Rehabilitacja interdyscyplinarna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rehabilitacja interdyscyplinarna"

Transkrypt

1 Rehabilitacja interdyscyplinarna Katedra Fizjoterapii Wydziału Nauk o Zdrowiu Rehabilitacja interdyscyplinarna pod redakcją Sławomira Jarząba, Andrzeja Pozowskiego, Małgorzaty Paprockiej Borowicz ISBN Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

2 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 1 Rehabilitacja interdyscyplinarna

3 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 2

4 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 3 Katedra Fizjoterapii Wydziału Nauk o Zdrowiu Rehabilitacja interdyscyplinarna pod redakcją Sławomira Jarząba, Andrzeja Pozowskiego, Małgorzaty Paprockiej Borowicz Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich we Wrocławiu Wrocław 2009

5 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 4 Opracowanie redakcyjne i korekta Helena Œnie yk, Anna Gemza Opracowanie typograficzne Joanna Jach ISBN Copyright by Akademia Medyczna im. Piastów Œl¹skich we Wroc³awiu, Wroc³aw 2009 Nak³ad 350 egz. Przygotowanie do druku: Pracownia Sk³adu Komputerowego TYPO-GRAF Druk i oprawa: Wroc³awska Drukarnia Naukowa PAN im. S. Kulczyñskiego Sp. z o.o.

6 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 5 Spis treści Przedmowa Monika Bartczyszyn, Wioletta Dziubek-Rogowska Kompleksowa rehabilitacja mowy i ocena jakoœci ycia u osoby po przebytym udarze mózgu usprawnianej metod¹ Dyna-lingua M.S. Jakub Brzyski Porównywanie efektów leczenia udaru mózgu z zakresu funkcji lokomocyjnych tradycyjn¹ metod¹ usprawniania i metod¹ PNF po 6 miesi¹cach od wyst¹pienia incydentu Ma³gorzata Bujar, Monika Guszkowska, Marzena Kubiak-Budziñska Poziom stanu lêku u pacjentów poddawanych operacjom kardiochirurgicznym Aleksandra Burba, El bieta Hawrylewicz, Magdalena Konczalska, Karolina Krzak Protezy koñczyn dolnych postêp technologiczny oraz zastosowanie w sporcie Marta Ceranowicz, Marta Gawryjo³ek Postêpowanie fizjoterapeutyczne u chorych po przebytym zawale miêœnia sercowego Aneta D¹bek, Marek Wielochowski, Janusz Domaniecki Poziom lêku skutecznym predykatorem pierwotnego objawu Raynauda Magdalena Dubis, Anita Pietruszewska, Iwona Demczyszak Rehabilitacja metod¹ NDT-Bobath dzieci z mózgowym pora eniem dzieciêcym Maciej Dutka Postêpowanie fizjoterapeutyczne w leczeniu zerwania i rekonstrukcji wiêzad³a krzy owego przedniego Magdalena Fronczek, Karolina Szulkowska, Krzysztof Buczy³ko, Jolanta Kujawa Czêstoœæ wspó³wystêpowania choroby zwyrodnieniowej i alergii Weronika Gallert, Amelia Samotyj, Anna J. Œwierzowicz Postêpowanie fizjoterapeutyczne u krytycznie chorych na oddziale intensywnej terapii Wojciech Garczyñski, Anna Lubkowska Hipotonia ortostatyczna u pacjentów geriatrycznych etiopatogeneza i rehabilitacja Micha³ Gu³a, S³awomir Jarz¹b, Jadwiga Kuciel-Lewandowska, Ma³gorzata Paprocka-Borowicz, Andrzej Pozowski Porównanie skutecznoœci wybranych metod elektroterapii w walce z bólem dolnego odcinka krêgos³upa na przyk³adzie pacjentów Uzdrowiska Œwieradów Zdrój Dominika Hawro, Iwona Demczyszak The Nordic Walking the New Form of Physical Activity Applied in Prevention and Rehabilitation Krzysztof Holeczko, Grzegorz Kwiotek Miometryczna ocena sztywnoœci miêœnia ramienno-promieniowego podczas utrzymywania si³y na poziomie 50% MVC

7 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 6 6 Spis treœci Micha³ Kaczyñski, Jerzy Heimrath Application and efficacy of TENS stimulation in pain relief therapy during labour Malwina Knuth, Grzegorz Tyszkowski Fizjoterapia w dystrofii miêœniowej typu Duchenne a ukasz Kokoszka, Kornel Lipiñski Zespó³ zaniedbywania jednostronnego charakterystyka kliniczna, diagnostyka i postêpowanie rehabilitacyjne Krzysztof Korbel Fizjoterapia w geriatrii i opiece paliatywnej jako dyscyplina medyczna i duchowa Marcin Kosowski Diagnozowanie i terapia zespo³ów bólowych odcinka lêdÿwiowego krêgos³upa wed³ug metody McKenzie Daria Kotecka, Marta Kwasek, Wojciech T. Laber The NDT Bobath Method in Rehabilitation of Infantile Cerebral Palsy Wiktor Kraczko, Urszula Niemiec Zastosowanie zabiegów fizjoterapeutycznych po urazach krêgos³upa w wybranych dyscyplinach sportowych Weronika Kusibab, anna Fiodorenko-Dumas, Wojciech Tomasz Laber Possibilities of physiotherapy in the treatment of ovarian cancer Kamila KuŸniar Stwardnienie rozsiane fizjoterapia oraz niekonwencjonalne metody leczenia stosowane przez chorych Inga Litvinova, Mariola Marczuk, Jaros³aw Milanowski Kompleksowa rehabilitacja poudarowa wed³ug zaleceñ Deklaracji Helsingborgskiej 2006 Europejskich Strategii Udarowych Anna Ma³olepsza, Maria Dziedziela, Pawe³ Diudiuk, Jan Dubniewicz, Tomasz Pietch Postêpowanie rehabilitacyjne u chorych na przewlek³¹ obturacyjn¹ chorobê p³uc Pawlos Mandzios, Andrzej Pluta- obacz, Marcin Socki Fizjoterapia w przepuklinie oponowo-rdzeniowej Marcin Moœcicki, Micha³ Stuce, Pawe³ Warê ak, Magdalena Wiœniewska Klawiterapia jako metoda rehabilitacji w stwardnieniu rozsianym Kajetan Niedba³a, Iwona Demczyszak Aktywnoœæ fizyczna wœród studentów regionu jeleniogórskiego w badaniach w³asnych Marta Obrzud, Beata Jankowska, Izabella Uchmanowicz, Ewa Molka Aspekt fizycznego i psychicznego deficytu pacjenta z reumatoidalnym zapaleniem stawów rola rehabilitacji i edukacji Irmina Pietrzak, Iwona Demczyszak Types, Treatment Methods and Prophylaxis of the Most Often Injuries During Ballroom Dance Ma³gorzata Sklarek, Magdalena Suliga, Marta Soko³owska Masa kobiet w ci¹ y

8 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 7 Spis treœci 7 Monika Sobolak, Iwona Demczyszak, Marta Kozio³ The Possibilities of Application of Selected Forms of Rehabilitation in Psychical Dysfunctions Monika Sobolak, Iwona Demczyszak, Justyna Wygaœ Przydatnoœæ elektrostymulacji w leczeniu dzieci z mózgowym pora eniem dzieciêcym Karolina Szulkowska, Magdalena Fronczek, Jolanta Kujawa Analiza czêstoœci wystêpowania wad postawy cia³a u dzieci g³uchych i g³uchoniemych w porównaniu z dzieæmi zdrowymi w aglomeracji ³ódzkiej badanie pilota owe Michalina Zembaty Wp³yw aktywnej rehabilitacji na funkcjonowanie osób po urazie rdzenia krêgowego Justyna y³ka, Izabela Rutkowska Motorycznoœæ niewidomych dzieci objêtych programem wczesnej interwencji

9 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 8

10 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 9 Na nic zda siê nasza wiedza teoretyczna, skoro nie potrafimy przekszta³ciæ jej w czyn. Miko³aj Gogol

11 maj-00.qxd 5/21/09 10:41 AM Page 10

12 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page 11 Monika Bartczyszyn, Wioletta Dziubek Rogowska Kompleksowa rehabilitacja mowy i ocena jakości życia u osoby po przebytym udarze mózgu usprawnianej metodą Dyna lingua M.S. Complex Rehabilitation of Speech and Evaluation of Life Quality of a Person After a Brain Stroke Improved with Dyna Lingua M.S. Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu al. Ignacego Jana Paderewskiego 35, Wrocław Streszczenie Holistyczne podejœcie do pacjenta jest podstaw¹ wspó³czesnej rehabilitacji. W przypadku udarów mózgu wielostronnoœæ dzia³añ terapeutycznych wynika z faktu zaburzenia wielu funkcji yciowych wymagaj¹cych jednoczesnego zastosowania wielu form terapii. Dzia³ania te maj¹ poprawiæ jakoœæ ycia pacjenta. Zaburzenie lub brak mowy w postaci afazji jest jednym z najczêœciej wystêpuj¹cych zaburzeñ neurologicznych wywieraj¹cych znacz¹cy wp³yw na funkcjonowanie cz³owieka w spo³eczeñstwie. Metoda Dyna-lingua M.S. jest uniwersaln¹ metod¹ logopedyczn¹ ³¹cz¹c¹ w sobie komponent psycholingwistyczny i psychomotoryczny. W pracy przedstawiono ocenê jakoœci ycia pacjentki (po udarze krwotocznym mózgu przebytym w 2005 r.) poddanej terapii logopedycznej metod¹ Dyna-lingua M.S.. Wyniki uzyskane z zastosowaniem kwestionariusza SF-36 pozwoli³y stwierdziæ, i terapia logopedyczna wp³ynê³a na znacz¹ poprawê jakoœci ycia pacjentki zarówno w sferze fizycznej, jak i emocjonalnej. S³owa kluczowe: udar, afazja, metoda Dyna-lingua M.S., SF-36. Abstract Holistic attitude to the patient is the basis of a contemporary rehabilitation. In brain stroke cases versatility of therapeutical works comes from the fact that patients suffer from many life disorders which require the use of variable therapy forms at one time. These actions should change patient s life and make it better. Dysfunctions or lack of speech coming from aphasia are one of the most common neurological disorders having impact on one s life in the society. Dyna-lingua M.S. method is an universal logopedic method integrating psycholinguistic and psychomotoric actions. This paper presents quality of life evaluation of a patient after brain stroke that happened in 2005, treated with the Dyna- -lingua M.S. method. The information gained in the questionnaire SF-36 sho-

13 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page M. Bartczyszyn, W. Dziubek-Rogowska wed that logopedic therapy had a positive impact on the patient in physical, as well as emotional sphere. Key words: stroke, aphasia, Dyna-lingua M.S. method, SF-36. Wstęp Rehabilitacja chorego po udarze mózgu jest d³ugotrwa³ym procesem powrotu do niezale noœci we w³asnym œrodowisku, dlatego tak istotne jest podjêcie odpowiednich dzia³añ ju od pierwszych dni zachorowania. Powy ej roku tempo poprawy jest coraz mniejsze. Mimo to nie nale y przerywaæ terapii, poniewa dziêki odpowiedniemu treningowi poprawa sprawnoœci ruchowej, behawioralnej i komunikacyjnej jest mo liwa przez ca³e ycie [1, 4]. Trudnoœci komunikacyjne s¹ dla pacjenta bardzo powa nym i bolesnym problemem. Osoby z tego typu zaburzeniami staj¹ siê czêsto bardziej bezradne, ni pacjenci z deficytami ruchowymi, którzy przy odpowiedniej organizacji ycia mog¹ uzyskaæ wzglêdn¹ niezale noœæ, a przede wszystkim nie trac¹ umys³owego i emocjonalnego kontaktu z otoczeniem. Trudnoœci w komunikacji wp³ywaj¹ jednoczeœnie na obni enie jakoœci ycia chorych oraz w istotny sposób tak e na przebieg terapii usprawniaj¹cej, dlatego wa ne jest ich w³aœciwe, wczesne rozpoznanie i leczenie [5]. Obecnie preferowany model kompleksowej rehabilitacji uwzglêdnia holistyczne podejœcie do pacjenta. W modelu tym jest miejsce na dzia³ania lekarskie, fizjoterapeutyczne, psychologiczne i logopedyczne, które wzajemnie siê uzupe³niaj¹ i wp³ywaj¹ na subiektywn¹ i obiektywn¹ ocenê jakoœci ycia ludzi po udarze mózgu. Reakcje pacjenta na chorobê i niepe³nosprawnoœæ s¹ bardzo zindywidualizowane, w zwi¹zku z czym programy rehabilitacji poudarowej musz¹ byæ dostosowane do indywidualnych potrzeb danej osoby. Uszkodzenia w lewej pó³kuli mózgu ³¹cz¹ siê ze znacznie wiêkszymi trudnoœciami porozumiewania siê i uczenia, ni uszkodzenia w prawej pó³kuli. Dodatkowo uszkodzenia lewej pó³kuli prowadz¹ do czêstszych reakcji depresyjnych, a nawet katastroficznych. Osoby z uszkodzeniem prawej pó³kuli ujawniaj¹ natomiast trudnoœci z umiejscowieniem w³asnej osoby w przestrzeni oraz spowolnienie w procesie uspo³eczniania [2, 3, 8]. Wielop³aszczyznowoœæ problemów zwi¹zanych z leczeniem i rehabilitacj¹ poudarow¹ wymusza ci¹g³e poszukiwania nowych metod, które bêd¹ wp³ywa³y na stan zdrowia pacjentów. Jedn¹ z takich propozycji mo e byæ logopedyczna metoda Dyna-lingua M.S., ³¹cz¹ca w sobie aspekt fizyczny i poznawczo-spo³eczny. Metoda w du ym stopniu korzysta z osi¹gniêæ fizjoterapii i ogólnie pojêtej rehabilitacji ruchowej. Cel pracy Celem pracy by³a ocena jakoœci ycia pacjentki po udarze mózgu poddanej kompleksowej rehabilitacji psychostymulacyjn¹ metod¹ kszta³towania i rozwoju mowy oraz myœlenia Dyna-lingua M.S. W pracy postawiono nastêpuj¹ce hipotezy: 1) terapia metod¹ Dyna-lingua M.S oraz dzia³ania fizjoterapeutyczne tworz¹ce kompleksow¹ rehabilitacjê pacjentki po udarze mózgu w znacznym stopniu wp³yn¹ na poprawê jakoœci ycia badanej; 2) fizjoterapia jest skuteczn¹ metod¹ wspomagaj¹c¹ terapiê logopedyczn¹.

