Arginine, clonidine and L-Dopa test for growth hormone secretion an assessment and interpretation of the results

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Arginine, clonidine and L-Dopa test for growth hormone secretion an assessment and interpretation of the results"

Transkrypt

1 Streszczenia / Abstracts Test z argininą, z klonidyną oraz z L-Dopa na wydzielanie hormonu wzrostu (GH) wykonanie testów i ich interpretacja Arginine, clonidine and L-Dopa test for growth hormone secretion an assessment and interpretation of the results Maria Ginalska-Malinowska, Anna Malinowska Klinika Chorób Metabolicznych, Endokrynologii i Diabetologii, Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka, Warszawa Adres do korespondencji: Słowa kluczowe: somatotropinowa niedoczynność przysadki; testy stymulacyjne; test z argininą; test z klinidyną; test z L-Dopa Key words: growth hormone deficiency; GH provocative test; arginine; clonidine; L-Dopa Streszczenie/Abstracts Leczenie hormonem wzrostu jest stosowane u dzieci i młodzieży od wielu lat. Coraz częściej zdarza się, że terapię hormonem wzrostu prowadzi się nie tylko u chorych z całkowitą niedoczynnością przysadki, ale także u osób z częściowym niedoborem hormonu wzrostu. Diagnostyka niezbędna przed rozpoczęciem terapii jest wielokierunkowa, opiera się m.in. na wykonaniu dynamicznych testów hormonalnych. W pracy omówiono trzy rodzaje testów stymulacyjnych rezerwy przysadkowej w zakresie hormonu wzrostu, stosowanych w diagnostyce niskorosłości u dzieci i młodzieży. Growth hormone replacement therapy has been offered to children and adolescents for many years. Nowadays short children not only with severe growth hormone deficiency but also with mild forms of GH insufficiency may be considered for growth hormone replacement. Several investigations are required during diagnostic procedure with growth hormone provocation tests included. In the paper we present three out of several pharmacological stimulation tests for GH assessment. Diagnostyka niedoboru hormonu wzrostu (ang. GHD, Growth Hormone Deficiency) u dzieci jest złożonym procesem, wymagającym wnikliwej oceny klinicznej i auksologicznej w połączeniu z badaniami biochemicznymi osi GH IGF-1 oraz z badaniami obrazowymi [1]. Ocena wydzielania hormonu wzrostu przez przysadkę jest trudna z uwagi na jego pulsacyjny charakter. Pulsacyjne wydzielanie GH odbywa się zarówno w dzień, jak i w nocy. Fizjologicznie nocne wyrzuty (pulsy) hormonu wzrostu są znacznie wyższe i w tym właśnie okresie, czyli w nocy, gdy obniża się fizjologiczne stężenie kortyzolu, zachodzi najistotniejsze dla procesu wzrastania działanie GH na chrząstkę wzrostową. W ciągu dnia stężenie GH we krwi jest niskie, stąd badanie stężenia hormonu wzrostu w dzień w jednorazowej próbce nie jest zalecane w diagnostyce GHD [2,3]. W praktyce do oceny rezerwy przysadkowej w zakresie hormonu wzrostu stosuje się testy dynamiczne, w których ocenia się maksymalne stężenie GH w odpowiedzi na stymulację środkiem farmakologicznym. Do często stosowanych substancji farmakologicznych należy zaliczyć klonidynę, argininę oraz L-Dopa. Niekiedy dla wzmocnienia wyrzutu hormonu wzrostu używa się dwóch stymulatorów jednocześnie, np. argininy i L-Dopa lub GHRH i argininy [4]. Mechanizmy wydzielania hormonu wzrostu są złożone. W regulacji sekrecji GH bierze udział wiele peptydów i neurotransmiterów. Nadrzędną rolę pełnią czynniki podwzgórzowe, tj. soma- 23

2 Endokrynol. Ped., vol. 9/2009, Suplement nr 1 toliberyna (GHRH, GH-releasing hormone) i somatostatyna (SRIH, somatotropin-release-inhibiting hormone). Bodźce stymulujące wyrzut GH działają za pomocą różnych neuroprzekaźników i neurohormonów, które jako agoniści lub antagoniści łączą się ze zlokalizowanymi w podwzgórzu receptorami adrenergicznymi, dopaminergicznymi, serotoninergicznymi, gabaergicznymi lub cholinergicznymi i w efekcie wpływają na sekrecję GHRH i/ lub SRIH. Tak więc stymulacja wydzielania GH może odbywać się poprzez pobudzenie somatoliberyny lub przez blokowanie działania somatostatyny, jak również przez działanie niektórych hormonów bezpośrednio na poziomie przysadki [5, 6]. Zgodnie z Konsensusem ustalonym w roku 2000 przez Growth Hormone Research Society nie ma wysoce swoistego i czułego badania pozwalającego na pewne rozpoznanie lub wykluczenie somatotropinowej niedoczynności przysadki (SNP) u dzieci i młodzieży. Dlatego zalecane jest wykonanie oznaczeń hormonu wzrostu w testach stymulacyjnych, a także badanie czynników wzrostowych i ich białek wiążących (IGF-I, IGFBP-3) [1]. Istnieje wiele ograniczeń związanych z wykonaniem testów stymulacyjnych. Należy pamiętać, że są one niefizjologiczne i nie zawsze odzwierciedlają indywidualny rytm wydzielania GH. Ponadto testy są dość kosztowne, niezbyt komfortowe dla pacjenta oraz niosą ryzyko działań niepożądanych [2]. Przy interpretacji wyniku trzeba również brać pod uwagę fakt, że w zależności od metody oznaczania hormonu wzrostu stosowanej w danym laboratorium (np. RIA, IRMA) można oznaczyć różne krążące izoformy GH (nieaktywne cząsteczki GH), co może dawać fałszywie ujemny wynik testu [7]. Interpretacja wyników jest uzależniona od wielu czynników, jak np. od wieku, płci, stadium pokwitania oraz wartości BMI [4, 8, 9]. W okresie przed pokwitaniem większe stężenia GH obserwuje się u chłopców, natomiast w fazie pokwitania wyższe wartości GH stwierdza się u dziewcząt. Wyraźnie mniejsze stężenia hormonu wzrostu notuje się u dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością, choć u osób tych szczególnie z otyłością prostą bardzo rzadko występuje niedobór wzrostu. Dokładny mechanizm neuroendokrynny obniżenia GH w tych przypadkach nie jest poznany; sugeruje się zmniejszone uwalnianie GHRH oraz nieco podwyższone wydzielanie somatostatyny. Sytuacja ta może mieć wpływ na wyniki standardowych testów stymulacyjnych, ponieważ bodziec farmakologiczny zastosowany do testu może być niewystarczający do odpowiedniego pobudzenia przysadki i wyrzutu GH z przewlekle hamowanych endogenną somatostatyną komórek somatotropowych [10]. Według wielu źródeł [2, 4, 6, 11] tzw. priming, czyli podawanie hormonów płciowych (estradiolu dziewczętom, a testosteronu chłopcom) przez kilka dni przed wykonaniem testu, znacząco zwiększa wyrzut GH i służy różnicowaniu między SNP a KOWR (konstytucjonalnie opóźniony przebieg wzrostu i rozwoju). Obecnie nie ma jednolitych ustaleń, w jakim wieku należy stosować priming i czy u wszystkich pacjentów będzie on skuteczny [12]. Mając na uwadze niską powtarzalność pojedynczego testu stymulacyjnego oraz celem wykluczenia wyniku fałszywie dodatniego lub fałszywie ujemnego standardowo w diagnostyce niedoboru GH wykonuje się dwa testy z użyciem różnych stymulatorów [1, 3, 4, 7, 8]. Według danych z bazy KIGS istnieją różnice co do stosowania poszczególnych testów w różnych krajach. Np. w Szwecji, Francji lub Wielkiej Brytanii jako pierwszy w diagnostyce SNP stosuje się test z insuliną, test z klonidyną jest preferowany w USA i Izraelu, zaś test z argininą w Niemczech i Japonii [cyt. za 4]. W diagnostyce niedoczynności przysadki u dzieci w Polsce obowiązuje również zasada wykonania dwóch testów stymulacyjnych, bez preferencji co do kolejności użytego stymulatora farmakologicznego [13]. W Polsce dla potwierdzenia rozpoznania niedoboru hormonu wzrostu niezbędne jest także wykonanie testu nocnego wydzielania GH [13]. Według niektórych autorów [7,14,15] zbędne jest przeprowadzanie kilku testów dynamicznych w celu potwierdzenia rozpoznania SNP u dzieci po operacjach guzów mózgu okolicy przysadki lub naświetlaniu OUN z powodu choroby nowotworowej. Ogólne zasady wykonywania testów Wykonanie testów hormonalnych wymaga hospitalizacji pacjenta celem dokładnego przygotowania do badania, w tym oceny stanu pacjenta (badanie podmiotowe i przedmiotowe), wyko- 24

3 Streszczenia / Abstracts nania podstawowych badań laboratoryjnych, a ponadto obserwacji ewentualnych działań niepożądanych, mogących wystąpić w trakcie i/lub po zakończeniu testu. Przed kwalifikacją do testu należy wykluczyć niedoczynność tarczycy oraz choroby przewlekłe (np. zaburzenia wchłaniania), które zwiększają możliwość uzyskania fałszywie dodatniego wyniku testu. Test wykonuje się w godzinach porannych, po spoczynku nocnym, u pacjenta pozostającego na czczo. Zwykle badanie rozpoczyna się w godzinach W czasie całego badania pacjent pozostaje w pozycji leżącej w przystosowanym do wykonywania tego typu testów gabinecie zabiegowym, pod opieką pielęgniarki, z możliwością natychmiastowej pomocy lekarza (w razie potrzeby). Ok. 30 minut przed rozpoczęciem testu należy założyć dojście dożylne celem zminimalizowania stresu i związanego z tym przedwczesnego wyrzutu GH. Niezbędne jest również założenie mankietu do pomiaru ciśnienia tętniczego krwi, aby w trakcie trwania testu szczególnie przy teście z klonidyną możliwy był pomiar ciśnienia krwi, najrzadziej co pół godziny. Krew pobiera się w określonych odstępach czasu, w różnych sekwencjach, zależnych od rodzaju testu (p.niżej). W czasie trwania testów pacjent może pić wodę. Test z argininą L-Arginina jest aminokwasem, który stosuje się głównie w leczeniu hiperamonemii. Od lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku znalazła również zastosowanie jako bodziec do wydzielania GH w testach stymulacyjnych (podawana dożylnie) [16]. Mechanizm działania: arginina powoduje wyrzut GH z przysadki poprzez zahamowanie wydzielania somatostatyny oraz prawdopodobnie stymuluje wydzielanie GHRH na drodze pobudzenia receptorów α-adrenergicznych. Przeciwwskazania: ciężkie choroby wątroby, niewydolność nerek, kwasica metaboliczna i oddechowa. Dawka: 0,5 g/kg m.c, maksymalna dawka 30 g. Lek w postaci 10% chlorowodorku argininy (np. preparat L-Arginin-hydrochlorid 21% f-my Braun, amp. a 20 ml) podaje się w 30-minutowym wlewie dożylnym w roztworze 0,9% NaCl. Test trwa łącznie 150 minut. Krew na oznaczenie hormonu wzrostu pobiera się w odstępach półgodzinnych, z czego pierwsze pobranie wykonuje się w czasie 30 min., czyli przed rozpoczęciem wlewu argininy, następne w czasie 0 min., czyli po zakończeniu wlewu. Kolejne pobrania następują po 30, 60, 90 i 120 minutach. U dzieci z podejrzeniem wielohormonalnej niedoczynności przysadki w trakcie testu należy również pobierać krew celem kontroli glikemii. Interpretacja: maksymalne stężenie GH zwykle następuje w minucie testu. Działania niepożądane występują rzadko: nudności, wymioty, zaczerwienienie skóry w miejscu podawania wlewu, bóle głowy. Istotnym działaniem niepożądanym jest późna hipoglikemia (arginina stymuluje wyrzut insuliny [15]), ujawniająca się nieraz dopiero po zakończeniu badania. Według Ranke (6) dokładność pojedynczego testu z argininą w predykcji SNP została oceniona pomiędzy 86% (punkt odcięcia dla wartości GH 3 ng/ml) a 75% (dla wartości GH 10 ng/ml). Według Zadika średnie maksymalne wartości GH uzyskane w teście z argininą u dzieci zdrowych w różnych stadiach pokwitania wynoszą 13,1 ± 6,1 ng/ml [3]. Test z klonidyną Klonidyna (N-[2,6-Dichlorofenylo]-4,5-dihydro-1H-imidazolo-2-amina) jest lekiem stosowanym w nadciśnieniu tętniczym. Jako preparat stymulujący wydzielanie GH stosowana jest od lat 70. ub. wieku, a test z klonidyną według niektórych autorów zalecany jest nadal jako test skriningowy w diagnostyce niedoczynności przysadki u dzieci [17]. Mechanizm działania: klonidyna stymuluje wydzielanie GH na drodze pobudzenia presynaptycznego receptora adrenergicznego α2 i w efekcie powoduje zwiększenie wydzielania GHRH. Przeciwwskazania: zaburzenia rytmu serca zespół chorego węzła zatokowego, blok przedsionkowo-komorowy II lub III stopnia, umiarkowana bradyarytmia, hipotensja (przed wykona- 25

4 Endokrynol. Ped., vol. 9/2009, Suplement nr 1 niem testu konieczny pomiar ciśnienia tętniczego!), zespół Raynauda, niewydolność wątroby i nerek, zaburzenia krążenia mózgowego. Preparaty: Iporel (Jelfa) (tabl. a 0,075 mg); Haemiton (Asta Medica) (tabl. a 0,075 mg, 0,15 mg, 0,3 mg); Catapresan (Boehringer Ingelheim) tabl. 0,075 mg. Dawka: najczęściej stosowana wynosi 0,15 mg/m 2 pow. ciała. Zdaniem niektórych autorów odpowiednie pobudzenie wydzielania GH uzyskuje się także po zastosowaniu mniejszej dawki klonidyny: 0,05 lub 0,10 mg/m 2 pow. ciała [5, 18, 19, 20]. Test trwa 120 minut. Krew pobiera się w czasie: 0, 30, 60, 90, 120 minut (według niektórych autorów również po 150 i 180 min. [21] U dzieci z podejrzeniem wielohormonalnej niedoczynności przysadki w trakcie testu należy również pobierać krew celem kontroli glikemii. Interpretacja: maksymalne stężenie GH zwykle jest widoczne w minucie testu. Działania niepożądane: senność, osłabienie, obniżenie ciśnienia tętniczego (z tego względu niezbędna jest kontrola ciśnienia tętniczego co 30 min. w trakcie testu oraz dodatkowo przez ok. godzinę po zakończeniu badania). Długotrwała senność i związane z nią przedłużone głodzenie może spowodować hipoglikemię, dlatego jak najszybciej po zakończeniu testu dziecko powinno spożyć posiłek. Wyrzut GH w odpowiedzi na stymulację klonidyną jest wprost proporcjonalny do zastosowanej dawki leku [22]. Obecnie zalecana jest dawka 0,15 mg/ m 2 pow. ciała, choć w niektórych publikacjach [5, 18, 20] opisuje się również jako skuteczne dawki 0,05 lub 0,1 mg/m 2 pow. ciała. Zdaniem Ranke [6] dokładność pojedynczego testu z klonidyną w predykcji niedoboru hormonu wzrostu oceniana jest na ok. 80% przy wartości granicznej GH 10 ng/ml. Średni maksymalny wyrzut GH w teście z klonidyną u zdrowych dzieci niezależnie od stadium pokwitania wynosi ng/ml [6]. Według Obary i wsp. [19] dokładność testu z klonidyną (zastosowaną w dawce 0,1 mg/ m 2 pow. ciała) wynosi 72%, z czułością na poziomie 50% i swoistością na poziomie 86,7%. Test z L-Dopa Lewodopa (3-Hydroksy-L-tyrozyna) jest naturalnym aminokwasem prekursorem dopaminy. Jest lekiem stosowanym najczęściej w chorobie Parkinsona lub zespołach parkinsonowskich na różnym tle. Mechanizm działania: L-Dopa stymuluje wyrzut GH z przysadki poprzez pobudzenie GHRH za pośrednictwem receptorów α-adrenergicznych i dopaminergicznych. Ponieważ lewodopa hamuje również sekrecję GH poprzez pobudzenie receptorów β-adrenergicznych, dlatego niekiedy stosowana jest w testach stymulacyjnych oceniających rezerwę przysadkową w zakresie GH łącznie z β-blokerem (propranolol) [23]. Przeciwwskazania: zaburzenia psychiczne, ostrożnie w przypadku jaskry, w niewydolności wątroby i nerek, zmianach skórnych o charakterze czerniaka. Dawka: 300 mg/m 2 pow. ciała [5] lub w zależności od masy ciała: <15 kg: 125 mg; kg: 250 mg; >35 kg: 500 mg doustnie (np. preparat Larodopa, tabl. 500 mg) Test trwa 2 godziny. Krew pobiera się co pół godziny w czasie: 0, 30, 60, 90 i 120 minut, a według niektórych autorów również po 150 i 180 min. U dzieci z podejrzeniem wielohormonalnej niedoczynności przysadki należy również pobierać krew celem kontroli glikemii. Interpretacja: maksymalne stężenie GH zwykle w minucie testu. Działania niepożądane (u ok. 1/3 pacjentów): najczęściej mdłości, rzadziej wymioty, zawroty i/lub ból głowy, zmęczenie. Według naszych doświadczeń objawy uboczne (nudności, wymioty) występowały w znacznym procencie u dzieci poddawanych badaniu (obecnie testu z L-Dopa w IPCZD nie stosuje się). Według Ranke [6] dokładność pojedynczego testu z L-Dopa w predykcji SNP została oceniona pomiędzy 81% (punkt odcięcia dla wartości GH 6 ng/ml) a 56% (dla wartości GH 7 ng/ml). Średni maksymalny wyrzut GH u zdrowych dzieci w teście z L-Dopa wynosi od 11 do 21 ng/ml. Zdaniem Obary i wsp. [19] dokładność testu z L-Dopa wynosi 75%, z czułością 77,8% i swoistością 72,7%. 26

5 Streszczenia / Abstracts Wszystkie opisane w pracy testy stymulacyjne wykonywane są w wielu ośrodkach endokrynologii dziecięcej w celu diagnostyki SNP u dzieci i młodzieży. Szczególnie test z klonidyną i z argininą należy do grupy najczęściej (po teście z insuliną) stosowanych testów diagnostycznych SNP w Europie [24]. Test z L-Dopa jest testem obecnie już rzadziej wykonywanym, według Juul i wsp. w Europie wybierany jest w celu diagnostyki SNP najrzadziej ze wszystkich testów [24]. Być może jest to związane z faktem, iż według danych z bazy KIGS L-Dopa jest najsłabszym, a klonidyna najsilniejszym stymulatorem wyrzutu GH [cyt. za 4]. Wielu autorów uważa, iż odpowiedź GH po zastosowaniu klonidyny jest znacząco wyższa niż po zastosowaniu innych bodźców farmakologicznych [3, 17, 22]. Z badań polskich [25] wynika również, że klonidyna (w dawce 0,15 mg/ m 2 pow. ciała) jest silniejszym stymulatorem niż insulina i glukagon. Natomiast zdaniem Obary i wsp. klonidyna jest słabszym stymulatorem niż insulina i L-Dopa [19]. Podobnie z najnowszych badań Petriczko i wsp. wynika, że L-Dopa jest lepszym bodźcem stymulującym wydzielanie GH niż klonidyna [26]. Dotychczas nie podano norm wydzielania GH dla zdrowych, prawidłowo rosnących dzieci czy też zdrowych niskorosłych (ISS, idiopathic short stature). Istnieje umowna graniczna wartość wyrzutu GH, określona na 7, 7,5 lub na 10 ng/ml, co może odpowiadać stężeniom 14, 15 lub 20 µiu/ml [1, 2, 25]. Wartości GH poniżej tego poziomu mogą świadczyć o niedoborze hormonu wzrostu. Niektórzy wyróżniają pacjentów z częściowym niedoborem hormonu wzrostu przy wartościach GH w granicach µiu/ml [4,14]. Należy jednak bardzo ostrożnie interpretować wyniki testów, biorąc pod uwagę ich czułość i swoistość. Wiadomo bowiem, że również część zdrowych, prawidłowo rosnących dzieci ma niskie wyrzuty GH w testach stymulacyjnych; liczba takich dzieci według danych z piśmiennictwa wynosi od 15 20% [19] do 30% [25]. Dlatego istnieje ryzyko uzyskania wyników fałszywie dodatnich w ok. 15% testów [27]. Około 5% zdrowych dzieci po przeprowadzeniu dwóch testów stymulacyjnych może być mylnie zdiagnozowane jako SNP [19]. Z drugiej strony ocenia się, że w ok. 20% [8], a nawet 27% [27] wyników testów stymulacyjnych otrzymuje się wynik fałszywie ujemny. Z uwagi na wspomnianą możliwość uzyskania wyników fałszywie dodatnich lub fałszywie ujemnych wszystkie testy mają ograniczoną (<80%) czułość i swoistość. Ponadto powtórzenie tego samego testu u danego pacjenta wskazuje na zgodność jedynie w 50 70%, co świadczy o niskiej powtarzalności testów [4, 14, 15, 25]. Po latach stosowania różnych testów stymulacyjnych oceniających wydzielanie hormonu wzrostu można powiedzieć, że badania te są pomocne głównie w identyfikacji pacjentów z całkowitym niedoborem GH, mają zaś ograniczoną wartość w różnicowaniu zdrowych niskorosłych oraz dzieci z częściowym niedoborem GH. Dlatego asortyment badań niezbędnych do wykonania w trakcie diagnostyki SNP jest różnorodny i wymaga wraz z postępem wiedzy dalszych modyfikacji. Piśmiennictwo/references [1] Growth Hormone Research Society: Consensus guidelines for the diagnosis and treatment of growth hormone (GH) deficiency in childhood and adolescence: summary statement of the GH Research Society. J. Clin. Endocrinol. Metab., 2000:85, [2] Richmond E.J., Rogol A.D.: Growth hormone deficiency in children. Pituitary, 2008:11, [3] Zadik Z., Chalew S., Kowarski A.: Assessment of growth hormone secretion in normal stature children using 24-hour integrated concentration of GH and pharmacological stimulation. J. Clin. Endocrinol. Metab., 1990,71(4), [4] Tenenbaum-Rakover Y.: The need to revise the cut-off level for the diagnosis of GH deficiency in children. Ped. Endocrinol. Rev., 2008:5(4), [5] Romer T.E.: Zaburzenia hormonalne u dzieci i młodzieży. Omnitech Press, Warszawa [6] Ranke M.B.: Diagnostics of endocrine function in children and adolescents. Johann Ambrosius Barth Verlag (Edition J&J), Heidelberg-Leipzig [7] Shalet S.M., Toogood A., Rahim A. et al.: The diagnosis of growth hormone deficiency in children and adults. Endocr. Rev., 1998:19(2), [8] Mazzola A., Meazza C., Travaglino P. et al.: Unreliability of classic provocative tests for the diagnosis of growth hormone deficiency. J. Endocrinol. Invest., 2008:31,

