BADANIA SPOŁECZNO-EKONOMICZNE WYKORZYSTANIA ENERGETYKI WIATROWEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BADANIA SPOŁECZNO-EKONOMICZNE WYKORZYSTANIA ENERGETYKI WIATROWEJ"

Transkrypt

1 Moduł B1 BADANIA SPOŁECZNO-EKONOMICZNE WYKORZYSTANIA ENERGETYKI WIATROWEJ Koordynator modułu dr hab. Tomasz Komornicki, prof. IGiPZ PAN Autorzy: Dr Piotr Rosik Dr Dariusz Świątek Dr Rafał Wiśniewski Mgr Paweł Milewski 1

2 1. Analiza kosztów i korzyści pozyskiwanej energii z siłowni wiatrowych w porównaniu do tradycyjnych źródeł energii 1.1. Studium przypadku opisujące zjawiska ekonomiczne towarzyszące lokalizacji elektrowni wiatrowej na terenie gminy zwłaszcza spadek zainteresowania oraz wartości gruntów sąsiadujących z elektrowniami wiatrowymi Analiza literatury przedmiotu Analiza literatury przedmiotu wskazuje, Ŝe badania na temat wpływu elektrowni wiatrowych na ceny nieruchomości nie dają jednoznacznych rezultatów. Przeciwnicy elektrowni wiatrowej znajdują argumenty potwierdzające tezę, Ŝe elektrownie wiatrowe redukują wartość nieruchomości w otoczeniu elektrowni, podczas gdy zwolennicy tej formy pozyskiwania energii wskazują na sytuację dokładnie odwrotną. W celu scharakteryzowania powyŝszych wątpliwości przywołano badania naukowców ze Stanów Zjednoczonych oraz Wielkiej Brytanii przeprowadzone w ostatnim dziesięcioleciu. W Stanach Zjednoczonych w 2003 roku powstał raport wskazujący na pozytywny wpływ elektrowni wiatrowych na ceny nieruchomości. Autorzy raportu Efekt rozwoju elektrowni wiatrowych na lokalne ceny nieruchomości 1 analizowali ceny lokalnych nieruchomości przed powstaniem elektrowni wiatrowej, po wybudowaniu farmy oraz w dłuŝszym okresie czasu obejmującym zarówno okres przed, jak i po wybudowaniu farmy wiatrowej. Wykorzystano dane dotyczące 25 tys. transakcji na rynku nieruchomości. Zebrano dane z okresu 6 lat, przy czym za kaŝdym razem dla hrabstw w których lokalizowane były elektrownie wiatrowe wybrano dodatkowe hrabstwa, w których elektrowni wiatrowych nie było, porównywalne pod kątem dochodu społeczności oraz średnich cen nieruchomości, z tymi hrabstwami w których elektrownie wiatrowe zainstalowano. 1 Sterzinger G., Beck F., Kostiuk D.,2003, The effect of wind development on local property values, REPP, Renewable Energy Policy Project, Analytical Report. 2

3 Ryc. B.1. RóŜnica między miesięczną zmianą cen nieruchomości (hrabstwa z elektrownią wiatrową w porównaniu do ich odpowiedników bez elektrowni); wszystkie lata badania. Źródło: opracowanie własne na podstawie The effect of wind development on local property values ( ), s. 4. Rezultaty badania wskazują, Ŝe w odróŝnieniu od obiegowych opinii, jakoby elektrownie wiatrowe skutkowały zmniejszeniem się cen transakcyjnych nieruchomości w ich otoczeniu, na terenie badanych hrabstw nie zaobserwowano podobnych tendencji. W większości hrabstw z siłowniami wiatrowymi ceny rosły wręcz szybciej niŝ w im podobnych odpowiednikach pozbawionych elektrowni wiatrowych. W USA badania podjęto ponownie w 2009 roku w postaci opracowania Wpływ projektów siłowni wiatrowych na wartość nieruchomości w Stanach Zjednoczonych 2. Rezultaty badania są następujące: elektrownie wiatrowe nie mają statystycznie istotnego znaczenia przy podejmowaniu decyzji dotyczących cen transakcyjnych na rynku nieruchomości w USA. W raporcie podjęto równieŝ tematykę wolumenu transakcji w wyniku inwestycji w elektrownie wiatrowe. Z teoretycznego punktu widzenia moŝliwy jest zarówno spadek jak i wzrost ilości transakcji w wyniku pojawienia się na danym terenie farmy wiatrowej. Z jednej strony naleŝałoby się spodziewać spadku ilości transakcji, gdyby sprzedający oczekiwali, Ŝe siłownie wiatrowe mają wpływ na zmniejszenie atrakcyjności nieruchomości w ich otoczeniu i nikt nie będzie chciał ich nieruchomości zakupić, lub gdyby do transakcji nie dochodziło ze względu na brak potencjalnych kupujących nieruchomości zlokalizowane w pobliŝu wiatraków. Z drugiej strony, autorzy raportu wskazują, Ŝe ilość transakcji mogłaby wzrosnąć, gdyby załoŝyć, Ŝe sprzedający czuliby się niekomfortowo mieszkając w otoczeniu siłowni wiatrowych. Transakcje zachodziłyby wówczas między 2 Hoen B., Wiser R., Cappers P., Thayer M., Sethi G., 2009, The Impact of Wind Power Projects on Residential Property Values in the United States: A Multi-Site Hedonic Analysis, Environmental Energy Technologies Division, Ernest Orlando Lawrence Berkeley National Laboratory. 3

4 dotychczasowymi mieszkańcami terenów, dla których Ŝycie w pobliŝu wiatraków jest uciąŝliwe, a tymi osobami, które są obojętne na obecność farmy wiatrowej za płotem. W celu odpowiedzi na powyŝsze pytania zgromadzono dane empiryczne dla wybranych ośmiu obszarów zlokalizowanych na terenie Stanów Zjednoczonych. Dane dotyczyły ilości transakcji na rynku nieruchomości w czterech okresach: mniej niŝ 3 lata od ogłoszenia, Ŝe na danym terenie będzie powstawać elektrownia wiatrowa, po ogłoszeniu o przyszłej elektrowni wiatrowej, lecz przed rozpoczęciem budowy, do 2 lat po oddaniu do uŝytkowania farmy wiatrowej, od 2 do 4 lat po oddaniu do uŝytkowania elektrowni wiatrowej. Dla kaŝdego z wyŝej wymienionych czterech okresów przeprowadzono analizę ilości transakcji (procent sprzedanych domów na danym terenie) w odległości do 1 mili (1,6 km) od siłowni wiatrowych, od 1 do 3 mili od elektrowni i od 3 do 5 mili od elektrowni. W przypadku tego badania odległość do 5 mili (tj. 8 km) dla autorów analizy jest odległością krytyczną powyŝej której nie ma Ŝadnego wpływu elektrowni wiatrowej na kształtowanie się cen i ilości transakcji na rynku nieruchomości. Odległość 8 km została wybrana, poniewaŝ wyniki badań naukowych wskazują, Ŝe wpływ farm wiatrowych na ceny nieruchomości analizuje się jedynie do odległości 8 km od elektrowni wiatrowej 3. Rezultaty badania są następujące: ilość transakcji we wszystkich okresach jest najwyŝsza dla nieruchomości znajdujących się w odległości od 3 do 5 mili od elektrowni wiatrowej, ilość transakcji po ogłoszeniu realizacji inwestycji w elektrownię wiatrową rośnie niezaleŝnie od odległości nieruchomości od siłowni wiatrowych, wyniki mogą być zniekształcone przez trendy globalne na rynku nieruchomości (badanie było przeprowadzone w latach wyjątkowego wzrostu bańki spekulacyjnej na rynku nieruchomości w Stanach Zjednoczonych). 3 What is the impact of wind farms on house prices?, 2007, FiBRE, Findings in Built and Rural Environments, 4

5 Ryc. B.2. Ilość transakcji na rynku nieruchomości w zaleŝności od okresu oraz odległości od elektrowni wiatrowych. Źródło: opracowanie własne na podstawie The Impact of, s. 65. Z kolei w Kornwalii (Wielka Brytania) w 2008 r. przeprowadzono badania zaleŝności między trzema farmami wiatrowymi (tab. B.1.) a cenami nieruchomości w odległości do 5 mili (ok. 8 km) od elektrowni (odległość identyczna jak w badaniach w USA). Instytucją przeprowadzającą badania był RICS (Royal Institution of Chartered Surveyors) 4. Analiza dotyczyła faktycznych cen transakcyjnych nieruchomości. Tab. B.1. Wybrane farmy wiatrowe w badaniu wpływu na ceny nieruchomości w Kornwalii Lokalizacja farmy wiatrowej Liczba turbin Moc MW Inwestor St Bereock PowerGen St Eval National Wind Power Ltd Delabole Windelectric Źródło: opracowanie własne na podstawie What is the impact of wind farms on house prices?... W związku z badaniem odrzucono te nieruchomości, których atrakcyjność podwyŝszał np. widok na morze i inne czynniki zakłócające bezpośredni wpływ farmy wiatrowej na cenę domu. Ponadto wykluczono te nieruchomości, których cena transakcyjna przekraczała 4000 tys. funtów lub był niŝsza niŝ 50 tys. funtów. Do ostatecznej analizy wybrano z ogólnej sumy 1026 transakcji 919 transakcji na rynku nieruchomości. Wyniki 4 Ibidem. 5

6 przedstawiono niezaleŝnie dla zabudowy szeregowej, domów typu bliźniak oraz domów wolnostojących (ryc. B.3). Ryc. B.3. Średnia cena transakcyjna domów (w funtach) w Wielkiej Brytanii w zaleŝności od odległości od farmy wiatrowej Źródło: opracowanie własne na podstawie What is the impact of wind farms on house prices?... Rezultaty badań prowadzonych w Kornwalii są następujące: wpływ elektrowni wiatrowych na ceny nieruchomości zaleŝy pośrednio od odległości od elektrowni wiatrowych oraz od typu nieruchomości, dla domów wolnostojących nie zaobserwowano zaleŝności między ceną transakcyjna a odległością od elektrowni wiatrowych, dla domów typu bliźniak oraz zabudowy szeregowej istnieje zaleŝność między ceną transakcyjną a odległością od elektrowni wiatrowych, jeŝeli odległość ta jest stosunkowo niewielka, tj. do jednej mili (1,6 km), domy typu bliźniak usytuowane w odległości do 1 mili (1,6 km) są o 35% tańsze niŝ tego samego typu domy zlokalizowane w odległości 4 mil (6,4 km) od elektrowni wiatrowej, domy w zabudowie szeregowej usytuowane w odległości do 1 mili są nawet o 54% tańsze niŝ te zlokalizowane w odległości 4 mil od farmy, dla wszystkich rodzajów domów, przy odległości wyŝszej niŝ 1 mila od elektrowni wiatrowej wpływ elektrowni na ceny transakcyjne jest niewielki lub Ŝaden. 6

7 Reasumując wyniki badań z Kornwalii naleŝy stwierdzić, Ŝe w świetle tych badań elektrownie wiatrowe mogą mieć wpływ na ceny nieruchomości. Wpływ ten jest przede wszystkim widoczny w najbliŝszym otoczeniu elektrowni, tj. do odległości około 1,6 km. W dalszej odległości nabywcy oraz sprzedawcy nieruchomości w negocjacjach i ustalaniu ceny transakcyjnej wydają się nie uwzględniać bliskości elektrowni wiatrowej. Co więcej, przy dokładniejszym zbadaniu nieruchomości zlokalizowanych w odległości do 1,6 km od elektrowni wiatrowej w St Eval okazało się, Ŝe większość transakcji dotyczyła domów typu bliźniak i zabudowy szeregowej na terenach naleŝących do Ministerstwa Obrony. Nieruchomości te zazwyczaj mają niŝszą wartość. Ponadto, jak wskazują badania w Kornwalii, inwestorzy decydując się na lokalizację farmy wiatrowej często wybierają tereny mniej atrakcyjne dla zabudowy jednorodzinnej, tak by zminimalizować wpływ elektrowni na społeczność lokalną. Przykłady badań w Stanach Zjednoczonych oraz Wielkiej Brytanii, krajów mających wieloletnie doświadczenia z energetyką wiatrową, pokazują jak trudne jest jednoznaczne wskazanie wpływu elektrowni wiatrowych na ceny nieruchomości. Otoczenie kaŝdej farmy wiatrowej ma swoją specyfikę i bez rozpoznania lokalnych uwarunkowań bazowanie na modelach ekonometrycznych moŝe być źródłem duŝych błędów i prowadzić do niewłaściwych interpretacji otrzymanych wyników Analiza cen ofertowych po wybudowaniu elektrowni wiatrowej na przykładzie gminy Dobrzyń nad Wisłą Wśród wybranych gmin w województwie kujawsko-pomorskim największą farma wiatrową jest farma w Dobrzyniu nad Wisłą. Gmina leŝy na obszarze charakteryzującym się relatywnie wysoką energią uŝyteczną wiatru ( kwh/m 2 /rok na wys. 30 m. n.p.gr. w klasie szorstkości 0-1 ) 5. W 2009 roku farma była największą tego typu inwestycją w województwie kujawsko-pomorskim. Jest to duŝa farma wiatrowa składająca się z 17 siłowni wiatrowych, turbin Vestas o łącznej mocy 34 MW (2 MW kaŝda). Dawało to w 2009 roku aŝ 32% mocy przyłączenia wszystkich farm wiatrowych w województwie (na drugim miejscu znalazła się farma wiatrowa w Kruszwicy z 12,7 MW; pozostałe farmy w województwie 5 Odnawialne źródła energii zasoby i moŝliwości wykorzystania na terenie województwa kujawskopomorskiego, 2009, Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego we Włocławku, s

8 charakteryzowały się mocą przyłączenia poniŝej 6 MW, przy czym największą z tych farm była ta na terenie gminy Pakość) 6. Farma wiatrowa w Dobrzyniu nad Wisłą znajduje się zgodnie z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego gminy na terenie środkowej części gminy (na północ i północny zachód od Dobrzynia nad Wisłą). Elektrownia jest zlokalizowana w obrębie ewidencyjnym Nr 1 miasta Dobrzyń nad Wisłą oraz obrębach ewidencyjnych Zbyszewo, Bachorzewo, Płomiany, Lenie Wielkie i Chalin w gminie Dobrzyń nad Wisłą. Wiatraki są usytuowane na obszarze pomiędzy Dobrzyniem nad Wisłą, po lewej stronie drogi wojewódzkiej nr 541, w kierunku północno-wschodnim aŝ do około 2 km od miejscowości Chalin i Mokowo połoŝonych nad Jeziorem Chalińskim. W kierunku zachodnim trzy wiatraki są zlokalizowane na zachód od drogi wojewódzkiej nr 562 w niedalekiej od niej odległości (ok m). Na północ od obszaru zajętego przez farmę wiatrową w odległości ok. 1 km znajduje się miejscowość Płomiany i Strachoń, na zachód Błachorzewo oraz Zbyszewo, na południowy-wschód Lenie Wielkie, a na wschód w nieco dalszej odległości Kamienica i Michałkowo (ryc. B.4). Ryc. B.4. Obszar na którym jest zlokalizowanych 17 wiatraków farmy wiatrowej w Dobrzyniu nad Wisłą. Źródło: opracowanie własne. 6 Ibidem, s

9 Na podstawie literatury przedmiotu (przywołane we wcześniejszej części opracowania badania w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii) analizę cen gruntów w pobliŝu elektrowni wiatrowej w Dobrzyniu nad Wisłą ograniczono do obszaru znajdującego się w odległości 8 km od farmy wiatrowej. W takiej odległości znajdują się przede wszystkim rolnicze obszary gminy Dobrzyń and Wisłą oraz Jezioro Włocławskie, a takŝe na południu, po drugiej stronie Jeziora Włocławskiego, obszary leśne w gminie wiejskiej Włocławek, na północy południowe fragmenty gmin Wielgie i Tłuchowo oraz na wschodzie zachodnie krańce gminy Brudzeń DuŜy w województwie mazowieckim. Analiza cen ofertowych działek w gminie Dobrzyń nad Wisłą została przygotowana na podstawie cen ofertowych portalu Wybrano oferty, które zostały dodane w ciągu ostatnich 360 dni. Analizę przeprowadzono w maju 2011 oraz dodatkowe badania przeprowadzono we wrześniu 2011 (tym samym okres badawczy dotyczył łącznie 16 miesięcy). Wydzielono trzy obszary znajdujące się w relacji do farmy wiatrowej w Dobrzyniu nad Wisłą: w odległości do 2 km od najbliŝszego wiatraka, od 2 do 3 km od najbliŝszego wiatraka, od 3 do 8 km od najbliŝszego wiatraka. Wśród działek znajdujących się w bezpośredniej odległości, tj. do około 2 km od farmy wiatrowej w ofercie portalu znalazły się działki budowlane na terenie miasta Dobrzyń nad Wisłą oraz działka rolna z prawem zabudowy w miejscowości Lenie Wielkie. Ceny tych działek wahają się od 10 zł/m 2 w przypadku działki rolnej w Leniach Wielkich do aŝ 160 zł dla działki budowlanej w centrum Dobrzynia nad Wisłą. Bliskość atrakcyjnie połoŝonej nad Jeziorem Włocławskim miejscowości będącej jednocześnie siedzibą gminy powoduje trudności w ocenie atrakcyjności ofert działek w rejonie bezpośrednio graniczącym z obszarem farmy wiatrowej. W dalszej odległości od farmy, tj. w odległości od 2 do 3 km w miejscowościach Bachorzewo oraz Chalin ceny działek dostępnych na portalu kształtowały się w granicach od 8 do 22 zł za m 2. Bliskość Jeziora Chalińskiego, która jest podawana w ofertach jako potencjalne źródło terenów rekreacyjnych niewątpliwie skutkuje wyŝszą ceną ofertową. Podobnie w niedalekim Mokówku działki rekreacyjne są w cenie około zł za m 2. MoŜliwe jest, Ŝe gdyby nie bliskość farmy wiatrowej działki po południowej stronie jeziora mogłyby mieć wyŝszą cenę. 9

10 W dalszej odległości, tj. między 3 a 8 km od elektrowni wiatrowej zaobserwowano na portalu niewiele ofert działek. Są to głównie działki z rejonów Krojczyna oraz Tulibowa, a takŝe z gminy Brudzeń DuŜy w województwie mazowieckim. Działki te w większości są stosunkowo tanie (poniŝej 15 zł/m 2 ). Analiza cen ofertowych z portalów aukcyjnych ma jednak pewne wady. Po pierwsze, ceny ofertowe róŝnią się od rzeczywistych cen transakcyjnych. Po drugie, niektóre z działek rolnych oferowanych na portalach aukcyjnych są wyjątkowo atrakcyjnie zlokalizowane lub mogą w niedalekiej przyszłości ulec odrolnieniu. Z powyŝszych względów średnie ceny na podstawie informacji z portali aukcyjnych mogą znacznie odbiegać od rzeczywistości. Z powyŝszych względów, a takŝe ze względu na potrzebę ujęcia bardziej dynamicznego w postaci zmian cen nieruchomości w dłuŝszej perspektywie czasowej, analizę cen ofertowych uzupełniono badaniem cen transakcyjnych na podstawie danych uzyskanych z Agencji Nieruchomości Rolnych w gminach na obszarze których znajdują się wybrane duŝe elektrownie wiatrowe Analiza cen transakcyjnych gruntów rolnych po i przed inwestycją w elektrownie wiatrową na przykładzie wybranych gmin z duŝymi elektrowniami wiatrowymi w Polsce Przedmiotem badania w dotychczasowej analizie (gmina Dobrzyń nad Wisłą) były ceny ofertowe, które często znacznie róŝnią się od cen transakcyjnych. Z tego względu gminy w których znajdują się wybrane duŝe elektrownie wiatrowe zostały poddane dodatkowej analizie cen transakcyjnych gruntów. Wybrano trzy duŝe inwestycje w elektrownie wiatrowe znajdujące się w trzech województwach, tj.: elektrownię wiatrową o mocy 90 MW zlokalizowaną w gminie Karlino (76,5 MW) oraz częściowo w gminie Gościno (pozostała część farmy) w województwie zachodniopomorskim od 2008 r., elektrownię wiatrową o mocy 34 MW zlokalizowaną w gminie Dobrzyń nad Wisłą w województwie kujawsko-pomorskim od 2010 r., elektrownie wiatrową o mocy 40,5 MW zlokalizowaną w gminie Kisielice w województwie warmińsko-mazurskim od 2007 r. Źródłem danych o cenach transakcyjnych były oddziały terenowe Agencji Nieruchomości Rolnych (oddział terenowy w Szczecinie elektrownia w gminie Karlino, 10

11 oddział terenowy w Bydgoszczy elektrownia w gminie Dobrzyń nad Wisłą, oddział terenowy w Olsztynie elektrownia wiatrowa w Kisielicach). Dla gminy Karlino uzyskano dane z lat , dla gminy Dobrzyń nad Wisłą dane z lat , a dla gminy Kisielice dane z lat Ogólną sytuację w gminach naleŝy poprzedzić krótkim wstępem dotyczącym kształtowania się cen gruntów ornych w latach , w których ceny te wzrosły z zł za hektar w 2005 r. do zł w roku NajwyŜszy, ponad 30% wzrost cen w ujęciu nominalnym miał miejsce w roku W ciągu dwóch lat, tj. między 2006 a 2008 r. ceny gruntów rolnych wzrosły nominalnie w Polsce o ponad 65%. Po 2008 r. nastąpiła natomiast stabilizacja cen i nieznaczny dalszy wzrost. W badanych województwach, tj. zachodniopomorskim, kujawsko-pomorskim oraz warmińsko-mazurskim dynamika cen była podobna jak na poziomie całego kraju. Z badanych województw najwyŝszymi cenami gruntów charakteryzuje się województwo kujawsko-pomorskie (średnio ponad 26 tys. zł za hektar w 2010 r.) (ryc. B.5). Ryc. B.5. Przeciętne ceny gruntów ornych w latach Ceny bieŝące za w zł/1 ha Źródło: GUS. W celu wykazania ewentualnego wpływu elektrowni wiatrowych na ceny gruntów oraz ilość transakcji podjęto decyzję, Ŝe analiza będzie dotyczyć z jednej strony średniej ceny transakcyjnej gruntów, a z drugiej strony łącznej powierzchni gruntów, które w danym roku podlegały transakcji, a stroną była Agencja Nieruchomości Rolnych. 11

12 Pierwszą elektrownią jest elektrownia wiatrowa Karścino zlokalizowana między miejscowościami Mołtowo i Karścino w gminach Karlino i Gościno w województwie zachodniopomorskim (ryc. B.6). Ryc. B.6. Powierzchnia gruntów podlegających transakcji (ha) oraz średnia cena transakcyjna (zł/1 ha) w gminach Karlino i Gościno (zachodniopomorskie) w latach Instalacja elektrowni wiatrowej o mocy 90 MW w 2008 r. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z Agencji Nieruchomości Rolnych. Instalacja elektrowni wiatrowej w gminach Karlino i Gościno w 2008 r. zbiegła się w czasie z pewnym obniŝeniem dynamiki rynku nieruchomości (relatywnie niewielkie areały sprzedanych gruntów w latach ). Jednak juŝ w 2011 r. ponownie zwiększyła się znacznie powierzchnia sprzedanych gruntów rolnych osiągając ponad 360 ha, co świadczy o tym, Ŝe działanie bardzo duŝej elektrowni wiatrowej na obszarze gmin nie odstraszyło potencjalnych inwestorów. Podobnie moŝna powiedzieć o cenach transakcyjnych, które zgodnie z krajowym trendem wzrosły w badanym okresie kilkukrotnie. MoŜna nawet wnioskować, Ŝe wzrost cen nieruchomości w gminach Karlino i Gościno był znacznie wyŝszy niŝ w całym województwie zachodniopomorskim, co moŝe wiązać się z połoŝeniem gmin w pasie nadmorskim, w odległości ok. 30 km od morza bałtyckiego, przy drodze wojewódzkiej łączącej Białogard z Kołobrzegiem. Po 2008 r. (rok instalacji elektrowni wiatrowej) obserwuje się z wyjątkiem 2009 r. dalszy wzrost cen gruntów rolnych na obszarze obu analizowanych gmin. Kolejną analizowaną gmina stał się Dobrzyń nad Wisłą. W gminie tej we wcześniejszym fragmencie opracowania przedstawiono kształtowanie się cen ofertowych. 12

13 Średnie ceny transakcyjne oraz powierzchnię sprzedanych gruntów rolnych w gminie Dobrzyń nad Wisłą zobrazowano na ryc. B.7). Ryc. B.7. Powierzchnia gruntów podlegających transakcji (ha) oraz średnia cena transakcyjna (zł/1 ha) w gminie Dobrzyń nad Wisłą (kujawsko-pomorskie) w latach Instalacja elektrowni wiatrowej o mocy 34 MW w 2010 r. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z Agencji Nieruchomości Rolnych. Liczba transakcji oraz powierzchnia sprzedanych gruntów rolnych w gminie Dobrzyń nad Wisłą w latach znacząco wzrosła. Tym samym nie moŝna mówić o zastoju wynikającym z obawy inwestorów przed zakupem ziemi w gminie posiadającej na własnym terenie duŝą farmę wiatrową. Tym bardziej, ze duŝa część działek zakupionych juŝ po powstaniu elektrowni wiatrowej miała miejsce w jej bezpośredniej bliskości, tj. pod miejscowościami Mokówko, Michałkowo oraz Chalin. Średnia cena gruntów pozostawała w badanym okresie, podobnie jak na obszarze całego województwa, na stabilnym wysokim poziomie. Ostatnia badaną gminą jest gmina Kisielice w województwie warmińsko-mazurskim (ryc. B.8). 13

14 Ryc. B.8. Powierzchnia gruntów podlegających transakcji (ha) oraz średnia cena transakcyjna (zł/1 ha) w gminie Kisielice (warmińsko-mazurskie) w latach Instalacja elektrowni wiatrowej o mocy 40,5 MW w 2007 r. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z Agencji Nieruchomości Rolnych. Podobnie jak w przypadku elektrowni wiatrowej Karścino, równieŝ w Kisielicach w roku, w którym zainstalowano turbiny wiatrowe miało miejsce spowolnienie na rynku nieruchomości. Powierzchnia rolna sprzedana przez Agencję Nieruchomości Rolnych w gminie Kisielice w latach była bardzo niewielka w porównaniu chociaŝby do 2006 r. Zastój nie trwał jednak długo i juŝ w 2009 r. transakcję opiewały na powierzchnię przewyŝszającą 130 ha gruntów rolnych. Lokalizacja elektrowni wiatrowej nie miała wpływu na kształtowanie się cen transakcyjnych, które mimo lekkiego załamania w latach ponownie wzrosły w 2011 r., gdy średnia cena była bardzo wysoka i wyniosła 25,9 tys. zł za 1 ha Wnioski ogólne z analizy wpływu elektrowni wiatrowych na spadek zainteresowania oraz wartości gruntów Na podstawie literatury przedmiotu, analizy cen ofertowych działek w okolicy elektrowni wiatrowej w Dobrzyniu nad Wisłą, a przede wszystkim badaniu cen transakcyjnych gruntów rolnych w gminach Karlino i Gościno, a takŝe Dobrzyń nad Wisłą oraz Kisielice, moŝna dojść do następujących wniosków dotyczących wpływu elektrowni wiatrowych na ceny nieruchomości: elektrownie wiatrowe mogą mieć niewielki wpływ na ceny nieruchomości jedynie w najbliŝszym otoczeniu do (1,5-2 km), jednak inne czynniki, takie 14

15 jak bliskość terenów rekreacyjnych, obszar miejski lub podmiejski, w znacznym większym stopniu wpływają na cenę nieruchomości niŝ bliskość elektrowni wiatrowych; ponadto ceny oraz wolumen transakcji w najbliŝszym otoczeniu elektrowni wiatrowej w Dobrzyniu nad Wisłą świadczy o wciąŝ duŝej aktywności inwestorów niezaleŝnie od bliskości farmy wiatrowej; elektrownie wiatrowe nie mają większego wpływu na ceny nieruchomości połoŝonych w dalszej niŝ 2 km odległości od farmy wiatrowej; wniosek ten potwierdzają wyniki badań prowadzonych w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, analiza cen ofertowych działek w otoczeniu farmy wiatrowej w Dobrzyniu nad Wisłą, a przede wszystkim analiza cen transakcyjnych gruntów rolnych w gminach Karlino, Gościno, Dobrzyń nad Wisłą oraz Kisielice, gdzie nie zaobserwowano związku między aktywnością inwestorów oraz średnią ceną transakcyjną a otwarciem elektrowni wiatrowych; moŝna mówić w dwóch przypadkach (Karlino-Gościno oraz Kisielice) jedynie o krótkotrwałym zmniejszeniu wolumenu transakcji;; na zróŝnicowanie cen transakcyjnych lub ofertowych w dłuŝszym okresie czasu mają wpływ przede wszystkim globalne trendy na rynku nieruchomości, w tym występowanie baniek spekulacyjnych, np. w Polsce w latach ; brak wpływu elektrowni wiatrowych na ceny nieruchomości został równieŝ potwierdzony przez rzeczoznawców majątkowych; przy wycenie terenów w gminie Rogoźno pod planowane turbiny wiatrowe, posiłkując się przykładem największej elektrowni wiatrowej w Polsce w Margoninie, wskazano w operacie szacunkowym brak związku miedzy występowaniem elektrowni wiatrowych a cenami nieruchomości Wieloletnie blokowanie terenu pod inwestycje Wieloletnie blokowanie terenu pod inne inwestycje przedstawiono jako udział powierzchni zajętej pod inwestycje wiatrakowe (zrealizowana i planowane), w związku z czym wykluczona jest tam lokalizacja innych inwestycji. Powierzchnia zajęta pod elektrownie wiatrowe (lub planowaną powierzchnię pod wiatraki) rozumiana jest dwojako: 1) 7 Informacja uzyskana z oddziału terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w Pile. 15

16 jako powierzchnia zajmowana przez same wiatraki (fundamenty wraz z placem serwisowym) oraz 2) jako 500-metrowa strefa buforowa wokół elektrowni wiatrowej 8. Uzyskanie danych odnośnie ogólnej powierzchni zajmowanej przez farmy wiatrowe okazało się niezwykle trudne. Gminy, w których inwestor planuje budowę elektrowni wiatrowych, nie posiadają informacji o powierzchni zajętej przez przyszłe inwestycje wiatrakowe. RównieŜ w tych gminach, w których juŝ funkcjonują elektrownie wiatrowe, zakres prowadzonej ewidencji nie pozwalał na wskazanie powierzchni bez pracochłonnych dodatkowych czynności. Nawet w przypadku farm wiatrowych gminy nie dysponowały całkowitą powierzchnią 9 zajmowaną przez wszystkie elektrownie wiatrowe. Władze gminne posiadają jedynie informację o powierzchni zajmowanej przez pojedyncze elektrownie wiatrowe (turbiny), zdefiniowanej jako powierzchnia fundamentów elektrowni wraz z przyległym placem serwisowym wyłączonym z uŝytkowania rolnego. Na podstawie informacji uzyskanych z wybranych urzędów gminnych województwa kujawskopomorskiego (m.in. gmina KsiąŜki, Kcynia, Rypin, Dobrzyń nad Wisłą, Mogilno) oraz dostępnych kart informacyjnych realizowanych przedsięwzięć (m.in. w gminie śerków i Damasławek w województwie wielkopolskim) moŝna stwierdzić, Ŝe powierzchnia zajęta pod pojedynczą elektrownię wiatrową waha się od 1225 do 2500 m 2 (niekiedy 3000 m 2 ). MoŜna zatem określić przybliŝoną powierzchnię zajmowaną przez istniejące elektrownie wiatrowe lub powierzchnię, którą planuje się przeznaczyć pod przyszłe inwestycje wiatrakowe. Przeprowadzona przez IGiPZ PAN w Toruniu inwentaryzacja elektrowni wiatrowych wykazała 406 turbin wiatrowych województwie kujawsko-pomorskim. W przewaŝającej części są to pojedyncze obiekty. Przyjmując, Ŝe średnia powierzchnia zajęta przez jeden wiatrak to 0,20 ha, to całkowita powierzchnia wyłączona spod innych inwestycji wynosi ok. 81 ha. W obliczeniach oprócz powierzchni zajmowanej przez elektrownię wiatrową i przyległy plac serwisowy uwzględniono ponadto strefę oddziaływania siłowni wiatrowej, w której niemoŝliwa jest lokalizacja innych inwestycji budowlanych. Na podstawie przeprowadzonych informacji uzyskanych z urzędów gminnych minimalny bufor od wiatraka wynosi 500 m, co w przypadku 406 turbin wiatrowych daje powierzchnię prawie 31,9 tys. ha w skali województwa. Tereny te stanowią ponad 1,7% powierzchni województwa kujawskopomorskiego oraz 2,8% całkowitej powierzchni uŝytków rolnych w tym województwie. 8 Wartość 500 m przyjęto na podstawie informacji z urzędów gminnych. 9 Powierzchnia farmy wiatrowej rozumiana jest w tym przypadku jako całkowity obszar ograniczony skrajnymi wiatrakami w danej farmie wiatrowej. 16

17 Wartość udziału powierzchni zajętej pod inwestycje wiatrakowe w ogólnej powierzchni uŝytków rolnych jest zróŝnicowana w zaleŝności od powiatu i waha się od 0,1% do 11,1% (tab. B.2). Tab. B.2. Elektrownie wiatrowe w woj. kujawsko-pomorskim (istniejące i w budowie) i zajmowana przez nie powierzchnia Powiat Liczba elektrowni wiatrowych Powierzchnia zajmowana przez wiatraki fundamenty z placem serwisowym [ha] 500-metrowa strefa buforowa wokół wiatraka [ha] Procent powierzchni uŝytków rolnych zajętych pod elektrownie wiatrowe aleksandrowski 55 11,0 4317,5 11,1 brodnicki 24 4,8 1884,0 2,7 bydgoski 10 2,0 785,0 1,2 chełmiński 11 2,2 863,5 2,0 golubsko-dobrzyński 12 2,4 942,0 2,2 grudziądzki 1 0,2 78,5 0,1 inowrocławski 73 14,6 5730,5 6,1 lipnowski 47 9,4 3689,5 5,5 mogileński 10 2,0 785,0 1,6 nakielski 4 0,8 314,0 0,4 radziejowski 67 13,4 5259,5 10,1 rypiński 5 1,0 392,5 1,0 sępoleński 2 0,4 157,0 0,3 toruński 8 1,6 628,0 0,9 tucholski 3 0,6 235,5 0,5 wąbrzeski 3 0,6 235,5 0,6 włocławski 54 10,8 4239,0 4,1 Ŝniński 17 3,4 1334,5 1,9 woj. kujawsko-pomorskie , ,0 2,8 Źródło: obliczenia własne na podstawie inwentaryzacji przeprowadzonej przez IGiPZ PAN w Toruniu. W 2011 r. do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Bydgoszczy wpłynęło 120 wniosków o uzgodnienie warunków realizacji inwestycji wiatrakowych. Według tych wniosków planuje się budowę 292 turbin wiatrowych o łącznej mocy 512 MW. Gdyby realizacja tych planów doszła do skutku, to powierzchnia zajęta pod budowę tych elektrowni wraz z 500-metrowym buforem wyniosłaby prawie 23,0 tys. ha, co łącznie z istniejącymi 17

18 elektrowniami wiatrowymi wynosiłoby prawie 55 tys. ha (3% powierzchni województwa i 4,7% powierzchni uŝytków rolnych). Na podstawie informacji otrzymanych z urzędów gminnych moŝna stwierdzić, Ŝe nie zachodzi konflikt między lokalizacją elektrowni wiatrowych a blokowaniem terenów pod inne inwestycje. Jedynym ograniczeniem jest wspomniany 500-metrowy bufor od turbiny wiatrowej. W gminie Dobrzyń nad Wisłą funkcjonuje 17 duŝych, 2 MW elektrowni wiatrowych, oraz 16 małych (ok. 0,15 MW). Ponadto wydano pozwolenia na budowę kolejnych sześciu elektrowni o mocy 2 MW. W planie przestrzennego zagospodarowania określono jedynie bufor 500-metrowy od wiatraka, w którym istnieje zakaz lokalizacji zabudowy mieszkaniowej. Poza tym obszarem są działki rolne, więc potencjale inwestycje wymagałyby najpierw wdroŝenia postępowania w celu zmiany przeznaczenia gruntów (tj. odrolnienia). Takie inwestycje wymagałyby indywidualnego postępowania, co jednak nie wyklucza realizacji takiej inwestycji. Nie moŝna więc w sposób jednoznaczny i uogólniający stwierdzić, Ŝe inwestycje w energetykę wiatrową przyczyniają się do blokowania terenu pod inne inwestycje. KaŜdorazowo wymaga to indywidualnego rozpatrzenia na podstawie przyjętych planów przestrzennego zagospodarowania. Blokowanie terenów pod inne inwestycje moŝe zachodzić nie na poziomie gminnym, ale na poziomie indywidualnych umów między inwestorem a właścicielem ziemi, na którym miałaby stanąć przyszła inwestycja. Znane są przypadki zawierania bezpośrednich umów między rolnikami a inwestorami na długoletnią dzierŝawę gruntów rolnych. Trzeba jednak zaznaczyć, Ŝe inwestor nie zobowiązuje się do wybudowania elektrowni wiatrowej na wydzierŝawionym terenie. Mowa jest tylko o planowaniu inwestycji i jej ewentualnej realizacji po otrzymaniu wszystkich niezbędnych pozwoleń. Zawierane umowy nie gwarantują więc realizacji inwestycji, a jedynie zabezpieczają inwestora w kontekście moŝliwości lokalizacji przedsięwzięcia. Taki wydzierŝawiony teren, na którym nie została zlokalizowana turbina wiatrowa, jest zablokowany pod inne potencjalne inwestycje na mocy podpisanej umowy o dzierŝawę. 18

19 1.3. Wpływy środków finansowych do budŝetu gminy z lokalizacji elektrowni wiatrowej oraz rozkład podatków gruntowych w jednostce Podatek od nieruchomości wybrane aspekty prawne Niewątpliwą korzyścią dla gminy z inwestycji w elektrownię wiatrową są wpływy z podatków od nieruchomości. Podatek ten zostaje naliczony według 2% stawki od wartości części budowlanych, na których znajduje się elektrownia wiatrowa, tj. fundamentu i masztu. Sprawa opodatkowania elektrowni wiatrowych budzi szereg kontrowersji i sporów, w szczególności dotyczących opodatkowania poszczególnych elementów elektrowni wiatrowych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 3 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. nr 95, poz. 613 ze zm.), opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają m. in. budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej 10. Na tej podstawie L. Etel i M. Popławski uwaŝają, Ŝe opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlega w całości elektrownia wiatrowa, a nie tylko niektóre jej elementy, takie jak fundamenty oraz maszt. Osąd ten jest zgodny z definicją budowli zawartą w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, a jedynie pomocniczo w zakresie ustawowego odesłania na prawie budowlanym 11. R. Lewandowski z kolei przywołuje wyrok sądu WSA w Bydgoszczy z 11 marca 2008 r., gdzie postawiono tezę, Ŝe opodatkowaniu podlegają zarówno fundamenty, maszty, przyłącza, jak i pozostałe elementy tj. generator, wirnik ze skrzydłami, skrzynia biegów, komputer sterujący, transformator, rozdzielnia energetyczna, instalacja alarmowa i zdalnego sterowania. Wszystkie te elementy składają się na całość techniczno-uŝytkową, czyli stanowią obiekt budowlany 12. Z kolei Minister Finansów w swoim stanowisku z 17 maja 2007 r. stwierdza, Ŝe opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają jedynie części budowlane elektrowni wiatrowych jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość uŝytkową 13. Podsumowując, jak dotąd brak jednoznacznej wykładni prawa i ani orzecznictwo ani literatura przedmiotu nie przynoszą jednoznacznych odpowiedzi dotyczących opodatkowania elektrowni wiatrowych podatkiem od nieruchomości. 10 Lewandowski R., 2011, Elektrownie wiatrowe a podatek od nieruchomości, 11 Etel L., Popławski M., 2009, Czy elektrownie wiatrowe podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości?, Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych, z Lewandowski R., 2011, Elektrownie wiatrowe a podatek od nieruchomości, 13 Ibidem. 19

20 Podatek od nieruchomości na początku drugiej dekady XXI wieku wynosi około tys. od turbiny, co w przypadku 20 turbin daje z tego tytułu przychody rzędu około 1 mln zł dla gminy rocznie. Przy większych inwestycjach bezpośrednie dochody gminy z tytułu elektrowni wiatrowych mogą nawet przewyŝszać 2 mln złotych rocznie. Gmina Margonin według informacji Rzeczpospolitej zyskała na największej farmie wiatrowej w Polsce zlokalizowanej właśnie w Margoninie dodatkowe 4 mln zł w budŝecie rocznie 14. Gdyby podatkiem od nieruchomości objąć, zgodnie z propozycją L. Etela i M. Popławskiego elektrownię wiatrową w całości (a nie tylko fundament i maszt), to łączny dochód dla gminy mógłby wzrosnąć nawet trzykrotnie (do 3-12 mln zł w zaleŝności od wielkości elektrowni wiatrowej) Podatek od nieruchomości a dochody budŝetów wybranych gmin w Polsce posiadających na swoim terenie duŝe elektrownie wiatrowe Nawet przy aktualnie (2012) obowiązującej wykładni prawa, podatek od nieruchomości z elektrowni wiatrowych jest niemałą kwotą, szczególnie w przypadku gmin o relatywnie niskich dochodach. Przykładowo, gminy na których funkcjonują elektrownie wiatrowe, np. Margonin, Będzino, gmina wiejska Suwałki lub w kujawsko-pomorskim Dobrzyń and Wisłą charakteryzowały się w 2010 r. dochodami rocznymi rzędu mln zł. Dla tych gmin potencjalne dochody rzędu 1-4 mln zł z tytułu podatku od nieruchomości związanego z usytuowaniem na ich terenie elektrowni wiatrowych stanowią od 3 do nawet 16% dochodów budŝetowych. W celu skonkretyzowania wpływów do budŝetu gminy z podatku od nieruchomości w jednostce czasu wysłano zapytanie do tych gmin w Polsce na obszarze, których znajdują się duŝe (powyŝej 30 MW) elektrownie wiatrowe. Urzędnicy samorządowi zostali zapytani o rozkład dochodów łącznych gmin, dochodów z tytułu podatku od nieruchomości ogółem oraz dochodów z tytułu podatku od nieruchomości w latach , z zaznaczeniem lat w których oddano do uŝytku na terenie ich gmin elektrownie wiatrowe. Najpełniejsze dane otrzymano z czterech gmin, trzech zlokalizowanych na obszarze województwa zachodniopomorskiego (Kamień Pomorski, Karlino oraz Wolin) oraz jedna z województwa pomorskiego (Kobylnica). Łącznie w czterech gminach zainstalowano farmy wiatrowe o mocy 256 MW co daje przeciętnie w gminie ponad 64 MW (tab. B.3)

21 Tab. B.3. Średnie dochody z tytułu podatku od nieruchomości w gminach z duŝymi elektrowniami wiatrowymi Gmina Rok wybudowania elektrowni wiatrowej Moc elektrowni (MW) Średni dochód roczny z 1 MW z tytułu podatku od nieruchomości (tys. zł) Kamień Pomorski ,8 52,7 Karlino ,5 52,9 Wolin ,0 34, ,5 Kobylnica ,0 40, ,4 - Źródło: opracowanie własne na podstawie informacji z urzędów gminnych. Średnie dochody z tytułu podatku od nieruchomości od 1 MW zainstalowanej mocy w czterech gminach wynosiły w badanym okresie od 34 tys. zł. w gminie Wolin do ponad 52 tys. zł. w gminach Kamień Pomorski i Karlino. Przyjmując powyŝsze widełki dochodowe w postaci tys. zł. za 1 MW, moŝna oszacować minimalne i maksymalne dochody uzyskiwane przez gminę w zaleŝności od mocy farmy wiatrowej (tab. B.4). Tab. B.4. Szacunkowy dochód dla gminy w tytuły podatku od nieruchomości w zaleŝności od łącznej mocy elektrowni wiatrowych (MW) Łączna moc elektrowni wiatrowych (MW) Dochód dla gminy w tys. zł. (dla tys. zł. / 1 MW) Dochód dla gminy w tys. zł. (dla tys. zł. / 1 MW) Źródło: opracowanie własne. W celu skonkretyzowania udziału dochodów z elektrowni wiatrowych w łącznych dochodach budŝetów gmin (a takŝe w porównaniu z łącznymi dochodami uzyskiwanymi z tytułu podatku od nieruchomości) dokonano analizy czterech studiów przypadku, tj. gmin Kamień Pomorski, Karlino, Wolin oraz Kobylnica w latach (w gminie Wolin uzyskano dane jedynie do 2010 r.) (ryc. B.9 B.12). 21

22 Ryc. B.9. Kamień Pomorski (28,8 MW w 2009 r.) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z UG Kamień Pomorski. Ryc. B.10. Karlino (76,5 MW w 2008 r.) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z UG Karlino. 22

23 Ryc. B.11. Wolin (30 MW w 2007 r. i 31,5 MW w 2009 r.) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z UG Wolin. Ryc. B.12. Kobylnica (48 MW w 2008 r. i 41,4 MW w 2011 r.) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z UG Kobylnica. Udział dochodów z tytułu podatku od nieruchomości z elektrowni wiatrowych w łącznych dochodach ogółem gminy zaleŝy od łącznej mocy zainstalowanej w elektrowni oraz od wysokości dochodów gminy. Wszystkie analizowane gminy charakteryzują się podobnymi łącznymi dochodami 2011 r. w wysokości od około 40 mln zł (Wolin) do około 48 mln zł (Kobylnica). Udział dochodów z podatku od nieruchomości od elektrowni wiatrowych w poszczególnych gminach w najlepszym roku wahał się od około 4% w 23

24 Kamieniu Pomorskim i Kobylnicy do prawie 9,65% w gminie Karlino w 2010 r. W gminie Kobylnica, gdzie w 2011 r. otwarto kolejna elektrownie wiatrową o mocy 41,4 MW udziały dochodów z tytułu podatku od nieruchomości z elektrowni wiatrowych w łącznym dochodzie gminy wzrosną w 2012 r. do 6,5% (a włączając planowane dochody z dzierŝawy gruntów gminnych pod budowę elektrowni wiatrowej nawet do 7,7%). Interesująco wyglądają równieŝ udziały dochodów z tytułu podatku od nieruchomości z elektrowni wiatrowych w dochodach łącznych z podatku od nieruchomości w 2011 r. Udziały te wahają się od 21% dla gminy Wolin do aŝ 41% dla gminy Karlino. Tym samym moŝna jednoznacznie stwierdzić, ze funkcjonowanie duŝych farm wiatrowych o mocy powyŝej 30 MW w znaczący sposób podnosi dochody z tytułu podatku od nieruchomości uzyskiwane przez gminy (przynajmniej o 25%, a przy elektrowniach duŝej mocy rzędu 80MW nawet o 60-70%). Na marginesie naleŝy jednak zaznaczyć, Ŝe wiele gmin posiadających na własnym terenie elektrownie wiatrowe charakteryzuje się relatywnie niskimi dochodami własnymi i korzysta z subwencji wyrównawczej w postaci tzw. janosikowego, na mocy którego budŝet państwa zabiera dochody najbogatszym gminom, aby podzielić je między najuboŝsze. W niektórych przypadkach najbiedniejszych gminy moŝe okazać się, Ŝe suma utraconej subwencji wyrównawczej jest na tyle duŝa, Ŝe pokrywa znaczną część dochodów potencjalnie uzyskanych od inwestora z tytułu podatku od nieruchomości. Sytuacja dotyczy jedynie bardzo biednych gmin na terenie których zainstalowano bardzo duŝe elektrownie wiatrowe. NaleŜy podjąć dalsze badania w tym względzie w celu dokładnego oszacowania ewentualnej utraty przez te gminy subwencji wyrównawczej 16. Warto dodać, Ŝe z punktu widzenia inwestora podatek od nieruchomości stanowi duŝą część kosztów eksploatacyjnych farmy wiatrowej. W przypadku elektrowni wiatrowej o mocy 30 MW podatek od nieruchomości razem z kosztem dzierŝawy gruntu wynoszą nawet ponad 38% kosztów eksploatacyjnych jakie ponosi inwestor (ryc. B.13)

25 Ryc. B.13. Koszty eksploatacyjne farmy wiatrowej o mocy 30 MW w mln zł Źródło: opracowanie własne na podstawie farmy_wiatrowej.html Łączne korzyści dochodowe dla gmin z tytułu posiadania elektrowni wiatrowych Kolejną korzyścią dla gminy są dochody z tytułu dzierŝawy gruntów komunalnych oraz wpływy z tytułu udziału gminy w podatku PIT (oraz w niektórych przypadkach, gdy siedziba firmy-inwestora znajduje się na terenie gminy, równieŝ wpływy z tytułu podatku CIT) 17. Ponadto instalacja elektrowni wiatrowych przynosi dochody z tytułu dzierŝawy gruntów rolnych, co z kolei wpływa na stabilizację dochodów rolników, a pośrednio ma wpływ na płatność podatku rolnego. Analizę wpływu środków finansowych do budŝetu gminy z tytułu dzierŝawy gruntów rolnych naleŝy rozpatrywać równieŝ z punktu widzenia obszaru jaki wiatraki zajmują. OtóŜ wiatraki bardzo małe zajmują praktycznie niewiele więcej miejsca niŝ sam słup na powierzchni gruntu. Natomiast duŝe elektrownie wiatrowe, np. takie powyŝej 1 MW zajmują łącznie obszar około arów (0,35 ha), w tym uwzględnia się 18 : m 2 fundament o głębokości przewaŝnie około 2 m, m 2 plac manewrowy; ewentualna droga dojazdowa po polu, zajmująca około 20 arów (0,2 h). Rolnicy mogą otrzymywać za duŝy wiatrak o mocy 2 MW około 15 tys. zł/rok za dzierŝawę gruntu. Trudno jednoznacznie określić tą kwotę poniewaŝ inwestor indywidualnie negocjuje z rolnikami stawki. Z tego względu wahają się one w granicach od 10 do nawet

26 tys. zł/rok 19. Jest to kwota o wiele wyŝsza niŝ moŝliwości jakie za podobny areał osiąga właściciel pola w przypadku tradycyjnych dochodów z ziemi w postaci uprawy rolniczej. Dochód z tytułu dzierŝawy wiatraków wpływa zatem istotnie na stabilizację sytuacji materialnej rolników. W niektórych przypadkach właścicielem ziemi na której mają funkcjonować elektrownie wiatrowe jest gmina. W takim przypadku wpływy z tytułu dzierŝawy stanowią dodatkowe źródło dochodów gminy. Sytuacja taka ma miejsce w gminie Kobylnica w województwie pomorskim, gdzie w związku z instalacją w 2011 r. elektrowni wiatrowej o mocy 41,4 MW na gruntach będących w posiadaniu gminy, władze samorządowe szacują wpływy z tytułu dzierŝawy na łączną kwotę aŝ 557 tys. zł. rocznie. Analizę łącznego wpływu środków finansowych do budŝetu gminy z lokalizacji elektrowni wiatrowej przeprowadzono w oparciu o badanie dochodów budŝetów gmin. Analiza została przeprowadzona dla czterech duŝych farmach wiatrowych uruchomionych w latach w Polsce. NaleŜą do nich: Margonin największa w Polsce elektrownia wiatrowa składająca się z 60 wiatraków o łącznej mocy 120 MW, która rozpoczęła działalność w powiecie chodzieskim, w niedalekiej odległości od województwa kujawskopomorskiego w pierwszej połowie 2010 r., Tymień w gm. Będzino, farma zlokalizowana między Kołobrzegiem a Koszalinem największa w latach elektrownia wiatrowa w Polsce o całkowitej mocy 50 MW, Karścino-Mołtowo w gm. Karlino, usytuowana około 15 km na południe od Tymienia złoŝona z 60 wiatraków o łącznej mocy 76,50 MW, rozpoczęła funkcjonowanie w 2008 r., Suwałki elektrownia wiatrowa połoŝona na północ od Suwałk złoŝona z 18 wiatraków o łącznej mocy 41,4 MW, którą oficjalnie uruchomiono w październiku 2009 r. Ewolucja dochodów budŝetów czterech gmin, tj. gminy Margonin, Będzino, Karlino oraz gminy wiejskiej Suwałki w porównaniu z ewolucją dochodów gmin w Polsce moŝe dać y/tabid/195/ArticleId/815/Gmina-liczy-na-farmy-wiatrowe-815.aspx; 26

27 odpowiedź na pytanie o zmiany w dochodach budŝetów gmin po zainstalowaniu na ich terenie elektrowni wiatrowej (ryc. B.14). Ryc. B.14. Ewolucja dochodów budŝetów gmin z zainstalowanymi duŝymi elektrowniami wiatrowymi w porównaniu do średniej dla Polski, przed i po zbudowaniu elektrowni wiatrowych (rok oddania do uŝytkowania zaznaczony pełnym kołem) (2005=100) Źródło: opracowanie własne na podstawie Bank Danych Lokalnych. We wszystkich analizowanych gminach, w których zbudowano duŝe elektrownie wiatrowe w Polsce skok w dochodach budŝetów gmin był zauwaŝalny szczególnie w pierwszym roku funkcjonowania elektrowni (na rysunku na lewo od zaznaczonego koła). W farmie wiatrowej w Margoninie, która została oddana do uŝytkowania na początku 2010 r. dochody budŝetu gminy za rok 2010 wzrosły o 27% w porównaniu do 2009 r. Dzięki tej największej w Polsce inwestycji w energetyce wiatrowej, w gminie Margonin znacznie poprawiła się sytuacja budŝetowa (roczne dochody wzrosły równocześnie z inwestycją o dodatkowe 4 mln zł, chociaŝ w budŝecie na rok 2010 załoŝono dodatkowe środki z tytułu funkcjonowanie elektrowni wiatrowych jedynie w wysokości 900 tys. zł.). Warto zauwaŝyć, Ŝe w latach (przed inwestycją) dochody gminy Margonin rosły wolniej niŝ średnia krajowa. Analogiczną sytuację jak w Margoninie zauwaŝono równieŝ w gminie Będzino (elektrownia w Tymieniu), gdzie w pierwszym roku funkcjonowania siłowni wiatrowych dochody gminy wzrosły o 28%. W gminie wiejskiej Suwałki w pierwszym roku dochody gminy wzrosły o 23%, a w Karlinie (elektrownia Karścino-Mołtowo) o 11%. Jednak w długiej perspektywie czasu, tzn. po kilku latach funkcjonowania elektrowni wzrost dochodów budŝetowych gminy jest dosyć zróŝnicowany. Przykładowo, w Będzinie znaczący spadek dochodów zaobserwowano w roku Gmina Karlino z kolei charakteryzowała się w tym 27

28 samym roku (trzeci rok funkcjonowania farmy wiatrowej) bardzo duŝym wzrostem dochodów. NaleŜy jednak zaznaczyć, Ŝe wszystkie analizowane gminy, niezaleŝnie od chwilowych wahań dochodów budŝetowych wykazywały w latach szybszy wzrost dochodów niŝ średnia dla Polski. W województwie kujawsko-pomorskim analizę dochodów budŝetowych przeprowadzono w trzech gminach, charakteryzujących się najwyŝszą mocą przyłączenia wszystkich farm wiatrowych w województwie, tj. w gminach: Dobrzyń nad Wisłą, Kruszwica oraz Pakość. Podobnie jak w przypadku analizy dla Margonina, Będzina, Karlina i Suwałk, takŝe w kujawsko-pomorskim, ewolucja dochodów budŝetowych gmin z elektrowniami wiatrowymi wskazuje na pozytywny efekt dla finansów gminy (ryc. B.15). Nie jest on moŝe tak spektakularny jak dla większych elektrowni wiatrowych na terenie całej Polski, co jest uwarunkowane naturalnie niŝszymi dochodami z tytułu podatku od nieruchomości dla elektrowni o mniejszej mocy. Niemniej jednak naleŝy zaznaczyć, Ŝe jest wyraźnie widoczny efekt w postaci wyŝszego wzrostu dochodów budŝetowych w latach w porównaniu do średniej dla całego województwa. Ryc. B.15. Ewolucja dochodów budŝetów gmin z zainstalowanymi duŝymi elektrowniami wiatrowymi w województwie kujawsko-pomorskim w porównaniu do średniej dla województwa (2005=100) Źródło: opracowanie własne na podstawie Bank Danych Lokalnych Wnioski ogólne z analizy wpływów środków finansowych do budŝetu gminy z lokalizacji elektrowni wiatrowej oraz rozkładu podatków gruntowych w jednostce czasu Podsumowując, moŝna wnioskować, Ŝe: 28

29 podatek od nieruchomości z tytułu elektrowni wiatrowych jest często znaczącą pozycją w budŝecie gminy; dla gmin charakteryzujących się relatywnie niewielkimi dochodami, przy duŝych farmach wiatrowych (powyŝej 30MW) moŝe przekraczać nawet 10% dochodów budŝetowych, a w większości przypadków, dla gmin osiągających dochody rzędu 40 mln zł rocznie udział ten kształtuje się w granicach od 4% do 7%, czyli około 2-3 mln zł (do 10%, tj. 4 mln zł przy elektrowniach o mocy ponad MW); udział ten rośnie w miarę zwiększania mocy zainstalowanych elektrowni na terenie gminy; udział dochodów z tytułu podatku od nieruchomości od elektrowni wiatrowych w łącznych dochodach uzyskiwanych przez gminę z podatku od nieruchomości ogółem jest bardzo wysoki i waha się w granicach od 20% do nawet 40%; elektrownie wiatrowe, oprócz dochodów z tytułu podatków od nieruchomości dają dodatkowe moŝliwości uzyskiwania dochodów z udziału gminy w podatkach PIT (oraz w niektórych przypadkach równieŝ CIT), a takŝe z tytułu stabilizacji sytuacji materialnej rolników, którzy uzyskują znaczny dochód z tytułu dzierŝawy gruntów pod elektrownie wiatrowe; dodatkowym źródłem dochodów gminy są bezpośrednie wpływy z tytułu dzierŝawy, gdy gmina jest właścicielem gruntów na których funkcjonuje elektrownia wiatrowa; bezpośrednie dochody z tego tytułu mogą wynieść rocznie nawet ponad 0,5 mln zł (dla elektrowni wiatrowej o mocy około 40 MW); analiza ewolucji dochodów gmin posiadających na swoim terenie duŝe farmy wiatrowe wykazała, Ŝe szczególnie w pierwszym roku funkcjonowania inwestycji następuje duŝy skok w dochodach budŝetowych gmin, nawet powyŝej 20%; w dłuŝszej perspektywie czasowej trudno jednoznacznie wyrokować na temat efektu elektrowni wiatrowych na dochody gminy; wraz ze wzrostem dochodów łącznych gmin udział bezpośrednich dochodów z elektrowni wiatrowych będzie zapewne stopniowo maleć i w niektórych gminach następuje powrót do ścieŝki wzrostu dochodów wyznaczonej na podstawie trendów krajowych; w innych gminach natomiast wydaje się, Ŝe jednorazowy wzrost dochodów w wyniku zainstalowania elektrowni wiatrowej na ich 29

Mała energetyka wiatrowa

Mała energetyka wiatrowa Energetyka Prosumencka-Korzyści dla Podlasia" Białystok, 8/04/2014 Mała energetyka wiatrowa Katarzyna Michałowska-Knap Instytut Energetyki Odnawialnej ; kmichalowska@ieo.pl Moc zainstalowana (kolor niebieski)

Bardziej szczegółowo

- 1 / 7- Ponadto w opracowanej ekspertyzie mogą być zawarte są informacje na temat:

- 1 / 7- Ponadto w opracowanej ekspertyzie mogą być zawarte są informacje na temat: na wykonanie standardowej ekspertyzy dotyczącej oceny zasobów 1 SIŁOWNIA Ekspertyza standardowa dotyczy jednej potencjalnej lokalizacji i jednego typu generatora Wykonywana jest na podstawie 10-letniej

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budŝetu

Bardziej szczegółowo

ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka

ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka Prognozy rozwoju energetyki wiatrowej Cele wyznacza przyjęta w 2001 r. przez Sejm RP "Strategia rozwoju energetyki odnawialnej". Określa ona cel ilościowy w postaci

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe Alternatywne źródła energii Elektrownie wiatrowe Elektrownia wiatrowa zespół urządzeń produkujących energię elektryczną wykorzystujących do tego turbiny wiatrowe. Energia elektryczna uzyskana z wiatru

Bardziej szczegółowo

Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej

Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej Autor: Katarzyna Stanisz ( Czysta Energia listopada 2007) Elektroenergetyka wiatrowa swój dynamiczny rozwój na świecie zawdzięcza polityce

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2011 2039 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2011 2039 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2011 2039 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budŝetu

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak

Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak Odnawialne źródła energii w Gminie Kisielice. Doświadczenia i perspektywy. Burmistrz Kisielic Tomasz Koprowiak Kisielice 2009 Ogólna charakterystyka gminy. Gmina Kisielice jest najbardziej wysuniętą na

Bardziej szczegółowo

Ocena ekonomiczna inwestycji w małe elektrownie wiatrowe

Ocena ekonomiczna inwestycji w małe elektrownie wiatrowe I Forum Małych Elektrowni Wiatrowych Warszawa, 23 marca 2011 Ocena ekonomiczna inwestycji w małe elektrownie wiatrowe Katarzyna Michałowska-Knap Instytut Energetyki Odnawialnej kmichalowska@ieo.pl Opłacalność

Bardziej szczegółowo

Informacja dla organów podatkowych w sprawie wzorów formularzy deklaracji i informacji na podatki: od nieruchomości, rolny i leśny

Informacja dla organów podatkowych w sprawie wzorów formularzy deklaracji i informacji na podatki: od nieruchomości, rolny i leśny Informacja dla organów podatkowych w sprawie wzorów formularzy deklaracji i informacji na podatki: od nieruchomości, rolny i leśny Ministerstwo Finansów, spełniając oczekiwania organów podatkowych przygotowało

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie do uchwały w sprawie uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej

Uzasadnienie do uchwały w sprawie uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej Uzasadnienie do uchwały w sprawie uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej I. Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Województwa Opolskiego na lata 2011-2016 1. Zakres i uwarunkowania prawne

Bardziej szczegółowo

Farma wiatrowa Założenia przyjęte przez Unię Europejską w dziedzinie produkowanej energii są takie, że do 2020

Farma wiatrowa Założenia przyjęte przez Unię Europejską w dziedzinie produkowanej energii są takie, że do 2020 E X P R ES S Nr 5/2012 Do rywal( )i Farma wiatrowa Założenia przyjęte przez Unię Europejską w dziedzinie produkowanej energii są takie, że do 2020 roku 20 procent energii ma pochodzić z odnawialnych źródeł.

Bardziej szczegółowo

Poziom akceptacji społecznej dla farm wiatrowych. Warszawa,23 maja 2012

Poziom akceptacji społecznej dla farm wiatrowych. Warszawa,23 maja 2012 Poziom akceptacji społecznej dla farm wiatrowych Warszawa,23 maja 2012 1 Energetyka wiatrowa w Polsce Elektrownie wiatrowe w Polsce Źródło: PIGEO Moc zainstalowanej energii wiatrowej w Polsce w MW 1616

Bardziej szczegółowo

Rynek mieszkaniowy - Wrocław

Rynek mieszkaniowy - Wrocław Rynek mieszkaniowy - Wrocław W minionym półroczu w serwisie ogłoszeniowym Domiporta.pl znajdowało się ponad 27 tys. aktualnych ofert sprzedaŝy mieszkań z Wrocławia. Większość z nich była ogłoszeniami z

Bardziej szczegółowo

Rybnik 21-22 maj 2009r.

Rybnik 21-22 maj 2009r. Rybnik 21-22 maj 2009r. w 2007r. Związek Miast Polskich wraz ze Związkiem Powiatów Polskich oraz Związkiem Gmin Wiejskich RP przystąpił do realizacji czteroletniego szkoleniowo-doradczego projektu pt.

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Analiza wraŝliwości Banków Spółdzielczych na dokapitalizowanie w kontekście wzrostu akcji

Bardziej szczegółowo

http://bydgoszcz.stat.gov.pl/

http://bydgoszcz.stat.gov.pl/ Niniejsze opracowanie ma na celu ukazanie zmian w spełnianiu obowiązku szkolnego w województwie kujawsko-pomorskim na poziomie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2014/2015 oraz zróżnicowanie w spełnianiu

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2005 R.

SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2005 R. Urząd Statystyczny w Bydgoszczy e-mail: SekretariatUSBDG@stat.gov.pl http://www.stat.gov.pl/urzedy/bydgosz tel. 0 52 366 93 90; fax 052 366 93 56 Bydgoszcz, 31 maja 2006 r. SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego w województwie kujawsko-pomorskim w latach 2012-2013

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego w województwie kujawsko-pomorskim w latach 2012-2013 Barbara Przychodzeń Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego w województwie kujawsko-pomorskim w latach 2012-2013 W 2012 roku po raz pierwszy został przeprowadzony egzamin gimnazjalny według nowych zasad.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja finansowa JST. październik 2011

Sytuacja finansowa JST. październik 2011 Sytuacja finansowa JST październik 2011 1 SYTUACJA MAKROEKONOMICZNA POLSKI W 2012 R. Wybrane wskaźniki i wartości (wg projektu budŝetu państwa na 2012 rok) PKB w ujęciu realnym: wzrost o 4% średnioroczny

Bardziej szczegółowo

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA - 259 - Źródło danych statystycznych i definicji 1. Dane statystyczne o pracujących w podstawowej opiece zdrowotnej oraz o działalności

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW ST3/4820/21/2008 Warszawa, dnia 10 października 2008 r. Wójt Gminy Burmistrz Miasta i Gminy Burmistrz Miasta Prezydent Miasta Wszyscy Zgodnie z art. 33 ust.1 pkt

Bardziej szczegółowo

PGE Dystrybucja S.A. Oddział Białystok

PGE Dystrybucja S.A. Oddział Białystok Warunki przyłączenia elektrowni wiatrowych do sieci elektroenergetycznych w Polsce w oparciu o doświadczenia z obszaru działania Obszar działania jest największym dystrybutorem energii elektrycznej w północno-wschodniej

Bardziej szczegółowo

Informacja dla organów podatkowych w sprawie wzorów formularzy deklaracji i informacji na podatki: od nieruchomości, rolny i leśny

Informacja dla organów podatkowych w sprawie wzorów formularzy deklaracji i informacji na podatki: od nieruchomości, rolny i leśny Informacja dla organów podatkowych w sprawie wzorów formularzy deklaracji i informacji na podatki: od nieruchomości, rolny i leśny Ministerstwo Finansów, spełniając oczekiwania organów podatkowych przygotowało

Bardziej szczegółowo

ul. Dąbska 20a/2 tel. 664 787 072 31-572 Kraków mail: biuro@esw24.pl

ul. Dąbska 20a/2 tel. 664 787 072 31-572 Kraków mail: biuro@esw24.pl ul. Dąbska 2a/2 tel. 664 787 72 31-572 Kraków mail: biuro@esw24.pl Przykładowa analiza rynku nieruchomości gruntowych powiatu krakowskiego wykonana w ramach współpracy z Małopolskim Rynkiem Nieruchomości,

Bardziej szczegółowo

Dochód gmin z farm wiatrowych a straty w subwencji wyrównawczej

Dochód gmin z farm wiatrowych a straty w subwencji wyrównawczej Dochód gmin z farm wiatrowych a straty w subwencji wyrównawczej Koronnym argumentem włodarzy gmin -promujących budowę farm wiatrowych na swoim terenie- są istotne dla finansów gminy dodatkowe dochody podatkowe./głównie

Bardziej szczegółowo

Korzyści z inwestowania w Podstrefie Koszalin SSSE:

Korzyści z inwestowania w Podstrefie Koszalin SSSE: Koszalin położony jest w województwie zachodniopomorskim w Polsce, w odległości 6 km w linii prostej od Morza Bałtyckiego. Koszalin to ważny węzeł komunikacyjny, przez który przebiega międzynarodowa trasa

Bardziej szczegółowo

MINISTER FINANSÓW Warszawa, 2006-10-11 ST3-4820-25/2006. Wójt Gminy Burmistrz Miasta i Gminy Burmistrz Miasta Prezydent Miasta.

MINISTER FINANSÓW Warszawa, 2006-10-11 ST3-4820-25/2006. Wójt Gminy Burmistrz Miasta i Gminy Burmistrz Miasta Prezydent Miasta. MINISTER FINANSÓW Warszawa, 2006-10-11 ST3-4820-25/2006 Wójt Gminy Burmistrz Miasta i Gminy Burmistrz Miasta Prezydent Miasta Wszyscy Zgodnie z art. 33 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o

Bardziej szczegółowo

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Sebastian Kokot XXI Krajowa Konferencja Rzeczoznawców Majątkowych, Międzyzdroje 2012 Rzetelnie wykonana analiza rynku nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Potencjał OZE na obszarach wiejskich

Potencjał OZE na obszarach wiejskich Potencjał OZE na obszarach wiejskich Monitoring warunków pogodowych Z dużą rozdzielczością czasową zbierane są dane o pionowym profilu prędkości i kierunku wiatru, temperaturze, wilgotności, nasłonecznieniu

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne wspomaganie szansą na wszechstronny rozwój szkół POWIAT LIPNOWSKI

Nowoczesne wspomaganie szansą na wszechstronny rozwój szkół POWIAT LIPNOWSKI Nowoczesne wspomaganie szansą na wszechstronny rozwój szkół POWIAT LIPNOWSKI Główny cel projektu: Poprawa jakości systemu doskonalenia nauczycieli, spójnego z rozwojem szkół i placówek oświatowych Okres

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. BIURO ANALIZ I PROGRAMOWANIA Warszawa, 14-9-6 Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 9 13 i w okresie I VII 14 r. Stany Zjednoczone utrzymują pozycję największej i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Rozdział 05. Uwarunkowania rozwoju miasta

Rozdział 05. Uwarunkowania rozwoju miasta ZZAAŁŁO śśeenniiaa DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE GMIINNYY SSTTRRZZEELLCCEE OPPOLLSSKIIEE Rozdział 05 Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Urząd miasta stołecznego Warszawy Załącznik Nr 2 do opracowania Przewodnik dla Inwestorów NABYWANIE NIERUCHOMOŚCI PRZEZ CUDZOZIEMCÓW

Urząd miasta stołecznego Warszawy Załącznik Nr 2 do opracowania Przewodnik dla Inwestorów NABYWANIE NIERUCHOMOŚCI PRZEZ CUDZOZIEMCÓW Wydanie nr 1 Strona 1 z 5 NABYWANIE NIERUCHOMOŚCI PRZEZ CUDZOZIEMCÓW Zasady nabywania nieruchomości przez cudzoziemców uregulowane są ustawą z dnia 24 marca 1920 roku o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców

Bardziej szczegółowo

IŃSKO APARTAMENTOWIEC nad Jeziorem Ińsko

IŃSKO APARTAMENTOWIEC nad Jeziorem Ińsko Invest-Euro Sp. z o.o., 70-952 Szczecin, ul. Energetyków 3/4, tel. +48 91 424 79 70, fax +48 91 424 79 71, NIP 955-16-57-634, REGON 810980218 Sąd Rejonowy w Szczecinie, XVII Wydział Gospodarczy Krajowego

Bardziej szczegółowo

Barbara Przychodzeń Wydział Badań i Analiz. w latach 2011-2013. województwo kujawsko-pomorskie. Bydgoszcz, 12 listopada 2013 roku

Barbara Przychodzeń Wydział Badań i Analiz. w latach 2011-2013. województwo kujawsko-pomorskie. Bydgoszcz, 12 listopada 2013 roku Barbara Przychodzeń Wydział Badań i Analiz Wyniki egzaminów w zewnętrznych w latach 2011-2013 2013 jako wskaźniki skuteczności ci kształcenia województwo kujawsko-pomorskie Bydgoszcz, 12 listopada 2013

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2014-2023

Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2014-2023 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2014-2023 1. ZałoŜenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa Gminy i Miasta Jastrowie przygotowana

Bardziej szczegółowo

Opis terenu rekomendowanego przez Zarząd S.A. w celu zmiany lokalizacji firmy

Opis terenu rekomendowanego przez Zarząd S.A. w celu zmiany lokalizacji firmy Opis terenu rekomendowanego przez Zarząd S.A. w celu zmiany lokalizacji firmy Gmina Ksawerów, Powiat Pabianicki, Województwo Łódzkie, Lokalizacja ulica Szkolna; odległość od aktualnej siedziby firmy 4

Bardziej szczegółowo

04. Bilans potrzeb grzewczych

04. Bilans potrzeb grzewczych W-551.04 1 /7 04. Bilans potrzeb grzewczych W-551.04 2 /7 Spis treści: 4.1 Bilans potrzeb grzewczych i sposobu ich pokrycia... 3 4.2 Struktura paliwowa pokrycia potrzeb cieplnych... 4 4.3 Gęstość cieplna

Bardziej szczegółowo

Raport Money.pl: Ile państwo daje dzieciom? Agnieszka Zawadzka, Money.pl

Raport Money.pl: Ile państwo daje dzieciom? Agnieszka Zawadzka, Money.pl Raport Money.pl: Ile państwo daje dzieciom? Agnieszka Zawadzka, Money.pl W ubiegłym roku na jedno dziecko przypadło z budŝetu 5,5 tysiąca złotych. Z analizy Money.pl wynika, Ŝe w tym roku kwota ta wzrośnie

Bardziej szczegółowo

ogółem 2173 gmin uprawnionych

ogółem 2173 gmin uprawnionych Ryszard Wilczyński Geografia funduszu sołeckiego W kraju są 2173 gminy wiejskie i miejsko-wiejskie uprawnione do tworzenia funduszu sołeckiego. Wszelkie dane o funkcjonowaniu funduszu sołeckiego trzeba

Bardziej szczegółowo

M I N I S T R A G O S P O D A R K I 1) z dnia...

M I N I S T R A G O S P O D A R K I 1) z dnia... projekt z dnia 25 marca 2015 r. R O Z P O R ZĄDZENIE M I N I S T R A G O S P O D A R K I 1) z dnia... w sprawie ilości i wartości energii elektrycznej wytworzonej w instalacjach odnawialnego źródła energii

Bardziej szczegółowo

2) Czy Gmina posiada akcje, udziały w innych podmiotach? Sprawozdania finansowe podmiotów powiązanych za 2010 rok.

2) Czy Gmina posiada akcje, udziały w innych podmiotach? Sprawozdania finansowe podmiotów powiązanych za 2010 rok. FIP.271.1.10.2011.TK1 Włoszczowa 11.10.2011 r. www. wloszczowa.eobip.pl dot. zadania pn.: Udzielenie Gminie Włoszczowa i obsługa kredytu długoterminowego złotowego w wysokości 5 032 076,00 zł na sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

LSZ 4101-15-09/2013 P/13/189 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LSZ 4101-15-09/2013 P/13/189 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LSZ 4101-15-09/2013 P/13/189 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę Kontroler Jednostka kontrolowana Kierownik jednostki kontrolowanej

Bardziej szczegółowo

Energetyczne projekty wiatrowe

Energetyczne projekty wiatrowe Energetyczne projekty wiatrowe Potencjał i moŝliwości w warunkach polskich Marcin Kaniewski CIBET REenergy Sp. z o.o. Al. Krakowska 197; 02-180 Warszawa Tel.: 022 57 39 733 Email: info@cibetreenergy.pl

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie do uchwały w sprawie uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej

Uzasadnienie do uchwały w sprawie uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej Uzasadnienie do uchwały w sprawie uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej I. Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Województwa Opolskiego na lata 2012-2018 1. Zakres i uwarunkowania prawne

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia prawne związane z dzierŝawą gruntów rolnych

Zagadnienia prawne związane z dzierŝawą gruntów rolnych Zagadnienia prawne związane z dzierŝawą gruntów rolnych Bardzo często w skład gospodarstwa rolnego wchodzą równieŝ grunty, które nie stanowią własności rolnika lecz są przez niego dzierŝawione lub teŝ

Bardziej szczegółowo

ANALIZA RYNKU DOMÓW JEDNORODZINNYCH

ANALIZA RYNKU DOMÓW JEDNORODZINNYCH I nstytut Analiz Monitor Rynku Nieruchomości MRN.pl ANALIZA RYNKU DOMÓW JEDNORODZINNYCH WROCŁAW ORAZ GMINY PODWROCŁAWSKIE 2004-2011 ROK Joanna Nogal Instytut Analiz Monitor Rynku Nieruchomości MRN.pl jest

Bardziej szczegółowo

Ceny gruntów zurbanizowanych a lokalny poziom zamożności

Ceny gruntów zurbanizowanych a lokalny poziom zamożności Ceny gruntów zurbanizowanych a lokalny poziom zamożności Raport Warszawa - Kraków, 30 września 2015 Spis treści Wstęp... 2 1. Metodologia... 2 1.1. Dane... 2 1.1.1. Transakcje... 2 1.1.2. Lokalny poziom

Bardziej szczegółowo

CENTRALNE FINANSOWANIE EDUKACJI I OCHRONY ZDROWIA W POLSCE Analiza regionalna

CENTRALNE FINANSOWANIE EDUKACJI I OCHRONY ZDROWIA W POLSCE Analiza regionalna INSTYTUT BADAŃ NAD GOSPODARKĄ RYNKOWĄ na zlecenie Brookings Institution i Results for Development CENTRALNE FINANSOWANIE EDUKACJI I OCHRONY ZDROWIA W POLSCE Analiza regionalna ElŜbieta Malinowska-Misiąg

Bardziej szczegółowo

Procedura przyłączania wytwórców

Procedura przyłączania wytwórców Procedura przyłączania wytwórców I. Uwagi Ogólne Procedurę przyłączenia wytwórców do sieci dystrybucyjnej przedsiębiorstwa energetycznego reguluje art. 7 ustawy Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r. Nr

Bardziej szczegółowo

Ogółem 2479 100% powyżej 50 tys. mieszkańców 94 3,8% Od 20 do 50 tys. mieszkańców 245 9,9% od 5 do 20 tys. mieszkańców 1 520 61,3%

Ogółem 2479 100% powyżej 50 tys. mieszkańców 94 3,8% Od 20 do 50 tys. mieszkańców 245 9,9% od 5 do 20 tys. mieszkańców 1 520 61,3% PRZEWIDYWANE SKUTKI FINANSOWE WYNIKAJĄCE ZE ZMIANY DEFINICJI PRZYŁĄCZA WODOCIĄGOWEGO I KANALIZACYJNEGO, ZAWARTYCH W PROJEKCIE USTAWY PRZEPISY WPROWADZAJĄCE KODEKS BUDOWLANY Projekt z dnia 25 maja 2015

Bardziej szczegółowo

w sprawie uchwalenia zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Pelplin

w sprawie uchwalenia zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Pelplin załącznik nr 9 do Uchwały Nr XLI/391/2010 Rady Miejskiej w Pelplinie z dnia 10 listopada 2010r. w sprawie uchwalenia zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy

Bardziej szczegółowo

STYCZEŃ 2009 RYNEK WTÓRNY I RYNEK NAJMU MIESZKAŃ W WYBRANYCH MIASTACH POLSKI RYNEK WTÓRNY I RYNEK NAJMU MIESZKAŃ W WYBRANYCH MIASTACH POLSKI

STYCZEŃ 2009 RYNEK WTÓRNY I RYNEK NAJMU MIESZKAŃ W WYBRANYCH MIASTACH POLSKI RYNEK WTÓRNY I RYNEK NAJMU MIESZKAŃ W WYBRANYCH MIASTACH POLSKI RYNEK WTÓRNY I RYNEK NAJMU MIESZKAŃ STYCZEŃ 2009 ANALIZA DANYCH OFERTOWYCH Z SERWISU GAZETADOM.PL Miesięczny przegląd rynku mieszkaniowego w wybranych miastach Polski jest przygotowywany na podstawie danych

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu współfinansowanego ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2007-203 W ramach 4 Osi Rozwój infrastruktury

Bardziej szczegółowo

W ramach konkursu do wsparcia przewidziano następujące typy projektów:

W ramach konkursu do wsparcia przewidziano następujące typy projektów: Zarząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego ogłasza nabór wniosków o dofinansowanie projektów ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Poddziałania 5.2.2 Wsparcie inwestycji przedsiębiorstw,

Bardziej szczegółowo

Podatek od towarów i usług 5. Dostawa budynków i gruntów czyli VAT w obrocie nieruchomościami. dr Rafał Mroczkowski

Podatek od towarów i usług 5. Dostawa budynków i gruntów czyli VAT w obrocie nieruchomościami. dr Rafał Mroczkowski Podatek od towarów i usług 5. Dostawa budynków i gruntów czyli VAT w obrocie nieruchomościami dr Rafał Mroczkowski Status nieruchomości w VAT Pod rządami ustawy o VAT z 2004 r. do kategorii czynności opodatkowanych

Bardziej szczegółowo

Rola dobrych praktyk w rozwoju energetyki wiatrowej

Rola dobrych praktyk w rozwoju energetyki wiatrowej Rola dobrych praktyk w rozwoju energetyki wiatrowej Kraków, 23 listopada 2012 r. Aspekty dobrych praktyk w ramach rozwoju energetyki wiatrowej: wybór lokalizacji farmy wiatrowej, współpraca ze społecznością

Bardziej szczegółowo

Stan realizacji 8. Osi priorytetowej Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013

Stan realizacji 8. Osi priorytetowej Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 Stan realizacji 8. Osi priorytetowej Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Departament Funduszy Strukturalnych 1 Wskaźniki dla Priorytetu VIII Społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Stan i ruch naturalny ludności w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 r.

Stan i ruch naturalny ludności w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 r. Bydgoszcz, maj 2011 r. URZ D STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY Stan i ruch naturalny ludności w województwie kujawsko-pomorskim w 2010 r. Stan i struktura ludności W końcu 2010 r. województwo kujawsko-pomorskie

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wzmiuw.wrotapodlasia.

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wzmiuw.wrotapodlasia. 1 z 5 15-02-26 13:16 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wzmiuw.wrotapodlasia.pl Białystok: Opracowanie dokumentacji projektowo -

Bardziej szczegółowo

ANALIZA opisowa do sprawozdania z wykonania planu finansowego Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego za 2009 rok

ANALIZA opisowa do sprawozdania z wykonania planu finansowego Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego za 2009 rok ANALIZA opisowa do sprawozdania z wykonania planu finansowego Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego za 2009 rok Sprawozdanie z wykonania planu finansowego za 2009 rok opracowano w oparciu o

Bardziej szczegółowo

Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw

Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy KPP Numer 4 Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw Czerwiec był piątym kolejnym miesiącem, w którym mieliśmy do czynienia ze spadkiem

Bardziej szczegółowo

WYKAZ DOTACJI UDZIELONYCH INNYM JEDNOSTKOM SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W 2005 ROKU. Miasta Ogółem 3 465 647

WYKAZ DOTACJI UDZIELONYCH INNYM JEDNOSTKOM SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W 2005 ROKU. Miasta Ogółem 3 465 647 Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr / / 06 Zarządu Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 25.05.2006 r. WYKAZ DOTACJI UDZIELONYCH INNYM JEDNOSTKOM SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W 2005 ROKU Podstawa prawna - art.

Bardziej szczegółowo

www.nowamisja-niskaemisja.pl

www.nowamisja-niskaemisja.pl Gospodarka niskoemisyjna w praktyce Doświadczenia gminy Kisielice Przygotowanie: Tomasz Koprowiak, Burmistrz gminy Kisielice w latach 1990-2014 www.nowamisja-niskaemisja.pl Gmina miejsko-wiejska Kisielice

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIE WIATROWE W GMINIE MYSŁOWICE - PROJEKT

ELEKTROWNIE WIATROWE W GMINIE MYSŁOWICE - PROJEKT ELEKTROWNIE WIATROWE W GMINIE MYSŁOWICE - PROJEKT Plan prezentacji O nas informacje na temat naszej firmy; Informacje dotyczące planowanej inwestycji lokalizacja, etapy inwestycji, koncepcja projektu;

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w małe elektrownie wiatrowe z perspektywy Banku Ochrony Środowiska S.A.

Inwestycje w małe elektrownie wiatrowe z perspektywy Banku Ochrony Środowiska S.A. Inwestycje w małe elektrownie wiatrowe z perspektywy Banku Ochrony Środowiska S.A. II FORUM MAŁEJ ENERGETYKI WIATROWEJ WARSZAWA CENERG 13 marca 2012 r. Finansowanie OZE w BOŚ S.A. (1991-2011) Liczba [szt.]

Bardziej szczegółowo

Nieruchomość do sprzedania. Przerośl ul. Rynek 27

Nieruchomość do sprzedania. Przerośl ul. Rynek 27 Nieruchomość do sprzedania Przerośl ul. Rynek 27 Przedmiot sprzedaży: prawo użytkowania wieczystego zabudowanej działki gruntu oznaczonej nr ew. 336 z obrębu 14 Przerośl, o powierzchni 683,00 m², położonej

Bardziej szczegółowo

Tego NIK(t) się nie spodziewał

Tego NIK(t) się nie spodziewał Tego NIK(t) się nie spodziewał Autor: Marta Siatka ("Czysta Energia" - nr 9/2014) W realizacji polskiego celu energii z OZE ważną rolę odgrywa wykorzystanie energii pochodzącej z wiatru. Niestety, kontrola

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl/bydgosz

www.stat.gov.pl/bydgosz W niniejszym opracowaniu zaprezentowano informacje o ludności faktycznie zamieszkałej według grup wieku w powiatach, miastach na prawach powiatu oraz całym województwie w 2012 r. w odniesieniu do 2005

Bardziej szczegółowo

Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego)

Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego) Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego) Raport wykonany na zlecenie Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. na podstawie ankiet PAIiIZ S.A. Warszawa

Bardziej szczegółowo

Nieruchomość. do sprzedania. Łasko nr 40, gmina Bierzwnik. Szczecin, kwiecień 2014 r.

Nieruchomość. do sprzedania. Łasko nr 40, gmina Bierzwnik. Szczecin, kwiecień 2014 r. Nieruchomość do sprzedania Łasko nr 40, gmina Bierzwnik Szczecin, kwiecień 2014 r. Przedmiot sprzedaży: Prawo użytkowania wieczystego działki oznaczonej w ewidencji gruntów nr 110 o powierzchni 6400 m

Bardziej szczegółowo

Analiza uwarunkowao dla wykorzystania mikro i małych turbin wiatrowych. Marcin Włodarski

Analiza uwarunkowao dla wykorzystania mikro i małych turbin wiatrowych. Marcin Włodarski Analiza uwarunkowao dla wykorzystania mikro i małych turbin wiatrowych Marcin Włodarski [zł/osobę] Użytkowanie mieszkania i nośniki energii w Pomorskiem [zł/osobę] 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

Bardziej szczegółowo

PISEMNA INTERPRETACJA PRZEPISÓW PRAWA PODATKOWEGO

PISEMNA INTERPRETACJA PRZEPISÓW PRAWA PODATKOWEGO Kisielice 27 czerwca 2013 r. RF.PO. 3120.1.2013 Contino Wind Partners Sp.z o.o. ul. Mysia 5 00-496 Warszawa PISEMNA INTERPRETACJA PRZEPISÓW PRAWA PODATKOWEGO Burmistrz Kisielic, działając na podstawie

Bardziej szczegółowo

Interpretacja indywidualna

Interpretacja indywidualna Rodzaj dokumentu - Interpretacja indywidualna Sygnatura - WPOiE/III/DK/3110/6/465/2009 Data - 05-10-2009 r. Autor - Prezydent Miasta Szczecin Temat Opodatkowanie podatkiem od nieruchomości pasa drogowego,

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie oprogramowania GIS w planowaniu rozwoju energetyki wiatrowej. Sebastian Tyszkowski, Halina Kaczmarek

Wykorzystanie oprogramowania GIS w planowaniu rozwoju energetyki wiatrowej. Sebastian Tyszkowski, Halina Kaczmarek Wykorzystanie oprogramowania GIS w planowaniu rozwoju energetyki wiatrowej Sebastian Tyszkowski, Halina Kaczmarek Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN Zakład Zasobów Środowiska i Geozagrożeń

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów. Departament Podatków Lokalnych. Justyna Przekopiak

Ministerstwo Finansów. Departament Podatków Lokalnych. Justyna Przekopiak Ministerstwo Finansów Departament Podatków Lokalnych Justyna Przekopiak Zmiany w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych obowiązujące od dnia 1 stycznia 2016 r. wynikają z: Ustawy z dnia 9 kwietnia 2015

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

KUJAWSKO-POMORSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W BYDGOSZCZY WYDZIAŁ ZDROWIA KUJAWSKO-POMORSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO

KUJAWSKO-POMORSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W BYDGOSZCZY WYDZIAŁ ZDROWIA KUJAWSKO-POMORSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO KUJAWSKO-POMORSKI URZĄD WOJEWÓDZKI W BYDGOSZCZY WYDZIAŁ ZDROWIA KUJAWSKO-POMORSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Profilaktyczna opieka zdrowotna nad uczniami w szkołach w województwie kujawsko-pomorskim

Bardziej szczegółowo

OPINIA sporządzona przez biegłego sądowego mgr inż. Stanisława Miśkiewicza dotycząca określenia wartości:

OPINIA sporządzona przez biegłego sądowego mgr inż. Stanisława Miśkiewicza dotycząca określenia wartości: Sygn. akt. 90/09 OPINIA sporządzona przez biegłego sądowego mgr inż. Stanisława Miśkiewicza dotycząca określenia wartości: rolnej położonej w m. Orłów Murowany Kolonia, gm. Izbica, pow. Krasnystaw, woj.

Bardziej szczegółowo

POWSZECHNE KRAJOWE ZASADY WYCENY (PKZW) NOTA INTERPRETACYJNA NR 3 NI 3 ZASTOSOWANIE PODEJŚCIA KOSZTOWEGO W WYCENIE NIERUCHOMOŚCI

POWSZECHNE KRAJOWE ZASADY WYCENY (PKZW) NOTA INTERPRETACYJNA NR 3 NI 3 ZASTOSOWANIE PODEJŚCIA KOSZTOWEGO W WYCENIE NIERUCHOMOŚCI POLSKA FEDERACJA STOWARZYSZEŃ RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH POWSZECHNE KRAJOWE ZASADY WYCENY (PKZW) NOTA INTERPRETACYJNA NR 3 NI 3 ZASTOSOWANIE PODEJŚCIA KOSZTOWEGO W WYCENIE NIERUCHOMOŚCI 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Liczba transakcji lokalami mieszkalnymi w latach 2006-2008

Liczba transakcji lokalami mieszkalnymi w latach 2006-2008 ZAKOPANE RYNEK MIESZKAŃ Miasto Zakopane słynące z turystyki wysokogórskiej jest wciąż w centrum zainteresowania inwestorów zarówno indywidualnych jak i developerów, firm i spółek handlowych, budujących

Bardziej szczegółowo

POWIAT STARGARDZKI. tel./fax. + 48 91 48-04-800/48-04-801 www.powiatstargardzki.eu e-mail: starostwo@powiatstargardzki.pl

POWIAT STARGARDZKI. tel./fax. + 48 91 48-04-800/48-04-801 www.powiatstargardzki.eu e-mail: starostwo@powiatstargardzki.pl POWIAT STARGARDZKI Starostwo Powiatowe w Stargardzie Szczecińskim ul. Skarbowa 1, 73-110 Stargard Szczeciński tel./fax. + 48 91 48-04-800/48-04-801 www.powiatstargardzki.eu e-mail: starostwo@powiatstargardzki.pl

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Zarządzenia Nr 98/2015

Załącznik nr 2 do Zarządzenia Nr 98/2015 Załącznik nr 2 do Zarządzenia Nr 98/2015 INFORMACJA O KSZTAŁTOWANIU SIĘ WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ MIASTA I GMINY MŁYNARY ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU. WPF jest planem strategicznym, wzajemnie zaleŝnych

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie do planowanych dochodów budŝetu gminy na rok 2011 tj. załącznika Nr 1 do projektu uchwały budŝetowej

Uzasadnienie do planowanych dochodów budŝetu gminy na rok 2011 tj. załącznika Nr 1 do projektu uchwały budŝetowej 1 Uzasadnienie do planowanych dochodów budŝetu gminy na rok 2011 tj. załącznika Nr 1 do projektu uchwały budŝetowej Dochody roku 2011 zaplanowano w łącznej kwocie 18.997.900,- zł. Oszacowania dochodów

Bardziej szczegółowo

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA

Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA Dział 4 PODSTAWOWA I SPECJALISTYCZNA AMBULATORYJNA OPIEKA ZDROWOTNA - 235 - Źródło danych statystycznych i definicji 1. Dane statystyczne o ch w podstawowej opiece zdrowotnej oraz o działalności i ch

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH INśYNIERSKICH STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2013/2014

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH INśYNIERSKICH STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2013/2014 TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH INśYNIERSKICH STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2013/2014 Katedra Zasobów Nieruchomości (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Planowanie i InŜynieria Przestrzenna

Bardziej szczegółowo

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura we Wrocławiu

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura we Wrocławiu NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura we Wrocławiu Wrocław, dnia 24 lutego 2010 r. P/09/195 LWR-410-39 -01/2009 Pan Rafał Dutkiewicz Prezydent Wrocławia WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art.2 ust. 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

Wykład 4 Podmioty ewidencji gruntów i budynków 1. Wprowadzenie Podmiot w EGiB, to obok obiektu najwaŝniejsze pojęcie. W EGiB rejestrowane są, obiekty

Wykład 4 Podmioty ewidencji gruntów i budynków 1. Wprowadzenie Podmiot w EGiB, to obok obiektu najwaŝniejsze pojęcie. W EGiB rejestrowane są, obiekty Wykład 4 Podmioty ewidencji gruntów i budynków 1. Wprowadzenie Podmiot w EGiB, to obok obiektu najwaŝniejsze pojęcie. W EGiB rejestrowane są, obiekty ewidencji, czyli: działki, budynki i lokale oraz podmioty,

Bardziej szczegółowo

Oferta publiczna Investor Property FIZ i Arka BZ WBK Fundusz Rynku Nieruchomości 2 FIZ

Oferta publiczna Investor Property FIZ i Arka BZ WBK Fundusz Rynku Nieruchomości 2 FIZ Oferta publiczna Investor Property FIZ i Arka BZ WBK Fundusz Rynku Nieruchomości 2 FIZ Oferta funduszy inwestycyjnych lokujących kapitał na rynku nieruchomości jest coraz szersza. Bessa na światowych giełdach

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA INWESTYCJI

REALIZACJA INWESTYCJI REALIZACJA INWESTYCJI 1. KOSZTY W przypadku realizacji inwestycji polegającej na budowie i eksploatacji elektrowni wodnej naleŝy liczyć się z następującymi kosztami: Etap budowy Zakup lub dzierŝawa lokalizacji

Bardziej szczegółowo

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Schemat systemu planowania Poziom kraju Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju opublikowana MP 27.04.2012 Program zadań rządowych Poziom województwa

Bardziej szczegółowo

Lądowe elektrownie wiatrowe

Lądowe elektrownie wiatrowe Lądowe elektrownie wiatrowe F army wiatrowe stanowią przedsięwzięcia, które ze względu na swoją złożoność mogą oddziaływać na wiele elementów środowiska naturalnego. W związku z dynamicznym rozwojem energetyki

Bardziej szczegółowo

AUDYT. 2. Ustalenia obowiązującego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego.

AUDYT. 2. Ustalenia obowiązującego Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Sporządzono w Poznaniu, dnia 24.10.2015 r. dla: Jan Kowalski ul. Królewska 1 00-000 Warszawa AUDYT możliwości inwestycyjnych dla działki o nr ewid. (), obręb (), gmina (), powiat międzyrzecki, województwo

Bardziej szczegółowo

Regulacje prawno - systemowe specjalnych strefy ekonomicznych.

Regulacje prawno - systemowe specjalnych strefy ekonomicznych. Regulacje prawno - systemowe specjalnych strefy ekonomicznych. Autor: Wenanta Anna Rolka Zasady regulujące tworzenie oraz funkcjonowanie stref ekonomicznych w Polsce zostały określone w ustawie z 20 października

Bardziej szczegółowo

O P I N I A o wartości nieruchomości rolnej.

O P I N I A o wartości nieruchomości rolnej. O P I N I A o wartości rolnej. Adres : Pniówek, gmina Zamość. Księga wieczysta numer: ZA1Z/00023194/9. Właściciel: Mieczysław Andrzej Duda. Cel opracowania : Postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia prognoza finansowa jest to dokument zapewniający wieloletnią perspektywę

Wieloletnia prognoza finansowa jest to dokument zapewniający wieloletnią perspektywę Załącznik Nr 3 do uchwały Nr. Rady Gminy Siemyśl z dnia.. OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY SIEMYŚL NA LATA 2012 2021 Wieloletnia prognoza finansowa jest to dokument

Bardziej szczegółowo

PROJEKT DZIADOWA KŁODA

PROJEKT DZIADOWA KŁODA PROJEKT DZIADOWA KŁODA Dziadowa Kłoda, wrzesień 2011 Kim jesteśmy? GREENPOL system Sp. z o.o. Firma z polskim kapitałem działająca w branży energetyki wiatrowej; Obecnie rozwijamy projekty farm wiatrowych

Bardziej szczegółowo

Ocena wielkości energii elektrycznej produkowanej przez elektrownie wiatrowe w kontekście wybranych parametrów

Ocena wielkości energii elektrycznej produkowanej przez elektrownie wiatrowe w kontekście wybranych parametrów dr inŝ. Grzegorz Barzyk Rzeczoznawca energetyczny SEP Ocena wielkości energii elektrycznej produkowanej przez elektrownie wiatrowe w kontekście wybranych parametrów 1. Opis stanu aktualnego (2006) Wg danych

Bardziej szczegółowo