przedsi biorstw na kredyt handlowy. Identyfikacja i ocena, Pozna : Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu 2009, s. 13.

2 172 bankowy. Zagadnienie to sta o si te przedmiotem rozwa a niniejszego opracowania. Celem artyku u jest przegl d wybranych prac podejmuj cych temat zwi zku mi dzy wykorzystaniem kredytu kupieckiego i bankowego oraz wyznaczenie na jego podstawie obszarów, w obr bie których wskazane by oby podj cie dalszych bada i analiz. Artyku sk ada si z trzech cz ci. W pierwszej, b d cej t em dla pó niejszych rozwa a, w syntetyczny sposób omówiono, wskazywane w literaturze przedmiotu, motywy korzystania z kredytu kupieckiego z punktu widzenia odbiorcy. Druga cz zawiera zestawienie, prezentowanych w pi miennictwie, teoretycznych docieka oraz wyników bada empirycznych koncentruj cych si wokó problemu substytucji i komplementarno ci kredytu handlowego i bankowego. Trzeci cz pracy po wi cono relacji mi dzy dwoma rozpatrywanymi ród ami finansowania w okresach kryzysu. Artyku ko czy podsumowanie. 1. MOTYWY WYKORZYSTANIA KREDYTU HANDLOWEGO PRZEZ PRZEDSI BIORSTWA Kredyt handlowy, udzielany nabywcy przez sprzedawc, polegaj cy na odroczeniu terminu p atno ci z tytu u zrealizowanych dostaw lub wykonanych us ug 2, to nieod czny element rzeczywisto ci, w której dzia aj przedsi biorstwa. Potwierdzaj to chocia by wyniki bada zaprezentowane w 10. edycji Barometru praktyk p atniczych Atradius (drugie badanie w 2011 r.), zgodnie z którymi rednio 3 57% transakcji B2B (Business-to-Business) mia o charakter sprzeda y z odroczonym terminem p atno ci 4. Wobec popularno ci tej formy rozlicze nie- 2 Kredyt handlowy wyst puje najcz ciej w formie kredytu dostawcy. Mo e jednak równie przyj posta zaliczki odbiorcy (P. R y t k o, Zarz dzanie kredytem handlowym w ma ych i rednich przedsi biorstwach, Warszawa: Difin 2009, s. 16). W dalszej cz ci pracy pod poj ciem kredyt handlowy rozumie si kredyt dostawcy. 3 Badanie obejmowa o prawie 5400 przedsi biorstw z 27 krajów. 4 Odsetek ten by jeszcze wy szy dla pa stw europejskich, w przypadku których si ga rednio 63%. Ni szy natomiast od ogólnej redniej udzia transakcji z odroczonym terminem p atno ci wynosz cy 45% odnotowano w Polsce (Barometr praktyk p atniczych Atradius. Mi dzynarodowe badanie zachowa p atniczych B2B. G ówne wyniki w Polsce. Jesie 2011 [online], Atradius Corporate Communications and Marketing, Pa dziernik 2011, s. 6, /stories/ppb10_poland_polish_fin.pdf) [dost p: ].

3 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU 173 uniknione jest skierowanie uwagi w stron motywów stoj cych za jej wykorzystaniem. W my l wspomnianego wcze niej raportu, udzielanie kredytu handlowego powodowane by o najcz ciej budowaniem d ugoterminowych relacji handlowych z klientami biznesowymi (46% wskaza ). Odraczanie terminu p atno ci determinowane by o jednak równie innymi wzgl dami, do których nale- a y: zwi kszenie sprzeda y (19% wskaza ), pozostawienie klientom czasu na weryfikacj jako ci produktu (18% wskaza ) czy, wreszcie, zapewnienie kontrahentom krótkoterminowego finansowania (16% wskaza ) 5. Stanowi c z jednej strony nale no dostawcy, z drugiej za zobowi zanie nabywcy, kredyt handlowy kreuje mi dzy przedsi biorstwami relacje wierzyciel d u nik. Na kredyt kupiecki zatem, w tym na determinanty jego funkcjonowania, spojrze mo na z dwóch punktów widzenia. Inne motywy kierowa b d dostawc -wierzycielem, inne natomiast odbiorc -d u nikiem. W literaturze przedmiotu znale mo na wiele uj teoretycznych uzasadniaj cych wykorzystanie kredytu kupieckiego przez przedsi biorstwa. Dokonuj c klasyfikacji motywów stosowania kredytu handlowego, D. Zawadzka dzieli je na motywy odbiorcy i motywy dostawcy. Do pierwszych zalicza motywy: finansowe, transakcyjne, weryfikacji jako ci produktu, korzy ci finansowych odbiorcy oraz okoliczno ci operacyjnych. Do drugiej grupy za kwalifikuje motywy: marketingowe, dyskryminacji cenowej, ekonomii skali, motywacyjne, informacyjne oraz koordynacyjno-kontrolne 6. Z uwagi na cel pracy, zak adaj cy zestawienie kredytu kupieckiego i bankowego, w dalszej cz ci akcent po o ony zostanie na determinanty stosowania kredytu handlowego z perspektywy odbiorcy 7. Niezaprzeczalnie, jednym z atutów kredytu kupieckiego jest jego relatywnie atwa dost pno. Kredyt taki jest generowany niejako automatycznie, b d c pochodn przeprowadzonej transakcji handlowej 8. Oznacza to, e, w odró nieniu od kredytu bankowego, przedsi biorstwo unika przechodzenia przez mudne i skomplikowane procedury. Uzyskanie go jest wi c o wiele prostsze. Ponadto u podstaw wykorzystania kredytu handlowego cz sto le y mylne przekonanie o bezp atno ci tej formy finansowania 9. 5 Tam e, s Z a w a d z k a, Determinanty popytu, s Szerzej na temat wymienionych motywów stosowania kredytu handlowego przez przedsi biorstwa np. w: Z a w a d z k a, Determinanty popytu, s ; R y t k o, Zarz dzanie, s E.F. B r i g h a m, J.F. H o u s t o n, Podstawy zarz dzania finansami, t. II, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne 2005, s W. B i e, Zarz dzanie finansami przedsi biorstw, wyd. IX, Warszawa: Difin 2011, s

4 174 Mo liwo uiszczenia zap aty w pó niejszym terminie jest niezwykle cenna dla przedsi biorstw, poniewa pe ni rol ród a krótkoterminowych kapita ów obcych. Nie zawsze bowiem podmioty dysponuj odpowiedni ilo ci wolnych rodków, by móc natychmiast regulowa wszelkie p atno ci. Ten sposób pozyskiwania kapita u ma szczególne znaczenie zw aszcza dla ma ych i rednich przedsi biorstw, w których niejednokrotnie stanowi podstawowe ród o finansowania maj tku obrotowego 10. Dzieje si tak, poniewa wiele ma ych i rednich firm nie wykazuje zdolno ci kredytowej, st d nie mo e uzyska finansowania ze strony banków. Po kredyt kupiecki si gaj jednak nie tylko podmioty maj ce trudno ci z dost pem do kredytu bankowego. Bardzo cz sto rozwi zanie takie stosuj równie przedsi biorstwa, które wykazuj zdolno kredytow i, co wi cej, lokuj rodki finansowe w bankach 11. Oznacza to, e za dokonywaniem zakupów z odroczonym terminem p atno ci przemawia musz równie inne racje. Autorem jednej z czo owych prac po wi conych motywom stosowania kredytu kupieckiego jest R.A. Schwartz, który proponuje ich podzia na finansowe i transakcyjne 12. Koncentruj c si na pierwszym z motywów, Schwartz zauwa a, i w zwi zku z motywem finansowym kredyt handlowy przep ywa g ównie od firm maj cych wzgl dnie atwy dost p do rynków kapita owych do firm o ograniczonym dost pie do nich. W ten sposób przedsi biorstwa o lepszej pozycji, które osi gn y ju znaczn stop wzrostu i rentowno ci, uczestnicz w finansowaniu rozwoju swoich mniejszych, m odszych klientów 13. Finansowy aspekt wykorzystania kredytu handlowego nie ogranicza si jednak wy czenie do powy szego spojrzenia. B. Summers i N. Wilson postrzegaj t kwesti szerzej, uwzgl dniaj c dodatkowo korzy ci finansowe odbiorcy (financial benefit). Roz o enie transakcji w czasie po pierwsze stwarza klientowi mo liwo zainwestowania posiadanych rodków w okresie mi dzy dostaw a uregulowaniem zobowi zania. Po drugie pozwala unikn kosztów zwi zanych z zaci gni ciem po yczki 14. Zgodnie z podej ciem odwo uj cym si do motywów transakcyjnych, stosowanie kredytu handlowego umo liwia kumulacj zobowi za, pozwalaj c na 10 Tam e, s Tam e. 12 R.A. S c h w a r t z, An Economic Model of Trade Credit, Journal of Financial and Quantitative Analysis 9(1974), nr 4, s Tam e, s B. S u m m e r s, N. W i l s o n, An Empirical Investigation of Trade Credit Demand, International Journal of the Economics of Business 9(2002), nr 2, s