6 Endokrynol. Ped., vol. 9/2009, Suplement nr 1 [9] Rosenfeld R.G., Albertsson-Wikland K., Cassorla F. et al.: Diagnostic controversy: the diagnosis of childhood growth hormone deficiency revisited. J. Clin. Endocrinol. Metab., 1995:80, [10] Loche S., Foschini M.L.: The diagnosis of growth hormone deficiency in obese children and adolescents. Daily Issues in Paediatric Endocrinology Series 1; [11] Molina S., Paoli M., Camacho N. et al.: Is testosterone and estrogen priming prior to clonidine useful in the evaluation of the growth hormone status of short peripubertal children? J. Pediatr. Endocrinol. Metab., 2008:21(3), [12] Lazar L.: Steroid priming of GH stimulation in the peripubertal age. Daily Issues in Paediatric Endocrinology - Series 1; org/clinical/ clinical_daily1.html; [13] Walczak M., Romer T., Korman E. i wsp.: Zasady postępowania w przypadku niskorosłości uwarunkowanej somatotropinową niedoczynnością przysadki. Klinika Pediatr., 2005:13, [14] Drake A., Kelnar C.: The evaluation of growth and the identification of growth hormone deficiency. Arch. Dis. Child. Educ. Pract. Ed., 2006:91, [15] Hindmarsh P.C., Swift P.G.: An assessment of growth hormone provocation tests. [16] Root A.W., Saenz-Rodriguez C., Bongiovanni A.M. et al.: The effect of arginine infusion on plasma growth hormone and insulin in children. J. Pediatr., 1969:74, [17] Gil-Ad I., Topper E., Laron Z.: Oral clonidine as growth hormone stimulation test. Lancet, 1979:314, [18] Rymkiewicz-Kluczyńska B., Szarras-Czapnik M., Romer T.: Comparison of growth hormone responses to classical stimulation tests and to intravenous administration of growth hormone releasing factor (GRF 1-44 ) in children with growth hormone deficiency. Endokrynol. Pol., 1987:38, [19] Obara-Moszyńska M., Kędzia A., Korman E. et al.: Usefulness of growth hormone (GH) stimulation tests and IGF-I concentration measurement in GH deficiency diagnosis. J. Pediatr. Endocrinol. Metab., 2008:21, [20] Lanes R., Recker B., Fort P. et al.: Low-dose oral clonidine. A simple and reliable growth hormone screening test for children. Am. J. Dis. Child., 1985:139, [21] Galluzzi F., Stagi S., Parpagnoli M. et al.: Oral clonidine provocative test in the diagnosis of growth hormone deficiency in childhood: should we make the timing uniform? Horm. Res., 2006:66, [22] Menon P.S., Gupta P., Karmarkar M.G.: High and low dose clonidine tests for the diagnosis of growth hormone deficiency. Indian Pediatr., 1994:31(2): [23] Collu R., Leboeuf G., Letarte J. et al.: Stimulation of growth hormone secretion by Levodopa-Propranolol in children and adolescents. Pediatrics, 1975:56, [24] Juul A, Bernasconi S, Clayton P. et al.: European audit of current practice in diagnosis and treatment of childhood growth hormone deficiency. Horm. Res., 2002:58, [25] Hilczer M., Smyczyńska J., Lewiński A.: Limitations of clinical utility of growth hormone stimulating tests in diagnosing children with short stature. Endocrine Regul., 2006:40, [26] Petriczko E., Szmit-Domagalska J., Horodnicka-Józwa A. et al.: Wartość prognostyczna testu z L-Dopą i klonidyną u pacjentów z endogennym niedoborem hormonu wzrostu oceniana retrospektywnie po zakończeniu leczenia obserwacje własne. Endokrynol. Diabetol. Chor. Przem. Materii Wieku Rozw., 2009:15, [27] Tillmann V., Buckler J.M.H., Kibirige M.S. et al.: Biochemical tests in the diagnosis of childhood growth hormone deficiency. J. Clin. Endocrinol. Metab., 1997:82, [28] Hilczer M., Smyczyńska J., Stawerska R. et al.: Stability of IGF-I concentration despite divergent results of repeated growth hormone stimulating tests indicates poor reproducibility of test results. Endocrine Regul., 2006:40,

Evaluation of GH secretion rates exercise test and nocturnal in the diagnostics of short children

Evaluation of GH secretion rates exercise test and nocturnal in the diagnostics of short children Test wysiłkowy i test oceny nocnego wydzielania hormonu wzrostu w diagnostyce dzieci z niedoborem wzrostu Evaluation of GH secretion rates exercise test and nocturnal in the diagnostics of short children

Bardziej szczegółowo

Test z insuliną, z glukagonem oraz z argininą/insuliną na wydzielanie hormonu wzrostu wykonanie testów i ich interpretacja

Test z insuliną, z glukagonem oraz z argininą/insuliną na wydzielanie hormonu wzrostu wykonanie testów i ich interpretacja Test z insuliną, z glukagonem oraz z argininą/insuliną na wydzielanie hormonu wzrostu wykonanie testów i ich interpretacja Adam Dudek, Marek Niedziela Poradnia Endokrynologiczna dla Dzieci, Szpital Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 4/2005 Nr 1(10) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology U którego z dzieci niedobór hormonu wzrostu utrzyma się przez całe życie? Which child will be the growth hormone deficient adult?

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Piekarski R. i inni: Katecholainy a Szewczyk wzrost sekrecji L. i inni hormonu Aktywność wzrostu opioidowa podczas u dziewcząt testów z nadczynnością stymulacyjnych i niedoczynnością u dzieci niskorosłych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z SOMATOTROPINOWĄ NIEDOCZYNNOŚCIĄ PRZYSADKI (ICD-10 E 23)

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z SOMATOTROPINOWĄ NIEDOCZYNNOŚCIĄ PRZYSADKI (ICD-10 E 23) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 697 Poz. 133 Załącznik B.19. LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z SOMATOTROPINOWĄ NIEDOCZYNNOŚCIĄ PRZYSADKI (ICD-10 E 23) ŚWIADCZENIOBIORCY Do programu kwalifikuje Zespół Koordynacyjny

Bardziej szczegółowo

Przydatność testów stymulacyjnych z GHRH oraz z GHRH i argininą w diagnostyce somatotropinowej niedoczynności przysadki

Przydatność testów stymulacyjnych z GHRH oraz z GHRH i argininą w diagnostyce somatotropinowej niedoczynności przysadki Streszczenia / Abstracts Przydatność testów stymulacyjnych z GHRH oraz z GHRH i argininą w diagnostyce somatotropinowej niedoczynności przysadki Usefulness of GHRH and GHRH-arginine stimulation tests in

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI Załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI ICD-10 E 22.8 Przedwczesne dojrzewanie płciowe

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Rymkiewicz-Kluczyńska B. i inni: Ocena wyników leczenia hormonem Szewczyk wzrostu L. polskich i inni Aktywność pacjentów opioidowa z idiopatycznym u dziewcząt niedoborem z nadczynnością hormonu i niedoczynnością

Bardziej szczegółowo

TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot

TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot Badanie pojedynczych hormonów Tyroksyna całkowita (T4) wyjaśnienie występowania hormonalnych zaburzeń gruczołu tarczycowego np. nadczynności tarczycy, rzadziej niedoczynności.