14 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page 13 Rehabilitacja mowy i ocena jakoœci ycia u osoby po udarze mózgu 13 Materiał i metoda Opis przypadku Badaniom poddano 68-letni¹ kobietê po przebytym udarze krwotocznym. Pacjentka prowadzi³a aktywny tryb ycia, pali³a oko³o 5 papierosów tygodniowo. Nie mia³a adnych dolegliwoœci ze strony uk³adu kr¹ enia, nie leczy³a siê na powa ne schorzenia, nie przyjmowa³a adnych leków. W dniu r. straci- ³a przytomnoœæ i zosta³a przewieziona na Oddzia³ Neurochirurgii Wojskowego Szpitala Klinicznego we Wroc³awiu z powodu krwotoku podpajêczynówkowego z têtnicy ³¹cz¹cej przedniej. W chwili przyjêcia do szpitala by³ zachowany logiczny kontakt s³owny z cechami afazji amnestycznej, pacjentka by³a spowolnia³a psychoruchowo, nadal zg³asza³a dokuczliwy ból g³owy i karku. W wykonanym badaniu g³owy uwidoczniono têtniak na têtnicy œrodkowej mózgu (MCA) po stronie lewej pó³kuli. Pacjentkê operowano w trybie pilnym, wykonano kraniotomiê pterionaln¹ lewostronn¹ i zaklipsowano têtniaka na MCA. Podczas zabiegu wyst¹pi³ jednak znaczny obrzêk mózgu i pozostawiono odbarczenie kostno- -twardówkowe. Po zabiegu chora szybko odzyska³a przytomnoœæ, spe³nia³a polecenia, ale pojawi³ siê silny niedow³ad prawostronny. Kontrolne badanie tomografii komputerowej (TK) g³owy wykaza³o drobne ogniska zapalne w okolicy operowanej. Wdro ono leczenie przeciwobrzêkowe. Nastêpnego dnia stan chorej znacznie siê pogorszy³. Kolejne badanie TK g³owy wykaza³o poszerzenie siê ognisk krwotocznych. Chor¹ reoperowano i poszerzono kraniektomiê. Po zabiegu stan pacjentki poprawi³ siê, spe³nia³a proste polecenia, samodzielnie rusza³a lewymi koñczynami. W dniu r. chor¹ (ze stwierdzon¹ wówczas afazj¹ ruchow¹) wypisano na Oddzia³ Neurologii tamtejszego szpitala w celu dalszego leczenia. Badanie TK g³owy przeprowadzone r. wykaza³o stan po kraniotomii w lewej okolicy czo³owej, miejsce po zabiegu przykryte p³atem skórnym, pod którym uwidoczniono niewielkie zbiorniki gazu. W przebiegu lewej têtnicy œrodkowej mózgu by³ widoczny klips naczyniowy. W lewej okolicy czo³owo-skroniowo-ciemieniowej uwidoczni³o siê masywne ognisko krwotoczne ze stref¹ obrzêkow¹ o wymiarach ok. 7,3 3,9 cm, zwê aj¹ce œwiat³o lewej komory bocznej mózgu, wykraczaj¹ce poza obrys koœci sklepienia czaszki. Stwierdzono równie nieznaczne objawy treœci krwistej w bruzdach miêdzykrêgowych w prawej okolicy czo³owo-skroniowej oraz nieznaczny zanik korowy mózgu i mó d ku. Podczas pobytu na oddziale zastosowano leczenie zachowawcze oraz usprawniaj¹ce. Uzyskano poprawê stanu pacjentki. Chora nawi¹zywa³a kontakt s³owny, spe³nia³a proste polecenia, siedzia³a z opuszczonymi nogami ok min. Nastêpnie pacjentkê przekazano do Oddzia³u Rehabilitacji w Wo³owie, gdzie przebywa³a od do r. Kinezyterapia obejmowa³a æwiczenia bierne, czynno-bierne, ogólnousprawniaj¹ce, czynne w odci¹ eniu (dodatkowo z dawkowanym oporem) oraz æwiczenia manualne, oddechowe, równowa ne, pionizacjê i naukê chodu. Z puli zabiegów fizykoterapeutycznych zastosowano elektrostymulacjê pr¹dami interferencyjnymi, magnetostymulacjê, naœwietlanie promieniowaniem podczerwonym (lamp¹ typu sollux), biostymulacjê promieniowaniem laserowym oraz masa wirowy. Pobyt na tym oddziale doprowadzi³ do zupe³nego usamodzielnienia siê pacjentki. Utrzymywa³ siê jednak niedow³ad prawostronny i afazja motoryczna (pacjentka nie by³a objêta adn¹ terapi¹ ani diagnoz¹ logopedyczn¹) r. chora zosta³a skierowana do Szpitala Rehabilitacyjnego w migrodzie, gdzie przebywa³a do r. Stan pacjentki

15 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page M. Bartczyszyn, W. Dziubek-Rogowska by³ oceniany jako dobry, stabilny. Fizjoterapia obejmowa³a æwiczenia równowa - ne i koordynacyjne, doskonal¹ce chód, æwiczenia czynne (obejmuj¹ce 4 koñczyny) oraz æwiczenia manualne i æwiczenia miêœni mimicznych. Zastosowane zabiegi poprawi³y ogóln¹ sprawnoœæ ruchow¹ i wydolnoœæ fizyczn¹ pacjentki. W oœrodku przeprowadzono konsultacjê logopedyczn¹, która wykaza³a: zachowane nazywanie, wskazywanie, ci¹gi liczbowe (wsparte s³ownie na pocz¹tku); zaburzone rozpoznawanie liter, mowê spontaniczn¹ oraz zapominanie. Podczas opowiadania rozpoznawa³a szczegó³y, pojawi³y siê natomiast trudnoœci z uogólnianiem. Przeprowadzono æwiczenia mowne, mowy dialogowej, opowiadanie ilustracji oraz reedukacjê pisania poprzez odzwierciedlanie. Od r. do r. chora przebywa³a ponownie w Wojskowym Szpitalu Klinicznym we Wroc³awiu w Klinice Chirurgii Urazowej na Oddziale Neurochirurgii w celu uzupe³nienia pooperacyjnego ubytku koœci czaszki okolicy czo³owo-skoroniowo- -ciemieniowo lewej. Od tego czasu pacjentka by³a objêta kontrol¹ lekarza rodzinnego (bez prowadzenia dalszej, kompleksowej rehabilitacji). W paÿdzierniku 2007 r. badana trafi³a na terapiê logopedyczn¹ do Stowarzyszenia Twórców i Zwolenników Psychostymulacji we Wroc³awiu, gdzie uczêszcza do dnia dzisiejszego. Do oœrodka przyje d a raz w tygodniu na zajêcia z zakresu muzykoterapii i logopedii. Metoda Dyna lingua M.S. Twórcami metody, której pe³na nazwa brzmi: Psychostymulacyjna metoda kszta³towania i rozwoju mowy oraz myœlenia s¹ logopeda Ma³gorzata M³ynarska i psycholog Tomasz Smereka. Autorzy przeznaczyli tê metodê g³ównie dla dzieci autystycznych, upoœledzonych umys³owo, z zespo³em Downa, z uszkodzonym s³uchem, niedowidz¹cych, z uszkodzeniami oœrodkowego uk³adu nerwowego (o.u.n.). Z powodzeniem jednak jej elementy s¹ stosowane w pracy z afatykami i osobami j¹kaj¹cymi siê, co czyni tê metodê uniwersaln¹, niespecyficzn¹. Metoda to system sposobów oddzia³ywania, których nadrzêdnym celem jest zaktywizowanie psychiki cz³owieka (poddanego terapii) do uczenia siê, pokonywania przeszkód i zdobywania nowych kompetencji (tak e jêzykowych). Jej g³ównym zadaniem jest bazowanie na pozytywnym, asertywnym wzorcu motywacji ludzkiej, opartym na sympatii do w³asnej osoby i chêci podnoszenia jakoœci w³asnego ycia. G³ównym celem metody jest osi¹gniêcie spontanicznej aktywnoœci s³ownej (S.A.S) pacjenta. Zwiêkszenie S.A.S osi¹ga siê, podejmuj¹c cztery g³ówne dzia³ania [6, 7]. 1. Dzia³ania zmniejszaj¹ce ograniczenia z zakresu S.A.S. W zakresie tych technik w metodzie stosuje siê: relaks psychostymulacyjny; æwiczenia energetyzuj¹ce ka dy zestaw zawiera trzy grupy æwiczeñ: rozgrzewkê, æwiczenia ugruntowuj¹ce cia³o i æwiczenia koordynacyjne. Œwiadoma kontrola ruchu wi¹ e siê z pe³niejszym czuciem kinestetycznym i proprioceptywnym. Oœrodek mowy s¹siaduje z oœrodkiem ruchowym rêki, dlatego nale y oczekiwaæ udro nienia czucia miêœniowego narz¹dów mowy jako efektów æwiczeñ koordynacyjnych. Prowadzenie æwiczeñ asymetrycznie synchronicznych prowadzi do stopniowego doskonalenia siê programu ruchowego wbrew dzia³aj¹cemu zjawisku transferu negatywnego (zak³ócaj¹cego wp³yw czynnoœci prawej rêki na równoczesn¹ aktywnoœæ lewej). Mo -

16 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page 15 Rehabilitacja mowy i ocena jakoœci ycia u osoby po udarze mózgu 15 na przypuszczaæ, e t¹ drog¹ mózg uczy siê tworzenia coraz bardziej precyzyjnych i autonomicznych programów ruchowych) [6, 7]; æwiczenia oddechowo-g³osowe s¹ niezbêdne w terapii logopedycznej. Celem terapeutów jest przywrócenie naturalnego, niepoddanego œwiadomej kontroli oddechu. Kolejny etap obejmuje pracê nad wzmacnianiem reakcji cia³a utrwalaj¹cych wzorce oddechu brzuszno-dolno ebrowego [6, 7]; æwiczenia rozwibrowuj¹ce s¹ przeprowadzane na materacu lub specjalnie do tego stworzonym sto³ku bioenergetycznym (przypomina koz³a ciesielskiego). 2. Dzia³ania wspieraj¹ce motywacjê do mówienia polegaj¹ na tworzeniu atrakcyjnych i interesuj¹cych sytuacji terapeutycznych, zapewniaj¹cych bezpoœredni¹ stymulacjê s³own¹ i wywo³uj¹cych wyuczon¹ reakcjê werbaln¹ [6, 7]. 3. Dzia³ania u³atwiaj¹ce mówienie. Techniki ruchowe w znacznym stopniu u³atwiaj¹ mówienie ze wzglêdu na korelacjê ruchów r¹k z emisj¹ g³osu. U afatyków ruchy r¹k w znacznym stopniu aktywizuj¹ motoryczn¹ pamiêæ s³ów. Wykorzystuje siê tu ni ej wymienione techniki [6, 7]: rytmogesty s¹ to elementy rytmiczno-akcentacyjne, up³ynniaj¹ce i rytmizuj¹ce mowê. W praktyce sprowadza siê to do wykonywania obszernych, p³ynnych ruchów r¹k towarzysz¹cych mowie. P³ynnoœæ ruchu wp³ywa stymuluj¹co na mowê. W terapii stosuje siê osiem podstawowych rytmogestów, odpowiadaj¹cych poszczególnym samog³oskom: a, o, e, u, i, y, ê, ¹. Na spó³g³oski i grupy spó³g³oskowe obowi¹zuje jeden wspólny ruch. Z badañ przeprowadzonych przez twórców metody wynika, e stosowanie rytmogestów w znacznym stopniu wzmacnia procesy rozumienia oraz zapamiêtywania ca³ych wypowiedzi zdaniowych. Dodatkowo pacjenci szybciej wychwytuj¹ i zapamiêtuj¹ sens wypowiedzi i ich intencjê komunikacyjn¹. W czasie wymowy samog³osek rêce rozchodz¹ siê p³ynnie w ró nych kierunkach, a ³¹cz¹ siê na spó³g³oskach na wysokoœci klatki piersiowej. Sylaby akcentuje siê przez pochylenie cia³a, przykucniêcie lub mocny przytup. Kolejnym wa nym elementem jest przyporz¹dkowanie rytmogestów dÿwiêkom mowy [6, 7]; kreacje ruchowe stosuje siê je w wypowiedziach wielowyrazowych, g³ównie w zdaniach. Ka demu s³owu jest przyporz¹dkowany jeden rodzaj ruchu wa ne, aby ten sam ruch by³ wykonywany, ile jest sylab w kreowanym s³owie. W prostszych zdaniach oznajmuj¹cych stosuje siê sta³¹ kreacjê ruchow¹. Ma ona nastêpuj¹cy przebieg. Zdanie To jest sk³ada siê ze s³owa to, któremu odpowiada wskazanie palcem wskazuj¹cym danego przedmiotu, obiektu oraz s³owa jest, któremu towarzyszy gest z³o enia d³oni z lekkim klaœniêciem. Kreacje ruchowe maj¹ wp³yw na pamiêæ werbaln¹. Wykonywanie skodyfikowanych lub wymyœlonych na t¹ okazjê ruchów (kreacji ruchowych) wywo³uje stan podwy szonej koncentracji (kontrola ruchu), tworz¹c jednoczeœnie skojarzenia s³uchowo-ruchowe i artykulacyjno-ruchowe. W wykonywaniu kreacji ruchowych bardzo wa ny jest aspekt prozodyczny zdania po³¹czony z nieco wiêksz¹ amplitud¹ ruchu przypadaj¹c¹ na przedostatni¹ sylabê ka dego s³owa, w celu zaznaczenia akcentu wyrazowego [6, 7];

17 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page M. Bartczyszyn, W. Dziubek-Rogowska techniki autoekspresyjne wyró nia siê tu wszelkie formy ekspresji pozawerbalnej, szczególnie mimikê i gestykulacjê. Takie zabiegi u³atwiaj¹ rozpoznawanie i w³aœciwe kojarzenie s³yszanych lub widzianych wypowiedzi s³ownych. Bardzo istotnym aspektem dla psychostymulacji s¹ sygna³y emocjonalnego zaanga owania w przekazywanie mowy (ze strony nadawcy) [6, 7]; æwiczenia artykulacyjne swoiste dla tej metody. Do ich realizacji u ywa siê ekspandera artykulacyjnego oraz graficznych i manualnych schematów artykulacyjnych. 4. Dzia³ania rozwijaj¹ce strukturê jêzyka, wœród których wyró nia siê techniki pracy nad rozwojem struktur zdaniowych oraz form komunikacji jêzykowej [6, 7]. Druga, integralna czêœæ metody psychostymulacyjnej jest poœwiêcona teorii myœlenia. Ukierunkowana jest na rozwój struktur procesu myœlenia i poprawê jego skutecznoœci. W tej czêœci metody szczególn¹ uwagê zwraca siê na jej aspekt psychologiczny. Wszelkie dzia³ania d¹ ¹ do rozwoju zachowañ komunikacyjnych [6]. Metoda badawcza Do pomiaru oceny jakoœci ycia badanej (samooceny stanu zdrowia) zastosowano kwestionariusz stanu zdrowia SF-36. Pacjentka zosta³a poddana badaniu dwukrotnie. Pierwsze badanie przeprowadzono w paÿdzierniku 2007 r., kiedy chora rozpoczê³a terapiê logopedyczn¹ metod¹ Dyna-lingua M.S.. Kolejna ocena zosta³a przeprowadzona w czerwcu 2008 r., po 8 miesi¹cach terapii i ok. 3 latach od udaru mózgu. Kwestionariusz SF-36 jest powszechnie stosowanym w œwiecie narzêdziem oceny jakoœci ycia w badaniach przekrojowych i ocenie skutków prowadzonych oddzia³ywañ. SF-36 jest kwestionariuszem uniwersalnym dla wszystkich stanów klinicznych. Stan zdrowia jest oceniany z uwzglêdnieniem komponentów fizycznych i psychicznych [9]. Kwestionariusz sk³ada siê z 36 pytañ opisuj¹cych poszczególne 8 sfer zdrowia: sprawnoœæ fizyczn¹ (PF), ograniczenie z powodu zdrowia fizycznego czynnoœci codziennych oraz wykonywanych w pracy (RP), ból (BP), ogólny stan zdrowia (GH), ywotnoœæ (VT), funkcjonowanie socjalne (SF), ograniczenie z powodu problemów emocjonalnych czynnoœci codziennych oraz wykonywanych w pracy (RE) [9]. Odpowiedzi na poszczególne pytania by³y oceniane w 100-punktowej skali (maksimum 100 punktów, minimum 0 punktów). Poszczególne komponenty oceny jakoœci ycia to suma punktów uzyskanych w odpowiedziach na pytania tworz¹ce dany komponent, podzielona przez liczbê pytañ, które tworz¹ dany komponent samooceny. Im wy sza liczba punktów, tym lepsza jakoœæ ycia badanego. Suma 4 kategorii (1, 2,4, 8) odpowiada ocenie zdrowia w sferze fizycznej, a pozosta³e 4 kategorie (3, 5, 6, 7) sferze mentalnej [9, 10]. Wyniki Wyniki pierwszego badania przeprowadzonego w paÿdzierniku 2007 r. z u yciem kwestionariusza SF-36 obrazuje wykres przedstawiony na ryc. 1. Analiza powy szego wykresu wykaza³a, e chora dostrzega³a najwiêksze trudnoœci w yciu i wykonywaniu czynnoœci dnia codziennego z powodów emocjonalnych (RE), które w tym czasie najbardziej jej doskwiera³y. Najwiêkszy poziom sa-

18 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page 17 Rehabilitacja mowy i ocena jakoœci ycia u osoby po udarze mózgu 17 mooceny wyst¹pi³ w sferze wykonywania czynnoœci codziennych mo liwych dziêki dobremu zdrowiu fizycznemu (RP) oraz w sferze stanu psychicznego (MH). Ocenê sfery fizycznej (PCS), która wynios³a 37,7 i sfery emocjonalnej (MCS) 40,9 przedstawiono na ryc. 2. Stwierdza siê nieznaczn¹ przewagê na korzyœæ oceny sfery mentalnej. Wyniki badania przeprowadzonego po 8 miesi¹cach terapii (czerwiec 2008) zosta³y przedstawione na ryc. 3. Ryc. 1. Wyniki poszczególnych 8 sfer jakoœci ycia w 2007 r. Ryc. 2. Sumaryczna ocena sfery fizycznej (PCS) i emocjonalnej (MCS) w 2007 r. Ryc. 3. Wyniki poszczególnych 8 sfer zdrowia w 2008 r.

19 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page M. Bartczyszyn, W. Dziubek-Rogowska Z przeprowadzonego badania wynika, e chora najlepiej (100 pkt.) ocenia³a sferê ograniczeñ wykonywania czynnoœci z powodów fizycznych (RP) i emocjonalnych (RE). Najmniejszy poziom samooceny (62,5 pkt.) dotyczy³ funkcjonowania socjalnego (SF). W przypadku sfery fizycznej (PCS) i psychicznej (MCS) wyniki przedstawiono na ryc. 4. Analiza porównawcza wyników dwóch przeprowadzonych badañ wykaza³a znacznie lepsz¹ ocenê jakoœci ycia w ka dej z badanych sfer poddanych ocenie w 2008 r. Najwiêksza poprawa (a o 66,7 pkt.) dotyczy³a sfery ograniczeñ wykonywanych czynnoœci z powodu problemów emocjonalnych (RE). Najmniejsz¹ zmianê (15 pkt.) odnotowano w sferze dotycz¹cej odczuwania zmêczenia, wyczerpania, uczucia pe³ni ycia i energii (VT). W adnej z kategorii nie wyst¹pi³o pogorszenie. W badaniu z 2008 r. stwierdzono poprawê zdrowia zarówno w sferze fizycznej (o 8,6 pkt.), jak i psychicznej (o 12,8 pkt.). Zale noœci w poszczególnych sferach obrazuj¹ poni sze wykresy na ryc. 5 i 6. Wnioski Analiza wyników badañ przeprowadzonych u osoby po udarze mózgu poddanej kompleksowej rehabilitacji obejmuj¹cej fizjoterapiê i terapiê logopedycz- Ryc. 4. Sumaryczna ocena sfery fizycznej (PCS) i emocjonalnej (MCS) w 2008 r. Ryc. 5. Zestawienie wyników 8 sfer ycia z 2007 i 2008 r.

20 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page 19 Rehabilitacja mowy i ocena jakoœci ycia u osoby po udarze mózgu 19 Ryc. 6. Zestawienie wyników sfery fizycznej (PCS) i psychicznej (MCS) z 2007 i 2008 r. n¹ metod¹ Dyna-lingua M.S pozwala stwierdziæ, e: terapia mowy metod¹ Dyna-lingua M.S przynios³a znacz¹ poprawê jakoœci ycia pacjentki; kompleksowa rehabilitacja poprawi³a ogóln¹ jakoœæ ycia badanej; fizjoterapia jest skuteczn¹ metod¹ wspieraj¹c¹ terapiê mowy metod¹ Dyna-lingua M.S. Odpowiednio wczeœnie podjêta rehabilitacja ruchowa pozwala na szybszy powrót sprawnoœci fizycznej w tym funkcji koñczyn górnych, których udzia³ w znacznym stopniu wp³ywa na przebieg terapii mowy. Literatura [1] Cz³onkowska A. i wsp.: Udar mózgu. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloñskiego, Kraków [2] Garirison S. J.: Podstawy rehabilitacji i medycyny fizykalnej. PZWL, Warszawa [3] Grossman J.: Fizjoterapia XXI wieku. Olsztyñska Szko³a Wy sza im. Józefa Rusiñskiego, Olsztyn [4] Kozebski W., Liberski P.: Neurologia. PZWL, Warszawa [5] Kraus S.: Pocz¹tek d³ugiej drogi. Pacjent po udarze mózgu a priorytety nowoczesnej opieki, pielêgnacji, rehabilitacji w kontekœcie aktywizowania psychosocjalnego. Wspólne Tematy 7 8, 55 62, [6] M³ynarska M., Smereka T.: Psychostymulacyjna metoda kszta³towania i rozwoju mowy oraz myœlenia. WSiP, Warszawa [7] M³ynarska M., Smereka T.: Afazja i autyzm. Zaburzenia mowy oraz myœlenia. Materia³y z II Miêdzynarodowej Konferencji Logopedycznej we Wroc³awiu, Wroc³aw 2007, [8] Reichmann W.: W poszukiwaniu sensu ycia i zdrowia. Viktor E. Frank i jego logoterapia. Wspólne Tematy, 5, 3 10, [9] Ware J. E., Sherbourne C.D.: The MOS 36-item short form health survey (SF-36). I. Conceptual framework and item selection. Med. Care 30 (6), , [10] Ware J. E.: Short Form-36 Health Survey (SF-36). Spine 25 (24), SS , 2000.

21 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page 20

22 Maj-01.qxd 5/21/09 10:53 AM Page 21 Jakub Brzyski Porównywanie rezultatów leczenia udaru mózgu z zakresu funkcji lokomocyjnych tradycyjną metodą usprawniania i metodą PNF po 6 miesiącach od wystąpienia incydentu* Effects of Post Stroke Rehab Process in Traditional and PNF Method After 6 Months Fallowing Stroke Incident Zakład Rehabilitacji, Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu, Akademia Medyczna we Wrocławiu Streszczenie Cel pracy. Przedstawienie problematyki udaru i porównanie dwóch modeli usprawniania: metody tradycyjnej i PNF oraz ich skutecznoœci w powrocie pacjentów do pe³nienia ról w yciu osobistym, spo³ecznym i zawodowym. Materia³ i metody. Badaniem objêto 30 osób (12 kobiet i 18 mê czyzn) podzielonych na dwie grupy po 15 osób. Œrednia wieku wynosi³a 53 lata. I grupa by³a prowadzona wg tradycyjnego modelu usprawniania, II grupa wg koncepcji PNF. Do oceny wyników wykorzystano Index Barthel, skalê wg Lovett, skalê Ashworth i skalê zadowolenia 1 10, objaw Trendelenburga, Walking Time Test, Up and Go Test. Wyniki. Przed terapi¹ u wszystkich pacjentów czas testu Walking Time wynosi³ powy ej 15 s. Po terapii w grupie I tylko 1 osoba, a w grupie II 7 uzyska³o czas poni ej 15 s. Na pocz¹tku rehabilitacji czas testu Up and Go wynosi³ u wszystkich grup powy ej 19 s. Po terapii w grupie I jedna, a w grupie II 9 osób uzyska³o czas poni ej 19 s. Liczba punktów w skali Barthel by³a porównywalna na pocz¹tku terapii, lecz po jej zakoñczeniu by³a zdecydowanie wiêksza w grupie II. Zadowolenie z terapii na pocz¹tku by³o na tym samym poziomie, a po jej zakoñczeniu przewa a³o w grupie II. Wnioski. Pacjenci rehabilitowani metod¹ PNF uzyskiwali lepsze rezultaty w ka dej z badanych czynnoœci. Zasadne zatem jest wprowadzanie metody PNF od najwczeœniejszych dni usprawniania pacjentów po udarze mózgu. W niektórych przypadkach stosowanie metody tradycyjnej jest jednak niezbêdne. S³owa kluczowe: usprawnianie po udarze, PNF, lokomocja. * Materia³y zawarte w publikacji pochodz¹ z pracy magisterskiej autora Jakuba Brzyskiego wykonanej na kierunku Fizjoterapia Wydzia³u Nauk o Zdrowiu Akademii Medycznej we Wroc³awiu w 2008 r. pod kierunkiem dr n. med. Ma³gorzaty Paprockiej-Borowicz.

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Medycyny Fizykalnej i Rehabilitacji Katedra Fizjoterapii Wydział Nauk o Zdrowiu Akademia Medyczna im.

Studenckie Koło Naukowe Medycyny Fizykalnej i Rehabilitacji Katedra Fizjoterapii Wydział Nauk o Zdrowiu Akademia Medyczna im. P O D S U M O W A N I E Studenckie Koło Naukowe Medycyny Fizykalnej i Rehabilitacji Katedra Fizjoterapii Wydział Nauk o Zdrowiu Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich Wrocław 2009 W dniach 29.05-31.05.2009

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku KARTA PRZEDMIOTU (SYLABUS) W CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-17. Zakład Fizykalnych Metod Terapeutycznych

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku KARTA PRZEDMIOTU (SYLABUS) W CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-17. Zakład Fizykalnych Metod Terapeutycznych Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku KARTA PRZEDMIOTU (SYLABUS) W CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-17 Katedra Fizjoterapii/ Jednostka Organizacyjna: Zakład Fizykalnych Metod Terapeutycznych Kierunek:

Bardziej szczegółowo

Praca na materacu. podczas pracy na materacu nale y zmieniaç p aszczyzn podparcia, zadania, punkty podparcia.

Praca na materacu. podczas pracy na materacu nale y zmieniaç p aszczyzn podparcia, zadania, punkty podparcia. Praca na materacu Terapia w pozycjach niskich w okresie terapii zaawansowanej, tj. gdy pacjent osiàgnie ju etap samodzielnego siedzenia, mo e zwi kszyç mo liwo- Êci pacjenta. Daje szans nauczenia pacjenta

Bardziej szczegółowo

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Agnieszka Kwiatkowska II rok USM Proces starzenia Spadek beztłuszczowej masy ciała, wzrost procentowej zawartości tkanki tłuszczowej, Spadek siły mięśniowej,

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Emisja głosu Rocznik studiów 2012/13 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

Evaluation of upper limb function in women after mastectomy with secondary lymphedema

Evaluation of upper limb function in women after mastectomy with secondary lymphedema IV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Aniologicznego Bydgoszcz, 21-22 maj 2014 r. Ocena sprawności funkcjonalnej kończyny górnej u kobiet z wtórnym obrzękiem

Bardziej szczegółowo

Pracownia Fizjoterapii w Żarach

Pracownia Fizjoterapii w Żarach Pracownia Fizjoterapii w Żarach 105 SzWzP SP ZOZ Pracownia Fizjoterapii / Żary Budynek nr 4 Podparter tel. 68 470 78 98 Rejestracja pon-pt 7:00-15:00 tel. 68 470 78 98 Godziny przyjęć poniedziałek 8:00-18:00

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy.

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy. Oddział Neurologii oraz Oddział Udarowy Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy. W skład Oddziału Udarowego

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 201/2015 Kierunek studiów: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS w cyklu kształcenia 2014-2017

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS w cyklu kształcenia 2014-2017 Jednostka Organizacyjna: Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS w cyklu kształcenia 014-017 Katedra Fizjoterapii Zakład Fizykalnych Metod Terapeutycznych Kierunek: Rodzaj studiów i profil:

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo INSTYTUT OCHRONY ZDROWIA. Studia pierwszego stopnia stacjonarne. Pielęgniarstwo Rehabilitacja i pielęgnowanie niepełnosprawnych

Pielęgniarstwo INSTYTUT OCHRONY ZDROWIA. Studia pierwszego stopnia stacjonarne. Pielęgniarstwo Rehabilitacja i pielęgnowanie niepełnosprawnych INSTYTUT OCHRONY ZDROWIA Nazwa programu (kierunku) Pielęgniarstwo Poziom i forma studiów Studia pierwszego stopnia stacjonarne Specjalność: Nazwa przedmiotu: Rodzaj przedmiotu: Liczba godzin w semestrze:

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji Ida Kurcz Psychologia języka i komunikacji Spis treœci PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO............................... 9 ROZDZIA I. PSYCHOLOGIA JÊZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTÊPNE..................

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Co każdy rodzic powinien wiedzieć o rozwoju mowy swojego dziecka?

Co każdy rodzic powinien wiedzieć o rozwoju mowy swojego dziecka? Co każdy rodzic powinien wiedzieć o rozwoju mowy swojego dziecka? Rodzice są pierwszymi i najważniejszymi nauczycielami mowy swojego dziecka Mowa jest podstawowym środkiem komunikacji i ma szczególne znaczenia

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r.

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r. Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 27 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności realizuje zadania z zakresu administracji rządowej

Bardziej szczegółowo

Uszkodzenia i urazy kręgosłupa bez porażeń

Uszkodzenia i urazy kręgosłupa bez porażeń Uszkodzenia i urazy kręgosłupa bez porażeń Najczęstsze odcinki Uraz zależy od Towarzyszące urazom - Szyjny - przejście Th L - Piersiowy - Lędźwiowy - siły - kierunku siły - miejsca działania - uszkodzenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej zamawiaj cego: www.medyk.gizycko.pl. I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJ CEGO: Inny: samorz dowa jednostka organizacyjna.