5 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU 175 dokonywanie p atno ci w pewnych ustalonych terminach. Co wi cej, korzystanie z odroczonych terminów p atno ci sprawia, e przedsi biorstwo jest w stanie lepiej przewidzie przysz e nak ady pieni ne oraz u atwia zarz dzanie gotówk 15. Koszty transakcyjne sta y si osi teorii zaproponowanej przez J.S. Ferrisa, koncentruj cej si wokó poj cia niepewno ci. Jednym z przejawów niepewno ci towarzysz cej dzia alno ci przedsi biorstw jest niepewno dostaw, skutkuj ca brakiem pewno ci w zakresie momentu i wielko ci przep ywów finansowych. Poniewa finalizacja transakcji nast puje po dokonaniu p atno ci, przedsi biorstwa musz utrzymywa odpowiednie zasoby finansowe, co wi e si z okre lonymi kosztami. Odpowiedzi na potrzeb redukcji powy szych kosztów jest kredyt kupiecki, dzi ki któremu niepewne strumienie pieni ne mog zosta przekszta cone w atwiejsze do przewidzenia serie p atno ci. Wyst puj c w roli mechanizmu zabezpieczaj cego przed ryzykiem zwi zanym z losowo ci przep ywów finansowych, kredyt handlowy pozwala wi c zmniejszy utrzymywanie ostro no ciowych zasobów rodków pieni nych 16. Analizuj c czynniki warunkuj ce wykorzystanie kredytu handlowego, badacze zwracaj uwag na kwesti weryfikacji jako ci produktu. Ten aspekt stosowania kredytu kupieckiego zwi zany jest z d eniem do os abienia asymetrii informacji 17. Poniewa w momencie dokonania zakupu klient mo e mie trudno z ocen jako ci produktu, odroczenie p atno ci postrzega mo na jako rodek ograniczaj cy niepewno nabywcy 18. Zgodnie z modelem zaproponowanym przez M.S. Longa i in., kredytu kupieckiego udzielaj firmy oferuj ce dobra wysokiej jako ci, zapewniaj c w ten sposób nabywcom mo liwo sprawdzenia produktu jeszcze przed dokonaniem p atno ci. W odró nieniu od nich, przedsi biorstwa sprzedaj ce produkty niskiej jako ci, dokonuj tego za gotówk. Powy szy motyw udzielenia kredytu handlowego wydaje si, e ma szczególne znaczenie dla firm niedysponuj cych alternatywnymi sposobami budowy reputacji, np. mniejszych firm, jak równie przedsi biorstw oferuj cych produkty, których jako mo e by oceniona dopiero w d u szym okresie. Long i in. sugeruj, e podmioty 15 S c h w a r t z, An Economic Model, s J.S. F e r r i s, A Transactions Theory of Trade Credit Use, The Quarterly Journal of Economics 96(1981), nr 2, s Z a w a d z k a, Determinanty popytu, s. 19. Warto doda, e asymetria informacji pomi dzy dostawc a odbiorc przejawia si w dwóch aspektach z jednej strony odnosi si do wiarygodno ci kredytowej odbiorcy, z drugiej za do jako ci oferowanych przez dostawc dóbr i wykonywanych us ug (Z a w a d z k a, Determinanty popytu, s ). 18 R y t k o, Zarz dzanie, s

6 176 te oferuj wi cej kredytu kupieckiego, ni przedsi biorstwa wi ksze, o wy szej rotacji aktywów, sprzedaj ce mniej unikatowe produkty 19. Stosowanie kredytu handlowego wyja nia si równie wzgl dami o charakterze operacyjnym (operational considerations). Popyt przedsi biorstw na kredyt handlowy mo e by zwi zany z d ugo ci cyklu produkcyjnego, jak równie z poziomem utrzymywania zapasów. Zgodnie z tym uj ciem, d u sze cykle produkcyjne oraz wy sze poziomy zapasów mog skutkowa zwi kszeniem zapotrzebowania na kredyt handlowy RELACJE MI DZY KREDYTEM KUPIECKIM A BANKOWYM PRZEGL D STANOWISK Stanowi c jedno z zewn trznych róde zasilania, kredyt kupiecki nie móg unikn porównania z alternatywnym sposobem finansowania dzia alno ci przedsi biorstw, jakim jest kredyt bankowy. Problem zale no ci mi dzy wykorzystaniem kredytu kupieckiego i bankowego podejmowany by w wielu pracach. Jednym z podstawowych pyta stawianych w tym obszarze jest: w jakiej relacji pozostaj wzgl dem siebie dwie wy ej wymienione formy finansowania, tzn. czy kredyt handlowy jest substytutem, czy uzupe nieniem kredytu bankowego. Z hipotez substytucji mi dzy kredytem handlowym i bankowym nierozerwalnie zwi zane jest nazwisko A.H. Meltzera, który osadza swe rozwa ania w kontek cie ameryka skiej polityki pieni nej lat pi dziesi tych XX wieku (lata ). Meltzer zauwa a, e w okresie zaostrzenia polityki monetarnej (lata ) podmioty dysponuj ce stosunkowo wysokimi saldami rodków pieni nych wyd u a y redni okres sp aty zobowi za swoim klientom. Wspomaga y wi c firmy, którym racjonowany by kredyt bankowy 21. Badania empiryczne nie daj jednak jednoznacznych wyników w kwestii wykorzystania kredytu handlowego w okresach restrykcyjnej polityki pieni nej. 19 M.S. L o n g, I.B. M a l i t z, S.A. R a v i d, Trade Credit, Quality Guarantees, and Product Marketability, Financial Management 22(1993), nr 4, s S u m m e r s, W i l s o n, An Empirical, s. 260, A.H. M e l t z e r, Mercantile Credit, Monetary Policy, and Size of Firms, Tepper School of Business [online], Paper 619, s. 429 [dost p: ]. Dost pny w Internecie: tory.cmu.edu/tepper/619. Przedruk z: The Review of Economics and Statistics 42(1960), nr 4.

7 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU 177 S.D. Oliner i G.D. Rudebusch nie znajduj poparcia dla twierdzenia, aby ma e przedsi biorstwa zwi ksza y wykorzystanie kredytu handlowego w celu zrównowa enia ogranicze w dost pie do kredytu bankowego. Wyniki ich bada sugeruj raczej, i, w odpowiedzi na zaostrzenie polityki pieni nej, to nie struktura zad u enia ulega zmianie, lecz nast puje przekierowanie finansowania (chodzi zarówno o zad u enie bankowe, jak i niebankowe) od podmiotów ma ych do podmiotów du ych 22, co sygnalizuj te M. Gertler i S. Gilchrist 23. St d Oliner i Rudebusch nie widz podstaw do utrzymywania, i w obliczu zacie nienia monetarnego ma e przedsi biorstwa wykorzystuj kredyt handlowy jako substytut zad u enia w banku 24. J.H. Nilsen z kolei stwierdza, e przy wyst powaniu restrykcji monetarnych, istotnie, ma e firmy zwi kszaj u ycie mniej po danego, substytucyjnego ród a finansowania, jakim jest kredyt handlowy. Aczkolwiek, ta sama obserwacja tyczy te du ych firm, o których s dzi si, e powinny mie dost p do alternatywnych form finansowania. D c do rozwi zania powy szej zagadki, Nilsen zauwa a, e wzrost wykorzystania kredytu handlowego ma miejsce w przypadku tych du- ych przedsi biorstw, które nie podlegaj ocenie ratingowej. Podmioty dysponuj ce takim znakiem jako ci unikaj korzystania z kredytu kupieckiego, a poniewa jest ich relatywnie ma o, Nilsen konkluduje, e ograniczenia w dost pie do kredytów bankowych dotykaj wi kszej ilo ci podmiotów, ni pocz tkowo s dzono 25. Wykorzystanie kredytu handlowego w kontek cie polityki monetarnej pozostaje te w kr gu zainteresowa G. de Blasio, który w swoich badaniach odnosi si do koncepcji Meltzera. Wychodz c od spostrze enia, i ostateczne oddzia ywanie restrykcji monetarnych na funkcjonowanie przedsi biorstw uzale nione jest od stopnia, w jakim kredyt handlowy jest w stanie zast pi kapita 22 S.D. O l i n e r, G.D. R u d e b u s c h, Is There a Bank Lending Channel for Monetary Policy?, Federal Reserve Bank of San Francisco Economic Review [online], 1995, nr 2, s. 4, [dost p: ]. Dost pny w Internecie: /1995/95-2_3-20.pdf; S.D. O l i n e r, G.D. R u d e b u s c h, Monetary Policy and Credit Conditions: Evidence from the Composition of External Finance: Comment, The American Economic Review 86(1996), nr 1, s M. G e r t l e r, S. G i l c h r i s t, The Role of Credit Market Imperfections in the Monetary Transmission Mechanism: Arguments and Evidence, Scandinavian Journal of Economics 95(1993), nr 1, s O l i n e r, R u d e b u s c h, Monetary Policy, s J.H. N i l s e n, Trade Credit and the Bank Lending Channel, Journal of Money, Credit, and Banking 34(2002), nr 1, s

8 178 pochodz cy z banków i innych instytucji finansowych, de Blasio podejmuje si weryfikacji hipotezy o substytucji kredytu bankowego kredytem handlowym. Do tego celu wykorzystuje dane w oskich przedsi biorstw z okresu , obejmuj cego epizody zacie niania monetarnego. Na podstawie przeprowadzonych bada de Blasio znajduje wprawdzie poparcie dla efektu substytucji, stwierdza jednak, e jego skala nie jest du a 26. Cho efekt substytucji kredytu bankowego kredytem handlowym sygnalizowany jest w wielu pracach, pojawiaj si równie wyniki bada sugeruj ce komplementarn relacj mi dzy rozwa anymi ród ami finansowania. Autorami jednej z kluczowych prac w tym zakresie s B. Biais i C. Gollier. Proponuj oni model z trzema typami agentów: sprzedaj cymi, bankami oraz kupuj cymi. Badacze zak adaj, i sprzedaj cy oraz banki odbieraj ró ne sygna y o nabywcach, w ród których wyró nia si nabywców dobrych realizuj cych projekty o dodatnim NPV (Net Present Value warto bie ca netto), oraz z ych maj cych dost p wy cznie do projektów o ujemnym NPV. W sytuacji, gdyby kredyt bankowy by jedynym ród em kapita ów obcych, asymetria informacji, znajduj ca wyraz w racjonowaniu kredytów, mog aby sprawi, i pozbawione finansowania zosta yby nie tylko z e, ale równie warto ciowe projekty. Ten negatywny skutek asymetrii informacji mo e jednak zosta z agodzony za pomoc kredytu handlowego. Za jego po rednictwem bowiem sprzedaj cy przekazuj bankom posiadane przez siebie informacje o klientach, na podstawie których banki aktualizuj ocen nabywców na ich korzy. W konsekwencji udzielenie kredytu handlowego przez sprzedawc sprawia, e banki s równie sk onne udzieli nabywcy finansowego wsparcia. W tym sensie kredyt handlowy mo e agodzi efekt racjonowania kredytów zwi zany ze zjawiskiem negatywnej selekcji 27. Biais i Gollier podkre laj równie, i uzyskane przez nich teoretyczne wyniki s spójne z prezentowanymi przez innych autorów wynikami bada empirycznych dowodz cymi, e przedsi biorstwa maj ce ograniczony dost p do kredytów (takie jak ma e firmy w okresach zacie nienia monetarnego, przedsi biorstwa, których nie cz relacje z bankami), w wi kszym stopniu uciekaj si do kosztownego kredytu kupieckiego G. de B l a s i o, Does Trade Credit Substitute Bank Credit? Evidence from Firm-Level Data, Economic Notes 34(2005), nr 1, s B. B i a i s, C. G o l l i e r, Trade Credit and Credit Rationing, The Review of Financial Studies 10(1997), nr 4, s Tam e, s

9 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU 179 W podobnym tonie wypowiadaj si M. Burkart i T. Ellingsen. Ich zdaniem kredyt handlowy i bankowy mog pozostawa wzgl dem siebie albo w relacji substytucyjnej albo komplementarnej, przy czym charakter owej zale no ci wykazuje zwi zek z zamo no ci (wealth) przedsi biorstwa 29. Do zaproponowanego przez Burkarta i Ellingsena modelu kredytu kupieckiego nawi zuje R. Cunningham, która, na podstawie danych z lat pochodz cych z ponad kanadyjskich przedsi biorstw, potwierdza ich g ówne wnioski. W szczególno ci przyznaje ona, e rednio zamo ne 30 przedsi biorstwa wykorzystuj kredyt kupiecki w charakterze substytutu kredytu bankowego, gdy wyczerpana zostanie mo liwo uzyskania finansowania z banku. Po kredyt kupiecki si gaj równie podmioty o niskiej zamo no ci, aczkolwiek w ich przypadku wykorzystanie kredytu bankowego jest dodatnio powi zane z wykorzystaniem kredytu handlowego, co wskazuje na ich komplementarn relacj 31. Rozwa ania na temat zale no ci mi dzy kredytem handlowym i bankowym kontynuuj P. Alphonse i in. Na podstawie bada przeprowadzonych na grupie ameryka skich ma ych i rednich przedsi biorstw (ponad 650 podmiotów zatrudniaj cych od 20 do 500 pracowników) stwierdzaj, e nie mo na zaprzeczy hipotezie substytucji, co oznacza, e firmy o ograniczonym dost pie do bankowego ród a finansowania zast puj je kredytem handlowym. Co wa ne jednak, Alphonse i in. nie odrzucaj równie hipotezy komplementarno ci, stwierdzaj c, e im wi ksze wykorzystanie kredytu handlowego przez firmy, tym wy sze ich zad u enie w bankach. Wynik ten Alphonse i in. interpretuj w duchu wniosków wyp ywaj cych z pracy B. Biaisa i C. Golliera akcentuj cych informacyjn rol kredytu kupieckiego. Powy sze spostrze enie nie odnosi si jednak do wszystkich przedsi biorstw. Alphonse i in. zauwa aj, e komplementarna zale no mi dzy rozwa anymi formami finansowania nie zachodzi w przypadku firm pozostaj cych w d ugich relacjach z bankiem. Dla nich obserwuje si tylko efekt substytucji. Otrzymane wyniki Alphonse i in. uznaj za zgodne z hipotez zak adaj c, e kredyt handlowy pomaga firmom budowa ich reputacj M. B u r k a r t, T. E l l i n g s e n, In-Kind Finance: A Theory of Trade Credit, The American Economic Review 94(2004), nr 3, s Poziom zamo no ci okre lony na podstawie zysku przed opodatkowaniem. 31 R. C u n n i n g h a m, Trade Credit and Credit Rationing in Canadian Firms, Working Paper No [online], Ottawa: Bank of Canada, December 2004, s. 14, 18, bankofcana da.ca/wp-con tent/uploads/2010/02/wp04-49.pdf [dost p: ]. 32 P. A l p h o n s e, J. D u c r e t, E. S é v e r i n, When trade credit facilitates access to bank finance: Evidence from US small business data [online], February 2006, s. 5-6, 23-25,

10 180 T informacyjn rol kredytu kupieckiego potwierdzaj równie A. Gama i C. Mateus. Na podstawie danych panelowych hiszpa skich oraz portugalskich ma ych i rednich przedsi biorstw badacze przyznaj racj hipotezie substytucji kredytu bankowego kredytem handlowym i potwierdzaj wyst powanie zjawiska racjonowania kredytów. Zwracaj przy tym uwag, e efekt substytucji jest silniejszy w przypadku przedsi biorstw utrzymuj cych relacje wy cznie z jednym bankiem, co oznacza, e dla tych podmiotów problem negatywnej selekcji jest bardziej dotkliwy. Pomimo pozytywnego zweryfikowania hipotezy substytucji, Gama i Mateus nie wykluczaj jednak s uszno ci hipotezy komplementarno ci, gdy mowa o szczególnej klasie przedsi biorstw, jak stanowi ma e i m ode firmy. Wed ug nich, w przypadku tych podmiotów kredyt kupiecki wyst puje w charakterze sygna u potwierdzaj cego jako przedsi biorstwa, u atwiaj cego dost p do kredytu bankowego 33. W ostatnim czasie omawiane zewn trzne ród a finansowania konfrontuje ze sob równie X. Yang. Zauwa a ona, e kredyt handlowy i bankowy mog wyst pi zarówno w charakterze substytutów, jak i róde komplementarnych, a to, w jakiej relacji wyst pi, zwi zane jest z charakterem polityki pieni nej. W my l przedstawionych przez ni wyników, w okresach zaostrzonej polityki pieni nej kredyt handlowy stanowi ta sz alternatyw w porównaniu z kredytem bankowym, co powoduje wzrost jego stosowania kosztem zmniejszenia popytu na finansowanie z banku. W takim przypadku mo na wi c mówi g ównie o zast pczym charakterze kredytu kupieckiego wzgl dem kredytu bankowego. Do innych wniosków prowadzi natomiast analiza okresów lu nej polityki pieni nej. Wówczas mo liwo uzyskania przez firm kredytu handlowego, b d cego dro szym z dwóch analizowanych rozwi za, stanowi dla banku sygna potwierdzaj cy dobr kondycj finansow przedsi biorstwa-d u nika. Odebranie takiej informacji pozwala bankom uaktualni swoj wiedz o ryzyku niewyp acalno ci klienta, co agodzi problem asymetrii informacji i w konsekwencji mo e u atwi przedsi biorstwom dost p do finansowania bankowego. Zaistnienie takiego scenariusza [dost p: ]. 33 A.P.M. G a m a, C. M a t e u s, Does Trade Credit Facilitate Access to Bank Finance? An Empirical Evidence from Portuguese and Spanish Small Medium size Enterprises, International Research Journal of Finance and Economics 2010, z. 45, s. 28,

11 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU 181 oznacza zatem, e w okresach agodnej polityki monetarnej efektem dominuj cym w relacji kredyt handlowy kredyt bankowy jest efekt komplementarno ci 34. Temat wykorzystania kredytu handlowego przez ma e podmioty zosta podj ty równie w polskiej literaturze przedmiotu. Koncentruj c si na kwestii czynników determinuj cych popyt ma ych przedsi biorstw na kredyt kupiecki, D. Zawadzka otrzymuje niejednoznaczne wyniki dotycz ce wp ywu krótkoterminowych róde instytucjonalnych na jego poziom. W wietle przeprowadzonych przez ni bada, w odniesieniu do modeli przyjmuj cych jako zmienn zale n bezwzgl dn warto zobowi za z tytu u dostaw i us ug, oszacowanych na podstawie sprawozda finansowych wszystkich badanych przedsi biorstw, potwierdzenie znajduje raczej stanowisko wskazuj ce na substytucyjny charakter obu róde finansowania. Inaczej rzecz ma si jednak w modelach mikroprzedsi biorstw oraz modelach, gdzie wielko popytu na kredyt kupiecki zosta a wyra ona w uj ciu wzgl dnym, tzn. w postaci relacji zobowi za z tytu u dostaw i us ug do aktywów ogó em, opracowanych dla wszystkich przedsi biorstw. W ich przypadku przeprowadzone analizy sugeruj, i omawiane ród a s komplementarne KREDYT KUPIECKI A KREDYT BANKOWY W KONTEK CIE WYBRANYCH KRYZYSÓW Do wiadczane w ostatnich latach zawirowania na rynkach finansowych, przenosz ce si na realn sfer gospodarki, rodz konieczno spojrzenia na kwesti wykorzystania kredytu handlowego i jego relacji z kredytem bankowym równie w kontek cie kryzysów finansowych. Cho blisko czasowa ostatniego, zapocz tkowanego w 2007 r., kryzysu sprawia, i w naturalny sposób kierujemy uwag w a nie w jego stron, warto równie odnie si do prac podejmuj cych analizowany problem na tle wcze niej obserwowanych zak óce na rynkach finansowych. W powy szy nurt wpisuj si badania podj te przez I. Love i in., traktuj ce o wykorzystaniu kredytu handlowego w wietle kryzysu walutowego w Meksyku 34 X. Y a n g, Trade credit versus bank credit: Evidence from corporate inventory financing, The Quarterly Review of Economics and Finance 51(2011), s Z a w a d z k a, Determinanty popytu, s. 256.

12 182 (tzw. kryzysu tequila) oraz kryzysu azjatyckiego 36. Czyni c powy sze kryzysy punktem odniesienia dla prowadzonych rozwa a, Love i in. stawiaj pytanie, czy w wietle towarzysz cego kryzysom finansowym zjawiska credit crunch kredyt handlowy mo e zrekompensowa firmom niedobór kredytu bankowego. Na podstawie analizy zachowa 890 du ych spó ek gie dowych z sze ciu krajów (Indonezja, Korea Po udniowa, Malezja, Tajlandia, Filipiny, Meksyk) przed i po wyst pieniu kryzysu, badacze dostrzegli, e cho zaraz po wybuchu kryzysu mia miejsce wzrost udzielanego przez dostawców kredytu handlowego, to w pó niejszym okresie nast pi jego spadek. Wprawdzie zjawisko to mog o by wynikiem zarówno niech ci przedsi biorstw do zad u ania si efekt popytu, jak i niemo no ci udzielenia kredytu handlowego przez przedsi biorstwa efekt poda y, I. Love i in. wi je z tym ostatnim. Powy szy wniosek opieraj na spostrze- eniu, i spadek udzielania kredytów kupieckich by wy szy w przypadku przedsi biorstw znajduj cych si w relatywnie gorszej sytuacji finansowej (np. firmy o wi kszym zad u eniu krótkoterminowym przed kryzysem). Ostatecznie Love i in. przyznaj, e kredyt handlowy, nawet je li wyst pi w roli krótkoterminowego awaryjnego ród a finansowania, w d u szej perspektywie nie by w stanie zast pi kurcz cego si bankowego wsparcia finansowego 37. Cho Love i in. rzucaj wiat o na kwesti wp ywu kryzysu finansowego na funkcjonowanie kredytu handlowego, to zaprezentowane przez nich wnioski zosta y sformu owane na podstawie danych pochodz cych wy cznie z du ych przedsi biorstw. Powsta luk wype niaj I. Love i R. Zaidi, które poszukuj odpowiedzi na pytanie, jak kryzys azjatycki wp yn na wykorzystanie kredytu kupieckiego w ma ych i rednich przedsi biorstwach. Analiza danych ponad 3000 przedsi biorstw z czterech pa stw dotkni tych kryzysem (Tajlandii, Korei Po udniowej, Filipin i Indonezji) wykaza a, e po wyst pieniu kryzysu, rednio rzecz bior c, nast pi spadek wykorzystania kredytu handlowego oraz wzrost jego kosztu. W szczególno ci, firmy zidentyfikowane jako maj ce ograniczony dost p do finansowania bankowego otrzymywa y mniej kredytu kupieckiego w sensie spadku udzia u zakupów dokonywanych na kredyt oraz skrócenia czasu, na który kredyt handlowy by im przyznawany. Równocze nie do wiadcza y te wy szych 36 Nale y zauwa y, i oba kryzysy mia y inne pod o e. 37 I. L o v e, L.A. P r e v e, V. S a r r i a - A l l e n d e, Trade Credit and Bank Credit: Evidence from Recent Financial Crises, World Bank Policy Research Working Paper No [online], September 2005, s. 1-4, &id=id&accname=guest&checksum=0986B4C4206C9FC C2B6F5 [dost p: ].

13 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU 183 kosztów kredytu kupieckiego. Z drugiej strony przedsi biorstwa te same redukowa y wielko sprzeda y na kredyt (zaobserwowano spadek udzia u sprzeda y na kredyt), oferowa y krótszy czas odroczenia p atno ci oraz zwi ksza y koszt udzielenia kredytu. Ostatecznie, Love i Zaidi nie znalaz y wi c potwierdzenia dla hipotezy, e w czasie kryzysu kredyt kupiecki mo e stanowi remedium na ograniczon dost pno kredytów bankowych. Przeciwnie, badaczki sk aniaj si raczej ku wnioskowi, e szoki p ynno ciowe s przekazywane wzd u a cucha dostaw (od dostawców do ich klientów, którzy w nast pstwie ograniczaj kredyt handlowy równie swoim klientom itd.), pot guj c wp yw kryzysu 38. Ostatni, maj cy swe korzenie w Stanach Zjednoczonych, kryzys finansowy, którego symbolem sta si spektakularny upadek Lehman Brothers og oszony 15 wrze nia 2008 r., analogicznie do wy ej wymienionych kryzysów, nie pozosta wewn trzn spraw kraju-matki. Bardzo szybko rozprzestrzeni si na inne gospodarki, osi gaj c wymiar globalny. Odciskaj c swe pi tno na systemie bankowym, kryzys nie móg pozosta oboj tny dla przedsi biorstw, niejednokrotnie korzystaj cych ze wsparcia finansowego banków. Dowodz tego cho by dane opublikowane przez Eurostat, z których wynika, i kryzys istotnie wp yn na mo liwo ci otrzymania kredytu bankowego przez ma e i rednie podmioty 39. Pomi dzy rokiem 2007 a 2010 udzia negatywnie rozpatrzonych wniosków wzrós w 19 z 20 pa stw cz onkowskich (wyj tek stanowi a Szwecja), dla których dost pne by y dane. Równocze nie we wszystkich przypadkach odnotowano spadek udzia u kredytów udzielanych na po danych warunkach. Najdotkliwiej skutki zaostrzonej polityki kredytowej odczu y przedsi biorstwa w Bu garii, w przypadku których odsetek decyzji odmownych wzrós z 3,1% w 2007 r. do 35,5% w 2010 r., Irlandii wzrost odpowiednio z 1% do 26,6%, i otwie wzrost odpowiednio z 4,3% do 26,4%. Na tym tle dobrze prezentuj si wyniki Polski, która ze wska nikiem pozytywnie rozpatrzonych wniosków, si gaj cym w 2010 r. 85,4%, uplasowa a si na trzecim miejscu (za Finlandi i Malt ). Bior c pod uwag, i w 2007 r. odsetek ten 38 I. L o v e, R. Z a i d i, Trade Credit, Bank Credit and Financial Crisis, International Review of Finance 10(2010), z. 1, s , Badanie obejmowa o 25 tysi cy firm z Unii Europejskiej reprezentuj cych sektor niefinansowy, zatrudniaj cych w 2005 r. od 10 do 249 osób, dla których stan zatrudnienia w momencie badania wynosi nadal co najmniej 10 osób.

14 184 wynosi 91,9% 40, spadek dost pno ci kredytów bankowych w Polsce nale y uzna za relatywnie niski 41. Obserwowane zjawisko zaostrzania przez banki polityki kredytowej musia o przywo a pytanie o to, w jaki sposób ostatni szok na rynkach finansowych wp yn na udzielanie sobie nawzajem przez przedsi biorstwa kredytu handlowego. Prób odpowiedzi na nie podejmuj E. Garcia-Appendini i J. Montoriol-Garriga, które w prowadzonych badaniach skupiaj uwag na pocz tkowym stadium kryzysu, dok adnie na okresie od trzeciego kwarta u 2007 r. do drugiego kwarta u roku Wed ug nich, zasadnicze znaczenie dla udzielania kredytu handlowego przez du e przedsi biorstwa w powy szym przedziale czasu mia a ich pozycja p ynno ciowa. Garcia-Appendini i Montoriol-Garriga stwierdzaj, e przedsi biorstwa, które przed kryzysem nie dysponowa y wysokimi rezerwami gotówki, znacz co ograniczy y udzielanie kredytu kupieckiego. Z kolei przedsi biorstwa, które przed kryzysem wykazywa y du p ynno, w pierwszej jego fazie zwi kszy y (b d zredukowa y, ale w mniejszym stopniu) wielko oferowanego klientom kredytu handlowego, pe ni c w ten sposób rol dostawców p ynno ci. Co wi cej, Garcia-Appendini i Montoriol-Garriga dostrzegaj, e firmy do wiadczaj ce ogranicze finansowych (financially constrained) odnotowa y wzrost wykorzystania kredytu handlowego. Przedstawione przez badaczki wnioski pozostaj wi c spójne z hipotez redystrybucji, zgodnie z któr firmy maj ce lepszy dost p do kapita u dostarczaj go za po rednictwem kredytu handlowego przedsi biorstwom odczuwaj cym jego niedostatek. Pomimo powy szych wyników, Garcia-Appendini i Montoriol-Garriga wskazuj jednak na ograniczone mo liwo ci kredytu kupieckiego w zakresie absorbowania pot niejszych i bardziej d ugotrwa ych szoków. Jak wynika bowiem z analizy przeprowadzonej dla pó niejszego okresu, przedsi biorstwa, które w pocz tkowej fazie kryzysu zwi kszy y sprzeda z odroczonym terminem p atno ci, po upadku 40 The proportion of unsuccessful loan applications by SMEs has risen with the economic crisis, Eurostat News Release 144/2011 [online], Eurostat Press Office, 3 October 2011, stat.ec.europa.eu/cache/ity_public/ ap/en/ ap-en.pdf [dost p: ]. 41 Warto nadmieni, i w 2010 r. nast pi o z agodzenie prowadzonej od 2008 r. polityki kredytowej wzgl dem przedsi biorstw. Mimo to, na koniec 2010 r. odnotowano ujemne roczne tempo wzrostu kredytów dla przedsi biorstw. Powy sz obserwacj t umaczy si ograniczeniem popytu na kredyt w zwi zku z niskim poziomem nowych inwestycji oraz dobr sytuacj finansow przedsi biorstw, umo liwiaj c finansowanie inwestycji z w asnych rodków (Rozwój systemu finansowego w Polsce w 2010 roku, Warszawa: NBP 2012, s. 66).

15 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU 185 Lehman Brothers zmuszone by y ograniczy wielko oferowanego kredytu kupieckiego w celu odbudowania swoich zasobów pieni nych 42. Pozostaj c w tym obszarze bada, S. Carbó-Valverde i in. stawiaj pytanie, jak rol podczas kryzysu pe ni kredyt handlowy dla hiszpa skich ma ych i rednich przedsi biorstw. Na podstawie danych panelowych z lat obejmuj cych ponad ma ych i rednich przedsi biorstw badacze potwierdzaj, e podczas ostatniego kryzysu ma e i rednie przedsi biorstwa do wiadczy y zjawiska credit crunch oraz znajduj argumenty na poparcie tezy, e dla przedsi biorstw z ograniczonym dost pem do kredytu bankowego kredyt handlowy stanowi jego najbardziej znacz c alternatyw. Dok adnie Carbó-Valverde i in. odnotowuj, e dla firm o ograniczonej mo liwo ci uzyskania kredytu bankowego wydatki inwestycyjne uzale nione by y od kredytu handlowego (a nie bankowego), przy czym zale no ta podczas kryzysu przybra a na sile. Te przedsi biorstwa z kolei, które nie mia y trudno ci z uzyskaniem wsparcia finansowego ze strony banku, uzale nia y nak ady kapita owe od kredytu bankowego (a nie handlowego). Powy sze obserwacje S. Carbó-Valverde i in. interpretuj jako dowód substytucyjnej relacji mi dzy kredytem handlowym a bankowym ród em finansowania, która warunkowana jest ograniczeniami w dost pie do kapita u oraz która przybiera na sile w okresie kryzysu 43. W dyskusj nad skutkami ostatniego kryzysu finansowego w czaj si równie J. Marzec i M. Paw owska, odnosz cy si do polskich do wiadcze w kwestii relacji: kredyt handlowy a kredyt bankowy. Dok adnie, wykorzystuj c dane panelowe z okresu , obejmuj cego zarówno czas restrykcyjnej polityki monetarnej ( ), jak i kryzysu finansowego ( ), Marzec i Paw owska poddali weryfikacji hipotez o zale no ci mi dzy omawianymi formami finansowania w kontek cie zjawiska racjonowania kredytów. Na podstawie przeprowadzonych bada wykazali oni wyst powanie efektu substytucji mi dzy kredytem kupieckim a bankowym w polskich przedsi biorstwach, podkre laj c przy tym, e w wi kszym stopniu dotyczy on firm ma ych ni du ych. Analizuj c zjawisko substytucji przez pryzmat sytuacji gospodarczej w kraju, Marzec 42 E. G a r c i a - A p p e n d i n i, J. M o n t o r i o l - G a r r i g a, Firms as Liquidity Providers: Evidence from the Financial Crisis (March 7, 2012) [online], s. 3, 5, 36-37, com/abstract= [dost p: ]. 43 S. C a r b ó - V a l v e r d e, F. R o d r í g u e z - F e r n á n d e z, G.F. U d e l l, Trade Credit, The Financial Crisis, And Firm Access To Finance (February 2012) [online], Conference on the SME Lending Market, 2 March 2012, s. 20, 23-24, SME%20Conference/Session%202/paper.pdf [dost p: ].

16 186 i M. Paw owska zauwa yli, e w czasie kryzysu lub restrykcyjnej polityki monetarnej, gdy ograniczony by dost p do kredytów bankowych, nast powa o jego nasilenie. Co wi cej, wykorzystuj c dane wybranej bran y (przetwórstwo przemys owe), badacze znale li dowody potwierdzaj ce, e zarówno ma e, jak i du e firmy do wiadcza y racjonowania kredytu, aczkolwiek ró na by a skala tego zjawiska w zale no ci od typu przedsi biorstwa. Racjonowanie kredytu cz ciej dotyka o firm ma ych ni du ych w przypadku tych ostatnich zjawisko racjonowania odnotowano dopiero w 2009 r. 44 PODSUMOWANIE W niniejszym artykule dokonano przegl du pi miennictwa po wi conego zagadnieniu relacji mi dzy wykorzystaniem kredytu handlowego i bankowego. Analiza literatury przedmiotu pozwala sformu owa kilka wniosków. Wiele prac wskazuje, i kredyt kupiecki ma kluczowe znaczenie dla firm do wiadczaj cych trudno ci w pozyskiwaniu rodków z innych róde. Przedsi biorstwa o ograniczonym dost pie do rynków finansowych, o niewystarczaj cej wiarygodno ci kredytowej, te których dotyka zjawisko racjonowania kredytów, poszukuj c sposobów na zaspokojenie zg aszanego przez siebie popytu na fundusze, bardzo cz sto wspomagaj si kredytem handlowym. W takich sytuacjach kredyt kupiecki wyst powa mo e w charakterze substytutu rodków pochodz cych z instytucji finansowych, za sami przedsi biorcy przyjmowa mog rol po redników finansowych. Zauwa a si przy tym, i dostawcami p ynno ci s na ogó podmioty maj ce atwiejszy dost p do kapita ów obcych, za jej odbiorcami jednostki o ograniczonych mo liwo ciach pozyskania rodków ze róde zewn trznych. W tym kontek cie mówi si te o kredycie handlowym, jako o agodz cym skutki restrykcyjnej polityki monetarnej. Cho bardzo cz sto badacze akcentuj substytucyjny charakter zwi zku mi dzy kredytem kupieckim a bankowym, coraz cz ciej pojawiaj si równie prace sugeruj ce komplementarn relacj mi dzy wymienionymi ród ami finansowania zewn trznego. Zgodnie z tym uj ciem, kredyt handlowy pe ni rol no nika 44 J. M a r z e c, M. P a w o w s k a, Racjonowanie kredytów a substytucja mi dzy kredytem kupieckim i bankowym badania na przyk adzie polskich przedsi biorstw, Materia y i Studia [online], zeszyt 261, Warszawa: NBP 2011, s , dia/ms261.pdf [dost p: ].

17 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU 187 informacji, na podstawie których banki aktualizuj swoj ocen wiarygodno ci kredytowej odbiorcy. Stanowi c sygna potwierdzaj cy jako przedsi biorstwa, kredyt handlowy u atwia w ten sposób dost p do kredytu bankowego. Co istotne, w literaturze przedmiotu spotyka si pogl d, e efekt substytucji i komplementarno ci wcale nie musz si wzajemnie wyklucza. Mog jedynie dotyczy ró nych przedsi biorstw, jak i zmienia si w czasie. W szczególno ci charakter zale no ci mi dzy kredytem kupieckim a bankowym zale e mo e od: wielko ci przedsi biorstwa, jego relacji z bankami czy charakteru polityki monetarnej. W odniesieniu do roli kredytu handlowego w okresie kryzysu nie atwo sformu owa ogólne wnioski. Prowadzone w tym zakresie badania zmierzaj do odpowiedzi na pytanie, czy kredyt handlowy jest w stanie zrekompensowa niedostatek kredytu bankowego zwi zany z ograniczeniem akcji kredytowej przez banki, z zaostrzeniem prowadzonej przez nie w okresach kryzysu polityki kredytowej. Prezentowane wyniki dotycz jednak ró nych kryzysów, pa stw czy kategorii podmiotów, co czyni je trudnymi do porównania. Wydaje si, e o ile kredyt handlowy mo e w pewnym stopniu zrekompensowa niedobór kredytu bankowego, o tyle w przypadku powa nych wstrz sów i w d u szej perspektywie nie jest w stanie go w pe ni zast pi. W tym obszarze uwag zwracaj rezultaty badania polskich przedsi biorstw, potwierdzaj ce wyst powanie istotnej zale no ci substytucyjnej mi dzy kredytem kupieckim a bankowym. Na podstawie powy szych obserwacji zasadne wydaje si prowadzenie dalszych bada w nast puj cych kierunkach: z uwagi na w ski zakres polskiej literatury przedmiotu poruszaj cej problem zwi zku mi dzy wykorzystaniem kredytu handlowego a bankowego, wskazane by oby jego dalsze podj cie na forum krajowym. W prowadzonych badaniach szczególnie interesuj ce by oby uwzgl dnienie takich aspektów, jak wielko przedsi biorstwa oraz jego relacje z bankami; poniewa przedstawione wyniki bada koncentrowa y si na relacji mi dzy kredytem handlowym i bankowym jedynie w niektórych przypadkach wyst pienia kryzysu, s uszne by oby sprawdzenie, czy wykazywane zale no ci s w a ciwe równie dla innych kryzysów.

18 188 BIBLIOGRAFIA A l p h o n s e P., D u c r e t J., S é v e r i n E.: When trade credit facilitates access to bank finance: Evidence from US small business data [online], February 2006, papiers/alphonse_lille06.pdf [dost p: ]. Barometr praktyk p atniczych Atradius. Mi dzynarodowe badanie zachowa p atniczych B2B. G ówne wyniki w Polsce. Jesie 2011 [online], Atradius Corporate Communications and Marketing, Pa dziernik 2011, /stories/pp B10_poland_polish_fin.pdf [dost p: ]. B i a i s B., G o l l i e r C.: Trade Credit and Credit Rationing, The Review of Financial Studies 10(1997), nr 4, s B i e W.: Zarz dzanie finansami przedsi biorstw, wyd. IX, Warszawa: Difin de B l a s i o G.: Does Trade Credit Substitute Bank Credit? Evidence from Firm-Level Data, Economic Notes 34(2005), nr 1, s B r i g h a m E.F., H o u s t o n J.F.: Podstawy zarz dzania finansami, t. II, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne B u r k a r t M., E l l i n g s e n T.: In-Kind Finance: A Theory of Trade Credit, The American Economic Review 94(2004), nr 3, s C a r b ó - V a l v e r d e S., R o d r í g u e z - F e r n á n d e z F., U d e l l G.F.: Trade Credit, The Financial Crisis, And Firm Access To Finance [online], Conference on the SME Lending Market, 2 March 2012, SME%20 Conference/Session%202/paper.pdf [dost p: ]. C u n n i n g h a m R.: Trade Credit and Credit Rationing in Canadian Firms, Working Paper No [online], Ottawa: Bank of Canada, December 2004, kofcanada.ca/wp-content/uploads/2010/02/wp04-49.pdf [dost p: ]. F e r r i s J. S.: A Transactions Theory of Trade Credit Use, The Quarterly Journal of Economics 96(1981), nr 2, s G a m a A.P.M., M a t e u s C.: Does Trade Credit Facilitate Access to Bank Finance? An Empirical Evidence from Portuguese and Spanish Small Medium size Enterprises, International Research Journal of Finance and Economics 2010, z. 45, s G a r c i a - A p p e n d i n i E., M o n t o r i o l - G a r r i g a J.: Firms as Liquidity Providers: Evidence from the Financial Crisis (March 7, 2012) [online], com/abstract= [dost p: ]. G e r t l e r M., G i l c h r i s t S.: The Role of Credit Market Imperfections in the Monetary Transmission Mechanism: Arguments and Evidence, Scandinavian Journal of Economics 95(1993), nr 1, s L o n g M. S., M a l i t z I. B., R a v i d S. A.: Trade Credit, Quality Guarantees, and Product Marketability, Financial Management 22(1993), nr 4, s L o v e I., P r e v e L.A., S a r r i a - A l l e n d e V.: Trade Credit and Bank Credit: Evidence from Recent Financial Crises, World Bank Policy Research Working Paper No [online], September 2005,

19 ZALE NO CI MI DZY WYKORZYSTANIEM KREDYTU pdf?expires= &id=id&accname=guest&checksum=0986B4C4206C9 FC C2B6F5 [dost p: ]. L o v e I., Z a i d i R.: Trade Credit, Bank Credit and Financial Crisis, International Review of Finance 10(2010), z. 1, s M a r z e c J., P a w o w s k a M.: Racjonowanie kredytów a substytucja mi dzy kredytem kupieckim i bankowym badania na przyk adzie polskich przedsi biorstw, Materia y i Studia [online], zeszyt 261, Warszawa: NBP 2011, terialy_i_studia/ms261.pdf [dost p: ]. M e l t z e r A.H.: Mercantile Credit, Monetary Policy, and Size of Firms, Tepper School of Business [online], Paper 619, [dost p: ]. Przedruk z: The Review of Economics and Statistics 42(1960), nr 4, s N i l s e n J.H.: Trade Credit and the Bank Lending Channel, Journal of Money, Credit, and Banking 34(2002), nr 1, s O l i n e r S.D., R u d e b u s c h G.D.: Is There a Bank Lending Channel for Monetary Policy?, Federal Reserve Bank of San Francisco Economic Review [online], 1995, nr 2, s. 3-20, s/review/1995/95-2_3-20.pdf [dost p: ]. O l i n e r S.D., R u d e b u s c h G.D.: Monetary Policy and Credit Conditions: Evidence from the Composition of External Finance: Comment, The American Economic Review 86(1996), nr 1, s Rozwój systemu finansowego w Polsce w 2010 roku, Warszawa: NBP R y t k o P.: Zarz dzanie kredytem handlowym w ma ych i rednich przedsi biorstwach, Warszawa: Difin S c h w a r t z R.A.: An Economic Model of Trade Credit, Journal of Financial and Quantitative Analysis 9(1974), nr 4, s S u m m e r s B., W i l s o n N.: An Empirical Investigation of Trade Credit Demand, International Journal of the Economics of Business 9(2002), nr 2, s The proportion of unsuccessful loan applications by SMEs has risen with the economic crisis, Eurostat News Release 144/2011 [online], Eurostat Press Office, 3 October 2011, AP-EN.PDF [dost p: ]. Y a n g X.: Trade credit versus bank credit: Evidence from corporate inventory financing, The Quarterly Review of Economics and Finance 51(2011), z. 4, s Z a w a d z k a D.: Determinanty popytu ma ych przedsi biorstw na kredyt handlowy. Identyfikacja i ocena, Pozna : Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu 2009.

20 190 RELATIONSHIPS BETWEEN THE USE OF TRADE CREDIT AND BANK CREDIT IN THE LIGHT OF THEORIES AND RESEARCH S u m m a r y This article deals with the problems related to the use of trade credit in financing business operation against the background of the other source of external capital bank credit. The article is a review of selected literature on the relationship between the two above-mentioned forms of financing. Analysing the literature of the subject, one can conclude that trade credit can be a substitute for bank credit. There are also a growing number of publications that pinpoint an informational role of trade credit, which can be used by banks to update their assessment of the creditworthiness of a business. For the sake of topicality, special emphasis has been paid to the relationship between the use of trade credit and bank credit in selected cases of financial crisis. Translated by Konrad Klimkowski S owa kluczowe: kredyt handlowy, kredyt bankowy, substytucja, komplementarno, racjonowanie kredytów, kryzys finansowy Key words: trade credit, bank credit, substitution, complementarity, credit rationing, financial crisis

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa. Jak ocenić pozycję finansową firmy. Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 października 2015 r. Analiza wskaźnikowa Każda

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław FUNDACJA Kocie Życie Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław Sprawozdanie finansowe za okres 01.01.2012 do 31.12.2012 1 SPIS TREŚCI: WSTĘP OŚWIADCZENIE I. BILANS I. RACHUNEK WYNIKÓW II. INFORMACJA DODATKOWA

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny premia dla innowacji

Kredyt technologiczny premia dla innowacji Kredyt technologiczny premia dla innowacji Bogus awa Skomska Zast pca Dyrektora Departamentu Wspierania Przedsi biorczo ci i Innowacji Warszawa, 2 pa dziernika 2009 r. Kredyt technologiczny PO Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy a Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy Bydgoszcz, dnia 29 luty 2016r. 1 Plan Połączenia spółek Grupa

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU Warszawa 27 lutego 2007 SKONSOLIDOWANE RACHUNKI ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG WYPŁACALNOŚCI (MB) Próg rentowności (BP) i margines bezpieczeństwa Przychody Przychody Koszty Koszty całkowite Koszty stałe Koszty zmienne BP Q MB Produkcja gdzie: BP próg rentowności

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.)

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) I. INFORMACJE OGÓLNE Pełna nazwa Wnioskodawcy/Imię i nazwisko II. OPIS DZIAŁALNOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA 1. KRÓTKI OPIS PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Rozpoczęcie działalności gospodarczej (cz. 6) - Rachunek bankowy dla firmy

Rozpoczęcie działalności gospodarczej (cz. 6) - Rachunek bankowy dla firmy Rozpoczęcie działalności gospodarczej (cz. 6) - Rachunek bankowy dla firmy Rachunek bankowy wymagany jest przez służby skarbowe do rozliczania podatku. Współczesny przedsiębiorca - niezależnie od tego,

Bardziej szczegółowo

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku. Różnice kursowe pomiędzy zapłatą zaliczki przez kontrahenta zagranicznego a fakturą dokumentującą tę Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XVII/501/15 Rady Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 2015r.

Uchwała Nr XVII/501/15 Rady Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 2015r. Uchwała Nr XVII/501/15 Rady Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 2015r. w sprawie przyjęcia Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Miasta Gdańska. Na podstawie art.226, art. 227, art. 228, art. 230 ust. 6

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r.

Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r. Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r. HLB M2 Audyt Sp. z o.o., ul. Rakowiecka 41/27, 02-521 Warszawa, www.hlbm2.pl Kapitał zakładowy: 75 000 PLN, Sąd

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu w ramach dotacji unijnych. Teraz się to zmieni.

Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu w ramach dotacji unijnych. Teraz się to zmieni. Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu w ramach dotacji unijnych. Teraz się to zmieni. Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym

Sytuacja na rynku kredytowym Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych II kwartał 2013 Warszawa, kwiecień 2013 r. Podsumowanie wyników ankiety Kredyty dla przedsiębiorstw Polityka kredytowa:

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Zarządy spółek ATM Grupa S.A., z siedzibą w Bielanach Wrocławskich oraz ATM Investment Spółka z o.o., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 Wst p Niniejsze opracowanie prezentuje prognoz Rachunku zysków i strat oraz bilansu maj tkowego Spó ki Fundusz Zal kowy KPT na lata 2009-2014. Spó

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do wieloletniej prognozy finansowej Gminy Udanin na lata 2013-2025

Opis przyjętych wartości do wieloletniej prognozy finansowej Gminy Udanin na lata 2013-2025 Załącznik Nr 3 do uchwały w sprawie przyjęcia wieloletniej prognozy finansowej Gminy Udanin Opis przyjętych wartości do wieloletniej prognozy finansowej Gminy Udanin na lata 2013-2025 1. Założenia wstępne

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

System p atno ci rodków europejskich

System p atno ci rodków europejskich System p atno ci rodków europejskich w ustawie o finansach publicznych rodki europejskie art. 5 rodki europejskie - rozumie si przez to rodki, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1, 2 i 4; 1) rodki pochodz

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA według krajowych i międzynarodowych standardów.

SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA według krajowych i międzynarodowych standardów. SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA według krajowych i międzynarodowych standardów. Autorzy: Irena Olchowicz, Wstęp Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o.

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. 1 Z dniem 24 lipca 2013 r. wprowadza się w Regulaminie Świadczenia

Bardziej szczegółowo

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole.

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole. Informacje na temat dodatku na podatek lokalny (Council Tax Support), które mogą mieć znaczenie dla PAŃSTWA Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji 01202 265212 Numer dla

Bardziej szczegółowo

Modernizacja siedziby Stowarzyszenia 43 232,05 Rezerwy 16 738,66 II

Modernizacja siedziby Stowarzyszenia 43 232,05 Rezerwy 16 738,66 II DODATKOWE INFORMACJE I OBJAŚNIENIA 1) szczegółowy zakres zmian wartości grup rodzajowych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji długoterminowych, zawierający stan tych aktywów

Bardziej szczegółowo

Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach

Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach Wnioski i rekomendacje Warszawa, listopad 2015 r. Wprowadzenie Głównym celem przeglądu wydatków publicznych w obszarze wsparcia

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2015 poz. 1302

Dz.U. 2015 poz. 1302 Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 2015 poz. 1302 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Gdańsk, dnia 03 listopada 2010 r. LGD-4101-019-003/2010 P/10/129 Pan Jacek Karnowski Prezydent Miasta Sopotu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ MEDYK W LUBLINIE ZA 2014 R.

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ MEDYK W LUBLINIE ZA 2014 R. INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ MEDYK W LUBLINIE ZA 2014 R. Informacja dodatkowa została sporządzona w oparciu o art. 48 ustawy o rachunkowości według załącznika

Bardziej szczegółowo

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji.

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Na rynku odmienia się słowo kryzys przez wszystkie przypadki. Zapewne z tego względu banki, przynajmniej

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAŃ CÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego w dniu 6 marca 2008 r. decyzją nr DEM/410/4/26/08 (Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Pozostałe informacje do raportu za I kwartał 2010 r. - zgodnie z 87 ust. 7 Rozp. MF

Pozostałe informacje do raportu za I kwartał 2010 r. - zgodnie z 87 ust. 7 Rozp. MF Pozostałe informacje do raportu za 2010 r. - zgodnie z 87 ust. 7 Rozp. MF 1. Wybrane dane finansowe Wybrane dane finansowe (rok bieŝący) 01.01.10 r do 31.03.10r w tys. zł 01.01.09 r do 31.03.09 r 01.01.10

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO Przewodniczący Andrzej Jakubiak L. dz. DOKJWPR,07311/ :J/l/12/BK (przy udzielaniu odpowiedzi prosimy powołać się na w/w sygn.) Warszawa. dnia ~ kwietnia 2012 L Szanowny Pan

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG Realokacja rodków w ramach 4. osi priorytetowej PO IG dr Anna Kacprzyk Dyrektor Departamentu Funduszy Europejskich w Ministerstwie Gospodarki Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO

Bardziej szczegółowo

2. Ogólny opis wyników badania poszczególnych grup - pozycji pasywów bilansu przedstawiono wg systematyki objętej ustawą o rachunkowości.

2. Ogólny opis wyników badania poszczególnych grup - pozycji pasywów bilansu przedstawiono wg systematyki objętej ustawą o rachunkowości. B.III. Inwestycje krótkoterminowe 1 303,53 zł. 1. Krótkoterminowe aktywa finansowe 1 303,53 zł. - w jednostkach powiązanych 0,00 zł. - w pozostałych jednostek 0,00 zł. - środki pieniężne i inne aktywa

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ 4. Dodatkowe noty objaśniające.

CZĘŚĆ 4. Dodatkowe noty objaśniające. CZĘŚĆ 4. Dodatkowe noty objaśniające. 4.1. Informacja o instrumentach finansowych. Zmiana stanu instrumentów finansowych: Dane za 2012r. stan na 01.01.2012 zwiększenia zmniejszenia stan na 31.12.2012 Aktywa

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

CZENIA SPÓŁEK NARODOWY FUNDUSZ INWESTYCYJNY PROGRESS SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIB

CZENIA SPÓŁEK NARODOWY FUNDUSZ INWESTYCYJNY PROGRESS SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIB PLAN POŁĄCZENIA SPÓŁEK NARODOWY FUNDUSZ INWESTYCYJNY PROGRESS SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE ( SPÓŁKA PRZEJMUJĄCA ) - KRS NR 0000019468 ORAZ EQUITY SERVICE POLAND SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Polska Unia Ubocznych Produktów Spalania

Bardziej szczegółowo

I. Wstęp. Ilekroć w niniejszej Informacji jest mowa o:

I. Wstęp. Ilekroć w niniejszej Informacji jest mowa o: Informacje podlegające upowszechnieniu w Ventus Asset Management S.A., w tym informacje w zakresie adekwatności kapitałowej według stanu na dzień 31 grudnia 2011 r. na podstawie zbadanego sprawozdania

Bardziej szczegółowo

Plan prezentacji. I. Pierwszy rok RADPOL S.A. na GPW. II. Realizacja celów Emisji. III.Wyniki finansowe. IV. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy

Plan prezentacji. I. Pierwszy rok RADPOL S.A. na GPW. II. Realizacja celów Emisji. III.Wyniki finansowe. IV. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Plan prezentacji I. Pierwszy rok RADPOL S.A. na GPW II. Realizacja celów Emisji III.Wyniki finansowe IV. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy V. Cele długookresowe I. Pierwszy rok RADPOL S.A. na GPW Kurs akcji

Bardziej szczegółowo

INDATA SOFTWARE S.A. Niniejszy Aneks nr 6 do Prospektu został sporządzony na podstawie art. 51 Ustawy o Ofercie Publicznej.

INDATA SOFTWARE S.A. Niniejszy Aneks nr 6 do Prospektu został sporządzony na podstawie art. 51 Ustawy o Ofercie Publicznej. INDATA SOFTWARE S.A. Spółka akcyjna z siedzibą we Wrocławiu, adres: ul. Strzegomska 138, 54-429 Wrocław, zarejestrowana w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000360487

Bardziej szczegółowo

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji?

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? 2 Osiągnięcie i utrzymanie wskaźników Wygenerowany przychód Zakaz podwójnego finansowania Trwałość projektu Kontrola po zakończeniu realizacji projektu

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

Warszawska Giełda Towarowa S.A.

Warszawska Giełda Towarowa S.A. KONTRAKT FUTURES Poprzez kontrakt futures rozumiemy umowę zawartą pomiędzy dwoma stronami transakcji. Jedna z nich zobowiązuje się do kupna, a przeciwna do sprzedaży, w ściśle określonym terminie w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

RAPORT KWARTALNY za pierwszy kwartał 2012 r. Wrocław, 11 maj 2012 roku

RAPORT KWARTALNY za pierwszy kwartał 2012 r. Wrocław, 11 maj 2012 roku RAPORT KWARTALNY za pierwszy kwartał 2012 r. Wrocław, 11 maj 2012 roku SPIS TREŚCI: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O SPÓŁCE... 3 2. WYBRANE DANE FINANSOWE Z BILANSU ORAZ RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT... 4 WYKRES 1.

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r.

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna "Przyjazne Państwo" do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji NPP-020-51-2008 Pan Bronisław

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Maria Kościelna, Wroclaw University of Economics

Maria Kościelna, Wroclaw University of Economics Maria Kościelna, Wroclaw University of Economics Working paper Prognoza przychodów ze sprzedaży na podstawie przedsiębiorstwa z gastronomi. Słowa kluczowe: Przychody ze sprzedaży, koszt kapitału pracującego,

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Typy Kredytów Bankowych

Typy Kredytów Bankowych Typy Kredytów Bankowych Kredyt Rodzaje kredytów Kredyt obrotowy Kredyt inwestycyjny Kredyt dyskontowy Kredyt lombardowy Kredyt kart kredytowych Kredyt hipoteczny Rodzaje kredytów Procedura kredytowa Wystąpienie

Bardziej szczegółowo

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1 Duma Przedsiębiorcy 1/6 TABELA OPROCENTOWANIA AKTUALNIE OFEROWANYCH LOKAT BANKOWYCH W PLN DLA OSÓB FICZYCZNYCH PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ (Zaktualizowana w dniu 24 kwietnia 2015 r.) 1. Oprocentowanie

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej Eugeniusz Gostomski Ryzyko stopy procentowej 1 Stopa procentowa Stopa procentowa jest ceną pieniądza i wyznacznikiem wartości pieniądza w czasie. Wpływa ona z jednej strony na koszt pozyskiwania przez

Bardziej szczegółowo

Grupa robocza Artykułu 29 06/EN

Grupa robocza Artykułu 29 06/EN Grupa robocza Artykułu 29 06/EN Oświadczenie prasowe w sprawie SWIFT wydane po przyjęciu opinii Grupy roboczej Artykułu 29 w sprawie przetwarzania danych osobowych przez SWIFT (Society for Worldwide Interbank

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Dubeninki, dnia 27 stycznia 2015 r. na prowadzenie bankowej obsługi budżetu Gminy Dubeninki

ZAPYTANIE OFERTOWE. Dubeninki, dnia 27 stycznia 2015 r. na prowadzenie bankowej obsługi budżetu Gminy Dubeninki ZAPYTANIE OFERTOWE na prowadzenie bankowej obsługi budżetu Gminy Dubeninki Dubeninki, dnia 27 stycznia 2015 r. w okresie od dnia 01.02.2015 r. do dnia 31.01.2017 r. Postępowanie nie podlega ustawie z dnia

Bardziej szczegółowo

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia:

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia: Załącznik nr Raportu bieżącego nr 78/2014 z 10.10.2014 r. UCHWAŁA NR /X/2014 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia WIKANA Spółka Akcyjna z siedzibą w Lublinie (dalej: Spółka ) z dnia 31 października 2014

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Prognoza 2015. Prognoza 2016. Prognoza 2017. Prognoza 2018

Prognoza 2015. Prognoza 2016. Prognoza 2017. Prognoza 2018 WIELOLETNIA PROGNOZA FINANSOWA GMINY MIASTA CHEŁMŻY NA LATA 2015-2025 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr VII/53/15 Rady Miejskiej Chełmży z dnia 17 września 2015r. L.p. Formuła Wyszczególnienie Wykonanie 2012

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Warszawa, 11 kwietnia 2016 roku Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie przyjmuje następujący porządek obrad: 1. Otwarcie Zgromadzenia,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 28 stycznia 2010 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Wprowadzenie * Badanie grup przedsiębiorstw prowadzących działalność

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity)

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity) Załącznik do Uchwały Nr 1226/2015 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 grudnia 2015 r. Szczegółowe zasady obliczania wysokości i pobierania opłat giełdowych (tekst jednolity)

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300?

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Zadania powtórzeniowe I Adam Narkiewicz Makroekonomia I Zadanie 1 (5 punktów) Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Przypominamy

Bardziej szczegółowo

European Payment Index 2013. Sytuacja gospodarcza w Europie na podstawie raportu Intrum Justitia

European Payment Index 2013. Sytuacja gospodarcza w Europie na podstawie raportu Intrum Justitia European Payment Index 2013 Sytuacja gospodarcza w Europie na podstawie raportu Intrum Justitia Ogólnie informacje o grupie Intrum Justitia Największa w Europie grupa specjalizująca się w windykacji oraz

Bardziej szczegółowo

Bilans w tys. zł wg MSR

Bilans w tys. zł wg MSR Skrócone sprawozdanie finansowe Relpol S.A. za I kw. 2005 r Bilans w tys. zł wg MSR Wyszczególnienie 31.03.2005r 31.03.2004r 31.12.2004r 31.12.2003r AKTYWA I AKTYWA TRWAŁE 41 455 43 069 41 647 43 903 1

Bardziej szczegółowo