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 9/2010 Nr 1(30) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Uwarunkowania tempa wzrastania chłopców z somatotropinową niedoczynnością przysadki leczonych hormonem wzrostu The Growth Rate Determinations

Bardziej szczegółowo

Anna Majcher, Ewelina Witkowska-Sędek, Joanna Bielecka-Jasiocha, Beata Pyrżak

Anna Majcher, Ewelina Witkowska-Sędek, Joanna Bielecka-Jasiocha, Beata Pyrżak IMiD, Wydawnictwo Aluna Medycyna Wieku Rozwojowego, 2012, XVI, 2 Anna Majcher, Ewelina Witkowska-Sędek, Joanna Bielecka-Jasiocha, Beata Pyrżak Klinika Pediatrii i Endokrynologii, Warszawski Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Część VI: Streszczenie Planu Zarządzania Ryzykiem dla produktu:

Część VI: Streszczenie Planu Zarządzania Ryzykiem dla produktu: Część VI: Streszczenie Planu Zarządzania Ryzykiem dla produktu: Olamide, 10 mg, tabletki VI.2 VI.2.1 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego Olamide przeznaczone do wiadomości

Bardziej szczegółowo

Definicja i przyczyny niskorosłości oraz kryteria diagnostyczne niedoboru hormonu wzrostu

Definicja i przyczyny niskorosłości oraz kryteria diagnostyczne niedoboru hormonu wzrostu Definicja i przyczyny niskorosłości oraz kryteria diagnostyczne niedoboru hormonu wzrostu Urszula Oczkowska Poradnia Endokrynologiczna Instytutu Matki i Dziecka Adres do korespondencji: lek. med. Urszula

Bardziej szczegółowo

IV SZKOŁA PTEiDD w Krakowie program naukowy

IV SZKOŁA PTEiDD w Krakowie program naukowy IV SZKOŁA PTEiDD w Krakowie program naukowy Czwartek 29.09.2016 "Postępy endokrynologii i diabetologii dziecięcej" 8.00-9.00 Rejestracja uczestników 9:00-11:00 Sesja 1 Co nowego w endokrynologii i diabetologii?

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Krukowska-Andrzejczyk B. i inni: Efekty terapii rekombinowanym hormonem wzrostu dzieci z przejściowym częściowym niedoborem hormonu wzrostu... Vol. 12/2013 Nr 1(42) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA Z PEDIATRII ROK IV SEMESTR LETNI 2016/2017 Endokrynologia/nefrologia Plan zajęć

ZAJĘCIA Z PEDIATRII ROK IV SEMESTR LETNI 2016/2017 Endokrynologia/nefrologia Plan zajęć ZAJĘCIA Z PEDIATRII ROK IV SEMESTR LETNI 2016/2017 Endokrynologia/nefrologia Plan zajęć Obowiązujące podręczniki: 1. Pediatria, Kawalec, Grenda, Ziółkowska. 2013, 2. Pediatria. Podręcznik do Lekarskiego

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Smyczyńska J.: Wskaźniki auksologiczne przydatne w diagnostyce dzieci z niedoborem wzrostu i w monitorowaniu skuteczności ich leczenia Vol. 12/2013 Nr 2(43) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 879 Poz. 133 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 4/2005 Nr 3(12) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ocena auksologicznych wskaźników skuteczności leczenia hormonem wzrostu dzieci z somatotropinową niedoczynnością przysadki w zależności

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta.

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Uwaga: Niniejsze zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 1/2002 Nr 1 Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ocena wybranych parametrów gospodarki lipidowej u dzieci z mikrosomią Evaluation of selected lipid metabolism in children with microsomia

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Miacalcic, 50 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Miacalcic, 100 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Calcitoninum salmonis Należy zapoznać się z treścią

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy do zmiany charakterystyk produktu leczniczego,i ulotek dla pacjenta przedstawione przez EMA

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy do zmiany charakterystyk produktu leczniczego,i ulotek dla pacjenta przedstawione przez EMA Aneks II Wnioski naukowe i podstawy do zmiany charakterystyk produktu leczniczego,i ulotek dla pacjenta przedstawione przez EMA 67 Wnioski naukowe Ogólne podsumowanie oceny naukowej produktów leczniczych

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Witkowska-Sędek E. i inni: Przydatność markerów obrotu kostnego Szewczyk dla oceny L. i efektów inni Aktywność leczenia opioidowa i indywidualizacji u dziewcząt terapii z nadczynnością hormonem i niedoczynnością

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1 Karłowatość, gdzie indziej niesklasyfikowana

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1 Karłowatość, gdzie indziej niesklasyfikowana Nazwa programu: Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Załącznik nr 39 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 r. LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1

Bardziej szczegółowo

Leki antykachektyczne. lek. med. Marta Bijak-Ulejczyk Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii

Leki antykachektyczne. lek. med. Marta Bijak-Ulejczyk Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii Leki antykachektyczne lek. med. Marta Bijak-Ulejczyk Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii Grupy leków czyli co mamy środki stymulujące apetyt leki modulujące pracę przewodu pokarmowego leki anaboliczne/antykataboliczne

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Parametr służący jedynie warunkowo do wyjaśnienia dysfunkcji tarczycy. Ma większe znaczenie jako parametr uzupełniający.

Parametr służący jedynie warunkowo do wyjaśnienia dysfunkcji tarczycy. Ma większe znaczenie jako parametr uzupełniający. Testy Endokrynologiczne Pies Badanie pojedynczych hormonów Tyroksyna całkowita (T4) Wyjaśnienie postępowania zaburzeń hormonalnych tarczycy (niedoczynności rzadziej nadczynności).parametr mało specyficzny,

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. LORATADYNA GALENA, 10 mg, tabletki Loratadinum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. LORATADYNA GALENA, 10 mg, tabletki Loratadinum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta LORATADYNA GALENA, 10 mg, tabletki Loratadinum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13 Spis treści Przedmowa................ 11 1. Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi.................. 13 Najważniejsze problemy diagnostyczne....... 13 Ból w klatce piersiowej........... 14 Ostry

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA PACJENTA I JEGO RODZINY MAJĄCA NA CELU PODNIESIENIE ŚWIADOMOŚCI NA TEMAT CUKRZYCY, DOSTARCZENIE JAK NAJWIĘKSZEJ WIEDZY NA JEJ TEMAT.

EDUKACJA PACJENTA I JEGO RODZINY MAJĄCA NA CELU PODNIESIENIE ŚWIADOMOŚCI NA TEMAT CUKRZYCY, DOSTARCZENIE JAK NAJWIĘKSZEJ WIEDZY NA JEJ TEMAT. EDUKACJA PACJENTA I JEGO RODZINY MAJĄCA NA CELU PODNIESIENIE ŚWIADOMOŚCI NA TEMAT CUKRZYCY, DOSTARCZENIE JAK NAJWIĘKSZEJ WIEDZY NA JEJ TEMAT. Prowadząca edukację: piel. Anna Otremba CELE: -Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

PROKALCYTONINA infekcje bakteryjne i sepsa. wprowadzenie

PROKALCYTONINA infekcje bakteryjne i sepsa. wprowadzenie PROKALCYTONINA infekcje bakteryjne i sepsa wprowadzenie CZĘŚĆ PIERWSZA: Czym jest prokalcytonina? PCT w diagnostyce i monitowaniu sepsy PCT w diagnostyce zapalenia dolnych dróg oddechowych Interpretacje

Bardziej szczegółowo

Powikłania ostre w cukrzycy typu 1. Anna Noczyńska

Powikłania ostre w cukrzycy typu 1. Anna Noczyńska Powikłania ostre w cukrzycy typu 1 Anna Noczyńska Cukrzycowa kwasica ketonowa Kwasica ketonowa w przebiegu cukrzycy jest ciężkim powikłaniem powodującym stan zagrożenia życia. Śmiertelność związana z

Bardziej szczegółowo

Wpływ umiarkowanej hiperwentylacji na głębokość anestezji wywołanej dożylnym wlewem propofolu u chorych poddawanych operacjom wewnątrzczaszkowym

Wpływ umiarkowanej hiperwentylacji na głębokość anestezji wywołanej dożylnym wlewem propofolu u chorych poddawanych operacjom wewnątrzczaszkowym Marcin Antoni Siciński Wpływ umiarkowanej hiperwentylacji na głębokość anestezji wywołanej dożylnym wlewem propofolu u chorych poddawanych operacjom wewnątrzczaszkowym Rozprawa na stopień doktora nauk

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą 14 listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą Cukrzyca jest chorobą, która staje się obecnie jednym z najważniejszych problemów dotyczących zdrowia publicznego. Jest to przewlekły i postępujący proces

Bardziej szczegółowo

IGF-1 generation test for diagnosis of the complete growth hormone insensitivity.

IGF-1 generation test for diagnosis of the complete growth hormone insensitivity. Test generacji IGF-1 w rozpoznawaniu zespołu całkowitej niewrażliwości na hormon wzrostu IGF-1 generation test for diagnosis of the complete growth hormone insensitivity. Streszczenia / Abstracts Tomasz

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 12 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA. Strona 1 z 6

ULOTKA DLA PACJENTA. Strona 1 z 6 ULOTKA DLA PACJENTA Strona 1 z 6 ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA NORPROLAC 25 mikrogramów, 50 mikrogramów, tabletki NORPROLAC 75 mikrogramów, tabletki NORPROLAC 150 mikrogramów, tabletki

Bardziej szczegółowo

Starzenie układu endokrynnego: melanopauza, somatopauza. Cechy fizjologiczne, możliwości terapeutyczne, zasadność terapii

Starzenie układu endokrynnego: melanopauza, somatopauza. Cechy fizjologiczne, możliwości terapeutyczne, zasadność terapii Starzenie układu endokrynnego: melanopauza, somatopauza. Cechy fizjologiczne, możliwości terapeutyczne, zasadność terapii Dr n. med. Marta Jonas Zespół Kliniczno-Badawczy Epigenetyki Człowieka Instytut

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja zmian w charakterystyce produktu leczniczego i ulotce

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. LORATADYNA PYLOX 10 mg, tabletki Loratadinum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. LORATADYNA PYLOX 10 mg, tabletki Loratadinum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta LORATADYNA PYLOX 10 mg, tabletki Loratadinum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Warszawa, r.

Warszawa, r. Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Warszawski Uniwersytet Medyczny SP CSK ul. Banacha 1a, 02-097 Warszawa Tel. 599 25 83; fax: 599 25 82 Kierownik: dr hab. n. med. Leszek Czupryniak Warszawa, 24.08.2016r.

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL, 5 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Osteoporoza w granicznej niewydolności nerek - problem niedoboru witaminy D

Osteoporoza w granicznej niewydolności nerek - problem niedoboru witaminy D Atlanta Osteoporoza w granicznej niewydolności nerek - problem niedoboru witaminy D Jerzy Przedlacki Katedra i Klinika Nefrologii Dializoterapii i Chorób Wewnętrznych, WUM Echa ASBMR 2016 Łódź, 14.01.2017

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia - niedocukrzenie. Jacek Sieradzki Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Hipoglikemia - niedocukrzenie. Jacek Sieradzki Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Hipoglikemia - niedocukrzenie Jacek Sieradzki Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Holstein A, Patzer OM, Machalke K i wsp.: Substantial increase in incidence of severe hypoglycemia between 1997-2000 and

Bardziej szczegółowo

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska Dzienne zapotrzebowanie 1 meq/kg/dobę 1 meq K + - 2,5cm banana Dzienne zapotrzebowanie osoby 70 kg = 30 cm banana 1 Prawidłowe wartości potasu w

Bardziej szczegółowo

Przywrócenie rytmu zatokowego i jego utrzymanie

Przywrócenie rytmu zatokowego i jego utrzymanie Przywrócenie rytmu zatokowego i jego utrzymanie Jak wspomniano we wcześniejszych artykułach cyklu, strategia postępowania w migotaniu przedsionków (AF) polega albo na kontroli częstości rytmu komór i zapobieganiu

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 5/2006 Nr 1(14) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Łagodne nadciśnienie śródczaszkowe u pacjenta z wielohormonalną niedoczynnością przysadki w przebiegu leczenia hormonem wzrostu,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 100/2014 z dnia 31 marca 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie usunięcia świadczenia opieki zdrowotnej obejmującego

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 2/2003 Nr 3(4) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ocena wybranych parametrów przemiany lipidowej u dzieci z somatotropinową niedoczynnością przysadki w trakcie leczenia hormonem wzrostu

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NIEDOBORU HORMONU WZROSTU NA ROZWÓJ STRUKTUR MÓZGU, FUNKCJI POZNAWCZYCH ORAZ MOTORYCZNYCH."

WPŁYW NIEDOBORU HORMONU WZROSTU NA ROZWÓJ STRUKTUR MÓZGU, FUNKCJI POZNAWCZYCH ORAZ MOTORYCZNYCH. WPŁYW NIEDOBORU HORMONU WZROSTU NA ROZWÓJ STRUKTUR MÓZGU, FUNKCJI POZNAWCZYCH ORAZ MOTORYCZNYCH." Sympozjum Neuronauka a dziecko 9.03.2013 Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego Natalia Bezniakow

Bardziej szczegółowo

Niedociśnienie tętnicze. IKARD r dr Radosław Sierpiński

Niedociśnienie tętnicze. IKARD r dr Radosław Sierpiński Niedociśnienie tętnicze IKARD 15.12.2015r dr Radosław Sierpiński Definicja Przez niedociśnienie tętnicze, czyli hipotonię, rozumiemy trwale utrzymujące się niskie ciśnienie tętnicze, zazwyczaj skurczowe

Bardziej szczegółowo

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Kliniczny Oddział Diabetologii i Pediatrii Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Funkcjonalna insulinoterapia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Katarzyna Rutkowska Szpital Kliniczny Nr 1 w Zabrzu Wyniki leczenia (clinical outcome) śmiertelność (survival) sprawność funkcjonowania (functional outcome) jakość

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z CUKRZYCĄ W SZKOLE

DZIECKO Z CUKRZYCĄ W SZKOLE DZIECKO Z CUKRZYCĄ W SZKOLE Sylwia Musioł STATYSTYKI NA ŚWIECIE ŻYJE BLISKO 3OO MILIONÓW LUDZI CHORYCH NA CUKRZYCĘ SZACUJE SIĘ, ŻE LICZBA TA W CIĄGU JEDNEGO POKOLENIA WZROŚNIE DO OKOŁO 500 MILIONÓW W POLSCE

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1 Nazwa programu: Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Załącznik nr 18 do Zarządzenia Nr 16/2009 Prezesa NFZ z dnia 10 marca 2009 roku LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta GENOTROPIN 5,3, 5,3 mg (16 j.m.), proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań GENOTROPIN 12, 12 mg (36 j.m.), proszek i rozpuszczalnik

Bardziej szczegółowo

CUKRZYCA U OSOBY W WIEKU STARCZYM. Klinika Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Dr med. Ewa Janeczko-Sosnowska

CUKRZYCA U OSOBY W WIEKU STARCZYM. Klinika Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Dr med. Ewa Janeczko-Sosnowska CUKRZYCA U OSOBY W WIEKU STARCZYM Klinika Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Dr med. Ewa Janeczko-Sosnowska CHARAKTERYSTYKA PACJENTA Wiek 82 lata Cukrzyca typu 2 leczona insuliną Choroba wieńcowa, stan

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 158/2013 z dnia 5 sierpnia 2013 r. w sprawie oceny leku Signifor (pasyreotyd), kod EAN 5909990958238 we wskazaniu

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Rimantin, 50 mg, tabletki. Rymantadyny chlorowodorek

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Rimantin, 50 mg, tabletki. Rymantadyny chlorowodorek ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Rimantin, 50 mg, tabletki Rymantadyny chlorowodorek Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona informacje ważne dla pacjenta. Należy zachować

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z SOMATROPINOWĄ NIEDOCZYNNOŚCIĄ PRZYSADKI (SNP)

Nazwa programu: LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z SOMATROPINOWĄ NIEDOCZYNNOŚCIĄ PRZYSADKI (SNP) załącznik nr 20 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 r. Nazwa programu: LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z SOMATROPINOWĄ NIEDOCZYNNOŚCIĄ PRZYSADKI (SNP) ICD-10 E 23 Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA dr hab. med. Ewa Konduracka Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Szpital Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA

ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA Biosteron, 5 mg, tabletki Biosteron, 10 mg, tabletki Biosteron, 25 mg, tabletki (Dehydroepiandrosteronum) Należy

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Jak postępować przy wysokich poziomach cukru?

Hiperglikemia. Jak postępować przy wysokich poziomach cukru? Hiperglikemia Jak postępować przy wysokich poziomach cukru? POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU STWIERDZENIA WYSOKIEGO POZIOMU GLUKOZY WE KRWI, CZYLI HIPERGLIKEMII Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy)

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody:

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody: STRESZCZENIE Wstęp: Dzięki poprawie wyników leczenia przeciwnowotworowego u dzieci i młodzieży systematycznie wzrasta liczba osób wyleczonych z choroby nowotworowej. Leczenie onkologiczne nie jest wybiórcze

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

Światowe dni walki z cukrzycą. Lidzbark Welski

Światowe dni walki z cukrzycą. Lidzbark Welski Nowoczesne metody zapobiegania i leczenia cukrzycy Światowe dni walki z cukrzycą Lidzbark Welski 19.11.2016 dr hab n.med Ewa Pańkowska prof. nadzw. diabetolog,pediatra Instytut Diabetologii Warszawa www.instytutdiabetologii.pl

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Karbis, 4 mg, tabletki Karbis, 8 mg, tabletki Karbis, 16 mg, tabletki Karbis, 32 mg, tabletki Candesartanum cilexetilum Należy zapoznać się z treścią ulotki

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo