Mapy: materiały własne autora. Projekt okładki: Ireneusz Chyliński. Skład i łamanie: Małgorzata Gołko. Wydanie II pełnione

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Mapy: materiały własne autora. Projekt okładki: Ireneusz Chyliński. Skład i łamanie: Małgorzata Gołko. Wydanie II pełnione"

Transkrypt

1

2

3

4 Słowo wstępne: Stanisław Krajewski Starosta Zambrowski i Józef Dąbrowski Przewodniczący Rady Powiatu Zambrowskiego Wspomnienia o Zambrowie: Arcybiskup Józef Michalik Opracowanie wykonał: Leszek Zugaj przy współpracy Starostwa Powiatowego w Zambrowie Zdjęcia: Kancelaria Prezydenta RP Starostwo Powiatowe w Zambrowie Grzegorz Zawistowski, Zespół Szkół Agroprzedsiębiorczości w Zambrowie Mapy: materiały własne autora Projekt okładki: Ireneusz Chyliński Skład i łamanie: Małgorzata Gołko Copyright by Zarząd Zar d Powiat Powiat Zambrowskiego 2009 ISBN Wydanie II pełnione Wydawca: Starostwo Powiatowe w Zambrowie Zambrów l. Fabryczna 3 tel Dr k i oprawa: Mazowieckie Zakłady Graficzne Wysokie Mazowieckie, l. L dowa 89 dr

5 Spis treści Przedmowa... 9 Rozdział I Osadnictwo powiat zambrowskiego Pradzieje okolic Zambrowa i początki osadnictwa Osadnictwo w parafiach powiat zambrowskiego Osadnictwo parafii wchodzących częściowo w skład powiat Osadnictwo parafii S mowo niewchodzącej w skład dawnego powiat zambrowskiego Rozdział II Powstanie powiat zambrowskiego, jego granice i f nkcjonowanie do rok Geneza powiat zambrowskiego Granice powiat Organizacja władz powiat zambrowskiego Szlachta powiat zambrowskiego Miasto Zambrów Powiat zambrowski w czasach xvi xviii wiek wedł g podział na parafie Parafie mające siedzibę poza ówczesnym powiatem, w części wchodzące w skład powiat zambrowskiego Dobra królewskie w dawnym powiecie zambrowskim Rozdział III Powiat zambrowski w czasach zaborów Okolice Zambrowa w latach Okolice Zambrowa w latach Rozdział IV Zambrów i okolice w latach I wojna światowa Wojna polsko-bolszewicka Miasto Zambrów w latach Okolice Zambrowa w okresie międzywojennym Drobna szlachta na początk xx wiek Komasacja gr ntów we wsiach podzambrowskich Rozdział V II wojna światowa Wrzesień

6 Ok pacja radziecka Ok pacja niemiecka Konspiracja Czerwony Bór Losy ziemian w okolicach Zambrowa podczas wojny Tajne szkolnictwo Rozdział VI Lata powojenne Wyzwolenie i instalowanie się władzy l dowej Zmiany w samorządzie Powiat zambrowski w latach Działalność powiat zambrowskiego Miasto Zambrów w latach powojennych Polityka gospodarcza władz prl Gminy i parafie powiat zambrowskiego i województwa łomżyńskiego (lata ) Słownik biograficzny osób związanych z powiatem zambrowskim Rozdział VII Współczesność powiat zambrowskiego Zmiany w kraj i w okolicach Zambrowa od 1989 rok Ważne wydarzenia w historii powiat zambrowskiego Zakończenie Aneksy Kalendari m powiat zambrowskiego Składy osobowe organów powiat Spis podatkowy powiat zambrowskiego z 1578 rok Bibliografia

7 Szanowni Państwo! Oddajemy w Państwa ręce drugie wydanie monografii powiatu zambrowskiego autorstwa Pana Leszka Zugaja. Nakład pierwszego wydania z roku 2009 został w całości wyczerpany. Świadczy to o dużym zainteresowaniu czytelników historią i współczesnością naszego powiatu, co bardzo cieszy wydawcę, a zarazem było motywacją kolejnego wydania. Wydanie, które Państwu przedstawiamy, zostało uzupełnione o wydarzenia, jakie nastąpiły w powiecie zambrowskim w latach W szczególności dotyczą zmian w organach powiatu w związku z wyborami samorządowymi, które odbyły się 21 listopada 2010 r. Liczymy, że nasza publikacja będzie służyła czytelnikom jako źródło wiedzy na temat historii i działalności powiatu zambrowskiego. Życzymy miłej i owocnej lektury. Przewodniczący Rady Powiatu Zambrowskiego Józef Dąbrowski Starosta Powiatu Zambrowskiego Stanisław Krajewski 7

8 8

9 PRZEDMOWA iększość powiatów w naszym kraj może odwoływać się do tradycji swoich poprzedników sprzed II wojny światowej. Natomiast niewiele powiatów w Polsce ma jeszcze dł ższą historię, sięgającą czasów średniowiecza. Do takich należy właśnie Powiat Zambrowski. Chciałem pokazać początki i organizację pierwszego powiat istniejącego t do 1795 rok, w granicach historycznego Mazowsza. Ówczesny Powiat Zambrowski miał charakter samorząd szlachty, l dności, która dominowała ówcześnie w tym terenie. W latach zaborów, okres II RP i II wojny światowej powiat ten nie istniał (był częścią powiat łomżyńskiego). Istniała jednak pewna wspólnota terytorialna z centr m w coraz prężniej rozwijającym się Zambrowie. Warto wspomnieć, że w czasie wojny podziemne państwo polskie tworzyło coś na kształt Powiat Zambrowskiego Obwód Zambrowski AK. Dr gi Powiat Zambrowski został powołany w 1954 rok. Obejmował prawie ten sam obszar, jaki wchodził w jego skład przed 1795 rokiem. Ten powiat działał do 1975 rok, kiedy to jego obszar został włączony do województwa łomżyńskiego. Obecny Powiat Zambrowski jest trzecim w dziejach tej ziemi. Działa od 1999 rok i ma j ż swoje osiągnięcia i historię. Okrągła rocznica jego tworzenia skłania do pods mowań i spojrzenia wstecz. Niniejsza praca jest próbą syntetycznego przedstawienia dziejów obszar (parafii i gmin) obecnego Powiat Zambrowskiego od czasów najdawniejszych do obecnych względnieniem organizacji i działalności wszystkich trzech powiatów zambrowskich. Starałem się przedstawić najważniejsze wydarzenia z historii tych okolic. Chciałem przedstawić też najważniejsze postacie, które odegrały istotną rolę w jego dziejach. Dotychczasowe opracowania historii Zambrowa czy okolicznych ziem nie przedstawiały dziejów całego powiat. Ta praca ma właśnie taki cel opisanie całości dziejów obszar powiat zambrowskiego, pokazanie tradycji samorządowej i tworzenia lokalnej wspólnoty mieszkańców Powiat Zambrowskiego. LESZEK ZUGAJ

10 10

11 Rozdział I OSADNICTWO POWIATU ZAMBROWSKIEGO PRADZIEJE OKOLIC ZAMBROWA i POCZĄTKI OSADNICTWA adania archeologiczne wyka ją liczne stanowiska osadnicze pochodzące j ż z czasów epoki br, aż po wczesne średniowiecze 1. W końc X wiek te ziemie zostały włączone do państwa Piastów. Nowi władcy wyb dowali kilka grodów strzegących tych okolic, między innymi: Ostrołęka, Wizna, Łomża, Tykocin i inne. Gród wyb dowano też w pobliż obecnej miejscowości Poryte-Jabłoń nad rzeką Dąb. Poryte Jabłoń było jedyną znaną miejscowością na północnym krańc obecnego powiat, poł dniowe krańce były bardziej zal dnione. Największym ośrodkiem w okolicy był gród w Święck (obecnie Święck Str miany w gminie Czyżew Osada). Święck stanowił okręg grodowy (castrum Suantsek), wokół którego istniało ponad 40 wsi. W 1075 rok ten właśnie gród wraz z wsiami został nadany bisk pom płockim. Nie zachowały się szczegółowe dane z nadania, ale znamy je z późniejszych przekazów. Dopiero w 1203 rok książę Konrad Mazowiecki potwierdził stan posiadania bisk pstwa płockiego, wymieniając również wsie należące do kasztelanii święckiej. Tenże dok ment został w 1239 rok przepisany jeszcze raz i zachował się do naszych czasów. Wedł g historyków zawiera on jednak niewątpliwie autentyczny stan posiadania biskupstwa płockiego i to z czasów jego fundacji około 1075 roku 3. W tymże dok mencie z 1239 rok wymienia się między innymi miejscowości: Somowo (dziś S mowo), Bracesevyci (dziś Brajczewo), Barlossnicca (nieistniejąca wieś nad rzeczką Barłożnicą koło S mowa), Wyssemyrze (Wyszomierz), Besdecce (dziś Przeździecko). Położone one były na poł dni obecnego powiat zambrowskiego. Nie wymienia się tam Zambrowa. 1 K. Sychowicz, Zambrów na przestrzeni wieków, Zambrów 2006, s J. Wiśniewski, Początek i rozwój nowego osadnictwa w ziemi łomżyńskiej w końcu XIV i w XV wieku [w:] Studia Łomżyńskie, t. I, 1989, s Maroszek J., Dzieje obszaru gminy Szepietowo w XV XX wieku, Szepietowo 2006, s Zbiór ogólny spominków i przywilejów mazowieckich, Warszawa 1919, s

12 T tejsze osadnictwo nie przetrwało najazdów litewskich, jaćwieskich oraz r skich. Największe zniszczenia odnotowano w latach , najeźdźcy zniszczyli wsie, wzięli ł py i jeńców. Niedobitki l dności przeniosły się w głąb Mazowsza, gdzie było bezpieczniej. W końc XIII wiek stały napady Jaćwingów podbitych przez Krzyżaków, stały też napady litewskie, ale nie na dł go, wznowiono je na początk XIV wiek. W 1376 miał miejsce ostatni niszczycielski napad Litwinów. Niedł go później w 1385 rok normowały się stos nki między Królestwem Polskim, Mazowszem i Litwą. Książęta litewscy zawarli więc pokój z Polską i Mazowszem, a książę Kiejst t wydał swoją córkę Dan tę za księcia mazowieckiego Jan sza I (zm. 1429). Aktem z dnia 1 września 1391 Kiejst t nadał zięciowi ziemię drohicką i bielską 6. Miało to wielkie znaczenie dla osadnictwa w późniejszym powiecie zambrowskim. Ziemia bielska leżała t ż przy ziemi łomżyńskiej, na wschód do późniejszego Zambrowa. Ówczesny książę mazowiecki Jan sz I, posiadając ogromne niezamieszkałe tereny na wschód od Łomży i Ostrowi Mazowieckiej (od Wizny po Drohiczyn) chciał je szybko zespolić ze swoim państwem. Dlatego od ra rozpoczął kolonizację tych obszarów. Miał świadomość, że ziemie bielska i drohicka z czasem mogą przejść znow pod władanie Litwy (tak też się później stało). Rozpoczął intensywną kolonizację późniejszej ziemi łomżyńskiej, w tym okolic Zambrowa. Z dok mentów nadań wynika, że geografia tych okolic znana była księci i jego otoczeni. Jak pisze profesor Wiśniewski, przy grodach w Łomży, Wiźnie, Nowogrodzie trzymywały się resztki dawnej l dności tych okolic. Byli wśród nich rataje, myśliwi, rybacy i bartnicy. To właśnie oni wyp szczali się czasem w te okolice w pos kiwani miod, skór czy innych leśnych dóbr i zachowali stare nazewnictwo, sięgające czasem wiel wieków wstecz, jeszcze sprzed XV wiek 7. Osadnictwo po wschodniej stronie Czerwonego Bor rozpoczęło się po 1391 rok. Wtedy powstały początki osad: Śledzie, Gniewoty, Zagroby-Zakrzewo. Do 1411 rok osadnicy przekroczyli rzekę Gać, poszli w kier nk p szczy Łętowo i na północ od niej. T taj nad rzeczkami: Jabłoń, Prątnik, Zambrzyca, Łętownica, Mały Brok, Dąb i Jałbrzyków Stok i innych na początk XV wiek powstały liczne osady szlachty mazowieckiej. Mierniczy książęcy wymierzali w p szczy obszary po 10 włók l b więcej. Książę nadawał je l b sprzedawał rycerzom pochodzącym głównie z zachodniego Mazowsza. Wedł g ówczesnego prawa z każdego obszar równego 10 włókom należało wystawić na wezwanie księcia jednego rycerza. Jeśli na nowe ziemie przenosiły się J. Wiśniewski, Początek i rozwój..., s Maroszek J., Struktura osadnictwa rycerskiego i drobnoszlacheckiego dawnej ziemi bielskiej do końca XVIII wieku [w:] Białostocczyzna, nr 1 2 z 2002 rok, s J. Wiśniewski, Parafia Kołaki Zarys dziejów osadnictwa, [w:] Roczniki Humanistyczne, rok XXXII, zeszyt 2, rok 1984, s

13 całe rodziny (ojciec z synami), wówczas książę nadawał odpowiednio więcej ziemi, czasem nawet 50 włók. Na takiej ziemi powstało często kilka wsi 8. Profesor Wiśniewski pisał: Na nowy, początkowo bezl dny i niebezpieczny teren przybywali osadnicy niewątpliwie najbardziej ekspansywni, najenergiczniejsi. Przenosili się oczywiście nie sami, lecz ze swą najbliższą rodziną (żona, dzieci), ale przyciągali też ze sobą innych członków rodziny, krewnych. Osiedlanie się w pobliż kilk członków tej samej rodziny dawało poc cie bezpieczeństwa wśród obcych l dzi, nie zawsze życzliwych. W XV wiek w nieistniejących dziś aktach ziemskich zambrowskich czy łomżyńskich spotykało się wiele zapisów na temat konfliktów z tego czas 10. W całym procesie osadniczym późniejszego powiat zambrowskiego widać rękę gospodarnego księcia. Wszystko było dokładnie zaplanowane. Osadnicy w większości pochodzili z ziemi ciechanowskiej. Trzeba powiedzieć, że ziemia ciechanowska niewiele wcześniej sama została zasiedlona. Książę nadawał ziemię l dziom zaradnym, wprawionym w gospodarowani na nowych ziemiach. Nadania otrzymywała szlachta drobna i średniozamożna. W ten sposób książę zyskał gr pę rycerstwa, którzy m d żo zawdzięczali. Władca Mazowsza pomijał chyba rozmyślnie możnych rycerzy mazowieckich. W takim przypadk proces osadniczy mógłby się przeciągnąć. Zanim ci sprowadziliby t chłopskich osadników minęłoby, wiele lat. W ziemi łomżyńskiej leżącej na styk różnych państw, która w przyszłości mogła stać się terenem walk, chciał mieć książę l dzi sprawdzonych, wypróbowanych. Ewent alny wróg zastałby t liczne osiedla zamieszkałe przez walecznych rycerzy. T tejsza szlachta miała stworzyć warowne przedm rze Księstwa Mazowieckiego. Książę Jan sz na początk założył osady najdalej położone, na przykład nad rzeką Śliną, tam nadania (Zawady, Targonie) były d że. W ten sposób chciał stworzyć silne osiedla na skraj swoich ziem. Nowy obszar osadniczy potrzebował ośrodka administracyjnego, handlowego, religijnego. Takim właśnie ośrodkiem w zamyśle Jan sza I i Bolesława IV miał stać się Zambrów. Dlatego też wraz z rozwojem wsi wokół Zambrowa podniesiono rangę tej dawnej wsi książęcej. Typowe nadanie dla rycerza w tamtych czasach wynosiło 10 włók, czyli około 180 ha. Proces osadniczy rozciągał się na wiele lat. Najpierw powstawało jedno gospodarstwo, pierwszego osadnika, początkowo bez chłopów, tylko rycerz i jego sł żba. Pierwszy osadnik b dował dom i karczował las oraz zarośla, aby przygotować ziemie pod prawę. Wykarczowanie 10 włók ziemi często zajmowało wiele dziesiątek lat. Ziemia była dziedziczona przez synów i od ra dzielona, co niemożliwiało powstanie folwark. Powstawała wieś szlachecka. Przy pierwszym go- 8 J. Wiśniewski, Początek i rozwój..., s. 46 J. Wiśniewski, Parafia Kołaki Zarys..., s Tamże. 13

14 spodarstwie przez podział ziemi między synów powstawały kolejne gospodarstwa, tworząc luźną i bezładną osadę potomków pierwszego osadnika. W XV wiek istniały w tej okolicy wioski złożone z jednej chaty W XVI wiek, w miarę rozrastania się wioski, liczyły j ż po kilkanaście chat. Te wioski po dziś dzień często zachowały swoją bezładną str kt rę osadniczą 11. Są to krótkie licówki albo małe wielodrożnice, często też bywają rozproszone 12. Takie osiedla różniły się od wsi chłopskich, które z reg ły były większe i cechowały się zwartą zab dową. Każdy s kcesor otrzymywał w działach rodzinnych odpowiednią część gr ntów, wsk tek tego pogłębiało się rozdrobnienie gr ntów, Jeden szlachcic często posiadał po kilkanaście l b nawet kilkadziesiąt niewielkich kawałków ziemi różnej wielkości. Części las nie karczowano, zostawiając drewno na opał. Stąd między wsiami drobnoszlacheckimi jest d żo lasów i zagajników 13. Często osadnictwo było nieco oddalone od pierwotnego miejsca osadnictwa i tworzyły się gr py wsi o wspólnej nazwie tak zwane okolice szlacheckie. Zachowywały one nazwy świadczące o wspólnym pochodzeni. Nowi osadnicy pochodzący głównie z ziemi ciechanowskiej często przenosili nazwy osad ze swoich rodzinnych okolic. Stąd właśnie nazwy wsi na północnym Mazows powtarzają się. Przejeżdżając przez tamte tereny (Ciechanów, Przasnysz) i patrząc na tablice informacyjne miejscowości, możemy odnieść wrażenie, że skądś je znamy. We wsiach drobnoszlacheckich początkowo mieszkali prawie wyłącznie szlachcice. Mieli oni czasem parobków do pomocy. Stat s materialny wsi drobnoszlacheckich niewiele różnił się od stat s l dności chłopskiej. W kolejnych wiekach zdarzało się, że wsie drobnoszlacheckie zostawały wyk pione przez bogatszych szlachciców i stały się osadami folwarcznymi, z dworem, folwarkiem i wsią zamieszkałą przez kmieci 14. Początkowo osady nosiły nazwę od imienia l b przezwiska pierwszego właściciela, na przykład osiedle Wojciecha Kołaka nad Dębem 15. Z czasem nowe wsie otrzymywały przeważnie dw -, rzadziej trzyczłonowe nazwy, pierwszy człon najczęściej był nazwą rodową, dr gi nazwą topograficzną (Jabłoń, Dąb i inne). Nie było to reg łą, wszystko zależało od dziejów wsi. Właśnie dw l b więcej członowe nazwy miejscowości są specyfiką tego region. Dzieło Jan sza I kontyn ował jego wn k Bolesław IV ( ). Rozdał on szlachcie pozostałe tereny wokół j ż istniejących osad szlacheckich. W ten sposób oprócz Zambrowa i dwóch wsi koło tego miasta nie było j ż gr ntów książęcych. Jan sz I i Bolesław IV nie zadbali tylko o sprawy d chowe nowych mieszkańców. Nie posiadając dóbr, nie mogli zakładać parafii. O to postarała się miejscowa 11 J. Wiśniewski, Początek i rozwój..., s Tamże. 13 Tamże, s Tamże, s J. Wiśniewski, Parafia Kołaki Zarys..., s

15 szlachta, ponieważ do Zambrowa było czasem dość daleko. W poszczególnych okręgach co bardziej energiczna szlachta wraz z bisk pem zakładała parafie. W XV wiek powstały parafie w Zawadach, R tkach i Kołakach. Szlachta sama przekazywała gr nty na kościół, b dowała świątynie, posażała w ziemie proboszcza. Na przykład w Kołakach nie zachował się akt f ndacyjny, a pierwsza wzmianka o kościele i parafii pochodzi z 1462 rok. F ndatorami kościoła byli Kołakowie. Im właśnie przysł giwało prawo kolatorskie, z czasem zmieniło się ono w prawo zbiorowe mieszkańców wsi Kołaki Kościelne, Kołaki Czachy, Głodowo Dąb, Kołaki G nie Ostrów i Sanie Dąb 16. Prawo to przechodziło z pokolenia na pokolenie, obejm jąc coraz większą gr pę osób. Dzięki tem praw mieli oni wpływ na obsadę probostwa, ale też obowiązki dbania o parafię i plebana. Istniejący stale, niezmienny w swych granicach okręg parafialny wytwarzał pewną miniat rową, wyodrębnioną od innych od sąsiednich parafii całość, w której nie tylko narastały stałe związki pokrewieństwa, co nie pozostawało bez wpływ na jakość antropologiczną, na zwyczaje, obyczaje, a przez to wykształciły się również trwałe więzy społeczne i k lt rowe. Powstani tych więzi sprzyjał przede wszystkim wspólny kościół, przy którym przez wiek zbierała się cała l dność. Przy kościele powstał też mały rynek lokalny. Czynnikiem wyższego rzęd, wiążącym poszczególne parafie w większe całości, były rynki większych miast, gromadzące l dność z szereg okolicznych parafii. Dla szlachty innym czynnikiem łączącym były ponadto sejmiki szlacheckie w Łomży, na których gromadziły się tł my szlacheckie, oraz rzędy grodzkie i sądowe w Zambrowie i Łomży 17. Z końcem XV wiek zakończył się proces osadniczy powiat zambrowskiego. Większość osad j ż istniała, granice były wyznaczone, powstały parafie. Profesor Wiśniewski pisał: Widoczny dziś krajobraz osadniczy [ziemi łomżyńskiej], większość wsi, ich rozmieszczenie, wielkość, kształt, pola prawne, sieć dróg, zawdzięczamy pracy pierwszych i następnych osadników, którzy t taj się osiedlili i na skraj p szczy założyli liczne wsie, zb dowali miasta (...) Ich potomkowie wsie te rozb dowali, założyli nowe wsie, powiększyli areał pól prawnych, przez następne st lecia pracowicie prawianych. Wielka w tym zasł ga księcia Jan sza I, podjęta przez niego i wytrwale i konsekwentnie prowadzona kolonizacja wschodniego Mazowsza (...) była wielkim przedsięwzięciem zakończonym pełnym, trwałym i owocnym s kcesem, powstaniem sieci osadniczej na 1/3 powierzchni Mazowsza Tamże, s J. Wiśniewski, Parafia Kołaki Zarys..., s J. Wiśniewski, Początek i rozwój osadnictwa..., s

16 MIASTO ZAMBRÓW Początki Zambrowa sięgają wiel wieków wstecz. Wedł g K. Sychowicza i innych a torów osada ta miała należeć do okręg grodowego Święck 19, lecz w wykazie wsi należących do tejże kasztelanii brak jest odniesień do Zambrowa. Wykopaliska archeologiczne potwierdzają istnienie osadnictwa na terenie późniejszego miasta j ż w XIII wiek 20. W 1283 rok miała t powstać parafia pod wezwaniem św. Trójcy 21. Na przełomie XIII i XIV wiek osada padła tak jak wszystkie w tym regionie. Przyczyniły się do tego liczne najazdy Litwinów i Jaćwingów. Zambrów wedł g J. Wiśniewskiego był początkowo dworem myśliwskim, jego nazwa wska je na występowanie t zambrów, czyli ż brów 22. Podobne dwory istniały w P szczy Zagajnicy (dziś P szcza K rpiowska), jednak tamte osiedla przez jeszcze dł gi czas pozostawały tylko niewielkimi dworami myśliwskimi. Inaczej stało się z Zambrowem. Po 1391 rok Jan sz I rozpoczął kolonizację tych ziem i wzmocnił rolę j ż istniejących na tym terenie ośrodków. Jedynym ośrodkiem w tej okolicy był właśnie Zambrów. Dlatego też na przełomie XIV i XV wiek Jan sz I osadził w dawnym dworze myśliwskim wieś na prawie niemieckim. Chłopi w takiej wsi mieli ściśle określone prawa i obowiązki, dzierżawili ziemię opłacając czynsz. Mieli prawo wychod, czyli prawo odejścia ze wsi po spełnieni pewnych obowiązków. Na czele wsi stał sołtys (zwany też wójtem) posiadający to stanowisko na prawach dziedzicznych. Sołtys miał prawo zakładania karczem i jatek. Przysł giwało m prawo do 1/6 części z czynszów i 1/3 z opłat sądowych. Bardzo ważnym prawnieniem było przewodniczenie sołtysa w ławie wiejskiej, czyli w sądzie wiejskim 23. Wójt wsi był najczęściej zasadźcą, czyli organizatorem nowo powstałej wsi. Przywilej sołectwa (wójtostwa) podlegał sprzedaży za zgodą księcia. Zapewne pierwszym wójtem i organizatorem wsi był jakiś rzędnik książęcy. Gdy wieś została zorganizowana, książę postanowił sprzedać przywilej wójtostwa. Pierwszy zachowany dok ment, w którym wymienia się Zambrów, pochodzi z 22 lipca 1403 rok. W tym właśnie dni książę Jan sz odsprzedał wójtostwo w Zambrowie (ówcześnie wieś) 24. Kolejny wójt również sprzedał swój przywilej, miało to miejsce 25 l tego 1411 rok. Odsprzedaż wójtostwa być może wiązała się z tym, że Zambrów był jeszcze w tym czasie niewielką wsią zag bioną pośród wielkich lasów P szczy Łętowo. Zaledwie kilkanaście lat wcześniej na północ- 19 K. Sychowicz, Zambrów na przestrzeni wieków, Zambrów 2006, s. 18. Profesor Wiśniewski, wybitny znawca osadnictwa w tym terenie nie wspomina Zambrowa przez XV wiekiem. 20 Tamże, s Tamże. 22 J. Wiśniewski, Początek i rozwój..., s Zarys historii gospodarstwa wiejskiego w Polsce, t. I, Warszawa 1964, s Cz. Brodzicki, Ziemia łomżyńska do roku 1529, Warszawa 1999, s

17 nym-zachodzie od późniejszego miasta powstały osady Śledzie, Pstrągi Gniewoty i Zagroby. Książęcy mierniczy dopiero wymierzali lasy pod przyszłe osadnictwo. Po 1411 rok książę Jan sz I zaczął masowo nadawać ziemię przyszłym osadnikom w rejonie Zambrowa. W latach [książę] dał początek prawie wszystkim znajdującym się tu wsiom 25. Dawna p szcza Łętowo wypełniła się dźwiękami ścinania drzew, powstawały nowe osiedla, a z końcem XV wiek z całej P szczy Łętowo, rozciągającej się od Andrzejewa po tereny na północ od Zambrowa, pozostał tylko skrawek las na północno-wschodnim krańc Woli Zambrowskiej. Powstanie licznych nowych osiedli dało nowy imp ls do rozwoj Zambrowa. Książę mazowiecki Jan sz I i jego następca Bolesław IV postanowili czynić Zambrów miastem i stolicą tego region. Do Łomży czy Wizny było dość daleko, te okolice oddzielały też od tamtejszych grodów liczne bagna. Czas powstania miasta w Zambrowie jest sporny, dok menty lokacyjne legły spaleni w 1520 rok. Wedł g S. Pazyry miasto miało powstać około 1430 rok 26, wedł g J. Wiśniewskiego początki miasta sięgają daty około 1445 rok 27. Inaczej twierdził J. S. Mroczek. Wedł g niego fakt, że w 1423 rok przeniesiono mieszczanina z Zambrowa do Kolna, potwierdzał posiadanie praw miejskich 28. Jest dość prawdopodobne, że miasto powstało właśnie w tym czasie. Dodatkowo w 1426 rok kancelaria książęca żyła po raz pierwszy określenia ziemia (powiat, terytori m) zambrowska 29. Od tego czas, w miarę postępów osadnictwa, w okolicy widać szybki wzrost znaczenia Zambrowa. W 1430 rok wójt Zambrowa, Brykczy, sprzedał przywilej wójtostwa Witowi z Cieciorek. W późniejszych latach wójtostwo należało również do szlachciców. W 1434 rok wspomniany wójt Wit sprzedał ogrody wójtowskie Sławkowi z Tabądza. W 1437 rok książę Bolesław IV nadał nowo wyb dowany młyn na rzece Jabłoń na rzecz Mikołaja zwanego Mykosz. W 1440 rok książę sądził na rokach w Zambrowie, świadczyło to o postęp jącym znaczeni miasta. Od tej pory jest coraz więcej dok mentów dotyczących odbywani sądów w Zambrowie. Sprawy dotyczyły szlachty z tego teren. Były to sprawy sporów sąsiedzkich, ale też zdarzyła się na przykład w 1455 rok sprawa o zabójstwo Sędziw ja z Prosek przez Krajewskich z Prosek 30. Książę Bolesław IV, następca Jan sza I, dbał o rozwój miasta. Za jego czasów stanowiono t parafię (przed 1445 rokiem) 31. Zapewne również on stał za wy- 25 J. Wiśniewski, Początek i rozwój..., s Pazyra S, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa 1959, s J. Wiśniewski, Początek i rozwój..., s J. S. Mroczek, Zambrów, zarys dziejów, Białystok 1982, s Cz. Brodzicki, Ziemia..., s Tamże, s Tamże, s

18 k pem wsi Stawiska, na której stanowiono Wolę Zambrowską, aby wzmocnić władzę książęcą w Zambrowie. Od 1443 zachowały się (do czasów II wojny światowej) księgi ziemskie zambrowskie 32. Zambrów stawał się jednym z czterech powiatów sądowych ziemi łomżyńskiej z własnymi sądami i rzędami. Miasto wyrosło na główny ośrodek ziemi łomżyńskiej na wschód do Łomży. Aż do XVIII wiek nie notowano na tym terenie żadnych innych miast, t tejsze ośrodki parafialne były niewielkie i nie mogły zagrozić pozycji Zambrowa jako centr m handlowego. Dbał o miasto także Jan sz II, książę mazowiecki. W dni 1 sierpnia 1479 rok stanowił on dwa doroczne jarmarki na św. Chrzciciela i św. Mate sza Ewangelisty. Zaś w 1523 rok książęta mazowieccy, Jan sz III i Stanisław, stanowili t cotygodniowe targi i nowe 3 jarmarki coroczne 33. Rozwój miasta został zahamowany przez napad wojsk krzyżackich w 1520 rok, spłonęły wtedy dok menty lokacyjne miasta. Miasto jednak szybko się odrodziło. W dni 29 stycznia 1538 rok król Polski Zygm nt Stary nadał nowe prawo chełmińskie dla miasta. W połowie XVI wiek w mieście notowano 250 domów, 40 włok ziemi, m rowany kościół i plebanię 34. OSADNICTWO W PARAFIACH POWIATU ZAMBROWSKIEGO PARAFIA ZAMBRÓW 35 W końc XIV wiek obszar wokół Zambrowa był niezasiedlony. Wyjątkiem był Zambrów, notowany wedł g niektórych źródeł j ż w 1283 rok 36. Jednak aż do początk XV wiek była to niewielka wioska książęca. W XIII wiek źródła poświadczają też osady Bracesevyci (dziś Brajczewo) oraz Besdecce (Przeździecko) 37. Istniała też osada Poryte, po której pozostało grodzisko. Na przełomie XIII i XIV wiek osadnictwo pełnie t taj zamarło. Mimo to do dzisiejszego dnia 32 Tamże. 33 Cz. Brodzicki, Ziemia..., s Tamże. 35 W opisie nie jęto wsi Bacze oraz Zbrzeźnica należących ówcześnie do powiat łomżyńskiego, miejscowości Zaręby Świeżki, Zaręby Krztęki, Zaręby Kromki, Zaręby Kramki i Zaręby Grzymały, z dawnego powiat n rskiego 36 K. Sychowicz, Zambrów..., s J. Wiśniewski, Początek i rozwój..., s

19 przetrwały nazwy geograficzne z czasów pierwszego osadnictwa, wiele z nich nadal f nkcjon je. Obszar wokół Zambrowa i na poł dnie od niego aż do rzeki B g pokrywała gęsta p szcza zwana P szczą Łętowo. Poprzecinana była str mieniami, wśród nich była rzeczka Łętownica, chodząca do Małego Brok. W widłach Łętownicy i Małego Brok znajdował się las o nazwie Pogorzele. W tym lesie brał początek str mień (stok) o nazwie S lkow (S lkow Stok), płynący na północ. Koło Zambrowa stykał się on z rzeczką o nazwie Jabłoń i dalej zwał się j ż Jabłoń. Po prawej stronie S lkowego Stok rósł las o nazwie Laskowo, po lewej Dł gi Bór. W pobliż Zambrowa do owego S lkowego Stok dochodziła też od zachod rzeczka Prątnik, zwana później również Zambrzycą. Jabłoń wpadała do rzeki Gać, ale wcześniej przepływała przez tereny zwane Połomia i Poryte. U źródeł rzeczki Gać leżał las zwany Kałęczyn. W pobliż źródeł Gaci od zachod dochodziła jeszcze rzeczka Brzeźnica. Do Gaci od prawej strony (od wschod ) wpływał też str mień Jałbrzyków Stok, jej źródeł leżał las Leśniewo. Tak przedstawiała się geografia tego obszar przed nastaniem osadnictwa z przełom XIV i XV wiek. Zasiedlanie tego obszar zaczęło się od zachod, najpierw objęło wschodnie krańce Czerwonego Bor (zwanego wcześniej Dł gimi Górami). Pierwsze nadania ziemskie w późniejszej parafii Zambrów dotyczą miejscowości Zagroby Zakrzewo, Śledzie i Pstrągi Gniewoty. W 1393 rok książę Jan sz I nadał 50 włók w p szczy nad rzeczką Śledziową szlachcicom z rod Zagrobów. Na tej ziemi z czasem powstały wsie: Śledzie, Gniewoty i Zagroby Zakrzewo. Rycerze herb Zagroba (Zagłoba) rozpoczęli kolonizację tych ziem. Założyli t między innymi wieś Zagroby Zakrzewo. Istniała ona j ż w 1423 rok, ponieważ w tymże rok w aktach ziemskich not je się Mścisława z Zakrzewa. Od tej pory coraz częściej wspomina się o rycerzach herb Zagroba z Zakrzewa 38. Wedł g danych z 1578 rok miejscowość ta liczyła 9 włók obszar i podzielona była między trzech właścicieli 39. Na przełomie XIV i XV wiek powstały również Śledzie. W 1578 rok wieś miała 5 i pół włóki obszar. Nazwę zapisano jako Sledziewo 40. Miejscowy ród szlachecki przyjął nazwisko Śledziewscy herb Korczak. W akcie erekcyjnym kościoła w Smłodowie z 1405 rok wymienia się miejscowość Przasnik, którą to miejscowość tożsamia się z Pstrągami 41. Pierwotnie były to dwie wsie: Pstrągi i Gniewoty. Ten podział można za ważyć jeszcze w spisach podatkowych z XVI wiek. W następnych wiekach stały się one jedną wsią Pstrągi-Gniewoty. 38 Cz. Brodzicki, Ziemia łomżyńska..., s Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W. Wawelskiego. Tomy I XIV,...tom XIV, s Źródła Dziejowe, t. XIV, Polska w XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym opisał A. Pawiński, t. XVI Mazowsze, Warszawa 1892, s Cz. Brodzicki, Ziemia łomżyńska..., s

20 Do 1411 rok książę Jan sz I rozdał całą ziemię między Czerwonym Borem a rzeką Gać 42. Zapewne w tych czasach należy s kać początków między innymi wsi Tabędz. Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1434 rok, kiedy to wójt z Zambrowa sprzedał ogrody wójtowskie w Zambrowie niejakiem Sławkowi z Tabądza. Kolejne wzmianki pochodzą z 1462 rok, gdy w aktach ziemskich łomżyńskich odnotowano Marcina syna Sławka i Włodka herb Dąbrowa z Tabądza 43. Ta dosyć ciekawa nazwa wsi nie została w pełni wyjaśniona przez językoznawców, zakwalifikowano ją jako nazwę niejasną 44. Wedł g danych ze spis podatkowego z 1578 rok była to bardzo d ża wieś, liczyła 24 i pół włóki ziemi prawnej, należała do parafii Zambrów 45. W tym samym czasie (przełom XIV i XV wiek ) powstało zapewne Stare Zakrzewo. Pierwsze wzmianki dotyczące Zakrzewa pochodzą z 1423 rok 46. W 1578 rok w spisie podatkowym parafii Zambrów można odnaleźć zapis o miejscowości Zakrzewo Antiq a czyli Zakrzewo Stare 47. Nieco później założono sąsiednie Nowe Zakrzewo. Początki Nowego Zakrzewa sięgają XVI wiek. W spisie podatkowym z 1578 rok w parafii Zambrów obok miejscowości Zakrzewo Antiqua wymienia się też Zakrzewo Nowe. Osada ta została założona przez dziedziców Zakrzewa. W czasie spis podatkowego było t trzech właścicieli, każdy z nich prawiał 1 włókę ziemi 48. W tej pierwszej fali osadnictwa sprzed 1410 rok powstały też Czartosy. Miejscowość znana była j ż w 1406 rok, gdy książę Jan sz I dał na wieczystą własność Mikołajowi z Sypniewa dwadzieścia włók ziemi w miejsc zwanym Czartoszewo. Mikołaj z Sypniewa rozpoczął wycinkę las i założył t swoją siedzibę. Miał on trzech synów: Gabriela, Mikołaja i Piotra. Kroniki z XV wiek wspominają o licznych przedstawicielach tego rod, są zapisy o Janie, Maciej, Pawle i Wojciech syn Gabriela, Maciej, Stanisławie, Jak bie i Janie, synach Mikołaja oraz o Stanisławie i Andrzej, synach Piotra. Wszyscy oni w 1480 rok dok pili jeszcze od księcia kolejne obszary gr ntów w pobliż swojej wsi 49. Wedł g spis podatkowego z 1578 rok Czartose Łentownicza liczyła 11 włók ziemi ornej 50. Pozostały teren wokół Zambrowa, czyli późniejszą parafię Zambrów, zasiedlono dopiero po 1410 rok. Centr m tego rejon w zamyśle księcia miał być Zambrów, być może dawny dwór myśliwski J. Wiśniewski, Początek i rozwój..., s Cz. Brodzicki, Ziemia łomżyńska..., s K. Zierhoffer, Nazwy miejscowe północnego Mazowsza, Wrocław 1957, s Źródła Dziejowe..., s Słownik Geograficzny..., t. XV, s Źródła Dziejowe..., s Tamże. 49 A. Boniecki, Herbarz polski, t. I XVI i U pełnienia. Warszawa, , t. 3, s. 335: Czartoszewscy h. Ślepowron. 50 Źródła Dziejowe..., s J. Wiśniewski, Początek i rozwój..., s

Gawrony. 1.1. Dawne nazwy wsi.

Gawrony. 1.1. Dawne nazwy wsi. Gawrony 1.1. Dawne nazwy wsi. Gaffarum 1499 r., Gaffarn 1511 r., Gafern 1550 r., Gaffron 1555 r., Groß Gabern 1670 r., Groß Gafren 1679 r., Groß Gaffron- 1687/88 r., Gafffron i Groß Gaffron 1787 r., 1818

Bardziej szczegółowo

Białystok, dnia 26 sierpnia 2016 r. Poz ROZPORZĄDZENIE NR 11/2016 WOJEWODY PODLASKIEGO. z dnia 26 sierpnia 2016 r.

Białystok, dnia 26 sierpnia 2016 r. Poz ROZPORZĄDZENIE NR 11/2016 WOJEWODY PODLASKIEGO. z dnia 26 sierpnia 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO Białystok, dnia 26 sierpnia 2016 r. Poz. 3376 ROZPORZĄDZENIE NR 11/2016 WOJEWODY PODLASKIEGO z dnia 26 sierpnia 2016 r. w sprawie zwalczania afrykańskiego pomoru

Bardziej szczegółowo

Zespół I. Karta pracy

Zespół I. Karta pracy 01 Zespół I 1. Na podstawie legendy o Popielu i Piaście (tekst źródłowy nr 1 i nr 2) oraz historyjki obrazkowej ustal przebieg wydarzeń i napisz pod każdym obrazkiem swój krótki komentarz: 01 2. Ustal

Bardziej szczegółowo

Ry R bn b o o wcz c o z r o aj a 3

Ry R bn b o o wcz c o z r o aj a 3 1 2 Rybno wczoraj 3 Rys historyczny miejscowości Historia Rybna sięga czasów średniowiecza. Najstarsze wzmianki o jego istnieniu sięgają 1378 roku. Wtedy po raz pierwszy w dokumencie biskupa płockiego

Bardziej szczegółowo

1. Przynależność administracyjna przed 1945 rokiem. Kraina Pomarenia z Obszarem sławieńskim, mapa z 1913 roku.

1. Przynależność administracyjna przed 1945 rokiem. Kraina Pomarenia z Obszarem sławieńskim, mapa z 1913 roku. 1. Przynależność administracyjna przed 1945 rokiem. Kraina Pomarenia z Obszarem sławieńskim, mapa z 1913 roku. Kraina sławieńska z podziałem na poszczególne miejscowości. 2. Przynależność administracyjna

Bardziej szczegółowo

Historia kościoła i parafii p.w. Narodzenia NMP w Jazowsku

Historia kościoła i parafii p.w. Narodzenia NMP w Jazowsku Historia kościoła i parafii p.w. Narodzenia NMP w Jazowsku Utworzenie rzymskokatolickiej parafii w Jazowsku należy datować w przybliżeniu na drugą połowę XIII wieku. Zapewne w tym samym okresie wybudowano

Bardziej szczegółowo

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5.

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. Anna Korzycka Rok IV, gr.1 Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. 1. Na podstawie mapy Polska za Bolesława Chrobrego podaj miejscowości będące siedzibami arcybiskupa

Bardziej szczegółowo

JAKIE SĄ NAJSTARSZE KOŚCIOŁY W BIELSKU BIAŁEJ?

JAKIE SĄ NAJSTARSZE KOŚCIOŁY W BIELSKU BIAŁEJ? JAKIE SĄ NAJSTARSZE KOŚCIOŁY W BIELSKU BIAŁEJ? MENU: 1.Bielsko-Biała 2. Kościół św. Stanisława 3. Katedra św. Mikołaja 4. Kościół Trójcy Przenajświętszej 5. Kościół św. Barbary Bielsko-Biała miasto na

Bardziej szczegółowo

Moja pierwsza historia Pasłęka

Moja pierwsza historia Pasłęka Moja pierwsza historia Pasłęka Witold Chrzanowski, Rysunki: Jan Solka Cześć, mam na imię Staś, i podobnie jak Wy, moi drodzy, jestem pasłęczaninem. No może jestem nim trochę dłużej od Was. Żyłem tutaj

Bardziej szczegółowo

Początki Łomży- czy był to już ok r.n.e.?

Początki Łomży- czy był to już ok r.n.e.? 08.04.2014 Początki Łomży- czy był to już ok. 1000 r.n.e.? Autor: Wieczorna Image not found http://wieczorna.pl/index.php/uploads/photos/middle_ Witold Jemielity przytoczył szereg ciekawych lokalnych wspomnień,

Bardziej szczegółowo

Jaka jest etymologia nazw miejscowości naszej gminy?

Jaka jest etymologia nazw miejscowości naszej gminy? Jaka jest etymologia nazw miejscowości naszej gminy? Projekt edukacyjny 2012/2013r. realizowany przez uczniów Publicznego Gimnazjum im. Biskupa Piotra Gołębiowskiego w Jedlińsku Skład zespołu: Karolina

Bardziej szczegółowo

GEZ KARTA ADRESOWA ZABYTKU NIERUCHOMEGO

GEZ KARTA ADRESOWA ZABYTKU NIERUCHOMEGO GEZ KARTA ADRESOWA ZABYTKU NIERUCHOMEGO 461/469 1. OBIEKT 5. MIEJSCOWOŚĆ Układ ruralistyczny BALDRAM 2. OBECNA FUNKCJA 3. MATERIAŁ 4. DATOWANIE 6. GMINA 19. UWAGI pocz. XIII w. Wieś w typie ulicówki. Układ

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

GOSTYŃSKIE RATUSZE. Robert Czub Grzegorz Skorupski

GOSTYŃSKIE RATUSZE. Robert Czub Grzegorz Skorupski Robert Czub Grzegorz Skorupski GOSTYŃSKIE RATUSZE Ratusz (niem. Rathaus) dom rady, reprezentacyjny budynek użyteczności publicznej, tradycyjna siedziba samorządowych władz miejskich. Pojawił się w średniowiecznych

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Biskupstwo Krasnystawskie n.e.

Biskupstwo Krasnystawskie n.e. 11.05.2014 Biskupstwo Krasnystawskie 1490-1664 n.e. Autor: Wieczorna Image not found http://wieczorna.pl/uploads/photos/middle_ W 1490 r. biskup Maciej ze Starej Łomży przeniósł za zgodą Kazimierza Jagiellończyka

Bardziej szczegółowo

Projekt przygotowali uczniowie klasy II b 1. Emil Szyszka 2. Dominik Biaduń 3. Tomasz Przygocki 4. Krzysztof Podleśny Opiekun projektu: Jadwiga

Projekt przygotowali uczniowie klasy II b 1. Emil Szyszka 2. Dominik Biaduń 3. Tomasz Przygocki 4. Krzysztof Podleśny Opiekun projektu: Jadwiga Projekt przygotowali uczniowie klasy II b 1. Emil Szyszka 2. Dominik Biaduń 3. Tomasz Przygocki 4. Krzysztof Podleśny Opiekun projektu: Jadwiga Sochacka Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

Zasób Archiwum Państwowego w Łomży

Zasób Archiwum Państwowego w Łomży Zasób Archiwum Państwowego w Łomży Administracja ogólna i samorządowa Administracja specjalna Instytucje wymiaru sprawiedliwości Akta stanu cywilnego Instytucje wyznaniowe Instytucje finansowe Instytucje

Bardziej szczegółowo

Henryk Rutkowski. Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku

Henryk Rutkowski. Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku Henryk Rutkowski Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku Przedmiotem zainteresowania jest terytorium województwa kaliskiego na dawnych mapach, z których tylko późniejsze przedstawiają

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN:

Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: HISTORIA Autorzy: Szymon Krawczyk, Mariusz Włodarczyk Redaktor serii: Marek Jannasz Korekta: Paweł Pokora Koncepcja graficzna serii: Teresa Chylińska-Kur, KurkaStudio Opracowanie graficzne: Piotr Korolewski

Bardziej szczegółowo

W latach miejscowość była siedzibą gminy Tatrzańskiej.

W latach miejscowość była siedzibą gminy Tatrzańskiej. Zakopane miasto i gmina w województwie małopolskim, siedziba powiatu tatrzańskiego. Według danych z 31 grudnia 2009 r. miasto miało 26 737 mieszkańców i było drugim co do wielkości po Nowym Targu miastem

Bardziej szczegółowo

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Powstanie pierwszej instytucji statystycznej w Polsce W Krakowie, w 1882 r. powstała pierwsza Komisja Statystyczna

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Lech Krzysztofiak Anna Krzysztofiak

Opracowanie: Lech Krzysztofiak Anna Krzysztofiak Inwentaryzacja barszczu Sosnowskiego Heracleum sosnowskyi i niecierpka gruczołowatego Impatiens glandulifera na obszarach Natura 2000 "Dolina Górnej Rospudy" oraz "Ostoja Augustowska" Opracowanie: Lech

Bardziej szczegółowo

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN Załącznik do uchwały nr XXXV/ 219 / 2010 Rady Gminy Nowe Miasto nad Wartą z dnia 14 stycznia 2010 r. Plan odnowy miejscowości KRUCZYN w ramach działania: Odnowa i rozwój wsi objętego Programem Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Trzebnica Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków pod redakcją Leszka Wiatrowskiego Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Spis treści Przedmowa (Henryk Jacukowicz) 5 Wstęp (Jerzy Kos, Leszek

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII DLA KLASY IV I PÓŁROCZE

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII DLA KLASY IV I PÓŁROCZE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z HISTORII DLA KLASY IV I PÓŁROCZE Uczeń przedstawia zadania muzeum wyjaśnia związki rodzinne na przykładzie swojej rodziny wyjaśnia znaczenie pojęcia: pamiątka rodzinna pokazuje na

Bardziej szczegółowo

REZERWAT PRZYRODY NIEDŹWIEDZIE WIELKIE Geneza powstania nazwy.

REZERWAT PRZYRODY NIEDŹWIEDZIE WIELKIE Geneza powstania nazwy. REZERWAT PRZYRODY NIEDŹWIEDZIE WIELKIE Geneza powstania nazwy. Nadleśnictwo Dobrocin, Kiełkuty, Dobrocinek, Leśnica. Kolejny raz ruszamy ścieżkami historii, która skrywa się przed nami z prawdziwymi gratkami

Bardziej szczegółowo

Zarys historyczny Starej Wsi i parafii. (na podstawie informacji zebranych przez Leszka Kotułę)

Zarys historyczny Starej Wsi i parafii. (na podstawie informacji zebranych przez Leszka Kotułę) 1 Zarys historyczny Starej Wsi i parafii. (na podstawie informacji zebranych przez Leszka Kotułę) Na trasie z Krasnegostawu do Kraśnika rozciąga się dość długa miejscowość o obecnej nazwie Stara Wieś.

Bardziej szczegółowo

3. Bestwiny Dom nr 31 l. 30. XX w. Brak opisu. 6. Dzielnik Kapliczka l. 20. XX w. Kapliczka zaliczana jest do grupy kapliczek kubaturowych murowanych

3. Bestwiny Dom nr 31 l. 30. XX w. Brak opisu. 6. Dzielnik Kapliczka l. 20. XX w. Kapliczka zaliczana jest do grupy kapliczek kubaturowych murowanych OBIEKTY ZAREJESTROWANE W GMINNNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW NIEWPISANE DO WOJEWÓDZKIEGO REJESTRU ZABYTKÓW, KTÓRYCH ZACHOWANIE LEŻY W INTERESIE SPOŁECZNYM ZE WZGLĘDU NA POSIADANĄ (W SKALI GMINY) WARTOŚĆ HISTORYCZNĄ,

Bardziej szczegółowo

Narodziny monarchii stanowej

Narodziny monarchii stanowej Narodziny monarchii stanowej 1. Przemiany społeczne Mimo władzy patrymonialne władca musiał liczyć się z możnymi Umowy lenne wiążą króla (seniora) z jego wasalami Wzajemna zależność i obowiązki X/XI w.

Bardziej szczegółowo

HISTORIA GOSPODARCZA RYBNIKA I POWIATU RYBNICKIEGO W XIX I XX WIEKU

HISTORIA GOSPODARCZA RYBNIKA I POWIATU RYBNICKIEGO W XIX I XX WIEKU HISTORIA GOSPODARCZA RYBNIKA I POWIATU RYBNICKIEGO W XIX I XX WIEKU ZESZYTY RYBNICKIE 9 K O N F E R E N C J E HISTORIA GOSPODARCZA RYBNIKA I POWIATU RYBNICKIEGO W XIX I XX WIEKU praca zbiorowa pod redakcją

Bardziej szczegółowo

Monarchia Kazimierza Wielkiego

Monarchia Kazimierza Wielkiego Monarchia Kazimierza Wielkiego 1333-1370 1. Początek rządów Jako jedyny spadkobierca odziedzicza tylko Wielkopolskę i Małopolskę; ok. 40% terenów Polski z 1138r. Niezależne pozostaje Mazowsze; w rękach

Bardziej szczegółowo

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia

3 Religie Rola Rzymu Ośrodki kulturowe po upadku Rzymu 4 Schemat społeczeństwa Pojęcia Klasa I ZS Temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1 Program nauczania System oceniania Źródła wiedzy o przeszłości i teraźniejszości 2 Epoki historyczne Źródła historyczne Dziedzictwo antyku Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Konkursy Przedmiotowe w roku szkolnym 2016/2017

Konkursy Przedmiotowe w roku szkolnym 2016/2017 PROGRAM MERYTORYCZNY KONKURSU HISTORYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO I. CELE KONKURSU zachęcenie do samodzielnego poszukiwania i zdobywania wiedzy; wdrażanie do biegłego posługiwania

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

Moja ulica. Zapytacie, jaka to ulica?

Moja ulica. Zapytacie, jaka to ulica? Moja ulica Jest w naszym pięknym mieście Poznaniu niedługa, bo licząca zaledwie 1350 m, ulica, która była kiedyś lepiej znana przez przyjezdnych, aniżeli przez rodowitych poznaniaków. Związane to było

Bardziej szczegółowo

1000 i 50 LAT CHRZTU POLSKI REGULAMIN KONKURSU HISTORYCZNEGO. Początki chrześcijaństwa na ziemiach polskich

1000 i 50 LAT CHRZTU POLSKI REGULAMIN KONKURSU HISTORYCZNEGO. Początki chrześcijaństwa na ziemiach polskich Urząd Miasta Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury Tomaszów Lubelski W ramach programu Chrzest 966. 1000 i 50 LAT CHRZTU POLSKI REGULAMIN KONKURSU HISTORYCZNEGO Początki chrześcijaństwa na

Bardziej szczegółowo

Badania archeologiczne mogą potwierdzić lub zaprzeczyć tego typu lokalizację.

Badania archeologiczne mogą potwierdzić lub zaprzeczyć tego typu lokalizację. Pan Burmistrz 1. XI.2013 r. Urząd Gminy w Żychlinie Uprzejmie prosimy Pana Burmistrza o zainteresowanie się tematyką średniowiecznego gródka, określonego przez pisane źródła historyczne z 1394 i 1424 roku

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7 KWIECIEŃ 2016 Zadanie

Bardziej szczegółowo

a) W Polsce w X XII wieku większość ludzi mieszkała w osadach. b) Wiek X rozpoczął się w roku. c) Wiek XII zakończył się w roku.

a) W Polsce w X XII wieku większość ludzi mieszkała w osadach. b) Wiek X rozpoczął się w roku. c) Wiek XII zakończył się w roku. 1. Uzupełnij poniższe zdania. a) W Polsce w X XII wieku większość ludzi mieszkała w osadach. b) Wiek X rozpoczął się w roku. c) Wiek XII zakończył się w roku. 2. Przedstaw obowiązki władcy w Polsce w X

Bardziej szczegółowo

Rozdział II. Interpretacje historii Mazowsza... 22 Specyfika historyczna Mazowsza... 22 Kwestia zacofania Mazowsza w literaturze historycznej...

Rozdział II. Interpretacje historii Mazowsza... 22 Specyfika historyczna Mazowsza... 22 Kwestia zacofania Mazowsza w literaturze historycznej... Spis treści Wstęp..................................................... 11 Rozdział I. Wprowadzenie................................... 15 Uwagi metodologiczne..................................... 15 O stanie

Bardziej szczegółowo

Turniej klas 5. Semestr 2

Turniej klas 5. Semestr 2 Turniej klas 5 Semestr 2 NIECH WYGRA NAJLEPSZY! 1. Obrazy przedstwiają ojca i syna, królów Polski. Jak nazywali się ci królowie? a. Władysław Łokietek i Kaziemierz Wielki b. Władysław Jagiełło i Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1 Spis treści Wstęp... XI DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R.... 1 Rozdział I. Monarchia patrymonialna... 3 Część I. Powstanie państwa polskiego... 3 Część II. Ustrój polityczny... 5 Część III. Sądownictwo...

Bardziej szczegółowo

Polska Andegawenów i pierwszych Jagiellonów

Polska Andegawenów i pierwszych Jagiellonów Polska Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370-1492 Ludwik Węgierski z dynastii Andegawenów król Węgier w latach 1342-1382, król Polski w latach 1370-1382 Jako król Węgier prowadził bardzo aktywną politykę

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe

Wymagania programowe Wymagania programowe dla klasy IV szkoły podstawowej według programu Nowej Ery adana czynność uczniów 1 I. HISTORI WOKÓŁ NS wie, czym jest historia zna, kto tworzy historiê wie, co to s¹ Ÿród³a historyczne

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. zarządzonych na dzień 11 października 1998 r...488

DZIENNIK URZĘDOWY. zarządzonych na dzień 11 października 1998 r...488 DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁOMŻYŃSKIEGO 6 października 1998 r. Nr 21 TRESC: Poz.: UCHWAŁY ZARZĄDÓW GMIN 196 - Uchwała Nr 86/138/98 Zarządu Gminy Szepietowo z dnia 11 września 1998 r. w sprawie utworzenia

Bardziej szczegółowo

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Kandydat do nagrody i tytułu Strażnik Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentorum

Bardziej szczegółowo

Dawno temu leśną krainą

Dawno temu leśną krainą Dawno temu leśną krainą rządził poczciwy, stary król Kanut Wielki. Mieszkał w wielkim, kamiennym zamku, otoczonym lasami, pełnymi dzikich zwierząt. D D d d Król Kanut mieszkał w zamku razem ze swoją rodziną:

Bardziej szczegółowo

Rowerem Wokół Słońca

Rowerem Wokół Słońca Rowerem Wokół Słońca Nowy Folwark to miejscowość położona zaledwie pięć kilometrów od Buska-Zdroju. Łączy je trasa rowerowa, przeprowadzona przez Wełecz i Kameduły. Powstała ona przy dofinansowaniu w ramach

Bardziej szczegółowo

Dolina mlekiem i miodem płynąca

Dolina mlekiem i miodem płynąca Dolina mlekiem i miodem płynąca Ludzie mają swoje ulubione miejsca na Ziemi. Lubią spędzać tam wolny czas, ponieważ dobrze się tam czują. Dla mnie, takim właśnie zakątkiem jest moja rodzinna wieś. Kędzie

Bardziej szczegółowo

DZIAŁY BIBLIOTEKI. A. Encyklopedie powszechne: 1. Francuska 2. Niemiecka 3. Polska

DZIAŁY BIBLIOTEKI. A. Encyklopedie powszechne: 1. Francuska 2. Niemiecka 3. Polska DZIAŁY BIBLIOTEKI A. Encyklopedie powszechne: 1. Francuska 2. Niemiecka 3. Polska B. Słowniki specjalne i informatory: 1. Słowniki specjalne 2. Ekonomia i statystyka 3. Prawo i naukoznawstwo 4. Nauki polityczne

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 67/XI/15 RADY MIEJSKIEJ W CIECHANOWCU. z dnia 30 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 67/XI/15 RADY MIEJSKIEJ W CIECHANOWCU. z dnia 30 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 67/XI/15 RADY MIEJSKIEJ W CIECHANOWCU z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie określenia wzorów formularzy informacji i deklaracji podatkowych Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 8

Bardziej szczegółowo

Ropczyce mają 650 lat...

Ropczyce mają 650 lat... Ropczyce mają 650 lat... Na kroniki stronicach wyryte Ropczyc dzieje, Niestety całej prawdy nigdy nie poznamy detali jest zbyt wiele! Niektóre historie, legendy gdzieś zabłądziły, Pośród setek innych myśli

Bardziej szczegółowo

Bodzentyn i okolice 31 maja 3 czerwca 2015

Bodzentyn i okolice 31 maja 3 czerwca 2015 Bodzentyn i okolice 31 maja 3 czerwca 2015 Zamieszkaliśmy przez kilka dni U Magdy w Bodzentynie, stamtąd wyruszaliśmy na krajoznawcze wyprawy po okolicy, stąd i tytuł tego zeszytu, niby żartobliwy, ale

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 446) zarządza się, co następuje:

Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r., poz. 446) zarządza się, co następuje: ZARZĄDZENIE Nr 2291/2016 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA 05.09.2016 r. w sprawie przyjęcia i przekazania pod obrady Rady Miasta Krakowa projektu uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie ogłoszenia o podjęciu prac

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 1. Rozdział I. Początek wieków średnich. 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze.

Sprawdzian nr 1. Rozdział I. Początek wieków średnich. 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze. Rozdział I. Początek wieków średnich GRUPA A 0 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze. 400 500 600 700 800 2. Uzupełnij poniższe zdania. a) Słowianie zasiedlili

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NAUCZANIE ZINTEGROWANE KLASA I-III. Treści nauczania

SZKOŁA PODSTAWOWA NAUCZANIE ZINTEGROWANE KLASA I-III. Treści nauczania NAUCZANIE ZINTEGROWANE KLASA I-III Treści nauczania NAUCZANIE ZINTEGROWANE KLASA I-III BLOK TEMATYCZNY: Ja i moja rodzina. 1. Mój portret 2. Jestem członkiem rodziny 3. Ulubione zabawki i zabawy moich

Bardziej szczegółowo

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim urodził się 21 czerwca 1873 r. w Kamionku jako jedno z siedmiorga dzieci Szczepana i Pelagii (z Krugerów) Draheimów. Dnia 16 kwietnia 1884 r.,

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny z historii w klasie V. Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:

Wymagania programowe na poszczególne oceny z historii w klasie V. Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: Wymagania programowe na poszczególne oceny z historii w klasie V Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: uczeń posiada wiedzę na ocenę bardzo dobrą, ponadto wykazuje zainteresowanie przedmiotem; wskazuje

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. 35. rocznica powstania NSZZ Solidarność NR 114/2015 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. 35. rocznica powstania NSZZ Solidarność NR 114/2015 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 114/2015 ISSN 2353-5822 35. rocznica powstania NSZZ Solidarność Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz

Bardziej szczegółowo

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI GOŚCIEJEWO

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI GOŚCIEJEWO 2014 rok wykorzystujący materiały POM z 2010 roku Autorzy: Grupa Odnowy Wsi i Rada Sołecka Urząd Miejski w Rogoźnie ul. Nowa 2 64-610 Rogoźno www.rogozno.pl Zdjęcia: Błażej Cisowski, Henryk Janus Podczas

Bardziej szczegółowo

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic!

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! W związku ze zbliżającą się 70. rocznicą wybuchu II wojny światowej ( 1 września 2009 r. ) grupa byłych i obecnych mieszkańców naszej wsi w składzie: 1. Krzysztof Granat

Bardziej szczegółowo

ZARYS ROZWOJU PRZESTRZENNEGO NOWEGO TARGU DO POŁOWY XIX WIEKU

ZARYS ROZWOJU PRZESTRZENNEGO NOWEGO TARGU DO POŁOWY XIX WIEKU Marcelina Zgama KrDZGi2013 ZARYS ROZWOJU PRZESTRZENNEGO NOWEGO TARGU DO POŁOWY XIX WIEKU W rozwoju przestrzennym miasta można wyróżnić kilka okresów i faz rozwojowych: I. Okres przedlokacyjny II. Okres

Bardziej szczegółowo

9. ROZWÓJ GOSPODARCZY ZIEM POLSKICH W XII I XIII W. NOTATKA

9. ROZWÓJ GOSPODARCZY ZIEM POLSKICH W XII I XIII W. NOTATKA 9. ROZWÓJ GOSPODARCZY ZIEM POLSKICH W XII I XIII W. NOTATKA 1.Sytuacja gospodarcza ziem polskich a) rozwój wielkiej własności ziemskiej Rozbicie dzielnicowe sprzyjało wzrostowi znaczenia feudałów tak świeckich

Bardziej szczegółowo

Przedmiot do wyboru: Wojna w dziejach Europy

Przedmiot do wyboru: Wojna w dziejach Europy Przedmiot do wyboru: Wojna w dziejach Europy - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Przedmiot do wyboru: Wojna w dziejach Europy Kod przedmiotu 08.3-WH-P-PDW/2-S16 Wydział Kierunek Wydział

Bardziej szczegółowo

JEST WIELE OPRACOWAŃ W TEMACIE WOJNY POTOPEM ZWANYM KCYNIA I W TYM UDZIAŁ MIAŁA.H.SIENKIEWICZ AUTOR TRYLOGII W ZADNIU O KCYNI WSPOMINA.

JEST WIELE OPRACOWAŃ W TEMACIE WOJNY POTOPEM ZWANYM KCYNIA I W TYM UDZIAŁ MIAŁA.H.SIENKIEWICZ AUTOR TRYLOGII W ZADNIU O KCYNI WSPOMINA. JEST WIELE OPRACOWAŃ W TEMACIE WOJNY POTOPEM ZWANYM KCYNIA I W TYM UDZIAŁ MIAŁA.H.SIENKIEWICZ AUTOR TRYLOGII W ZADNIU O KCYNI WSPOMINA. NIE TO JEDNAK TEMATEM WSPOMNIENIA TU JEST LECZ BITWA POD KCYNIĄ STOCZONĄ

Bardziej szczegółowo

Podlasie to płótno, wypełnione jaskrawymi barwami. Jest to region wieloetniczny i wielokulturowy. Na tym terenie od stuleci współistnieje wiele

Podlasie to płótno, wypełnione jaskrawymi barwami. Jest to region wieloetniczny i wielokulturowy. Na tym terenie od stuleci współistnieje wiele Rozmaitość Podlasia Podlasie to płótno, wypełnione jaskrawymi barwami. Jest to region wieloetniczny i wielokulturowy. Na tym terenie od stuleci współistnieje wiele religii: katolicyzm, prawosławie, judaizm,

Bardziej szczegółowo

Program Edukacyjny. Muzeum Twierdzy Kostrzyn. dla uczniów. Szkół Podstawowych

Program Edukacyjny. Muzeum Twierdzy Kostrzyn. dla uczniów. Szkół Podstawowych Program Edukacyjny Muzeum Twierdzy Kostrzyn dla uczniów Szkół Podstawowych Wykonał: Jerzy Dreger 1. Założenia Podstawowym celem działalności edukacyjnej Muzeum Twierdzy Kostrzyn jest przybliżanie wiedzy

Bardziej szczegółowo

Kraków, dnia 6 listopada 2012 r. Poz. 5475 UCHWAŁA NR XXX/149/2012 RADY GMINY JERZMANOWICE-PRZEGINIA. z dnia 22 października 2012 r.

Kraków, dnia 6 listopada 2012 r. Poz. 5475 UCHWAŁA NR XXX/149/2012 RADY GMINY JERZMANOWICE-PRZEGINIA. z dnia 22 października 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO Kraków, dnia 6 listopada 202 r. Poz. 5475 UCHWAŁA NR XXX/49/202 RADY GMINY JERZMANOWICE-PRZEGINIA z dnia 22 października 202 r. w sprawie podziału Gminy Jerzmanowice

Bardziej szczegółowo

PRZENIEŚ ODPOWIEDZI NA KARTĘ!

PRZENIEŚ ODPOWIEDZI NA KARTĘ! 1 Mapa zamieszczona obok przedstawia podział Polski na: a) gminy b) powiaty c) województwa d) dzielnice 2 Samorząd terytorialny funkcjonuje według określonych zasad Przyporządkuj ich nazwy do opisów 21

Bardziej szczegółowo

Kalendarz Imprez Kulturalnych Powiatu Mławskiego w ramach projektu. Powiat Mławski Stolicą Kultury Mazowsza 2013

Kalendarz Imprez Kulturalnych Powiatu Mławskiego w ramach projektu. Powiat Mławski Stolicą Kultury Mazowsza 2013 Kalendarz Imprez Kulturalnych Powiatu Mławskiego w ramach projektu Powiat Mławski Stolicą Kultury Mazowsza 2013 Lp. Nazwa przedsięwzięcia Termin i miejsce Organizator Partnerzy 1. 2. 3. 4. 5. 6. Inauguracja

Bardziej szczegółowo

Fara Końskowolska www.konskowola.eu

Fara Końskowolska www.konskowola.eu Dwór Tęczyńskich w Końskowoli Informacja o tym, że występujący w źródłach zamek w Końskowoli (pierwsze wzmianki o nim pochodzą z końca XV wieku) przetrwał do naszych czasów w postaci pochodzącej z XVI

Bardziej szczegółowo

Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego 4,

Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego 4, Tomasz Rembalski Sprawozdanie z III Seminarium Genealogicznego "Nasze korzenie. Wokół poszukiwań genealogicznych rodzin pomorskich", Gdynia, 8 października 2011 r. Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego

Bardziej szczegółowo

RZEKI I JEZIORA NAJBLIŻSZEJ OKOLICY PRZYGOTOWANIE MAPY

RZEKI I JEZIORA NAJBLIŻSZEJ OKOLICY PRZYGOTOWANIE MAPY RZEKI I JEZIORA NAJBLIŻSZEJ OKOLICY PRZYGOTOWANIE MAPY Jakub Kędziora Zawidz Kościelny wrzesień 2010 1 1. Gmina Zawidz. Gmina Zawidz położona jest w północnej części województwa mazowieckiego w odległości

Bardziej szczegółowo

Tuż za torami dawnej Kolei Warszawsko Wiedeńskiej w parku miejskim znajduje się niewielki XIX wieczny pałacyk Willa Aleksandria, zwany również

Tuż za torami dawnej Kolei Warszawsko Wiedeńskiej w parku miejskim znajduje się niewielki XIX wieczny pałacyk Willa Aleksandria, zwany również O brance Sabedianie Tuż za torami dawnej Kolei Warszawsko Wiedeńskiej w parku miejskim znajduje się niewielki XIX wieczny pałacyk Willa Aleksandria, zwany również pałacykiem myśliwskim Sabediany (istnieją

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Prawo Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Marian Kallas Poziom studiów (I lub II stopnia): Jednolite magisterskie Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

Historia i społeczeństwo H istoria

Historia i społeczeństwo H istoria Historia i społeczeństwo H istoria wokół nas zeszyt ćwiczeń dla szkoły podstawowej Klasa6 Spis treści 3 Epoka odrodzenia 1. Uczeni i artyści odrodzenia 5 2. Krzysztof Kolumb odkrywcą Nowego Świata 9 3.

Bardziej szczegółowo

Modernizacja i przebudowa dróg w Gminach regionu płockiego szansą ich dynamicznego rozwoju

Modernizacja i przebudowa dróg w Gminach regionu płockiego szansą ich dynamicznego rozwoju Tytuł Projektu Modernizacja i przebudowa dróg w Gminach regionu płockiego szansą ich dynamicznego rozwoju Beneficjent Związek Gmin Regionu Płockiego Numer umowy UDA.RPMA.03.01.00-14-571/08-00 Okres realizacji

Bardziej szczegółowo

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Ustka Nr XV/162/2008 PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA ZIMOWISKA 2008 ROK RYS HISTORYCZNY Zimowiska to wieś w granicach sołectwa Grabno, połoŝona przy drodze krajowej

Bardziej szczegółowo

Tematyka i treści Działania Metody i ścieżki Osiągnięcia ucznia

Tematyka i treści Działania Metody i ścieżki Osiągnięcia ucznia RADOM WCZORAJ I DZIŚ TEMATYKA I TREŚCI PROGRAMU Tematyka i treści Działania Metody i ścieżki Osiągnięcia ucznia Ziemia Radomska na tle pozostałych regionów Polski co to jest region czym nasz region różni

Bardziej szczegółowo

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska Alwernia Moja Mała Ojczyzna Opracowała: Karolina Hojowska Nazywam się Karolina Hojowska, mam trzynaście lat i mieszkam w Alwerni. Tutaj też chodzę do Szkoły Podstawowej, jestem uczennicą klasy szóstej.

Bardziej szczegółowo

Początki organów na Lubelszczyźnie

Początki organów na Lubelszczyźnie 1 Początki organów na Lubelszczyźnie Przed 1805 r. Lubelszczyzna w administracji kościelnej należała do archidiecezji krakowskiej (zachodnia część - archidiakonat lubelski i zawichojski) i do diecezji

Bardziej szczegółowo

Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich II. Zamek Lubomirskich III IV. Rynek w Rozwadowie, kościół farny VI.

Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich II. Zamek Lubomirskich III IV. Rynek w Rozwadowie, kościół farny VI. Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich Park Charzewicki I. Wzdłuż obrzeża parku biegnie długa aleja. Drzewa jakiego gatunku rosną w większości po obu jej stronach? Zasugeruj jakim celom owa aleja mogła służyć?

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 23 września 2015 r. Poz. 4761 ROZPORZĄDZENIE NR 2/2015 POWIATOWEGO LEKARZA WETERYNARII W GLIWICACH w sprawie określenia obszaru zapowietrzonego chorobą

Bardziej szczegółowo

Plan Odnowy Miejscowości Przepałkowo i Borówki. na lata

Plan Odnowy Miejscowości Przepałkowo i Borówki. na lata Załącznik do uchwały Nr IV/19/11 Rady Gminy Sośno z dnia 27.01.2011 Plan Odnowy Miejscowości Przepałkowo i Borówki na lata 2011-2017 Przepałkowo 2011r. I. Charakterystyka wsi Przepałkowo Sołectwo Przepałkowo

Bardziej szczegółowo

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Koperta 2 Grupa A Podczas dzisiejszego szukania śladów przeszłości w starym mieście Kostrzyn, dla waszej grupy ciekawe będą

Bardziej szczegółowo

Malowanka Historia Zawiercia dla najmłodszych

Malowanka Historia Zawiercia dla najmłodszych Malowanka Historia Zawiercia dla najmłodszych Publikacja, którą trzymacie Państwo w dłoniach, została przygotowana przez Centrum Inicjatyw Lokalnych. Jest ona efektem naszej fascynacji historią Zawiercia.

Bardziej szczegółowo

Przemysł II koronował się na króla Polski po okresie rozbicia dzielnicowego w roku. Była to.. połowa wieku.

Przemysł II koronował się na króla Polski po okresie rozbicia dzielnicowego w roku. Była to.. połowa wieku. 1. Uzupełnij zdania. Wielkopolska sąsiaduje z następującymi regionami: 1. Pomorze 2... 3... 4... Największą rzeką Wielkopolski jest. Wielkopolska leży na terenie 3 krain geograficznych. Są to: 1. Pojezierze..

Bardziej szczegółowo

Wystawa fotografii współczesnej architektury poprzemysłowej Żyrardowa

Wystawa fotografii współczesnej architektury poprzemysłowej Żyrardowa Wystawa fotografii współczesnej architektury poprzemysłowej Żyrardowa Realizatorem projektu jest nieformalna grupa Projekt dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich - Mazowsze Lokalnie

Bardziej szczegółowo

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 4 grudnia 2013 r. Poz. 7116 ROZPORZĄDZENIE NR 4/2013 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ W GLIWICACH z dnia 2 grudnia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE 1764-1989 Autor: Wojciech Witkowski Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw nowożytnej Europy 1.1. Pojęcie administracji i biurokracji 1.2.

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Koła łowieckie na terenie gminy Radgoszcz

Koła łowieckie na terenie gminy Radgoszcz Koła łowieckie na terenie gminy Radgoszcz 1. 40 Koło łowieckie NADWIŚLAŃSKIE w Szczucinie Adres korespondencyjny: Ul. Zajezierze 5 33-230 Szczucin Czapla Antoni Prezes koła Mątwicki Mariusz Łowczy Łuszcz

Bardziej szczegółowo

Ziemie polskie w latach

Ziemie polskie w latach Ziemie polskie w latach1815-1830 1. Sprawa polska na kongresie wiedeńskim 1. Z części ziem Ks. Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie związane unią personalną z Rosją 2. Z Krakowa i okolicznych ziem

Bardziej szczegółowo

STATUT BIBLOTEKI PUBLICZNEJ GMINY ZARĘBY KOŚCIELNE. Rozdział 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT BIBLOTEKI PUBLICZNEJ GMINY ZARĘBY KOŚCIELNE. Rozdział 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT BIBLOTEKI PUBLICZNEJ GMINY ZARĘBY KOŚCIELNE Rozdział 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Biblioteka Publiczna Gminy Zaręby Kościelne, zwana dalej Biblioteką jest samorządową instytucją kultury. 2 Biblioteka

Bardziej szczegółowo

WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW

WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW BISKUPICE 1. PAŁAC w zespole pałacowo-parkowym 2. PARK o charakterze krajobrazowym w zespole pałacowo-parkowym 3. BRAMA WJAZDOWA Z FRAGMENTEM OGRODZENIA

Bardziej szczegółowo