Adres strony internetowej zamawiaj cego: www.medyk.gizycko.pl. I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJ CEGO: Inny: samorz dowa jednostka organizacyjna. Gi ycko: Us ugi edukacyjne na przeprowadzenie zaj specjalistycznych z kompleksowej rehabilitacji stawów ko czyn i kr gos upa oraz zaj dodatkowych z masa u tensegracyjnego dla uczniów kierunku technik masa

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

... (oznaczenie jednostki przeprowadzaj¹cej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. dzieñ miesi¹c rok

... (oznaczenie jednostki przeprowadzaj¹cej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. dzieñ miesi¹c rok ... (oznaczenie jednostki przeprowadzaj¹cej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania dzieñ miesi¹c rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imiê i nazwisko Data urodzenia Dzieñ Miesi¹c Rok P³eæ

Bardziej szczegółowo

KARTA KWALIFIKACYJNA NA ZAJĘCIA HIPOTERAPII

KARTA KWALIFIKACYJNA NA ZAJĘCIA HIPOTERAPII Strona1 Prowadzący: Katarzyna Gomułka, mgr fizjoterapii, hipoterapeuta, oligofrenopedagog KARTA KWALIFIKACYJNA NA ZAJĘCIA HIPOTERAPII Imię i nazwisko dziecka... Imiona i nazwiska rodziców... Data urodzenia...waga...wzrost...

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 204/205 Kierunek studiów: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji...

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... 21 Prokreacja, zdrowie reprodukcyjne, zdrowie prokreacyjne...

Bardziej szczegółowo

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu CEL KSZTAŁCENIA Kurs Sanitariusz szpitalny przeznaczony jest dla osób, chcących podnieść swoje kwalifikacje

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015 Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu PIELĘGNOWANIE NIEPEŁNOSPRAWNYCH Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca

Bardziej szczegółowo

Rzeszów, dnia października 2012 r.

Rzeszów, dnia października 2012 r. Rzeszów, dnia października 2012 r. Pan Artur Bożek Przewodniczący Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim LRZ-4101-06-03/2012 P/12/105 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

terapeutycznych w ramach projektu systemowego Szansa na rozwój realizowanego przez Miejski Ośrodek

terapeutycznych w ramach projektu systemowego Szansa na rozwój realizowanego przez Miejski Ośrodek 1 z 5 2012-08-01 14:24 Ogłoszenie powiązane: Ogłoszenie nr 163056-2010 z dnia 2010-06-10 r. Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia - Darłowo Zadanie I- terapia społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych z

Bardziej szczegółowo

METODY I FORMY AKTYWIZACJI OSÓB NIEPE NOSPRAWNYCH INTELEKTUALNIE W WARSZTATACH TERAPII ZAJÊCIOWEJ

METODY I FORMY AKTYWIZACJI OSÓB NIEPE NOSPRAWNYCH INTELEKTUALNIE W WARSZTATACH TERAPII ZAJÊCIOWEJ Patrycja Zygmunt Marta Wiœniewska* METODY I FORMY AKTYWIZACJI OSÓB NIEPE NOSPRAWNYCH INTELEKTUALNIE W WARSZTATACH TERAPII ZAJÊCIOWEJ Upoœledzenie umys³owe spowodowane jest pewnymi ograniczeniami i funkcjonalnymi

Bardziej szczegółowo

BADANIE Z ZAKRESU ZDROWIA SEKSUALNEGO I OGÓLNEGO SAMOPOCZUCIA Raport z badaƒ (Better Sex Survey Report in EME 2010)

BADANIE Z ZAKRESU ZDROWIA SEKSUALNEGO I OGÓLNEGO SAMOPOCZUCIA Raport z badaƒ (Better Sex Survey Report in EME 2010) BADANIE Z ZAKRESU ZDROWIA SEKSUALNEGO I OGÓLNEGO SAMOPOCZUCIA Raport z badaƒ (Better Sex Survey Report in EME 2010) prof. dr hab. med. Zbigniew Lew-Starowicz Streszczenie Z badania 608 kobiet i m czyzn

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI DLA KLASY V (z elementami minikoszykówki)

SCENARIUSZ LEKCJI DLA KLASY V (z elementami minikoszykówki) SCENARIUSZ LEKCJI DLA KLASY V (z elementami minikoszykówki) Zadanie główne (temat lekcji): BAWIMY SIĘ PIŁKĄ NA WSZELKIE SPOSOBY Zadania szczegółowe: Sprawność motoryczna Uczeń: - rozwinie zwinność poprzez

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03.

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03. Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej mgr Marzena Kruk Katedra Polityki Społecznej i Etyki Politycznej Katolicki Uniwersytet Lubelski

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 202/20 Kierunek studiów: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE. z dnia 23 marca 2016 r.

UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE. z dnia 23 marca 2016 r. Rada Miejska w Choszcznie ul.wolności 24 73-200 CHOSZCZNO tel. 095 765 27 31 UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA Specjalność: EDUKACJA I REHABILITACJA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ SYLWETKA ABSOLWENTA potrafi podejmować

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

Anatomiczne i chirurgiczne podstawy leczenia patologii kręgsłupa i rdzenia kręgowego u dorosłych i dzieci

Anatomiczne i chirurgiczne podstawy leczenia patologii kręgsłupa i rdzenia kręgowego u dorosłych i dzieci II Ogólnopolska Studencka Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Anatomiczne i chirurgiczne podstawy leczenia patologii kręgsłupa i rdzenia kręgowego u dorosłych i dzieci Sobota 9.00 Otwarcie konferencji, powitanie

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2015/2016

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2015/2016 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2015/2016 Kierunek studiów: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/201 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Czym jest głos? 11. 2. Jak powstaje głos? 29. 3. W jaki sposób przygotować się do pracy nad głosem? 77

Spis treści. 1. Czym jest głos? 11. 2. Jak powstaje głos? 29. 3. W jaki sposób przygotować się do pracy nad głosem? 77 Spis treści Dla kogo przeznaczona jest ta książka? 5 Wstęp jak korzystać z poradnika? 7 1. Czym jest głos? 11 Głos jako mieszanka tonów i szumów 12 Głos jako fala 15 Głos jako jedna z funkcji krtani 17

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ FIZJOTERAPII NEURO OGICZ K M i l l J l EDWAI TSGHiitCO TERAPEUTYCZNE W FIZJOTERAPII NEUROLOGICZNEJ SUZANNE TBNIC MARTIN MARY KESSLER Redakcja wydania I polskiego Edward Sauiicz E L S E V IE R URBAN&PARTNER

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA WYKŁADÓW Z PRZEDMIOTU WYCHOWANIE FIZYZCNE SPECJALNE (I rok II stopnia, sem. I, studia dzienne 2010/2011) (10 godzin)

TEMATYKA WYKŁADÓW Z PRZEDMIOTU WYCHOWANIE FIZYZCNE SPECJALNE (I rok II stopnia, sem. I, studia dzienne 2010/2011) (10 godzin) TEMATYKA WYKŁADÓW Z PRZEDMIOTU WYCHOWANIE FIZYZCNE SPECJALNE (I rok II stopnia, sem. I, studia dzienne 2010/2011) (10 godzin) 1. WYCHOWANIE FIZYCZNE SPECJALNE JAKO PRZEDMIOT KSZTAŁECENIA PRZYSZŁYCH NAUCZYCIELI

Bardziej szczegółowo

Oferta Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogiczna w Kętrzynie

Oferta Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogiczna w Kętrzynie Oferta Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogiczna w Kętrzynie dla placówek oświatowych z terenu działania Poradni rok szkolny 2015/2016 Kętrzyn, IX. 2015r. Niniejsza oferta zawiera propozycje działań,

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

W N I O S E K. w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej. Proszę o dofinansowanie (nazwa urządzenia)... Kwota wnioskowana dofinansowania...

W N I O S E K. w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej. Proszę o dofinansowanie (nazwa urządzenia)... Kwota wnioskowana dofinansowania... .../.../... numer kolejny wniosku powiat rok złożenia wniosku... data wpływu kompletnego wniosku (dzień, miesiąc, rok) W N I O S E K o p r z y z n a n i e d o f i n a n s o w a n i a z e ś r o d k ó w

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: KLINICZNE PODSTAWY FIZJOTERAPII

Przedmiot: KLINICZNE PODSTAWY FIZJOTERAPII Przedmiot: KLINICZNE PODSTAWY FIZJOTERAPII I. Informacje ogólne Jednostka organizacyjna Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Język wykładowy Rodzaj przedmiotu kształcenia (obowiązkowy/fakultatywny) Poziom (np.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR...

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR... WZÓR - UMOWA NR... Załącznik nr 4 zawarta w dniu we Wrocławiu pomiędzy: Wrocławskim Zespołem Żłobków z siedzibą we Wrocławiu przy ul. Fabrycznej 15, 53-609 Wrocław, NIP 894 30 25 414, REGON 021545051,

Bardziej szczegółowo

Harmonogram V edycji Szkoły dla Pacjentów

Harmonogram V edycji Szkoły dla Pacjentów Harmonogram V edycji Szkoły dla Pacjentów Zapraszamy na piątą edycję Szkoły dla pacjentów onkologicznych i ich rodzin. Zajęcia rozpoczynamy 19 marca 2013 r. o godz. 15.00 Terminy spotkań wtorki i czwartki

Bardziej szczegółowo

II. APARATY I ORTEZY KONCZYNY DOLNEJ

II. APARATY I ORTEZY KONCZYNY DOLNEJ 1. Aparat korekcyjny palucha koœlawego, orteza palucha koœlawego Stosowany jako zaopatrzenie nocne, koryguje koœlawe ustawienie palucha, zapobiega powstawaniu deformacji w obrêbie stawu œródstopno- paliczkowego

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Fizjoterapia Studia I stopnia Niestacjonarne

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Fizjoterapia Studia I stopnia Niestacjonarne SYLABUS Nazwa przedmiotu Masaż leczniczy Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA do egzaminu dyplomowego na kierunku fizjoterapia w WyŜszej Szkole Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej

ZAGADNIENIA do egzaminu dyplomowego na kierunku fizjoterapia w WyŜszej Szkole Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej ZAGADNIENIA do egzaminu dyplomowego na kierunku fizjoterapia w WyŜszej Szkole Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej 1. Miejsce fizjoterapii w rehabilitacji medycznej 2. Związek rehabilitacji z

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje:

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: orzeczenia o niepełnosprawności dla osób, które nie ukończyły 16 roku życia, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla osób, które ukończyły

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WOJEWODA MAZOWIECKI WPS-V.431.3.2015 Warszawa 19.05.2015r. Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych Kamila Mroczek Plan prezentacji 1. Definicje: stary, starzenie się, zdrowie 2. Naturalny proces starzenia a inne czynniki wpływające na stan zdrowia 3. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III I TREŚCI NAUCZANIA KLASA I SZKOŁY PODSTAWOWEJ Język obcy nowożytny. Wspomaganie dzieci w porozumiewaniu się z osobami,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale"

Ćwiczenie: Ruch harmoniczny i fale Ćwiczenie: "Ruch harmoniczny i fale" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego.

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu Wrocław, 31-07-2014 r. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. Zamówienie jest planowane do realizacji z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI STOWARZYSZENIA SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ POMOC OSOBOM NIEPEŁNOSPRAWNYM - DUET OKRES SPRAWOZDAWCZY: OD 01 STYCZNIA

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI STOWARZYSZENIA SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ POMOC OSOBOM NIEPEŁNOSPRAWNYM - DUET OKRES SPRAWOZDAWCZY: OD 01 STYCZNIA Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 maja 2001r. w sprawie ramowego zakresu sprawozdania z działalności fundacji (Dz. U.2001 Nr 50, poz. 529) SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI STOWARZYSZENIA

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

KORZYSTAŁEM(AM) Z DOFINANSOWANIA DO UCZESTNICTWA W TURNUSIE REHABILITACYJNYM ZE ŚRODKÓW PFRON** Tak (podać rok)... Nie

KORZYSTAŁEM(AM) Z DOFINANSOWANIA DO UCZESTNICTWA W TURNUSIE REHABILITACYJNYM ZE ŚRODKÓW PFRON** Tak (podać rok)... Nie Wniosek o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym (wypełnia osoba niepełnosprawna lub w przypadku osoby niepełnoletniej

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015. Forma studiów: Stacjonarne Kod kierunku: 12.

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015. Forma studiów: Stacjonarne Kod kierunku: 12. Państwowa Wyższa Szko la Zawodowa w Nowym Sa czu Karta przedmiotu Instytut Kultury Fizycznej obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 01/01 Kierunek studiów: Fizjoterapia Profil:

Bardziej szczegółowo

WYROK. Zespołu Arbitrów z dnia 22 czerwca 2005 r. Arbitrzy: Krzysztof Błachut. Elżbieta Zasadzińska. Protokolant Katarzyna Kawulska

WYROK. Zespołu Arbitrów z dnia 22 czerwca 2005 r. Arbitrzy: Krzysztof Błachut. Elżbieta Zasadzińska. Protokolant Katarzyna Kawulska Sygn. akt UZP/ZO/0-1432/05 WYROK Zespołu Arbitrów z dnia 22 czerwca 2005 r. Zespół Arbitrów w składzie: Przewodniczący Zespołu Arbitrów Urszula Borowska - Zaręba Arbitrzy: Krzysztof Błachut Elżbieta Zasadzińska

Bardziej szczegółowo

Temat: Funkcje. Własności ogólne. A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1

Temat: Funkcje. Własności ogólne. A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1 Temat: Funkcje. Własności ogólne A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1 Kody kolorów: pojęcie zwraca uwagę * materiał nieobowiązkowy A n n a R a

Bardziej szczegółowo

Implant ślimakowy wszczepiany jest w ślimak ucha wewnętrznego (przeczytaj artykuł Budowa ucha

Implant ślimakowy wszczepiany jest w ślimak ucha wewnętrznego (przeczytaj artykuł Budowa ucha Co to jest implant ślimakowy Implant ślimakowy to bardzo nowoczesne, uznane, bezpieczne i szeroko stosowane urządzenie, które pozwala dzieciom z bardzo głębokimi ubytkami słuchu odbierać (słyszeć) dźwięki.

Bardziej szczegółowo

Kolorowe przytulanki

Kolorowe przytulanki Innowacja pedagogiczna. Kolorowe przytulanki Autorki : mgr Małgorzata Drozdek mgr Wioletta Szypowska Założenia ogólne: Każdy rodzaj kontaktu ze sztuką rozwija i kształtuje osobowość człowieka. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.14.2014 Łódź, dnia 01 lipca 2014 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

OKRĘGOWI RZECZNICY ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ I NACZELNY RZECZNIK ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ

OKRĘGOWI RZECZNICY ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ I NACZELNY RZECZNIK ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ OKRĘGOWI RZECZNICY ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ I NACZELNY RZECZNIK ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ OIL Pozostało z r.2010 RUCH SPRAW 2011r. Wpływ Prowadzono Zakończono Pozostało ogółem odmowa umorz. wnioski

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie miejsca stomii Badanie kliniczne

Wyznaczenie miejsca stomii Badanie kliniczne Cel: Wyznaczenie miejsca stomii Badanie kliniczne sprawdzenie, czy wyznaczenie przyszłego miejsca stomii, warunkuje jej dobre, widoczne dla pacjenta położenie, sprawdzenie, czy można uniknąć powikłań okołostomijnych

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO Nr ćwiczenia: 101 Prowadzący: Data 21.10.2009 Sprawozdanie z laboratorium Imię i nazwisko: Wydział: Joanna Skotarczyk Informatyki i Zarządzania Semestr: III Grupa: I5.1 Nr lab.: 1 Przygotowanie: Wykonanie:

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo