Treny Jana Kochanowskiego w angielskich przekładach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Treny Jana Kochanowskiego w angielskich przekładach"

Transkrypt

1 Weronika Szwebs Treny Jana Kochanowskiego w angielskich przekładach I Dla polskiego czytelnika stwierdzenie o wybitnym talencie Jana Kochanowskiego i nieocenionym wpływie jego twórczości na rodzimą tradycję literacką ma posmak truizmu. Jednak właśnie dzięki swojej oczywistości pozwala ono postawić pytania poniekąd elementarne dla samego zagadnienia przekładu Trenów. Jaki jest status arcydzieł polskiej literatury dawnej w tzw. kanonie literatury europejskiej? Jakie miejsce powinien w nim zająć wybitny cykl Kochanowskiego? Jakie strategie translatorskie przyjmują tłumacze, którzy odpowiedzieli sobie na te pytania? We wstępie do wydania Trenów w tłumaczeniu Michała Mikosia Zygmunt Kubiak pisze o Kochanowskim: We see him ( ) among the major literary figures of Renaissance Europe 1, po czym kreśli analogię między polskim poetą i Szekspirem. Jakkolwiek trafna by ona nie była, trudno oprzeć się wrażeniu, że nawet bardzo dobry przekład Trenów, opatrzony przekonującym wstępem, nie zrewolucjonizuje poglądów anglojęzycznego czytelnika na kwestię tzw. klasyki literatury europejskiego kręgu kulturowego. Tadeusz Pióro pisząc o recepcji literatury polskiej za granicą stwierdza: Najważniejszą [przeszkodą- W. Sz. ] wydaje się status literatury polskiej na zachodzie, związany nierozerwalnie ze statusem naszego języka, znanego zaledwie garstce entuzjastów. W języku niezbyt przydatnym ani w życiu codziennym, ani w obcowaniu z wielkimi dziełami piśmiennictwa europejskiego, powstają utwory literackie, które zazwyczaj uchodzą za ciekawostki. W percepcji nie znających języka polskiego literaturoznawców, Treny Kochanowskiego są niczym innym, jak ciekawostką. ( ) nie podchodzą oni do Trenów jako opoki, na której powstał język liryki polskiej, lecz jak do dobrej poezji z egzotycznego obszaru językowego. 2 1 Z. Kubiak [w:] Wstęp do J. Kochanowski, Treny. Laments, przeł. M. J. Mikoś, Lublin T. Pióro, Recepcja literatury polskiej za granicą uwagi tłumacza i wydawcy, dostęp:

2 Trudno się spodziewać, by podstawową ambicją i celem tłumaczy Trenów było przełamywanie uświęconych wiekami tradycji wyobrażeń i projektowanie nowej historii literatury europejskiej. Można natomiast oczekiwać, że każdy tłumacz świadomy kunsztu poetyckiego, jaki reprezentował Kochanowski, doceniający jego głębokie zakorzenienie w tradycji renesansu oraz zdający sobie sprawę z oryginalności Trenów, będzie próbował znaleźć własną strategię translatorską, która, jego zdaniem, pozwoli przemówić twórczości polskiego poety głębokim i przekonującym głosem również na gruncie literatury obcej. Celem niniejszej pracy jest porównanie przekładów Trenów dokonanych przez Dorotheę Prall Radin 3, Michała Mikosia 4, Stanisława Barańczaka i Seamusa Heaney a 5, oraz Adama Czerniawskiego 6. Poszczególne rozdziały pokazują, jak tłumacze radzą sobie ze szczególnie wyrazistymi strukturalnymi i stylistycznymi cechami Trenów, oraz oświetlają niektóre konsekwencje podjętych przez nich decyzji. II Renesansowe arcydzieło 1. Problem archaizacji Renesansowy rodowód Trenów stawia tłumacza przed koniecznością poradzenia sobie z dwoma podstawowymi problemami - poczuciem obcości, jakie wywołuje w czytelniku język dzieła napisanego przed ponad 400-u laty, oraz zagadnieniem wierności ogólnie rozumianemu stylowi epoki. Czesław Miłosz stwierdza, że Sama możliwość, by dzieła literackie napisane dawno temu wywołały w nas rezonans, jest zawsze bardzo nikła. Najczęściej bowiem nie potrafimy pokonać dystansu czasowego dzielącego nas od jakiegoś utworu ( ). 7 Przyczyny problemu, 3 J. Kochanowski, Laments, trans. D. Prall, dostęp: J. Kochanowski, Treny. Laments, przeł. M. J. Mikoś, Lublin J. Kochanowski, Laments, trans. S. Heaney, S. Barańczak, London J. Kochanowski, Treny- Laments, trans. A. Czerniawski, dostęp: Cz. Miłosz, Treny w przekładzie Barańczaka i Heaney a, przeł. A. Szostkiewicz, dostęp:

3 jaki współczesny czytelnik może mieć z lekturą literatury dawnej, są dość oczywiste. Ewolucja języka i mentalności sprawiła, że dzieło pochodzące sprzed kilkuset lat zdaje się stawiać opór przez swoją niezrozumiałość, bądź po prostu wydaje się dogłębnie archaiczne, zniechęcając do zagłębiania się w jego globalne sensy. Wśród czterech analizowanych przeze mnie tłumaczeń Trenów tylko w jednym, wydanym w 1920 roku przekładzie autorstwa Dorothei Prall, została zastosowana pełna archaizacja. Tłumaczka posłużyła się wzorem języka wczesnego nowoangielskiego: My dear delight, my Ursula, and where Art thou departed, to what land, what sphere? High o er the heavens wert thou borne, to stand One little cherub midst the cherub band? Or dost thou laugh in Paradise, or now Upon the Islands of the Blessed art thou? Można się domyślać, że celem archaizacji zastosowanej przez autorkę przekładu było przypisanie twórczości Kochanowskiego konkretnej epoce, a tym samym ukierunkowanie czytelniczego odbioru na obcowanie z dziełem literatury dawnej. Fazę rozwoju języka angielskiego określaną mianem języka wczesnego nowoangielskiego datuje się na lata i choć w rzeczywistości trudno porównać stan XVI-wiecznej polszczyzny i angielszczyzny, to wydaje się, że z punktu widzenia anglojęzycznego odbiorcy Kochanowski został umiejscowiony w odpowiednim dla siebie kontekście. W przekładzie przeważają archaizmy fleksyjne, niewiele w nim natomiast archaizmów leksykalnych i semantycznych, zatem odbiorca choć trochę zaznajomiony z dawną literaturą angielską nie powinien napotkać większych problemów w rozumieniu tekstu. Mimo to pojawiły się opinie, kwestionujące celowość zastosowanego przez Prall zabiegu. Czesław Miłosz stwierdza, że przekład ten zawiera świetne fragmenty, ale wskutek archaizacji języka czujemy się przeniesieni w czasy elżbietańskie. 8 Nadanie tekstowi aury dawności bywa zatem pojmowane raczej jako wada, o czym świadczy również poetyka kolejnych przekładów, których autorzy nie decydują się na zastosowanie archaizacji. Wydaje się, że autorzy kolejnych trzech tłumaczeń szukają miejsca dla Trenów nie tyle między arcydziełami renesansowej poezji angielskiej, ile w odbiorze współczesnego 8 Ibidem. 3

4 czytelnika. Postawie takiej patronować może opinia Donalda Davie go wyrażona we wstępie do wydania Trenów w przekładzie Adama Czerniawskiego: translation becomes an art, and a work of imagination and learning, only when the translator undertakes to bridge the gap, not just between linguistic cultures but also over centuries, between historical periods. 9 Zwrot ku współczesnej angielszczyźnie, widoczny w tłumaczeniach Trenów dokonanych po przekładzie Dorothei Prall, czyni je łatwiej przyswajalnymi dla współczesnego odbiorcy. Wybór takiej strategii zwiększa możliwość bezpośredniego oddziaływania zawartej w tekstach poetyckiej siły oraz ich emocjonalnego i intelektualnego ładunku. Decyzja o archaizacji języka przekładu ma swoje uzasadnienie w poczuciu lojalności wobec dzieła i chęci wywołania u czytelnika tekstu tłumaczonego odczuć analogicznych do tych, które stają się udziałem czytelnika oryginału. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż odczucie archaiczności tekstu nie jest efektem zabiegów autora, lecz skutkiem ewolucji języka, oraz że projektuje ono często niepożądaną postawę odbiorcy wobec dzieła, można stwierdzić, że tłumacz posługujący się w swoim przekładzie angielszczyzną współczesną nie dopuszcza się zdrady wobec oryginału, lecz przeciwnie - stara się objawić czytelnikowi aktualność i ponadczasowość zawartych w nim treści. 2 Budowa wiersza- przyczyny i konsekwencje Renesansowa proweniencja Trenów pociąga za sobą jednak również obecność cech językowej organizacji tekstu, które, w przeciwieństwie do archaizacji, są zarówno wyznacznikiem literackiej tradycji, jak i skutkiem świadomych działań poety. Mowa tu o konsekwentnym stosowaniu wiersza sylabicznego i szczególnej dbałości o regularność i dokładność rymów: Budowa wiersza w Trenach świadczy o znakomitym opanowaniu przez poetę techniki artystycznej organizacji wypowiedzi. ( ) Potrafi wydobyć rozmaitość stylistyczną i siłę wyrazu nie tylko w zróżnicowanej rytmice utworów 9 Cyt za: S. Clancy, Treny. The Laments of Kochanowski, dostęp:

5 stroficznych, lecz także w pozornie dość jednolitej i monotonnej budowie wiersza stychicznego. 10 Doskonałe opanowanie materii językowej uzasadnia autorytet, jakim przez wieki ojciec polskiej poezji cieszył się wśród ludzi pióra. Świadczy ono o niezwykłym talencie autora Trenów, objawia jego zakorzenienie w zasadach klasycznej poetyki renesansowej, a przy tym stanowi automatycznie narzucającą się w odbiorze cechę stylu Kochanowskiego. W przypadku cyklu Trenów takie rygorystyczne podporządkowanie utworów poetyckim regułom jest czynnikiem wpływającym na semantykę całego dzieła, ponieważ współtworzy portret podmiotu mówiącego - człowieka, który nawet zmagając się z poważnym światopoglądowym kryzysem, pozostaje poetą uczonym, motywowanym przez swoje humanistyczne wykształcenie. Tę ważną znaczeniową funkcję obecnej w Trenach językowej dyscypliny dostrzegł Stanisław Barańczak: The dramatic power of Laments lies not in its rebellion alone; rather, it is born from the clash of the rebellion and the rule, the latter still a factor commanding enough to have to be reckoned with. ( ) What we hear is far from an uncontrollable howl of pain ( ). The world presented in Laments is out of joint, but the human being who faces that world still remembers its previous order and yearns for its return. 11 Wydaje się zatem oczywiste, że w przypadku Trenów artystyczna organizacja utworów jest niezwykle istotna i w pewnym sensie niezbywalna. Tłumacz pragnący przedstawić anglojęzycznemu czytelnikowi utwory Jana Kochanowskiego powinien zadbać o to, by warstwa formalna tłumaczenia dawała niejakie wyobrażenie o cechach utworów tego właśnie poety. Nie wszyscy autorzy analizowanych przeze mnie tłumaczeń Trenów podjęli równy wysiłek w kwestii zachowania w swoich przekładach regularnego metrum. Dorothea Prall oraz tandem Barańczak-Heaney zastosowali wzór pentametru jambicznego, który brzmi naturalnie i często pojawia się w angielskiej poezji. Należy zaznaczyć, że w języku angielskim regularność wiersza sylabicznego jest zdecydowanie mniej uchwytna dla ucha niż w polszczyźnie, stąd zapewne decyzja tłumaczy o wykorzystaniu wiersza sylabotonicznego. 10 J. Pelc [w:] Wstęp do J. Kochanowski, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław 1978, Seria BN I nr 1, s S. Barańczak, [w:] J. Kochanowski, Laments, trans. S. Heaney, S. Barańczak, London 1995, s

6 Wymienione tłumaczenia na ogół bardzo sprawnie operują zastosowanym metrum, a pojawianie się w nich wersów z hiperkataleksą i sporadyczne zastępowanie jambów innymi stopami nie odbiega od anglojęzycznej praktyki poetyckiej. Godna pochwały jest też dbałość tłumaczy o zachowanie rymów. Sporadyczne braki dokładnego rymu autorzy przekładów łagodzą przez rymy niedokładne i aliteracje: (Prall) Ungodly Death hath ta en to his estate, Leaving me on a sudden desolate (Barańczak&Heaney) And sprouts out of the ground, a single stalk, A slender, leafless, twigless, living stick Treny w wersji Mikosia nie zachowują ścisłej regularności rytmicznej. W przekładzie dominuje dziesięciozgłoskowiec, choć dość często pojawiają się wersy jedenasto- i dwunastosylabowe. Tłumaczeniu Mikosia brak swobody i płynności charakterystycznej zwłaszcza dla przekładu Barańczaka i Heaney a. Widoczne jest dążenie tłumacza do zachowania rymów parzystych, jednak w wielu przypadkach są to rymy niedokładne. Stosunkowo często, podobnie jak w przekładzie Dorothei Prall, występują rymy gramatyczne, które obniżają artystyczną wartość tekstów: (Prall) ( )To watch thee shake the fruit unripe and clinging While fear and grief her parents hearts were wringing Cool muslin and the ribbon snoods are bootless, The gilded girdles fruitless Ah, dost thou rob me, Grief, my safeguards spurning, Of both my darling and my trust in learning? (Mikoś) An iron sleep has gripped her, hard, wakeless. 6

7 Her patterned summer dress And ribbons, and golden belts are useless, Mother s gifts now fruitless. Now all is hushed, emptiness is reigning, No merriment, no one bursts out laughing, From every side we are gripped by desolation, And the heart looks in vain for its consolation. Zdecydowanie inną strategię translatorską niż poprzednicy obrał autor najpóźniejszego z tłumaczeń, Adam Czerniawski. W jednej z recenzji czytamy: Structurally, Czerniawski s poems are composed of short lines, generally more concise than Kochanowski s verses, with no discernible meter and only occasional rhyme, usually no more than one or two rhyming lines per poem. 12 Jeśli przyjmiemy, że w języku angielskim naturalnym odpowiednikiem polskiego trzynastozgłoskowca jest wers dziesięciosylabowy, to długość wersów Czerniawskiego rzeczywiście znacznie odbiega od miary zastosowanej przez Kochanowskiego. Liczba sylab w wersach waha się od 4 do 14. Należy zauważyć, że nie są to odstępstwa sporadyczne - dla przykładu, w Trenie II tylko trzy wersy liczą 10 sylab, a w Trenie III nie występuje żaden wers dziesięciozgłoskowy. W przekładzie Czerniawskiego szczególnie zastanawia zjawisko wydłużania bądź skracania całych utworów. Wśród piętnastu Trenów o budowie stychicznej tylko w trzy - VI, XIV i XVI, liczą tyle samo wersów co utwory oryginalne. W pozostałych przypadkach teksty zostają skrócone o 1, 2, lub 3 wersy, bądź wydłużone o 1, 2, 3, lub 4 wersy. Analizowane przeze mnie tłumaczenia są efektem przyjęcia przez tłumaczy dwóch skrajnie różnych strategii. Przekłady Prall, Mikosia oraz Barańczaka i Heaney a w mniejszym lub większym stopniu dążą do zachowania cech strukturalnych, jakie nadał swoim tekstom Kochanowski. Wersja Czerniawskiego zaś jest pod względem formalnym znacznie bardziej rozluźniona niż oryginał. Przyczyny takiej decyzji tłumacza można się domyślać w pragnieniu wierności wobec literalnych sensów oryginału i chęci uniknięcia pustosłowia. Jeden z recenzentów, powołując się na przedmowę do tłumaczenia Czerniawskiego, stwierdza: Czerniawski strives to convey the Treny s accessibility and directness, as well as their pathos ( ) He has aimed at rendering meanings faithfully in an 12 S. Clancy, op. cit. 7

8 uncluttered modern idiom without padding, in the process loosening somewhat the strict metrical patterns of the original 13 Wydaje się wszakże, że na skutek decyzji tłumacza accessibility and directness Trenów stają się jednak zbyt duże jak na warunki oryginału. Z drugiej strony chęć zachowania formalnego kształtu polskich tekstów nie daje gwarancji uzyskania udanego efektu poetyckiego. Peter France, autor książki The Oxford guide to literature in English translation nazywa tłumaczenie Dorothei Prall a polished poetical academic exercise, a przekład Mikosia określa jako another academic exercise, which however lacks the stylistic consistency and technical accomplishment of the Radin version ( ). 14 Autor stwierdza również, że pragnienie osiągnięcia wersyfikacyjnej zgodności z oryginałem zmusiło Barańczaka i Heaney a do odejścia od literalnej wierności: To achieve this goal translators have been constrained to pad and to import phrases and images that Kochanowski did not and would not have employed. 15 Abstrahując od słuszności postawionego tłumaczom zarzutu 16 należy zauważyć, że Czerniawski, choć wolny od ograniczeń, jakie nakłada na tłumacza chęć zachowania metrum i rymu, również odchodzi niejednokrotnie od literalnych sensów oryginału lub używa określeń, które brzmią w języku angielskim nienaturalnie: Many passages are rendered awkwardly in English or inaccurately when compared to the Polish. Other lines fail to convey vital meanings of certain words or phrases ( ). As regards semantic accuracy, there are instances where Czerniawski seems not to have chosen the best word possible and other instances where the same word is repeated in Polish, yet rendered differently in English Ibidem. 14 P. France, The Oxford guide to literature in English translation, ki&source=bl&ots=thiqqg7xst&sig=9sq4wahogo1tugxau4nxfdr_jms&hl=pl&ei=fklytkvzgisfoljxylal&sa=x &oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0ccgq6aewaw#v=onepage&q&f=false, dostęp: , s Ibidem. 16 Warto przytoczyć w tym miejscu stwierdzenie samego Seamusa Heaney a: Czy starałem się zachować melodię języka? O tak, była ważniejsza dla mnie niż semantyka, ściśle zachowałem rymy i metrum, cyt. za: E. Rajewska, Stanisław Barańczak- poeta i tłumacz, Poznań 2007, s S. Clancy, op. cit. 8

9 Nasuwa się wniosek, że niezależnie od obranej strategii tłumacze musieli ponieść pewien koszt i na różnych poziomach oddalić się od tego, co znajdujemy w oryginalnej wersji Trenów. Próba zachowania metrum i rymu jest niewątpliwie godna pochwały, ponieważ ma na celu objawienie anglojęzycznemu czytelnikowi utworów Jana Kochanowskiego, renesansowego poety uczonego, który przejawiał szczególną dbałość o formalny kształt utworów i czynił z niego element współtworzący semantykę dzieła. Niemniej może się zdarzyć, że tłumacz nie będzie w stanie sprostać tak ambitnym wymaganiom i stworzy tekst artystycznie nietrafiony, bądź przynajmniej niedorównujący oryginałowi. Rezygnacja z zachowania regularności wiersza w pewnym sensie chroni przed tym niebezpieczeństwem, ale już na starcie pozbawia tekst niektórych walorów świadomie nadanych mu przez twórcę. III Pragnienie dialogu Całe Treny są wielką serią apostrof. Poeta na przemian zwraca się to do cienia zmarłego dziecka, to do Boga, to do niepobożnej śmierci, to do lutni, to do mądrości, to do złej Persefony, to do murarzy cmentarnych, to do wymownego Arpina, to do Czasu, pożądnej ojca niepamięci. 18 Chociaż w Trenach toczy się szereg rozmów i polemik całkowicie konkretnych i możliwych do przeprowadzenia, wszystkie one jednak są naznaczone przenikającą poemat wolą przeprowadzenia dialogu niemożliwego, dialogu w kwestiach bez odpowiedzi i z tymi, którzy na ogół nie rozmawiają z ludźmi: ze zmarłą, z Bogiem, ze Śmiercią, z Losem. 19 Przytoczone opinie badaczy potwierdzają, jak ważnym elementem stylu Trenów jest ich swoiste zdialogizowanie, oraz jak poważnie wpływa ono na wymowę dzieła. Nagromadzenie apostrof, pytań retorycznych, obecność licznych eksklamacji oraz występowanie upersonifikowanych pojęć abstrakcyjnych i przedmiotów pomaga tworzyć emocjonalne i intelektualne napięcie. Wymienione środki artystyczne z całą pewnością 18 W. Borowy, cyt. za: J. Kochanowski, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław 1978, Seria BN I nr 1, s K. Ziemba, Poezja ostatecznych konsekwencji [w:] Jan Kochanowski. Interpretacje, pod red. J. Błońskiego, Kraków 1989, s

10 stanowią jedną z dominant stylistycznych cyklu, dlatego warto sprawdzić, czy i jak zostały one oddane w tekstach angielskich. Kształt każdego z przekładów świadczy o tym, że tłumacze na ogół dostrzegali wagę problemu i starali się zachować apostroficzny charakter utworów. Szczególną wrażliwość na ten właśnie walor Trenów wykazała Dorothea Prall, która w kilku miejscach wprowadziła nawet do tekstu dodatkowe apostrofy: To weep o er thy deaf grave, dear maiden mine. And wail the harshness of grim Proserpine Płakać nad głuchym grobem mej wdzięcznej dziewczyny I skarżyć się na srogość ciężkiej Prozerpiny. For, Ursula, thou hadst but tasted time And art departed long before thy prime. Tak li moja Orszula, jeszcze żyć na świecie Nie umiawszy, musiała w ranym umrzeć lecie? W przypadku pozostałych tłumaczeń pojawiają się jednak fragmenty, w których tłumacze rezygnują z zastosowanych przez Kochanowskiego zabiegów i jak się zdaje, czynią to z pewną szkodą dla tekstu. Za przykład może posłużyć tłumaczenie Trenu VII dokonane przez Barańczaka i Heaney a, jak również wersja Czerniawskiego: Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory Mojej namilszej cory! Po co me smutne oczy za sobą ciągniecie, Żalu mi przydajecie? Już ona członeczków swych wami nie odzieje Nie masz, nie masz nadzieje! 20 (Barańczak&Heaney) Pathetic garments that my girl once wore But cannot anymore! The sight of them still haunts me everywhere The sight of them still haunts me everywhere And feeds my great despair. They miss her body s warmth; and so do I: All I can do is cry. (Czerniawski) 20 Wszystkie fragmenty Trenów w niniejszej pracy wg J. Kochanowski, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław 1978, Seria BN I nr 1. 10

11 Pitiful garments, lamentable dresses Of my beloved child- Why do you draw my sad eyes To heap grief on grief? Never will they clothe Her tiny limbs, there is no hope. Sytuacja liryczna zawarta w Trenie VII wydaje się szczególnie wzruszająca właśnie z uwagi na fakt, iż podmiot zwraca się bezpośrednio do ubrań swojej zmarłej córeczki. Rezygnacja z apostrofy w przekładzie sprawia, że fragment traci swoją wyrazistość i jednocześnie przestaje się wpisywać w przenikający cały cykl motyw rozmowy. Pisząc o emocjonalnych walorach apostrof warto zwrócić uwagę na szczególnie często pojawiające się w Trenach zdrobnienia, których obecność pokazuje uczucie podmiotu względem zmarłego dziecka. Oddanie tej cechy stylu musiało być dla tłumaczy pewnym wyzwaniem, ponieważ język angielski dysponuje niewielkimi możliwościami w sferze tworzenia deminutiwów. Mimo to w większości przypadków zostają one zachowane. By oddać koloryt emocjonalny utworów autorzy przekładów zastępują oryginalne określenia przymiotnikami bądź rzeczownikami komunikującymi młodość lub delikatność: Jako oliwka mała pod wysokim sadem Idzie z ziemie ku górze macierzyńskim szladem Jeszcze ani gałązek, ani listków rodząc, Sama tylko dopiro szczupłym prątkiem wschodząc ( ) (Prall) Just as a little olive offshoot grows Beneath its orchard elders shady rows, No budding leaf as yet, no branching limb, Only a rod uprising, virgin slim ( ) (Mikoś) Just as on olive shoot neath a tall tree Grows up from the ground in its mother s lead, Though not yet bearing any leaf or limb, Still rising up a slender sapling ( ) (Barańczak&Heaney) Just as on olive seedling, when it tries To grow up like the big trees towards the skies And sprouts out of the ground, a single stalk, A slender, leafless, twigless, living stick ( ) (Czerniawski) As when a young olive plant Among tall trees- lacking twigs And leaves, being but a tender shoot, Climbs in her mother s path ( ) 11

12 Dzięki takiej praktyce w większości przypadków nacechowanie emocjonalne utworów zostaje ocalone, a dobór wyrazów służących za angielskie odpowiedniki polskich zdrobnień często dowodzi dbałości tłumaczy o tworzenie konsekwentnego obrazowania poetyckiego. IV Umiar humanisty Mimo licznych wybuchów rozpaczy, oznak czułości i całego emocjonalnego napięcia Treny Kochanowskiego cechują się uporządkowaniem i umiarem charakterystycznym dla renesansowej poetyki. Jak pisze Czesław Miłosz: Kochanowski jest wspaniałym poetą złotego środka, poetą trzeźwości i równowagi, ogromnie różniącym się od swych następców w wieku XVII, z ich barokowymi dziwactwami, kwiecistym stylem i gorliwym katolicyzmem. 21 Niech to stwierdzenie stanie się punktem wyjścia dla porównania tłumaczeń i wskazania miejsc, w których styl przekładu bądź odbiega od umiaru i prostoty oryginału, bądź projektuje skojarzenia zasadniczo niezgodne z jego wymową. Pierwszy z wymienionych zarzutów należy poczynić względem tłumaczenia Dorothei Prall. W jej wersji Trenów wielokrotnie pojawiają się sformułowania emfatyczne i sentymentalne, których brak zarówno w oryginale, jak i w pozostałych przekładach: Gather ye here within my house today And help me mourn my sweet, whom in her May Ungodly Death hath ta en to his estate ( ) Wszytki a wszytki za raz w dom się mój noście, A mnie płakać mej wdzięcznej dziewki pomożcie, Z którą mię niepobożna śmierć rozdzieliła For had God granted to her ample days I might have walked with her down flowered ways A ona, by był Bóg chciał, dłuższym wiekiem [swoim Siła pociech przymnożyć mogła oczom moim. Sad trinkets of my little daughter, dresses That touched her like caresses ( ) Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory Mojej namilszej cory! 21 Cz. Miłosz, op. cit. 12

13 Where er thou art, ah! pity, comfort me ( ) Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości, Ah, dost thou rob me, Grief, my safeguards spurning, Of both my darling and my trust in learning? Żałości! co mi czynisz? Owa już oboje Mam stracić: i pociechę, i baczenie swoje? Zarówno sformułowanie o kwiecistych ścieżkach, jak i fragment przyrównujący ubrania do pieszczot uwydatniają walory zmysłowe opisywanej rzeczywistości i wprowadzają pewną czułostkowość, co zasadniczo odbiega od stylu poezji myśli 22 Kochanowskiego. Dodatkowe westchnienia sprawiają, że monolog podmiotu staje się nadmiernie rzewny. Należy jednak oddać tłumaczce sprawiedliwość. Fakt, iż nietrafione stylistycznie wyrazy znajdują się w klauzuli wersu, a wspomniane westchnienia przypadają na nieakcentowaną sylabę jambu, świadczy o tym, że w przytoczonych fragmentach modyfikacja stylu Kochanowskiego była ceną, jaką autorka przekładu zapłaciła za zachowanie rymu i metrum. W analizowanej przeze mnie serii przekładów da się zauważyć jeszcze jeden moment, w którym wskutek decyzji tłumacza podmiot liryczny Trenów zaczął przemawiać głosem zgoła do niego niepodobnym. Tren X jest serią pytań skierowanych do zmarłej Urszulki, w których ojciec zastanawia się, co stało się po śmierci z jego dzieckiem. W jednym z pytań pojawia się wizja chrześcijańskiego czyśćca. Oto fragment oryginału i odpowiadające mu fragmenty przekładów: Czyli się w czyścu czyścisz, jeśli z strony ciała Jakakolwiek zmazeczka na tobie została? (Prall) Or in grim Purgatory must thou stay Until some tiniest stain be washed away? (Mikoś) Or purged in Purgatory, if a minute Bodily stain has yet remained on you? (Barańczak&Heaney) ( ) Or must you still remain 22 Określenie J. Pelca. Por. J. Kochanowski, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław 1978, Seria BN I nr 1, s

14 In Purgatory, as if the slightest stain Of sin could have defiled your soul? (Czerniawski) Or are you being cleansed in purgatorial flames Lest you carry still the marks of tainted flesh? Nietrudno zauważyć, że tłumaczenie Czerniawskiego poważnie zmienia sensy zaprojektowane w oryginale. Autorzy trzech wcześniejszych przekładów oddają widoczne w oryginale zdrobnienie zmazeczka przez wybór odpowiednich epitetów, dzięki czemu zachowują łagodny i czuły charakter wypowiedzi. Czyściec obywa się najczęściej bez dodatkowych określeń, albo, według najmniej optymistycznego scenariusza, jak w przekładzie Dorothei Prall, jest nazywany ponurym. W tłumaczeniu Czerniawskiego natomiast zmazeczka zamienia się w marks of tained flesh, a stosunkowo neutralny czyściec zostaje wzbogacony wyobrażeniem płomieni, które przywodzą na myśl ogień piekielny. Mając w pamięci model religijności, który praktykował Kochanowski, trzeba stwierdzić, że obraz podmiotu mówiącego wyłaniający się z przekładu Czerniawskiego różni się znacznie od tego, który implikuje tekst oryginału. 23 Mimo skrajnych uczuć, które zostały wyrażone w Trenach, ich styl jest zawsze pełen umiaru i godności. Wskazane wyżej językowe niezręczności sprawiają, że w niektórych miejscach przekładów Kochanowski niejako przestaje mówić własnym głosem. V Ton psalmisty Treny XVII i XVIII są tekstami szczególnie zaskakującymi i wyróżniającymi się zarówno na tle całego dorobku literackiego Jana Kochanowskiego, jak i w obrębie poświęconego zmarłej córce cyklu. Zawarta w nich wizja religijności i model relacji człowiek- Bóg pokazują ogrom kryzysu, który dotknął poetę: 23 Por. S. Clancy, op. cit.: ( ) Czerniawski s translation condemns the body and magnifies this tiny sin into the <marks of tainted flesh> inaccurate both with respect to the Polish text and to the theological content of the poem. 14

15 Co przedtem było ładem i harmonią, ukazało się teraz jako pozbawione sensu widowisko, kierowane przez jakąś nieczystą siłę. Pociechą i przezwyciężeniem rozpaczy jest tu również wiara religijna, ale Bóg z Trenów różni się bardzo od dobrotliwego Stwórcy pięknego i harmonijnego świata. 24 Badacze często wskazują na związek wspomnianych utworów z parafrazowanym przez Kochanowskiego Psałterzem, jego frazeologią i starotestamentalną religijnością, która stoi w sprzeczności z wyznawanym dotychczas przez poetę humanistycznym światopoglądem. Warto zatem sprawdzić, czy głos Trenów XVII i XVIII, który brzmi tak donośnie na tle całego cyklu został ocalony również w przekładach. Tłumacze na ogół wprowadzają do swoich tekstów wyrażenia wywodzące się z repertuaru szeroko pojętych tekstów religijnych, dzięki czemu wspomniane utwory zachowują modlitewny charakter: Lecz Pan, który, gdzie tknąć, widzi, A z przestrogi ludzkiej szydzi, Zadał mi raz tym znaczniejszy, Czym-em już był bezpieczniejszy. Wielkie przed Tobą są występy moje, Lecz miłosierdzie Twoje Przewyższa wszytki złości. Użyj dziś, Panie, nade mną litości! (Prall) But the Lord who doth disdain Flimsy safeguards raised by man, Struck a blow more swift and sure In that I was more secure. Though great and many my transgressions are, Thy goodness greater far Than my iniquity Lord, manifest thy mercy unto me! (Mikoś) Yet God who knows where to touch us, And derides human cautiousness, Dealt me a blow more palpable, The more I felt invulnerable My offenses toward You are legion, And yet Your compassion Exceeds all iniquity: Be today, o Lord, merciful to me. (Barańczak&Heaney) But God knows where to touch: Our prudence can t help much. Great are my sins before you, Lord; yet still Your mercy and goodwill 24 W. Weintraub, cyt. za: J. Kochanowski, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław 1978, Seria BN I nr 1, s

16 My best plans went amiss: His blow shattered all my bliss. Would not let evil reign. Have pity, Lord, on my despair and pain! (Czerniawski) But God knows where to hurt And scorns our caution: He struck the harder The safer I felt. I have greatly erred, But Your benevolence Outweighs my sins: Grant me mercy now! Jak można zauważyć, w tłumaczeniu Czerniawskiego wersy są znacznie krótsze niż w oryginale i pozostałych przekładach. Fakt ten pozostaje nie bez znaczenia dla treściowej pojemności i emocjonalnej wyrazistości utworów. W niektórych strofach Trenu XVII znaczne skrócenie wersów i zastosowanie eliptycznej składni sprawia, że styl przekładu daleki od jest stylu oryginalnej psalmodii 25 : Eyes never dry Must alway weep. I must cry. My God Where can I hide? Oczu nigdy nie osuszę I tak wiecznie płakać muszę. Muszę płakać! O mój Boże, Kto się przed Tobą skryć może? Shun the high seas? Shun bloody wars? Fate will come Wherever I am. Próżno morzem nie pływamy, Próżno w bitwach nie bywamy: Ugodzi nieszczęście wszędzie, Choć podobieństwa nie będzie. Jak już zostało powiedziane, niezwykła siła Trenów XVII i XVIII wynika właśnie z ich starotestamentalnej surowości. Warto zatem odnotować fakt, iż niektóre sformułowania pojawiające się w przekładzie Dorothei Prall odpowiadają raczej stylistyce pieśni Czego chcesz od nas, Panie, przez co wydają się nieodpowiednie dla utworów, których podmiot jest grzesznikiem zwracającym się do groźnego, karzącego Boga: From my eyelids there do flow Tears, and I must weep e en so Ever, ever. Lord of Light, Who can hide him from your sight! Oczu nigdy nie osuszę I tak wiecznie płakać muszę. Muszę płakać! O mój Boże, Kto się przed Tobą skryć może? 25 Takiego określenia w odniesieniu do Trenów XVII i XVIII używa J. Pelc: J. Kochanowski, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław 1978, Seria BN I nr 1, s

17 Yet keep us in thy care. Let not our pride Cause thee, dear God, to hide The glory of thy beauty: Chasten us till we shall recall our duty. Miej nas na wodzy, niech nas nie rozpycha Doczesna rozkosz licha! Niechaj na Cię pomniemy Przynajmniej w kaźni, gdy w łasce nie chcemy! Wyróżnione fragmenty uładzają to, co u Kochanowskiego surowe, osładzają to, co gorzkie. Zarówno zabieg zastosowany przez Dorotheę Prall, jak i wersyfikacyjna swoboda Czerniawskiego powodują zaburzenie konsekwentnej wizji, którą Kochanowski buduje w Trenach XVII i XVIII, co skutkuje zmniejszeniem napięcia widocznego między tymi dwoma tekstami a pozostałymi utworami cyklu. VI Porównując wybrane przekłady Trenów starałam się wskazać niektóre szczególnie istotne dla wymowy cyklu i narzucające się w odbiorze cechy strukturalne i stylistyczne dzieła Kochanowskiego, których funkcjonowanie w angielskich tłumaczeniach wydało mi się z różnych powodów zastanawiające. W przekładzie Dorothei Prall widoczne jest dążenie do zachowania cech formalnych Trenów. Tłumaczka zachowała regularność rytmiczną i rymy. Zastosowanie archaizacji ma zapewne na celu wywołanie w czytelniku wrażenia obcowania z oryginalnym XVI-wiecznym dziełem, ale może być odbierane jako zabieg utrudniający odbiór tekstu i zacierający aktualność zawartych w nim refleksji i doświadczeń. W tłumaczeniu Prall widoczna jest tendencja do popadania w nieco sentymentalny ton. Autorka przekładu stosuje niekiedy określenia, które bądź to wygładzają surowe religijne sensy, bądź sprawiają, że styl Kochanowskiego jawi się jako zanadto emfatyczny i czułostkowy. Michał Mikoś również dąży w swoim tłumaczeniu do oddania zastosowanych przez Kochanowskiego formalnych zabiegów, jednak czyni to z mniejszą sprawnością niż Dorothea Prall. Długość wersów na ogół zbliża się do dziesięciozgłoskowca, ale tekst pozbawiony jest rytmicznej regularności. Tłumacz stosuje rymy, jednak są to często rymy niedokładne, gramatyczne, bądź różnoakcentowe. Wszystkie powyższe cechy sprawiają, że mimo dość dużej literalnej wierności przekład zdaje się nie dorównywać artystycznemu poziomowi oryginału. 17

18 Stanisław Barańczak i Seamus Heaney stworzyli przekład, w którym zachowanie metrum i rymu i nie jest czynnikiem ograniczającym swobodę wypowiedzi i wpływa dodatnio na walory estetyczne tekstu. Płynność, jaką odznacza się tłumaczenie dokonane przez obydwu poetów sprawia, że organizacja artystyczna tekstów Kochanowskiego zostaje ocalona na gruncie języka angielskiego i jawi się nie jako ograniczenie, lecz czynnik współtworzący wartościowe teksty literackie. Niemniej jednak pojawiają się w fragmenty, w których rezygnacja z figur stylistycznych obecnych w oryginale czyni tłumaczonym tekstom pewną szkodę i rozczarowuje czytelnika porównującego oryginał i przekład. Tłumaczenie Adama Czerniawskiego jest niejako polemiką z translatorskimi strategiami przyjętymi przez jego poprzedników. Autor przekładu rezygnuje z zachowania metrum i tylko sporadycznie wprowadza rym. Wersy przetłumaczonych tekstów są na ogół sporo krótsze niż w oryginale. Częstym działaniem jest też nieznaczne wydłużanie, bądź skracanie całych utworów. Takie zabiegi tłumacza powodują, że Treny zostają pozbawione swojego formalnego uporządkowania. Skrócenie wersów znacznie zwiększa tempo wypowiedzi podmiotu, przez co czytelnik odnosi wrażenie, że osoba mówiąca nie panuje nad emocjami. Brak ograniczeń wynikających z chęci oddania właściwości formalnych polskiego tekstu nie chroni tłumacza przed sporadycznymi odstępstwami od oryginału polegającymi na rezygnacji z wprowadzonych przez Kochanowskiego figur stylistycznych. Zarówno wybór określonej strategii translatorskiej, jak i techniczna czy poetycka sprawność tłumacza wpływają znacząco na obraz Trenów w angielskich przekładach. Fakt, iż poszczególne utwory wchodzą w skład świadomie przez twórcę skomponowanego zbioru sprawia ponadto, że niektóre odstępstwa stylistyczne mogą zaważyć nie tylko na kształcie poszczególnych utworów, ale również zmodyfikować wymowę całego cyklu. Bibliografia: 1. Steven Clancy, Treny. The Laments of Kochanowski, dostęp: Peter France, The Oxford guide to literature in English translation, o%c5%9b+treny+kochanowski&source=bl&ots=thiqqg7xst&sig=9sq4wahogo1t 18

19 ugxau4nxfdr_jms&hl=pl&ei=fklytkvzgisfoljxylal&sa=x&oi=book_result& ct=result&resnum=4&ved=0ccgq6aewaw#v=onepage&q&f=false, dostęp: Jan Kochanowski, Laments, trans. S. Heaney, S. Barańczak, London Jan Kochanowski, Laments, trans. D. Prall, dostęp: Jan Kochanowski, Treny, oprac. J. Pelc, Wrocław 1978, Seria BN I nr Jan Kochanowski, Treny- Laments, trans. A. Czerniawski, dostęp: Jan Kochanowski, Treny. Laments, przeł. M. J. Mikoś, Lublin Czesław Miłosz, Treny w przekładzie Barańczaka i Heaney a, przeł. A. Szostkiewicz, dostęp: Tadeusz Pióro, Recepcja literatury polskiej za granicą uwagi tłumacza i wydawcy, dostęp: Ewa Rajewska, Stanisław Barańczak- poeta i tłumacz, Poznań Kwiryna Ziemba, Poezja ostatecznych konsekwencji [w:] Jan Kochanowski. Interpretacje, pod red. J. Błońskiego, Kraków

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a rest - odpocząć Muszę odpocząć. (5) Czy chcesz

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my Volley English! Już od dziś, co miesiąc, znajdziecie w naszym serwisie nową ofertę. Zapraszamy Cię do nauki angielskiego w praktycznym wydaniu. Przygotowaliśmy dla Ciebie wyjątkowe materiały, które odnoszą

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z j. angielskiego na rok szkolny 2013/2014 klasa 1 szkoła podstawowa

Wymagania edukacyjne z j. angielskiego na rok szkolny 2013/2014 klasa 1 szkoła podstawowa Dominika Birkenmajer Wymagania edukacyjne z j. angielskiego na rok szkolny 2013/2014 klasa 1 szkoła podstawowa 1. zakres tematyczny: powitania, pożegnania liczenie 1-10 kolory, owoce moje zabawki przybory

Bardziej szczegółowo

Angielskie idiomy zestaw 2 BEZPŁATNY FRAGMENT

Angielskie idiomy zestaw 2 BEZPŁATNY FRAGMENT English Mobile Flashcards Angielskie idiomy zestaw 2 BEZPŁATNY FRAGMENT Ewelina Zinkiewicz, Sławomir Zdunek FOCUS ENGLISH SCHOOL s.c. Ewelina Zinkiewicz, Sławomir Zdunek 10-448 Olsztyn, ul. Głowackiego

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be to do something mieć coś zrobić Mam jej pomóc jutro.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja MJA-R2A1P-062 EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY ARKUSZ III MAJ ROK 2006 Czas pracy 110 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy

Bardziej szczegółowo

Co to jest wersologia?

Co to jest wersologia? Wersologia Co to jest wersologia? WERSOLOGIA to budowa wiersza; ogół zasad i właściwości systemowych i strukturalnych kształtujących mowę wierszowaną i odróżniających ją od prozy. Co to jest wiersz? WIERSZ

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III GIMNAZJUM

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III GIMNAZJUM KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH I-III GIMNAZJUM Zgodnie z własnym Programem nauczania w Gimnazjum Specjalnym Nr 100 w Warszawie dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Poziom rozszerzony Język angielski Język angielski. Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I W schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

LONGMAN. REPETYTORIUM DO MATURY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

LONGMAN. REPETYTORIUM DO MATURY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO LONGMAN. REPETYTORIUM DO MATURY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ROZKŁAD MATERIAŁU W UKŁADZIE M LO (4, 5, 6 semestr) oraz Technikum (5, 6, 7, 8 semestr) CZASY TERAŹNIEJSZE s. 176-177 Present Simple Present Czasownik

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to eat out jeść poza domem Czy często jadasz poza domem?

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE DLA KLASY 3 NEW HAPPY HOUSE III

KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE DLA KLASY 3 NEW HAPPY HOUSE III KRYTERIA WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE DLA KLASY 3 NEW HAPPY HOUSE III Ocena celująca Ocena bardzo dobra KRYTERIA OCENIANIA 1 Welcome! Uczeń wykazuje znajomość materiału większą od wymagań na

Bardziej szczegółowo

New English File Advanced Kryteria oceniania

New English File Advanced Kryteria oceniania New English File Advanced Kryteria oceniania ROZDZIAŁ 1 OCENA 1 osobowości różnych osób, czynników motywujących do działania, relacji rodzinnych, stosując wielostronną argumentację, nie popełniając większych

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi CZERWIEC 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 1 Spis treści Radosław Więckowski Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 2 Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only Najobszerniejsza na rynku wydawniczym prezentacja czasownika

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi SIERPIEŃ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Egzamin maturalny z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO CZERWIEC 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO CZERWIEC 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Wymagania szczegółowe 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych (leksykalnych,

Wymagania szczegółowe 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych (leksykalnych, Część pisemna (poziom podstawowy). Przykładowe zadania z rozwiązaniami 57 TWORZENIE WYPOWIEDZI PISEMNEJ Zadanie 11. (0 10) Uczestniczyłeś(-aś) w międzynarodowej wymianie w Londynie. Napisz list do kolegi

Bardziej szczegółowo

DRODZY WOKALIŚCI. Pozdrawiam serdecznie. Do zobaczenia. Ola Królik 1. Selah Sue - This World https://www.youtube.com/watch?

DRODZY WOKALIŚCI. Pozdrawiam serdecznie. Do zobaczenia. Ola Królik 1. Selah Sue - This World https://www.youtube.com/watch? DRODZY WOKALIŚCI. Podczas tegorocznych, zimowych warsztatów muzycznych będziecie mogli pośpiewać zarówno solo jak i w zespole. Pierwszego dnia odbędzie się spotkanie organizacyjne, zaraz po nim zabierzemy

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1)

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA KWIECIEŃ 2013 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie

Bardziej szczegółowo

Hello Cheeky rozkład materiału

Hello Cheeky rozkład materiału Unit 1 Hello, Cheeky Monkey! witanie się i żegnanie z maskotką podawanie swojego imienia rozpoznawanie postaci w rozpoznawanie poszczególnych części ciała Hello/ Bye-bye Eyes Ears mouth What s that? Who

Bardziej szczegółowo

3. AT THE HOTEL W HOTELU. Adam is at the Garden Inn Hotel reception desk. He is checking-in.

3. AT THE HOTEL W HOTELU. Adam is at the Garden Inn Hotel reception desk. He is checking-in. 3. AT THE HOTEL W HOTELU Adam is at the Garden Inn Hotel reception desk. He is checking-in. Let me see Can you spell It s Is that right? Actually, it was for a week! Let me check I m sorry. Here is the

Bardziej szczegółowo

UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : 55 mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci

UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : 55 mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci IP/8/899 Bruksela, dnia 9 grudnia 8 r. UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci Od dnia stycznia 9 r. UE będzie miała nowy program Bezpieczny

Bardziej szczegółowo

1. LET S COMMUNICATE! LEKCJA

1. LET S COMMUNICATE! LEKCJA Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny, sposoby sprawdzania osiągnięć edukacyjnych oraz warunki i tryb uzyskania oceny wyższej niż przewidywana Język angielski podręcznik Voices 1, wyd.macmillan Nr

Bardziej szczegółowo

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych.

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. A. Arkusz standardowy GH-A, B, C oraz arkusze przystosowane: GH-A4, GH-A5, GH-A6. Zestaw zadań z zakresu przedmiotów humanistycznych, skonstruowany wokół tematu

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY BADANIE DIAGNOSTYCZNE W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY GRUDZIEŃ 2011

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY BADANIE DIAGNOSTYCZNE W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY GRUDZIEŃ 2011 Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA PIERWSZA GIMNAZJUM

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA PIERWSZA GIMNAZJUM KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA PIERWSZA GIMNAZJUM 1. Ocena niedostateczna wystawiana jest wtedy, kiedy uczeń mimo pomocy ze strony nauczyciela, nie spełnia wymagań na ocenę dopuszczającą i nie

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM. Temat: Niebo inne dla każdego. Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana.

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM. Temat: Niebo inne dla każdego. Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM Temat: Niebo inne dla każdego. Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Czas: 45 minut Cel ogólny: Rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich,

Bardziej szczegółowo

1. FREE TIME 6 zna i swobodnie posługuje się słownictwem nazywającym sposoby spędzania czasu wolnego,

1. FREE TIME 6 zna i swobodnie posługuje się słownictwem nazywającym sposoby spędzania czasu wolnego, INTERFACE 3 KRYTERIA OCENIANIA Nr i temat lekcji Ocena Umiejętności ucznia LEKCJA 1 Free-time activities Teens under pressure 1. FREE TIME 6 zna i swobodnie posługuje się słownictwem nazywającym sposoby

Bardziej szczegółowo

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy Spis treści Sposoby na udaną rozmowę kwalifikacyjną...5 Lista czasowników, które warto znać i zastosować podczas rozmowy kwalifikacyjnej...9 Lista przymiotników opisujących charakter... 11 Dla pracodawcy:

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń:

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń: Wymagania na poszczególne oceny z języka angielskiego dla uczniów Technikum Zawodowego, Zasadniczej Szkoły Zawodowej i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at the airport być na lotnisku Ona jest teraz na

Bardziej szczegółowo

Na poszczególne oceny uczeń powinien wykazać się następującymi wiadomościami i umiejętnościami w zakresie słownictwa:

Na poszczególne oceny uczeń powinien wykazać się następującymi wiadomościami i umiejętnościami w zakresie słownictwa: Przedmiot: język angielski Podręcznik: New Matura Solutions Poziom: Pre-intermediate Na poszczególne oceny uczeń powinien wykazać się następującymi wiadomościami i umiejętnościami w zakresie słownictwa:

Bardziej szczegółowo

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych

Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Wzory organizowania się migrantów z wybranych krajów azjatyckich wyniki badań jakościowych Dr Kinga Wysieńska Projekt Tygiel kulturowy czy getta narodowościowe? wzory integracji i wzajemne relacje imigrantów

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM III.1

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM III.1 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM III.1 I PÓŁROCZE UNIT 1 Opis ludzi i opisuje wygląd, charakter i osobowość, uczucia i emocje różnych osób, przedstawia podstawowe informacje na swój temat, nie popełniając żadnych

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO SZCZEGÓŁOWY HARMONOGRAM SZKOLENIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Projekt: Podnoszenie kwalifikacji drogą do sukcesu Szkolenie: j. angielski, poziom A1 Termin szkolenia: 15. 12. 2014 r. 06. 05. 2015 r. Termin Egzaminu

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ ĆWICZENIOWY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

MATERIAŁ ĆWICZENIOWY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Materiał ćwiczeniowy zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia diagnozy. Materiał ćwiczeniowy chroniony jest prawem autorskim. Materiału nie należy powielać ani udostępniać w żadnej innej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych

Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych Ex.1 Complete sentences the correct form of verb have got. Uzupełnij zdania właściwą formą czasownika have got : 1.My dad three brothers. 2. We an

Bardziej szczegółowo

Wymagania do sprawdzianu uzdolnień językowych z języka angielskiego dla kandydatów

Wymagania do sprawdzianu uzdolnień językowych z języka angielskiego dla kandydatów Wymagania do sprawdzianu uzdolnień językowych z języka angielskiego dla kandydatów Załącznik na 1 do klasy wstępnej (pre - IB) Programu Matury Międzynarodowej (INTERNATIONAL BACCALAREATE DIPLOMA PROGRAMME)

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę dysleksja MJA-R1_1P-091 PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO STYCZEŃ ROK 2009 POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A7)

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A7) EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMATY PUNKTOWANIA (A7) GRUDZIEŃ 2013 Zadanie 1. (0 4) II. Rozumienie wypowiedzi. Zdający rozumie [

Bardziej szczegółowo

Present Simple /Czas teraźniejszy prosty

Present Simple /Czas teraźniejszy prosty Present Simple /Czas teraźniejszy prosty UŜywamy go dla sformułowania wyraŝeń o znaczeniu ogólnym takich jak: prawa naukowe, definicje, szeroko pojętych faktów oczywistych. Stosujemy go gdy czynności mają

Bardziej szczegółowo

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE 1) SIMPLE PRESENT (Czas teraźniejszy prosty) CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE informujemy o czyimś zwyczaju, przyzwyczajeniu czynności powtarzające się, rutynowe plan lekcji, rozkłady jazdy + czasownik zwykły

Bardziej szczegółowo

Anything else? Are you all right? Are you drinking milk now? Are you single or married? Are you sure? Can I make a phone call please?

Anything else? Are you all right? Are you drinking milk now? Are you single or married? Are you sure? Can I make a phone call please? Anything else? Are you all right? Are you drinking milk now? Are you single or married? Are you sure? Can I make a phone call please? Can you drive a car? Can you meet me tomorrow? Can you recommend a

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at school być w szkole Jestem teraz w szkole. (1)

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Translatoryka tekstu 2. Kod przedmiotu: FAT-21 3. Okres ważności karty: 2015-2018 4. Forma : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY MAJ 2014 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY MAJ 2014 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

English Adventure 1 POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1. Okres bezpodręcznikowy i sekcja Hello!

English Adventure 1 POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1. Okres bezpodręcznikowy i sekcja Hello! English Adventure 1 POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1 POZIOM PODSTAWOWY Zna formy powitania, przedstawiania się. Potrafi się przywitać i przedstawić: Hello, I m. Rozpoznaje i poprawnie reaguje na

Bardziej szczegółowo

Steps in English 3-klasa VI Wymagania edukacyjne z języka angielskiego

Steps in English 3-klasa VI Wymagania edukacyjne z języka angielskiego Steps in English 3-klasa VI Wymagania edukacyjne z języka angielskiego WELCOME Opis ludzi ludzi, uwzględniając ich ubiór, nie Uczeń opisuje ludzi, uwzględniając ich ubiór, popełniając niewielkie błędy

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA II

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA II MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA II Temat 1: O poznawaniu. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus. I. ROZWINIĘCIE TEMATU (można przyznać maksymalnie

Bardziej szczegółowo

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only

Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 1 Spis treści Radosław Więckowski Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only 2 Wszystko o angielskim czasowniku wish i zwrocie if only Najobszerniejsza na rynku wydawniczym prezentacja czasownika

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. E 1.2. A 1.3. Zdający selekcjonuje informacje (II. 1 d)

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Narzędzia coachingowe w edukacji dzieci Dr Małgorzata Kołodziejczak Wydział Zarządzania Uniwersytet Łódzki 17 maja 2015 r. Plan na dzisiejsze spotkanie Co to jest coaching?

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

1. FILM AND TV 6 zna i swobodnie posługuje się podanym słownictwem nazywającym gatunki filmowe, również

1. FILM AND TV 6 zna i swobodnie posługuje się podanym słownictwem nazywającym gatunki filmowe, również INTERFACE 2 KRYTERIA OCENIANIA Nr i temat lekcji Ocena Umiejętności ucznia LEKCJA 1 Types of film Teenagers and their favourite films 1. FILM AND TV 6 zna i swobodnie posługuje się podanym słownictwem

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

1.How do you rate the English language skills of Polish students?

1.How do you rate the English language skills of Polish students? PODSUMOWANIE WYNIKÓW ANKIET DLA OPIEKUNÓW PORTUGALSKICH PODCZAS STAŻU LEONARDO DA VINCI - MAJ 2013 1.How do you rate the English language skills of Polish students? -bad 0 -insufficient 0 -sufficient 0

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI KLASY I VI I. Ocenianie osiągnięć uczniów w zakresie języka kaszubskiego ma na celu : - zmierzenie wyników pracy ucznia, - ujawnienie jego osiągnięć i braków,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY MAJ 2014 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY MAJ 2014 CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Przasnyski Konkurs Językowy. Zakres Materiału. Klasa IV

Powiatowy Przasnyski Konkurs Językowy. Zakres Materiału. Klasa IV 1. Kategorie gramatyczne Zakres Materiału Klasa IV Rzeczownik: Liczba mnoga rzeczowników (regularnych i niektórych nieregularnych). Forma dzierżawcza s. Określniki: A, an, the. Liczebniki główne 1 100.

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo EPROFESS

Copyright by Wydawnictwo EPROFESS Copyright by Wydawnictwo EPROFESS Wydanie I, 2012 ISBN: 978-83-62435-30-2 Projekt okładki: Jacek Piekarczyk Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji,

Bardziej szczegółowo

Czasowniki modalne. sale yesterday.

Czasowniki modalne. sale yesterday. Czasowniki modalne Wszystkie czasowniki modalne łączą się z bezokolicznikiem bez to. Wyjątkiem jest czasownik ought to, gdzie to stanowi część czasownika. Pytania z czasownikiem modalnym tworzymy poprzez

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególną ocenę z języka angielskiego do podręcznika Steps in English 3 w klasach 6 szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególną ocenę z języka angielskiego do podręcznika Steps in English 3 w klasach 6 szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególną ocenę z języka angielskiego do podręcznika Steps in English 3 w klasach 6 szkoły podstawowej. WELCOME Opis ludzi opisuje ludzi, uwzględniając ich ubiór, nie Uczeń opisuje

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ Ocenianie w klasach I-III KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ W Programie nauczania uczniów upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim w klasach I-III szkoły podstawowej Beaty Boenisch

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

utrwalenie i usystematyzowanie wiedzy z zakresu słownictwa oraz gramatyki przewidzianych do realizacji w kl. IV SP

utrwalenie i usystematyzowanie wiedzy z zakresu słownictwa oraz gramatyki przewidzianych do realizacji w kl. IV SP PROGRAM ZAJĘĆ Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA DZIECI MAJĄCYCH PROBLEMY W OPANOWANIU JĘZYKÓW OBCYCH Klasy IVa i IVb Prowadząca: mgr Gabriela Kłosowska Czas zajęć: 1x45min (13:40-14:25) Termin: co druga środa

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

it rain cats and dogs - leje jak z cebra

it rain cats and dogs - leje jak z cebra Co to jest idiom? Idiom to wyrażenie tworzące związek frazeologiczny, czasem utartą metaforę, charakterystyczną dla danego języka, którą rzadko można dosłownie przetłumaczyć na inny język. Przykłady idiomów:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III Kryteria oceniania opracowane przez zespół przedmiotowy XI LO w Krakowie CELE EDUKACYJNE:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM Obowiązuje znajomość lektur:

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo