IX Kongres Ekonomistów Polskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "IX Kongres Ekonomistów Polskich"

Transkrypt

1 Anna Rzeszutko Walenty Poczta Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu IX Kongres Ekonomistów Polskich ZNACZENIE WSPÓLNEJ POLITYKI ROLNEJ W PROCESIE MODERNIZACJI ROLNICTWA W POLSCE 1 Streszczenie: Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej i objęcie polskiego sektora rolnego mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) stało się szansą na zdynamizowanie niezbędnych przemian w rolnictwie. Wśród szerokiej palety instrumentów WPR oddziałujących na te procesy szczególne miejsce zajmują działania skierowane na wsparcie inwestycji modernizujących gospodarstwa rolne. Celem opracowanie jest próba wskazania znaczenia implementacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej o charakterze modernizacyjnym vs. znaczenia poziomu rozwoju sektora rolnego w procesie modernizacji rolnictwa. Analiza przeprowadzona została w oparciu o regionalne (na poziomie województw) zróżnicowanie tego poziomu oraz dynamikę modernizacji gospodarstw rolnych. Otrzymane wyniki odniesiono do rezultatów wdrażania mechanizmów WPR w postaci poziomu absorpcji środków finansowych tej polityki, ukierunkowanych na wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych. W badaniach wykorzystano metodę miernika syntetycznego oraz analizę korelacji i regresji. Do badań wykorzystano dane GUS (PSR 2002 i 2010) oraz ARiMR. Otrzymane wyniki wskazują na istotne znaczenie instrumentów WPR w procesie modernizacji rolnictwa w Polsce. Summary: Poland's accession to the EU and inclusion of the Polish agriculture into the Common Agricultural Policy (CAP) of the European Union has become an opportunity to make the necessary changes in Polish agriculture more dynamic. Among the wide range of CAP instruments affecting the agriculture, the modernisation of farms by supporting investments and improving the level of capital equipment take a special place. The aim of the study is an attempt to indicate the importance of implementation of the Common Agricultural Policy instruments vs. the importance of the level of the agricultural development in the process of modernization of farms. The analysis was based on the regional (voivodship) differentiation of the level of agricultural development and the dynamics of modernization of agricultural holdings. The results were compared to the results of the implementation of the CAP instruments (the absorption of the CAP funds affecting on the modernization of farms). The synthetic coefficient, correlation and regression models were used in the study. The study is based on data from Polish Central Statistical Office (mainly coming from two Agricultural Censuses held in years 2002 and 2010) and ARiMR data. The results indicate on the importance of the CAP instruments in the process of modernization the agricultural sector in Poland. Słowa kluczowe: Wspólna Polityka Rolna (WPR), absorpcja, modernizacja, poziom rozwoju, rolnictwo, region Key words: Common Agricultural Policy (CAP), absorption, modernization, development level, agriculture, region Wstęp Z chwilą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej sektor rolny charakteryzowało znaczne opóźnienie rozwojowe w stosunku do rolnictwa Wspólnoty, przejawiające się m.in. w niekorzystnej, mocno rozdrobnionej strukturze obszarowej gospodarstw rolnych, niewłaściwie ukształtowanych relacjach czynników produkcji skutkujących niską efektywnością wykorzystania potencjału produkcyjnego, jak i relatywnie słabym wyposażeniem kapitałowym gospodarstw, potęgowanym wysokim stopniem zużycia środków trwałych (Poczta 2003; Poczta, Kołodziejczak 2004; Łuczka- Bakuła 2000). Jednocześnie skala wskazanych zjawisk była znacznie zróżnicowana regionalnie 2 (Poczta, Mrówczyńska 2002). Aby sprostać wymaganiom i normom obowiązującym na Jednolitym Rynku Europejskim, polskie rolnictwo stanęło przed koniecznością poprawy konkurencyjności i dostosowania się do obowiązujących na tym rynku reguł. Wymusiło to intensyfikację działań prowadzących do przemian strukturalnych i rozwoju sektora rolnego, wśród których znaczące miejsce zajmuje modernizacja gospodarstw rolnych (Program 2011). Konieczność wsparcia modernizacji gospodarstw rolnych, została dostrzeżona, choć początkowo wdrażana w ograniczonym zakresie, w rolnictwie europejskim już w latach 70. XX wieku 3 (Ciepielewska 1981). Podejście to było uzasadnione, ponieważ dotowanie inwestycji rozwojowych przyczynia się do wdrażania postępu technicznego, biologicznego oraz organizacyjno-ekonomicznego prowadzącego do rozwoju zdolności wytwórczych rolnictwa i 1 Artykuł powstał w ramach projektu badawczego pt. Regionalne zróżnicowanie przemian struktury rolnictwa w Polsce w warunkach integracji z Unią Europejską (UMO-2011/01/N/HS4/06135) finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki. 2 W artykule pojęcie regionu odnosi się do regionu administracyjnego województwa. 3 Pierwsza dyrektywa regulująca zasady i środki pomocy dla modernizujących się gospodarstw została wydana w 1972 r. (Council Directive 72/159/EEC of 17 April 1972 on the modernization of farms (Dz.U. OJ L 96 z )), jednak konieczność zwiększenia produktywności rolnictwa, dzięki zastosowaniu postępu technicznego zapisana została już w celach Wspólnej Polityki Rolnej w momencie jej powstania (Traktat 2005) 1

2 wzrostu jego produktywności. Jest zatem instrumentem wspomagania procesu przemian strukturalnych i podnoszenia sprawności ekonomicznej gospodarstw rolnych (Czubak 2012). W rolnictwie Wspólnoty wspieraniu procesów modernizacyjnych służą środki finansowe w ramach II filaru Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), z których korzystanie przez gospodarstwa rolne w Polsce stało się możliwe z chwilą akcesji do Unii Europejskiej. Jak wskazuje Poczta i in. (2012) środki te stanowią grupę zewnętrznych czynników rozwoju rolnictwa, które dopełniane są czynnikami wewnętrznymi głównie potencjałem produkcyjnym (zasobami czynników produkcji i ich jakością) oraz umiejętnościami jego transformacji w efekty produkcyjne. W aktualnym okresie programowania instrumentem wspierającym inwestycje i procesy modernizacyjne w polskim rolnictwie jest działanie Modernizacja gospodarstw rolnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata (PROW ). W poprzednim okresie programowania, przypadającym w Polsce na lata było to działanie Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich (SPO) Inwestycje w gospodarstwach rolnych. Znaczne środki finansowe przewidziane na realizację tych działań są wyrazem zrozumienia potrzeb inwestycyjnych gospodarstw rolnych w Polsce 4 (Program 2011, Sprawozdanie 2010). W ramach obu działań pomoc udzielana była (i nadal jest) na modernizację zaplecza technicznego gospodarstw, w tym inwestycje materialne związane z budową lub remontem budynków i budowli, zakupem lub instalacją maszyn i urządzeń do produkcji rolniczej, przechowalnictwa, magazynowania lub też przygotowania produktów rolnych do sprzedaży, zakładaniem bądź modernizacją sadów lub plantacji wieloletnich, a także na inwestycje służące ochronie środowiska, poprawie warunków utrzymania zwierząt, poprawie bezpieczeństwa żywności lub poprawie bezpieczeństwa pracy (Program 2011, Sprawozdanie 2010). Przeprowadzone inwestycje oddziałują zatem na stan wyposażenia kapitałowego 5 gospodarstw rolnych, którego wzrost, obok postępu naukowo-technicznego powszechnie uznaje się za pierwotny element i źródło rozwoju sektora rolnego. Wzrost ten prowadzi do zasadniczych zmian w wyposażeniu gospodarstw oraz w stosowanych technikach wytwarzania. Procesowi temu z reguły towarzyszy redukcja zasobów siły roboczej oraz ewolucja struktury obszarowej gospodarstw w kierunku wzrostu ich powierzchni (Kowalczyk 1991, Kowalski 1998). Zmiany w zasobach środków trwałych w rolnictwie 6 odrywają zatem znaczącą w rolę w przemianach strukturalnych, ponieważ na skutek wzrostu wyposażenia gospodarstw w odpowiedni sprzęt rolniczy możliwe staje się ograniczenie zasobów i nakładów pracy przy zachowaniu, bądź nawet wzroście jej wydajności z towarzyszącym jej wzrostem wydajności ziemi (Poczta, Kołodziejczak 2004). Ponadto, co podkreśla Czubak (2012) jakość i struktura majątku trwałego gospodarstw rolnych określa możliwości produkcyjne oraz sprawność działalności operacyjnej. Zatem sprawne i efektywne funkcjonowanie gospodarstw rolnych nie jest możliwe bez inwestowania w trwałe środki produkcji (Poczta i in. 2012, za Zegar 1985). Cel i metodyka Celem opracowania jest próba wskazania znaczenia czynników egzogenicznych - implementacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej o charakterze modernizacyjnym oraz czynników endogenicznych ukształtowanego poziomu rozwoju rolnictwa w procesie modernizacji gospodarstw rolnych w Polsce. Zróżnicowane uwarunkowania do produkcji rolnej w poszczególnych regionach Polski, determinowane czynnikami naturalnymi oraz antropogennymi, ukształtowanymi w dużej mierze w przeszłości, powodują, że poziom rozwoju rolnictwa 7 w Polsce jest wysoce zróżnicowany terytorialnie. Uwzględnienie tego zróżnicowania uzasadnia przeprowadzenie analizy w ujęciu regionalnym i pozwala na weryfikację zależności pomiędzy poziomem tego rozwoju w poszczególnych regionach, tempem modernizacji gospodarstw rolnych zlokalizowanych na ich terenie, a poziomem absorpcji środków finansowych Wspólnej Polityki Rolnej z założenia przyczyniających się do modernizacji gospodarstw rolnych. Poziom rozwoju rolnictwa według województw w Polsce, w okresie przed akcesją do Unii Europejskiej, wyznaczono metodą miernika syntetycznego, przy konstrukcji którego posłużono się następującymi wskaźnikami 8 : 4 Pierwotna alokacja środków finansowych na realizację działania Modernizacja gospodarstw rolnych zakłada, że na działanie to zostanie przeznaczone 47% środków w ramach osi I PROW dotyczącej poprawy konkurencyjności sektora rolnego i leśnego, z kolei na realizację działania Inwestycje w gospodarstwach rolnych wydatkowano aż 643 mln euro, tj. 36% środków finansowych SPO (Program 2011, Sprawozdanie 2010). 5 Pod pojęciem kapitału w rolnictwie rozumie się wszystkie materialne czynniki potencjału gospodarstwa rolnego wraz z zasobami pieniężnymi lecz bez zasobów ziemi, stanowiące główną część jego majątku (Poczta, Kołodziejczak 2004, Poczta, Mrówczyńska 2002), inaczej są to wszystkie elementy pracy uprzedmiotowionej biorącej udział w procesie produkcji (Kowalski 1998). Obok ziemi i pracy, kapitał jest trzecim głównym czynnikiem produkcji w rolnictwie. 6 Zasoby te określa się mianem technicznego wyposażenia procesu produkcji, bądź majątkiem produkcyjnym (Kowalski 1998, Tomczak 1983, s. 75, 91). 7 Mówiąc o poziomie rozwoju rolnictwa w województwie autorzy mają na myśli poziom rozwoju zlokalizowanych na jego terenie gospodarstw rolnych. Zatem pojęcia te ( poziom rozwoju rolnictwa i poziom rozwoju gospodarstw rolnych ) oznaczają to samo i będą stosowanie zamiennie. 8 Wskaźniki te odzwierciedlają cechy strukturalne rolnictwa, poziom intensywności gospodarowania, a także uzyskiwane wyniki ekonomiczne. Podobne miary w typologii produkcyjno-ekonomicznej rolnictwa województwa wielkopolskiego, uwzględniającej osiągnięty poziom jego rozwoju zastosowali Poczta i Wysocki (2000). 2

3 Wartość brutto środków trwałych w przeliczenia na jednostkę pracy wyrażoną w AWU 9 (inaczej techniczne uzbrojenie pracy); Wartość dodana brutto w przeliczeniu na jednostkę pracy wyrażoną w AWU; Wartość dodana brutto w przeliczeniu na jedno gospodarstwo (powyżej 1 ha UR); Udział użytków rolnych w gospodarstwach rolnych o powierzchni powyżej 20 ha UR; Średnia powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwach powyżej 1 ha UR; Obsada zwierząt gospodarskich w sztukach dużych 10 (SD) na 100 ha UR; Udział gospodarstw produkujących głównie na rynek 11. Dobór wskaźników oparty był zarówno o przesłanki merytoryczne jak i statystyczne, w tym wartości współczynnika zmienności wynoszące dla poszczególnych cech więcej niż 40% oraz analizę elementów diagonalnych macierzy odwrotnej do macierzy korelacji dla wskazanych cech. Z uwagi na zaklasyfikowanie wszystkich cech prostych jako stymulant (cech dodatnio skorelowanych z badanym zjawiskiem, których wyższe wartości są pożądane) w procesie normalizacji, umożliwiającym sprowadzenie wartości badanych cech do porównywalności, posłużono się następującą formułą (Wysocki, Lira 2003): z ij xij min{ xij} max{ x } min{ x } i ij i ij Do wyznaczenia wartości wskaźników syntetycznych wykorzystano metodę bezwzorcową, polegającą na operacji uśrednienia wcześniej znormalizowanych wartości cech prostych za pomocą poniższego wzoru: m q n z i j j i 1, (i = 1, 2,..., n); wartości cechy syntetycznej q i należą do przedziału (0, 1). Otrzymane wartości wskaźników syntetycznych, w oparciu o ich średnią arytmetyczną i odchylenie standardowe umożliwiły podział badanej zbiorowości na cztery grupy (klasy) o różnym poziomie rozwoju: klasa I: qi q sq poziom bardzo wysoki, klasa II: q sq qi q poziom wysoki, klasa III: q qi q sq poziom średni, klasa IV: qi q sq poziom niski. Podobną procedurę zastosowano dla wyznaczenia tempa modernizacji gospodarstw oraz skali absorpcji środków WPR ukierunkowanych na modernizację gospodarstw. Dla wyznaczenia syntetycznego miernika absorpcji środków WPR o charakterze modernizacyjnym za wskaźniki cząstkowe posłużyła kwota zrealizowanych płatności w ramach działania 1.1 SPO Inwestycje w gospodarstwach rolnych 12 oraz działania 121 PROW Modernizacja gospodarstw rolnych 13 w przeliczeniu na powierzchnię użytków rolnych (w ha UR), osobę pełnozatrudnioną w rolnictwie (AWU) oraz gospodarstwo powyżej 1 ha UR. Natomiast w celu wyznaczenia skali modernizacji gospodarstw rolnych w poszczególnych województwach, jako cechy proste przyjęto następujące wskaźniki dynamiki obliczone dla każdego z województw (za rok bazowy przyjmując rok 2002): wartość brutto środków trwałych w rolnictwie; wartość brutto środków trwałych w przeliczeniu na jednostkę pracy (AWU); wartość dodana brutto w rolnictwie; wartość dodana brutto w rolnictwie w przeliczeniu na gospodarstwo powyżej 1 ha UR. 9 AWU (Annual Work Unit) - to umowna roczna jednostka nakładów pracy w rolnictwie, która oznacza ekwiwalent pełnego etatu. Oblicza się ją przez podzielenie liczby godzin przepracowanych w ciągu roku przez roczną liczbę godzin odpowiadającą pełnemu etatowi (w Polsce za ekwiwalent pełnego etatu przyjmuje się 2120 godzin pracy w roku). Zgodnie z metodologią Eurostatu przy wyliczaniu nakładów pracy wyrażonych w AWU przyjmuje się założenie, że na 1 osobę nie może przypadać więcej niż 1 AWU (Pracujący, 2012). 10 Ilość bydła, trzody chlewnej, owiec i drobiu przemnożono przez właściwe współczynniki przeliczeniowe. 11 Według metodologii GUS za gospodarstwa produkujące głównie na rynek, uznaje się te, w których wartość sprzedaży wynosi 3 tys. zł i więcej (Cele 2004). 12 Według stanu na dzień zakończenia programu. 13 Według stanu na dzień roku. 3

4 Przyjęcie powyższych wskaźników podyktowane było przesłankami wynikającymi z założeń działań skierowanych na modernizację gospodarstw rolnych, których realizacja, poprzez wsparcie inwestycji umożliwiających dostosowanie gospodarstw do warunków funkcjonowania na Jednolitym Rynku Unii Europejskiej, przyczynić się miała m.in. do poprawy ich konkurencyjności, zwiększenia efektywności działania, zwiększenia wartości dodanej produkcji oraz wzrostu dochodu rolniczego. Dodatkowo wybór wskazanych cech prostych wynikał z przeznaczenia środków finansowych wskazanych działań, które na skutek modernizacji technicznej infrastruktury produkcyjnej oddziałują na wzrost wartości środków trwałych gospodarstw rolnych (Program 2011, Sprawozdanie 2010). Zastosowanie miar syntetycznych, choć obarczone pewnymi elementami subiektywnymi wynikającymi z przyjętych przesłanek i doboru wskaźników, pozwoliło nie tyle na określenie rzeczywistego (bezwzględnego) poziomu rozwoju rolnictwa, tempa modernizacji gospodarstw rolnych oraz zakresu oddziaływania instrumentów WPR, ile na stwierdzenie, w których województwach w Polsce gospodarstwa rolne charakteryzują się relatywnie wyższym, a w których niższym poziomem rozwoju i gdzie ich modernizacja dokonuje się wolniej, a gdzie szybciej 14. W celu zbadania współzależności pomiędzy poziomem rozwoju rolnictwa w poszczególnych regionach kraju, tempem modernizacji gospodarstw rolnych, a absorpcją środków finansowych Wspólnej Polityki Rolnej 15 prześledzono zależności korelacyjne pomiędzy: poziomem rozwoju rolnictwa (gospodarstw rolnych) i tempem ich modernizacji, poziomem rozwoju rolnictwa (gospodarstw rolnych) i stopniem absorpcji instrumentów WPR, stopniem absorpcji instrumentów WPR i tempem modernizacji gospodarstw rolnych. Postępowanie badawcze obejmowało sporządzenie diagramów korelacyjnych, wyznaczenie wartości współczynnika korelacji liniowej, które następnie poddano weryfikacji pod kątem istotności (zastosowano test istotności t-studenta) oraz określenie, za pomocą analizy regresji liniowej 16, znaczenia poziomu rozwoju sektora rolnego i stopnia korzystania z instrumentów WPR w procesie modernizacji gospodarstw rolnych. W związku z przyjęciem założenia, że jedna z cech oddziałuje na drugą i zależność ta ma charakter liniowy 17, równanie regresji przyjęło następującą postać (Stanisz 2006; Wysoki, Lira 2003): f(x) = ax + b, gdzie: x oznacza wartość zmiennej niezależnej, y oznacza wartość zmiennej zależnej, a - jest współczynnikiem kierunkowym równania i określa, o ile jednostek przeciętnie wzrośnie (gdy a > 0) lub zmaleje (gdy a < 0) wartość zmiennej zależnej (y), gdy wartość zmiennej niezależnej (x) wzrośnie o jedną jednostkę, b to wyraz wolny równania regresji, który wyznacza punkt przecięcia prostej y = ax + b z osią rzędnych. Do badań wykorzystano dane Powszechnych Spisów Rolnych z lat 2002 i 2010, które stanowią największą i najbardziej szczegółową bazę informacyjną o stanie gospodarstw rolnych w Polsce, a ich porównanie pozwala na określenie kierunku i siły przemian jakie zaszły w polskim rolnictwie od czasu przystąpienia do Unii Europejskiej. Ponadto, w odniesieniu do wdrażania instrumentów WPR, oparto się na danych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW). Wyniki badań Zastosowanie syntetycznego miernika poziomu rozwoju rolnictwa w poszczególnych województwach w Polsce w okresie poprzedzającym wstąpienie do Unii Europejskiej, z użyciem wcześniej wymienionych wskaźników cząstkowych, doprowadziło do wyodrębnienia 4 grup województw o odmiennych charakterystykach (rysunek 1, tabela 1). Jednocześnie w zakresie omawianego miernika wyraźnie zarysował się podział kraju na część północną i zachodnią, o relatywnie wyższych wartościach badanej cechy oraz na część południową i wschodnią, na terenie której gospodarstwa rolne cechowały mniej korzystne charakterystyki. W grupie pierwszej, o relatywnie najwyższym poziomie rozwoju gospodarstw rolnych znalazły się województwa zachodniopomorskie, warmińsko-mazurskie i wielkopolskie. Gospodarstwa rolne tych województw charakteryzowały się najwyższymi wartościami wszystkich wskaźników cząstkowych. Średnia wartość brutto środków trwałych na osobę pełnozatrudnioną w rolnictwie wyniosła około 105 tys. zł i była o ponad połowę większa niż wartość ta średnio w Polsce. Również średnia wartość dodana brutto zarówno na gospodarstwo powyżej 1 ha UR, jak i na osobę pełnozatrudnioną, wynosząca odpowiednio prawie 35 i 28 tys. zł była znacznie większa niż w pozostałych grupach. Dodatkowo gospodarstwa z tych terenów charakteryzowały się relatywnie najlepszą strukturą obszarową. Średnia 14 Podobną procedurę badawczą dla określenia poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich a dynamiki przemian na tych obszarach zastosowali Heffner i in. (2007). 15 Badano współzależność rozkładów tych zmiennych. 16 Funkcja regresji jest powszechnie wykorzystywanym narzędziem do badania powiązań pomiędzy zmiennymi (Stanisz 2006). 17 Przyjęcie niniejszego założenia wynikało z przesłanek merytorycznych, a także analizy materiału statystycznego. 4

5 powierzchnia gospodarstwa wyniosła prawie 23 ha UR, a udział użytków rolnych w gospodarstwach posiadających powyżej 20 ha UR przekroczył 75%. W grupie tej zaobserwowano także największą obsadę zwierząt gospodarskich, jak i ponad 50% udział gospodarstw przeznaczających swoją produkcję na rynek (tabela 1). Rysunek 1. Klasyfikacja województw według wartości syntetycznego miernika poziomu rozwoju rolnictwa (gospodarstw rolnych) w Polsce w 2002 roku. 0,578 0,784 0,630 0,757 0,471 0,570 0,695 0,403 0,363 0,481 0,518 0,194 0,239 Klasa IV Klasa III Klasa II Klasa I 0,242 0,093 0,051 Źródło: opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS Inwestycje i środki trwałe oraz Rachunki regionalne (dostęp ); Cele 2004; Charakterystyka 2012; Pracujący 2012; Systematyka 2003; Użytkowanie 2003; Użytkowanie 2011 z użyciem pakietu Mapy programu Statistica 10. Tabela 1. Wskaźniki cząstkowe poziomu rozwoju rolnictwa (gospodarstw rolnych) w Polsce w 2002 roku (wartości średnie w grupie) Wyszczególnienie Klasa I Klasa II Klasa III Klasa IV Ogółem Wartość brutto środków trwałych na pełnozatrudnionego (w tys. zł) 105,3 76,1 45,4 28,1 64,9 Wartość dodana brutto na gospodarstwo powyżej 1 ha UR (w tys. zł) 34,9 23,4 14,0 7,1 20,1 Wartość dodana brutto na pełnozatrudnionego (w tys. zł) 28,4 20,7 12,9 6,3 17,5 Udział UR w gospodarstwach powyżej 20 ha UR (w %) 68,0 58,8 23,1 11,3 42,7 Średni obszar gospodarstwa powyżej 1 ha UR (w ha UR) 19,5 13,5 6,4 4,0 11,1 Obsada zwierząt gospodarskich (w SD na 100 ha UR) 59,0 51,9 56,9 47,7 53,7 Udział gospodarstw produkujących głównie na rynek (w %) 50,4 48,7 47,2 27,3 44,6 Źródło: opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS Inwestycje i środki trwałe oraz Rachunki regionalne (dostęp ); cele 2004; Charakterystyka 2012; Pracujący 2012; Systematyka 2003; Użytkowanie 2003; Użytkowanie 2011 W grupie drugiej, w której poziom rozwoju rolnictwa określony został jako wysoki znalazły się województwa zachodnie, w pasie od lubuskiego przez dolnośląskie po opolskie, a także pomorskie, kujawsko-pomorskie, i podlaskie. Wszystkie wartości cech prostych opisujących gospodarstwa rolne tych terenów były zbliżone, lecz z reguły wyższe od wartości średnich. Natomiast wśród województw, na terenie których wartości tych samych cech prostych charakteryzujących gospodarstwa rolne były niższe od wartości średnich znalazły się województwa wschodniej części 5

6 kraju - mazowieckie, lubelskie oraz województwo łódzkie i śląskie, a poziom rozwoju rolnictwa oceniono jako średni. Cechą mało różnicującą wyszczególnione grupy był średni udział gospodarstw produkujących głównie na rynek. Jednocześnie udział ten był zbliżony do średniego udziału w grupie pierwszej. Szczegółowe dane charakteryzujące omawiane grupy zawarto w tabeli 1. Z kolei w skład grupy czwartej, o najsłabszym poziomie rozwoju gospodarstw rolnych, weszły województwa: świętokrzyskie, małopolskie i podkarpackie. Gospodarstwa rolne zlokalizowane na terenie tych województw charakteryzowały się zarówno najmniejszą wartością brutto środków trwałych i wartością dodaną brutto na osobę pełnozatrudnioną w rolnictwie, najmniejszą wartością dodaną brutto na gospodarstwo, najmniejszą powierzchnią gospodarstw i odsetkiem UR w gospodarstwach powyżej 20 ha UR, jak i najniższą obsadą zwierząt gospodarskich oraz nikłym stopniem powiązania gospodarstw z rynkiem w skali całego kraju (tabela 1). W odniesieniu do wielkości absorpcji środków finansowych WPR o charakterze modernizacyjnym, zastosowanie syntetycznego miernika również doprowadziło do wyodrębnienia 4 grup województw od tych, które charakteryzowały się relatywnie największą wartością uzyskanego wsparcia (klasa I) do tych, w których uzyskane wsparcie było względnie najmniejsze (klasa IV). Zróżnicowanie poziomu pozyskania funduszy pomocowych wraz z przyporządkowaniem województw do poszczególnych grup zaprezentowano na rysunku 2. Rysunek 2. Klasyfikacja województw według poziomu absorpcji środków finansowych WPR na modernizację gospodarstw rolnych 0,707 0,720 0,777 0,788 0,910 0,633 0,878 0,487 0,394 0,627 Klasa IV - absorpcja mała Klasa III - absorpcja średnia Klasa II - absorpcja duża Klasa I - absorpcja bardzo duża 0,176 0,321 0,104 0,340 0,005 0,300 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych ARiMR, Charakterystyka 2012; Pracujący 2012; Systematyka 2003; Użytkowanie 2003; Użytkowanie 2011 z użyciem pakietu Mapy programu Statistica 10. Tabela 2. Wskaźniki cząstkowe poziomu absorpcji środków finansowych WPR na modernizację gospodarstw rolnych (wartości średnie w grupie) Wyszczególnienie Klasa I Klasa II Klasa III Klasa IV ogółem Kwota zrealizowanych płatności w ramach działania Inwestycje... SPO i Modernizacja PROW * na gospodarstwo powyżej 1 ha UR (w zł) na jednostkę powierzchni (w zł/ha UR) na osobę pełnozatrudnioną w rolnictwie (zł/awu) *według stanu na r. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych ARiMR, Charakterystyka 2012; Pracujący 2012; Systematyka 2003; Użytkowanie 2003; Użytkowanie 2011 Relatywie największą wartością uzyskanego wsparcia charakteryzowały się gospodarstwa rolne z trzech województw: podlaskiego, wielkopolskiego i warmińsko-mazurskiego. Średnia wartość płatności zrealizowanych w ramach wskazanych działań wyniosła w tych województwach ponad 7 tys. zł na gospodarstwo, ponad 5 tys. zł na 6

7 pełnozatrudnionego w rolnictwie oraz niespełna 500 zł na ha UR (tabela 2). Grupę drugą, o ponadprzeciętnych wartościach pozyskanego wsparcia stanowiły gospodarstwa rolne z północno-zachodniej Polski, z województw pomorskiego, zachodniopomorskiego, lubuskiego, oraz kujawsko-pomorskiego, a także śląskiego. Szczególnie wysoką wartość wsparcia, zbliżoną do wartości w grupie 1, odnotowano w przeliczeniu na osobę pełnozatrudnioną prawie 5 tys. zł oraz na gospodarstwo rolne ponad 6 tys. zł. Z kolei wartość pozyskanego wsparcia na ha UR równała się średniej krajowej oraz wartości uzyskanej w grupie trzeciej, w skład której weszły następujące województwa: dolnośląskie, mazowieckie, łódzkie, świętokrzyskie i lubelskie. W województwach tych wartość pozyskanego wsparcia na gospodarstwo, a także na osobę pełnozatrudnioną była o ponad połowę mniejsza niż w grupie pierwszej i drugiej. Pozostałe województwa, z rejonu południowo-wschodniej Polski, tj. śląskie, małopolskie i podkarpackie stanowiły grupę czwartą - o najmniejszej wartości pozyskanego wsparcia. Średnio w przeliczeniu na gospodarstwo było ono ponad 7-krotnie mniejsze niż w grupie pierwszej i ponad 4-krotnie mniejsze niż średnio w kraju, natomiast w przeliczeniu na osobę pełnozatrudnioną odpowiednio ponad 5- i prawie 6-krotnie mniejsze (tabela 2). Zastosowanie procedury badawczej opartej na wyznaczeniu syntetycznego miernika tempa modernizacji gospodarstw rolnych w poszczególnych województwach i przyporządkowaniu tych województw do grup o różnym tempie modernizacji dało wyniki zaprezentowane na rysunku 3. Rysunek 3. Klasyfikacja województw według tempa modernizacji gospodarstw rolnych 0,428 0,283 0,530 0,437 0,844 0,733 0,544 0,657 0,487 0,120 0,741 0,317 0,467 0,304 Klasa IV - małe zmiany Klasa III - względnie małe zmiany Klasa II - względnie duże zmiany Klasa I - duże zmiany 0,442 0,212 Źródło: opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS Inwestycje i środki trwałe oraz Rachunki regionalne (dostęp ); Charakterystyka 2012; Pracujący 2012; Systematyka 2003 z użyciem pakietu Mapy programu Statistica 10. Tabela 3. Wskaźniki cząstkowe tempa modernizacji gospodarstw rolnych (w %, 2002=100, wartości średnie w grupie) Wyszczególnienie Klasa I Klasa II Klasa III Klasa IV ogółem Wartość brutto środków trwałych w rolnictwie 124,2 119,3 108,1 108,3 113,9 Wartość dodana brutto w rolnictwie 158,0 140,6 141,5 109,3 140,3 Wartość brutto środków trwałych na AWU 133,5 132,6 114,9 111,1 122,3 Wartość dodana brutto na gospodarstwo 207,7 167,6 178,6 146,7 177,3 Źródło: opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS Inwestycje i środki trwałe oraz Rachunki regionalne (dostęp ); Charakterystyka 2012; Pracujący 2012; Systematyka Wskaźniki cząstkowe charakteryzujące zmiany w tym zakresie wykazywały największą dynamikę w grupie pierwszej, w skład której weszły województwa podlaskie, lubuskie oraz opolskie. Największą dynamiką 7

8 charakteryzowała się wartość dodana brutto na gospodarstwo, która w zasadzie w latach uległa podwojeniu, a następnie wartość dodana brutto w rolnictwie ogółem. Wartość brutto środków trwałych w rolnictwie tych województw (w cenach bieżących) wzrosła o około ¼, natomiast w przeliczeniu na pełnozatrudnionego o ponad 1/3 (rysunek 3, tabela 3). W kolejnych grupach zaobserwowane zmiany były relatywnie coraz mniejsze. Do grupy drugiej, o względnie dużych zmianach, zaliczono województwa: mazowieckie, wielkopolskie, kujawsko-pomorskie i łódzkie, natomiast w grupie trzeciej, o zmianach względnie małych (oscylujących w granicach lub poniżej średniej dla kraju), znalazły się: lubelskie, małopolskie, warmińsko-mazurskie, pomorskie, świętokrzyskie, śląskie oraz zachodniopomorskie (rysunek 3). Dane dotyczące średniej dynamiki cech prostych składających się na ogólne tempo modernizacji gospodarstw rolnych w danej grupie zawarto w tabeli 3. Najmniejsza skala zmian miała miejsce w województwie podkarpackim i dolnośląskim (rysunek 3). Wartość brutto środków trwałych i wartość dodana brutto w rolnictwie wzrosły zaledwie o około 8-9%. O połowę natomiast wzrosła wartość dodana w rolnictwie w przeliczeniu na jedno gospodarstwo powyżej 1 ha UR (tabela 3). Należy podkreślić, że w każdej z grup zaobserwowano tendencję szybszego wzrostu wartości dodanej brutto niż wartości brutto środków trwałych, co należy ocenić pozytywnie. Sporządzone diagramy korelacyjne wraz z otrzymanymi równaniami regresji i wartościami współczynników korelacji liniowej wykazały istnienie dodatnich zależności w zakresie mierników syntetycznych: poziomu rozwoju rolnictwa i skali absorpcji środków finansowych WPR, skali absorpcji środków finansowych WPR i tempa modernizacji. Rysunek 4. Zależności korelacyjne między trzema zmiennymi + 0,253 (p=0,344) Tempo modernizacji Poziom rozwoju rolnictwa + 0,534 (p= 0,0330) + 0,891 (p=0,000) Absorpcja środków finansowych WPR Źródło: Opracowanie własne na podstawie wartości mierników syntetycznych zawartych na rysunkach 1, 2, 3. W zakresie pierwszej zależności otrzymana wartość współczynnika korelacji liniowej, wynosząca 0,891, wskazuje na istnienie ścisłego związku pomiędzy poziomem rozwoju rolnictwa, a skalą absorpcji środków finansowych WPR 18. Istotność tego związku została dodatkowo potwierdzona testem istotności t-studenta. Wartość współczynnika kierunkowego równania regresji (1,1099) informuje natomiast, że wzrost poziomu rozwoju daje relatywnie większy wzrost absorpcji środków WPR o charakterze modernizacyjnym. Ponadto wartość współczynnika determinacji otrzymanego równania regresji (0,7941) wskazuje, że blisko 80% badanego zjawiska (zmienności skali absorpcji środków finansowych o charakterze modernizacyjnym w ramach WPR) zostało wyjaśnione przez zmienną objaśniającą poziom rozwoju gospodarstw rolnych (rysunek 4 i 5). W zakresie drugiej wykrytej zależności, wartość współczynnika korelacji wyniosła 0,534 (zależność ta poddana badaniu istotności testem t-studenta również okazała się istotna statystycznie, p = 0,0330), co świadczy o wysokiej korelacji pomiędzy skalą absorpcji środków finansowych WPR i tempem modernizacji. Wartość współczynnika kierunkowego równania regresji również była dodatnia i wyniosła 0,3772, co wskazuje na wzrost tempa modernizacji gospodarstw rolnych w wyniku wzrostu absorpcji środków finansowych WPR. Przyrost tempa modernizacji jest jednak relatywnie mniejszy od przyrostu absorpcji wskazanych środków finansowych. Współczynnik dopasowania modelu regresji do danych empirycznych wyniósł 0,29, informując tym samym, że prawie 30% zaobserwowanej zmienności tempa modernizacji gospodarstw zostało wyjaśnione otrzymanym modelem regresji (rysunek 4, 6). 18 Według Stanisza (2006) wartość współczynnika korelacji w przedziale <0,5; 0,7) świadczy o wysokiej korelacji, natomiast w przedziale <0,7; 0,9) o bardzo wysokiej korelacji. 8

9 Wykorzystane metody badawcze nie wykazały natomiast związku pomiędzy poziomem rozwoju gospodarstw rolnych, a tempem ich modernizacji. Świadczą o tym zarówno niska wartość współczynnika korelacji liniowej (dodatkowo nie istotna statystycznie) (rysunek 4) okres wykres rozrzutu mierników syntetycznych wskazanych cech wraz z otrzymanym równaniem regresji i współczynnikiem determinacji (rysunek 7). Rysunek 5. Diagram korelacyjny rozproszenie obserwacji w układzie zależności poziom rozwoju rolnictwa (gospodarstw rolnych) w 2002 roku i skala absorpcji środków finansowych WPR Absorpcja środków finansowych WPR 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 y = 1,1099x + 0,0195 R² = 0, ,2 0,4 0,6 0,8 1 Poziom rozwoju rolnictwa Źródło: Opracowanie własne na podstawie wartości mierników syntetycznych z rysunków 1, 2. Rysunek 6. Diagram korelacyjny rozproszenie obserwacji w układzie zależności absorpcja środków finansowych WPR o charakterze modernizacyjnym i tempo modernizacji gospodarstw 1 0,8 Tempo modernizacji 0,6 0,4 0,2 0 y = 0,3772x + 0,2791 R² = 0, ,2 0,4 0,6 0,8 1 Absorpcja środków finansowych WPR Źródło: Opracowanie własne na podstawie wartości mierników syntetycznych z rysunków 2, 3. Wynik taki, szczególnie w kontekście endogenicznych teorii rozwoju, może się wydawać zaskakujący i wymaga podjęcia próby wyjaśnienia. Choć nie wynika to bezpośrednio z przeprowadzonych analiz, brak tego związku można by tłumaczyć względnie mniejszą koniecznością zmian w gospodarstwach rolnych tych województw, które charakteryzowały się relatywnie wyższym poziomem rozwoju w okresie wyjściowym, w stosunku do województw o niższym poziomie rozwoju. Jednak gospodarstwa te chętnie korzystają z funduszy unijnych przeznaczonych na modernizację co oznacza, że dostrzegają konieczność dostosowania do wymogów Wspólnotowych i poprawy swojej konkurencyjności na Jednolitym Rynku Europejskim. Dokonywane w tych gospodarstwach inwestycje, z uwagi na względnie dobrą sytuację w okresie wyjściowym nie przynoszą jednak tak dużego tempa zmian, jak w przypadku gospodarstw z terenów o niższym poziomie rozwoju rolnictwa. Być może także podejmowane inwestycje przyczyniają się nie tyle do wzrostu wartości dodanej produkcji czy dochodu rolniczego, ile do poprawy organizacji czy bezpieczeństwa produkcji, a także standardów w zakresie higieny, ochrony środowiska czy warunków utrzymania zwierząt w gospodarstwie. 9

10 Rysunek 7. Diagram korelacyjny rozproszenie obserwacji w układzie zależności poziom rozwoju rolnictwa (gospodarstw rolnych) w 2002 roku i tempo modernizacji gospodarstw 1 0,8 Tempo modernizacji 0,6 0,4 0,2 0 y = 0,2227x + 0,3731 R² = 0, ,2 0,4 0,6 0,8 1 Poziom rozwoju rolnictwa Źródło: Opracowanie własne na podstawie wartości mierników syntetycznych z rysunków 1, 3 Podsumowanie i wnioski Stan rozwoju rolnictwa w Polsce jest wysoce zróżnicowany terytorialnie. Relatywnie wyższy jego poziom przejawiający się większym technicznym uzbrojeniem pracy, korzystniejszą strukturą obszarową gospodarstw rolnych, większą intensywnością gospodarowania i powiązaniem z rynkiem, a także lepszymi uzyskiwanymi wynikami ekonomicznymi obserwuje się w części północnej i zachodniej kraju, natomiast niższy we wschodniej i południowowschodniej. Jednocześnie regiony, w których rolnictwo oceniono jako wyżej rozwinięte charakteryzują się większą skalą absorpcji środków finansowych Wspólnej Polityki Rolnej o charakterze modernizacyjnym. Tempo modernizacji gospodarstw rolnych w tych regionach jest jednak z reguły relatywnie mniejsze niż w pozostałych, co wynika z relatywnie korzystnego stanu wyjściowego, i nie wykazuje istotnego związku z poziomem rozwoju rolnictwa. Przeprowadzone analizy wykazują także, że instrumenty Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej mają istotne znaczenie w procesie modernizacji rolnictwa w Polsce. Literatura: 1. Bank Danych Lokalnych GUS (online, dostęp ) zakładka Inwestycje i środki trwałe oraz Rachunki Regionalne 2. Cele produkcji w gospodarstwach rolnych 2002, GUS, Warszawa Charakterystyka gospodarstw rolnych. Powszechny Spis Rolny 2010, GUS, Warszawa Ciepielewska M., Wspólna Polityka Rolna EWG, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa Council Directive 72/159/EEC of 17 April 1972 on the modernization of farms (Dz.U. OJ L 96 z Czubak W., Wykorzystanie funduszy Unii Europejskiej wspierających inwestycje w gospodarstwach rolnych, Journal of Agribusiness and Rural Development, 3(25)/2012, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Poznań 2012, s Heffner K., Rosner A., Stanny M., Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego gmin wiejskich a dynamika przemian, w: Zróżnicowanie poziomu społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich a zróżnicowanie dynamiki przemian, A. Rosner (red.), Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2007 (s ). 8. Kowalczyk S., Rolnictwo. Rozwój struktura, Wydawnictwo Spółdzielcze, Warszawa Kowalski A., Czynniki produkcji w agrobiznesie, [w]: Encyklopedia agrobiznesu, A. Woś (red.), Fundacja Innowacja, Warszawa 1998, s Łuczka-Bakuła W., Przemiany strukturalne w rolnictwie wobec integracji z Unią Europejską, [w]: Przemiany strukturalne w rolnictwie i jego otoczeniu, red. W. Łuczka-Bakuła, Katedra Ekonomii Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań 2000, s Poczta W., Rolnictwo polskie w przededniu integracji z Unią Europejską, Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań

11 12. Poczta W. Kołodziejczak M., Potencjał produkcyjny rolnictwa polskiego i efektywność gospodarowania w aspekcie integracji z Unią Europejską, Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań Poczta W., Mrówczyńska A., Regionalne zróżnicowanie polskiego rolnictwa [w]: Zróżnicowanie regionalne gospodarki żywnościowej w Polsce w procesie integracji z Unią Europejską, red. W. Poczta, F. Wysocki, Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań 2002, s Poczta W., Siemiński P., Sierszchulski J., Przestrzenne zróżnicowanie aktywności rolników w pozyskiwaniu środków unijnych na rozwój gospodarstw rolnych w Wielkopolsce na przykładzie działania Modernizacja gospodarstw rolnych, Journal of Agribusiness and Rural Development, 3(25)/2012, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Poznań 2012, s Poczta W., Wysocki F., Strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich w Wielkopolsce, PWRiL, Poznań Pracujący w gospodarstwach rolnych, Powszechny Spis Rolny 2010, GUS, Warszawa Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata (PROW ), Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa, lipiec Sprawozdanie z realizacji Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich , 5 lipiec Stanisz A. Przystępny kurs statystyki z zastosowaniem STATISTICA PL na przykładach z medycyny, Tom 1. Statystyki podstawowe, StatSoft, Kraków Systematyka i charakterystyka gospodarstw rolnych 2002, GUS, Warszawa Tomczak F., Czynniki produkcji w rolnictwie, [w]: Ekonomika rolnictwa, Zarys teorii, red. A. Woś, F. Tomczak, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1983, s Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Tekst ujednolicony, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Departament Dokumentacji Europejskiej i Publikacji, Warszawa Użytkowanie gruntów i ich jakość 2002, GUS, Warszawa Użytkowanie gruntów. Powszechny Spis Rolny 2010, GUS, Warszawa Wysocki F., Lira J., Statystyka opisowa, Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, Poznań

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce

Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Zróżnicowanie przestrzenne wykorzystania funduszy Unii Europejskiej przez gospodarstwa rolne w Polsce Bogucki Wydawnictwo Naukowe Poznań 2010 Spis treści 1. Wprowadzenie 9 1.1. Cel i zakres analizy 9 1.2.

Bardziej szczegółowo

Wpływ wsparcia unijnego na regionalne zróŝnicowanie dochodów w w rolnictwie

Wpływ wsparcia unijnego na regionalne zróŝnicowanie dochodów w w rolnictwie Instytucje w procesie przemian strukturalnych i społeczno eczno-ekonomicznych ekonomicznych na polskiej wsi i w rolnictwie w świetle wsparcia unijnego Kraków,10 czerwca 2012 r. Wpływ wsparcia unijnego

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rolna na obszarach o rozdrobnionej strukturze agrarnej

Gospodarka rolna na obszarach o rozdrobnionej strukturze agrarnej Gospodarka rolna na obszarach o rozdrobnionej strukturze agrarnej Dr inż. Marta Czekaj Prof. dr hab. Janusz Żmija Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Wydział Rolniczo-Ekonomiczny Instytut

Bardziej szczegółowo

Osoby fizyczne, osoby prawne, wspólnicy spółek cywilnych, spółki osobowe prawa handlowego, które:

Osoby fizyczne, osoby prawne, wspólnicy spółek cywilnych, spółki osobowe prawa handlowego, które: Od 9 listopada br. rolnicy mogą składać w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnioski o dofinansowanie inwestycji w gospodarstwach rolnych. W ramach PROW 2007-2013 Agencja wprowadza w życie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie funduszy strukturalnych UE w finansowaniu inwestycji gospodarstw rolnych w Polsce w latach 2007 2011

Znaczenie funduszy strukturalnych UE w finansowaniu inwestycji gospodarstw rolnych w Polsce w latach 2007 2011 Znaczenie funduszy strukturalnych UE w finansowaniu inwestycji... 77 dr inż. Dariusz Kusz Politechnika Rzeszowska Katedra Ekonomii Znaczenie funduszy strukturalnych UE w finansowaniu inwestycji gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Płatności bezpośrednie w Polsce. charakterystyka zróżnicowania. przestrzennego. wersja wstępna

Płatności bezpośrednie w Polsce. charakterystyka zróżnicowania. przestrzennego. wersja wstępna FUNDACJA PROGRAMÓW POMOCY DLA ROLNICTWA SEKCJA ANALIZ EKONOMICZNYCH POLITYKI ROLNEJ ul. Wspólna 30 Pokój 338 00-930 Warszawa http://www.fapa.org.pl tel. (+48 22) 623-19-70 623-19-81 fax. (+48 22) 623-19-09

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA DOCHODOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ I WCHODNIEJ THE INCOME SITUATION IN AGRICULTURE IN THE CEE COUNTRIES

SYTUACJA DOCHODOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ I WCHODNIEJ THE INCOME SITUATION IN AGRICULTURE IN THE CEE COUNTRIES Walenty Poczta 1 Anna Fabisiak 2 Katedra Ekonomiki Gospodarki Żywnościowej Akademia Rolnicza w Poznaniu SYTUACJA DOCHODOWA ROLNICTWA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWEJ I WCHODNIEJ THE INCOME SITUATION IN AGRICULTURE

Bardziej szczegółowo

Ułatwienie startu młodym rolnikom. Cel

Ułatwienie startu młodym rolnikom. Cel Ułatwienie startu młodym rolnikom Wysocka Marta Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego W Polsce około jedna piąta gospodarstw jest prowadzona przez osoby powyżej 55 roku życia. W celu stymulowania transferu

Bardziej szczegółowo

Renty strukturalne jako instrument modernizacji polskiego rolnictwa próba oceny

Renty strukturalne jako instrument modernizacji polskiego rolnictwa próba oceny Barometr Regionalny Nr 4(30) 2012 Renty strukturalne jako instrument modernizacji polskiego rolnictwa próba oceny Roman Rudnicki Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska Robert Hoffmann Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Żłobki i kluby dziecięce w 2012 r.

Żłobki i kluby dziecięce w 2012 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 29 maja 213 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Żłobki i kluby dziecięce w 212 r. W pierwszym kwartale

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, listopad 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Główne wnioski Wartość nakładów wewnętrznych 1 ogółem na działalność badawczo-rozwojową

Bardziej szczegółowo

TYP ROLNICZY GOSPODARSTW A ZASOBY PRACY I WYPOSAŻENIE W ŚRODKI TECHNICZNE

TYP ROLNICZY GOSPODARSTW A ZASOBY PRACY I WYPOSAŻENIE W ŚRODKI TECHNICZNE Inżynieria Rolnicza 5(123)/2010 TYP ROLNICZY GOSPODARSTW A ZASOBY PRACY I WYPOSAŻENIE W ŚRODKI TECHNICZNE Anna Kocira, Sławomir Kocira Instytut Nauk Rolniczych, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Klasówka po szkole podstawowej Historia. Edycja 2006/2007. Raport zbiorczy

Klasówka po szkole podstawowej Historia. Edycja 2006/2007. Raport zbiorczy Klasówka po szkole podstawowej Historia Edycja 2006/2007 Raport zbiorczy Opracowano w: Gdańskiej Fundacji Rozwoju im. Adama Mysiora Informacje ogólne... 3 Raport szczegółowy... 3 Tabela 1. Podział liczby

Bardziej szczegółowo

ŚREDNIE CENY GRUNTÓW W OBROCIE PRYWATNYM W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM W I KWARTALE 2008 R., WG DANYCH GŁÓWNEGO URZĘDU STATYSTYCZNEGO

ŚREDNIE CENY GRUNTÓW W OBROCIE PRYWATNYM W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM W I KWARTALE 2008 R., WG DANYCH GŁÓWNEGO URZĘDU STATYSTYCZNEGO W WOJEWÓDZTWIE WARMIŃSKO-MAZURSKIM W I KWARTALE 2008 R., Od dnia 01.07.2008 r. na terenie województwa warmińsko-mazurskiego obowiązują ceny gruntów rolnych stosowane Średnie ceny gruntów w obrocie prywatnym

Bardziej szczegółowo

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy Załącznik nr 1 do uchwały nr 21 Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy 1. Ułatwianie Definicja rozpoczęcia prowadzenia działalności

Bardziej szczegółowo

Przestrzenne zróżnicowanie poziomu wykształcenia rolników. Europa Polska Mazowsze

Przestrzenne zróżnicowanie poziomu wykształcenia rolników. Europa Polska Mazowsze Konrad Ł. Czapiewski Polska Akademia Nauk Zakład Przestrzennego Zagospodarowania i BR Krzysztof Janc Uniwersytet Wrocławski Zakład Zagospodarowania Przestrzennego Przestrzenne zróżnicowanie poziomu wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Wykorzystane rozdziały z Raportu prof. dr hab. Walenty Poczta, dr Agnieszka Baer-Nawrocka, Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu budżetu rolnego Wspólnoty na lata 2014-2020 na kondycję finansową krajowego rolnictwa i całą polską gospodarkę

Ocena wpływu budżetu rolnego Wspólnoty na lata 2014-2020 na kondycję finansową krajowego rolnictwa i całą polską gospodarkę Ocena wpływu budżetu rolnego Wspólnoty na lata 2014-2020 na kondycję finansową krajowego rolnictwa i całą polską gospodarkę Barbara Wieliczko IERiGŻ-PIB, 8 listopada 2013 r. Plan prezentacji 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

DYNAMIKA ROZWOJU ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO W POLSCE

DYNAMIKA ROZWOJU ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO W POLSCE METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XIII/1, 212, str. 158 166 DYNAMIKA ROZWOJU ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO W POLSCE Lidia Luty Katedra Statystyki Matematycznej, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie e-mail:

Bardziej szczegółowo

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r.

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 3 maja 214 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Żłobki i kluby dziecięce w 213 r. W pierwszym kwartale

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich i w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny

Główny Urząd Statystyczny Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Krakowie Opracowanie sygnalne Ośrodek Statystyki Kultury Kraków, wrzesień 2011 r. Wydatki na kulturę w 2010 r. Niniejsza informacja prezentuje wydatki poniesione

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Wstęp Publikacja Głównego Urzędu Statystycznego Produkt krajowy brutto Rachunki regionalne w 2013 r., zawiera informacje statystyczne dotyczące podstawowych

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

PODATEK ROLNY JAKO ŹRÓDŁO DOCHODÓW WŁASNYCH GMIN WIEJSKICH W POLSCE AGRICULTURAL TAX AS OWN REVENUES SSOURCE OF RURAL MUNICIPALITIES IN POLAND.

PODATEK ROLNY JAKO ŹRÓDŁO DOCHODÓW WŁASNYCH GMIN WIEJSKICH W POLSCE AGRICULTURAL TAX AS OWN REVENUES SSOURCE OF RURAL MUNICIPALITIES IN POLAND. STOWARZYSZENIE Podatek rolny EKONOMISTÓW jako źródło dochodów ROLNICTWA własnych gmin I AGROBIZNESU wiejskich w Polsce Roczniki Naukowe tom XVI zeszyt 6 145 Kinga Gruziel Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego

Bardziej szczegółowo

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Inżynieria Rolnicza 2(100)/2008 TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Sławomir Kocira, Józef Sawa Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Przestrzenne zróżnicowanie produkcji towarowej gospodarstw rolnych w Polsce

Przestrzenne zróżnicowanie produkcji towarowej gospodarstw rolnych w Polsce KANCELARIA SENATU BIURO ANALIZ I DOKUMENTACJI Dział Analiz i Opracowań Tematycznych Przestrzenne zróżnicowanie produkcji towarowej gospodarstw rolnych w Polsce OPINIE I EKSPERTYZY OE-149 WRZESIEŃ 2010

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich Scalanie gruntów

Bardziej szczegółowo

ZRÓŻNICOWANIE WOJEWÓDZTW POLSKI POD WZGLĘDEM STRUKTURY OBSZAROWEJ GOSPODARSTW EKOLOGICZNYCH

ZRÓŻNICOWANIE WOJEWÓDZTW POLSKI POD WZGLĘDEM STRUKTURY OBSZAROWEJ GOSPODARSTW EKOLOGICZNYCH METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XIII/3, 2012, str. 149 158 ZRÓŻNICOWANIE WOJEWÓDZTW POLSKI POD WZGLĘDEM STRUKTURY OBSZAROWEJ GOSPODARSTW EKOLOGICZNYCH Lidia Luty Katedra Statystyki Matematycznej

Bardziej szczegółowo

Sytuacja młodych na rynku pracy

Sytuacja młodych na rynku pracy Sytuacja młodych na rynku pracy Plan prezentacji Zamiany w modelu: w obrębie każdego z obszarów oraz zastosowanych wskaźników cząstkowych w metodologii obliczeń wskaźników syntetycznych w obrębie syntetycznego

Bardziej szczegółowo

Artur Łączyński Departament Rolnictwa GUS

Artur Łączyński Departament Rolnictwa GUS Artur Łączyński Departament Rolnictwa GUS Plan wystąpienia Czynniki pływające na rolnictwo polskie od roku 2002 Gospodarstwa rolne Użytkowanie gruntów Powierzchnia zasiewów Zwierzęta gospodarskie Maszyny

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS BENEFICJENCI ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH W 2013 R. Podstawowe źródło danych opracowania

Bardziej szczegółowo

MAPA FUNDUSZY POŻYCZKOWYCH

MAPA FUNDUSZY POŻYCZKOWYCH MAPA FUNDUSZY POŻYCZKOWYCH MAREK MIKA Polski Związek Funduszy Pożyczkowych Dane na 31.12 2011r. LICZBA POZIOM KAPITAŁU ROZKŁAD TERYTORIALNY Pierwszy fundusz pożyczkowy powstał w 1992 roku. Obecnie w Polsce

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 października 2015 r. Poz. 1755 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 października 2015 r. w sprawie wysokości dostępnych

Bardziej szczegółowo

Wielowymiarowa analiza regresji. Regresja wieloraka, wielokrotna

Wielowymiarowa analiza regresji. Regresja wieloraka, wielokrotna Wielowymiarowa analiza regresji. Regresja wieloraka, wielokrotna Badanie współzależności zmiennych Uwzględniając ilość zmiennych otrzymamy 4 odmiany zależności: Zmienna zależna jednowymiarowa oraz jedna

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

Wyniki analizy statystycznej opartej na metodzie modelowania miękkiego

Wyniki analizy statystycznej opartej na metodzie modelowania miękkiego Wyniki analizy statystycznej opartej na metodzie modelowania miękkiego Dorota Perło Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomii i Zarządzania Plan prezentacji. Założenia metodologiczne 2. Specyfikacja modelu

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w procesach dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich

Przedsiębiorczość w procesach dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich Przedsiębiorczość w procesach dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich dr Iwona Nurzyńska 10.09.2015, Warszawa Instytut Rozwoju Wsi i Rolnitwa Polska Akademia Nauk (IRWiR PAN) Struktura

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa Warszawa, 2011-09-01 Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS FIZYCZNE ROZMIARY PRODUKCJI ZWIERZĘCEJ W 2010 R. 1 W 2010 r., uzyskano następujący poziom produkcji

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Działanie 121 Modernizacja gospodarstw rolnych i 112 Ułatwianie startu młodym rolnikom informacja o rezultatach wdrażania w latach 2007-2011

Działanie 121 Modernizacja gospodarstw rolnych i 112 Ułatwianie startu młodym rolnikom informacja o rezultatach wdrażania w latach 2007-2011 Działanie 121 Modernizacja gospodarstw rolnych i 112 Ułatwianie startu młodym rolnikom informacja o rezultatach wdrażania w latach 2007-2011 Sporządzono według danych na dzień 31 grudnia 2011 Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa Warszawa, 05.09.2014 r. Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS FIZYCZNE ROZMIARY PRODUKCJI ZWIERZĘCEJ W 2013 R. 1 W 2013 r. uzyskano następujący poziom produkcji

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 760 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 59 2013

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 760 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 59 2013 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 760 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 59 2013 MARIUSZ DZIWULSKI AKTYWNOŚĆ INWESTYCYJNA GOSPODARSTW ROLNYCH W POLSCE W 2010 ROKU Z UWZGLĘDNIENIEM

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja województw według ich konkurencyjności przy pomocy metod taksonomicznych oraz sieci neuronowych.

Klasyfikacja województw według ich konkurencyjności przy pomocy metod taksonomicznych oraz sieci neuronowych. Klasyfikacja województw według ich konkurencyjności przy pomocy metod taksonomicznych oraz sieci neuronowych. Krzysztof Karpio, Piotr Łukasiewicz, rkadiusz Orłowski, rkadiusz Gralak Katedra Ekonometrii

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw 8. Grażyna Korzeniak, Katarzyna Gorczyca, Policentryczność rozwoju systemu osadniczego z udziałem miast małych i średnich w kontekście procesów metropolizacji [w] Małe i średnie miasta w policentrycznym

Bardziej szczegółowo

Ułatwianie startu młodym rolnikom PROW 2007-2013

Ułatwianie startu młodym rolnikom PROW 2007-2013 UŁATWIANIE STARTU MŁODYM M ROLNIKOM W LATACH 2004-2006 2006 Ułatwianie startu młodym rolnikom PROW 2007-2013 Opracowała: Anna Siniarska Ekonomia, SGGW, Studia zaoczne W latach 2004-2006 został przeprowadzany

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo i wykluczenie społeczne - skala potrzeb i wyzwania dla europejskiej i polskiej polityki społecznej

Ubóstwo i wykluczenie społeczne - skala potrzeb i wyzwania dla europejskiej i polskiej polityki społecznej Ubóstwo i wykluczenie społeczne - skala potrzeb i wyzwania dla europejskiej i polskiej polityki społecznej Dr hab. Ryszard Szarfenberg Polski Komitet Europejskiej Sieci Przeciwdziałania Ubóstwu www.eapn.org.pl

Bardziej szczegółowo

POLITYKA STRUKTURALNA UNII EUROPEJSKIEJ

POLITYKA STRUKTURALNA UNII EUROPEJSKIEJ BOGDAN EKSTOWICZ MAREK J. MALINOWSKI POLITYKA STRUKTURALNA UNII EUROPEJSKIEJ STYMULATOREM PROCESÓW MODERNIZACJI I ROZWOJU SPOŁECZNO-EKONOMICZNEGO POLSKI W LATACH 2007-2015 SPIS TREŚCI WSTĘP 7 ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

Działania dla przedsiębiorców

Działania dla przedsiębiorców Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 Działania dla przedsiębiorców Polscy przedsiębiorcy mają do wyboru wiele rozmaitych możliwości dofinansowania swoich inwestycji. Większość z nich myśli jednak

Bardziej szczegółowo

WYPOSAŻENIE TECHNICZNE WYBRANYCH GOSPODARSTW ROLNYCH KORZYSTAJĄCYCH Z FUNDUSZY UNII EUROPEJSKIEJ

WYPOSAŻENIE TECHNICZNE WYBRANYCH GOSPODARSTW ROLNYCH KORZYSTAJĄCYCH Z FUNDUSZY UNII EUROPEJSKIEJ Inżynieria Rolnicza 1(126)/2011 WYPOSAŻENIE TECHNICZNE WYBRANYCH GOSPODARSTW ROLNYCH KORZYSTAJĄCYCH Z FUNDUSZY UNII EUROPEJSKIEJ Zbigniew Wasąg Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Biłgoraju Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM Urząd Statystyczny we Wrocławiu 50-950 Wrocław, ul. Oławska 31, tel. 71 371 63 00, fax 71 371 63 60 PLAN PREZENTACJI Wprowadzenie Województwo

Bardziej szczegółowo

WYPOSAŻENIE TECHNICZNE GOSPODARSTW, A UZYSKANA POMOC Z FUNDUSZY UNII EUROPEJSKIEJ

WYPOSAŻENIE TECHNICZNE GOSPODARSTW, A UZYSKANA POMOC Z FUNDUSZY UNII EUROPEJSKIEJ Inżynieria Rolnicza 5(123)/2010 WYPOSAŻENIE TECHNICZNE GOSPODARSTW, A UZYSKANA POMOC Z FUNDUSZY UNII EUROPEJSKIEJ Józef Kowalski, Agnieszka Mandowska, Monika Nowak Instytut Inżynierii Rolniczej i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Ekspertyza. Koncepcja ukierunkowania wsparcia gospodarstw rolnych w perspektywie 2014-2020

Ekspertyza. Koncepcja ukierunkowania wsparcia gospodarstw rolnych w perspektywie 2014-2020 Projekt finansowany ze środków pochodzących z Funduszy Counterpart Funds (CPF) Sektorowych Agrolinia Ekspertyza Koncepcja ukierunkowania wsparcia gospodarstw rolnych w perspektywie 2014-2020 wykonana dla:

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Łączny kapitał pożyczkowy funduszy pożyczkowych (w mln zł) oraz dynamika zmian (w %) w latach 2011 2013 Wyszczególnienie 2011 2012 2013 Kapitał pożyczkowy 1674,60 1983,10 2166,71 Dynamika zmian

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW POMOCOWYCH UE DO MODERNIZACJI GOSPODARSTW ROLNYCH

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW POMOCOWYCH UE DO MODERNIZACJI GOSPODARSTW ROLNYCH Inżynieria Rolnicza 5(103)/2008 WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW POMOCOWYCH UE DO MODERNIZACJI GOSPODARSTW ROLNYCH Stanisław Kowalski Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

Budownictwo mieszkaniowe a) w okresie I-XII 2013 r.

Budownictwo mieszkaniowe a) w okresie I-XII 2013 r. Warszawa, 17.1.214 r. Budownictwo mieszkaniowe a) w okresie I-XII 213 r. Według wstępnych danych, w okresie styczeń-grudzień 213 r. oddano do użytkowania 146122 mieszkania, tj. o 4,4% mniej niż w 212 r.

Bardziej szczegółowo

Przestrzenne zróżnicowanie absorpcji funduszy strukturalnych przeznaczonych na rozwój pozarolniczej działalności na obszarach wiejskich

Przestrzenne zróżnicowanie absorpcji funduszy strukturalnych przeznaczonych na rozwój pozarolniczej działalności na obszarach wiejskich Łukasz Satoła 1 Katedra Agrobiznesu Wydział Rolniczo-Ekonomiczny Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja Kraków Przestrzenne zróżnicowanie absorpcji funduszy strukturalnych przeznaczonych na rozwój pozarolniczej

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wpływów z udziału w podatku dochodowym od osób prawnych w dochodach budżetów województw w Polsce

Znaczenie wpływów z udziału w podatku dochodowym od osób prawnych w dochodach budżetów województw w Polsce ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO nr 864 Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia nr 76, t. 1 (2015) DOI: 10.18276/frfu.2015.76/1-18 s. 209 220 Znaczenie wpływów z udziału w podatku dochodowym

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA I ROZMIESZCZENIE GOSPODARSTW EKOLOGICZNYCH W POLSCE

CHARAKTERYSTYKA I ROZMIESZCZENIE GOSPODARSTW EKOLOGICZNYCH W POLSCE Problemy Inżynierii Rolniczej nr 2/2008 Jan Kuś, Krzysztof Jończyk Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy w Puławach CHARAKTERYSTYKA I ROZMIESZCZENIE GOSPODARSTW EKOLOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Handlu i Usług GOSPODARKA MIESZKANIOWA W 2007 R.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Handlu i Usług GOSPODARKA MIESZKANIOWA W 2007 R. Materiał na konferencję prasową w 23.października 2008 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Handlu i Usług Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS GOSPODARKA MIESZKANIOWA W 2007 R. Na stronie internetowej

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego http://www.zporr.gov.pl/

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego http://www.zporr.gov.pl/ Oficjalne serwisy poświęcone funduszom pomocowym Fundusze strukturalne http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/ Fundusz Spójności http://www.funduszspojnosci.gov.pl/ Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH 00-925 WARSZAWA, al. Niepodległości 208 Tel. (022) 608 31 23, 608 35 86, fax: (022) 608 38 72, e-mail: Sekretariat-BD@stat.gov.pl PROGNOZA GOSPODARSTW

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA WIEPRZOWEGO

RYNEK MIĘSA WIEPRZOWEGO MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI DEPARTAMENT RYNKÓW ROLNYCH ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ Podstawa prawna: Ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z 30 marca 2001 r. (Dz. U. z 2001

Bardziej szczegółowo

Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński. Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Warszawa, 2001 r.

Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński. Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Warszawa, 2001 r. GENERALNY POMIAR RUCHU 2000 SYNTEZA WYNIKÓW Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 2001 r. SPIS TREŚCI 1. Wstęp...1 2. Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Szczepan Figiel, Justyna Kufel Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Warszawa, 5 grudnia, 2014. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE NARODOWEJ STRATEGII SPÓJNOŚCI INFORMACJA MIESIĘCZNA

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE NARODOWEJ STRATEGII SPÓJNOŚCI INFORMACJA MIESIĘCZNA WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE NARODOWEJ STRATEGII SPÓJNOŚCI INFORMACJA MIESIĘCZNA Zgodnie z danymi wygenerowanymi z Krajowego Systemu Informatycznego KSI SIMIK 07-13 od początku uruchomienia programów realizowanych

Bardziej szczegółowo

Wpływ Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich

Wpływ Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich Wpływ Programu na lata 2007-2013 na zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich Realizacja Programu na lata 2007-2013, zmiany zachodzące w rolnictwie i na obszarach wiejskich oraz przyszłość

Bardziej szczegółowo

KREDYTY PREFERENCYJNE JUŻ DOSTĘPNE W NASZYM BANKU!!! PREFERENCYJNE LINIE KREDYTOWE: z dopłatami do oprocentowania

KREDYTY PREFERENCYJNE JUŻ DOSTĘPNE W NASZYM BANKU!!! PREFERENCYJNE LINIE KREDYTOWE: z dopłatami do oprocentowania KREDYTY PREFERENCYJNE JUŻ DOSTĘPNE W NASZYM BANKU!!! PREFERENCYJNE LINIE KREDYTOWE: z dopłatami do oprocentowania RR Z PR K01 K02 na inwestycje w rolnictwie i rybactwie na zakup ziemi (formuła de minimis)

Bardziej szczegółowo

POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ZESPÓŁ EWALUACJI I MONITORINGU Projekty dotyczące zawodowej i społecznej integracji osób niepełnosprawnych w komponencie regionalnym Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa Warszawa, 30.09.2013 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych Niniejsze opracowanie przedstawia wyniki ankiety

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE NARODOWEJ STRATEGII SPÓJNOŚCI INFORMACJA MIESIĘCZNA

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE NARODOWEJ STRATEGII SPÓJNOŚCI INFORMACJA MIESIĘCZNA WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE NARODOWEJ STRATEGII SPÓJNOŚCI INFORMACJA MIESIĘCZNA Zgodnie z danymi wygenerowanymi z Krajowego Systemu Informatycznego KSI SIMIK 07-13 od początku uruchomienia programów realizowanych

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE NARODOWEJ STRATEGII SPÓJNOŚCI INFORMACJA MIESIĘCZNA

WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE NARODOWEJ STRATEGII SPÓJNOŚCI INFORMACJA MIESIĘCZNA WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE NARODOWEJ STRATEGII SPÓJNOŚCI INFORMACJA MIESIĘCZNA Zgodnie z danymi wygenerowanymi z Krajowego Systemu Informatycznego KSI SIMIK 07-13 od początku uruchomienia programów realizowanych

Bardziej szczegółowo

Minimum egzystencji w układzie przestrzennym. Komentarz do danych za 2014 r.

Minimum egzystencji w układzie przestrzennym. Komentarz do danych za 2014 r. INSTYTUT PRACY I SPRAW SOCJALNYCH INSTITUTE OF LABOUR AND SOCIAL STUDIES INSTYTUT PRACY I SPRAW SOCJALNYCH Warszawa, 4 października 2015 r. INSTITUTE OF LABOUR AND SOCIAL STUDIES Minimum egzystencji w

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji Notatka Informacyjna Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Efektywność energetyczna

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 766 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 62 2013

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 766 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 62 2013 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 766 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 62 2013 DANUTA ZAWADZKA AGNIESZKA STRZELECKA EWA SZAFRANIEC-SILUTA SYSTEMY WSPARCIA BEZPOŚREDNIEGO ROLNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5.

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5. www.arimr.gov.pl Lipiec 2012 O ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od 1994 r. wspiera działania służące rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Agencja zajmuje się wdrażaniem instrumentów

Bardziej szczegółowo

1. Idea osi priorytetowej 4 PO RYBY 2007-2013 w Polsce 2. I konkurs na wybór LGR do realizacji LSROR 3. II konkurs na wybór LGR do realizacji LSROR

1. Idea osi priorytetowej 4 PO RYBY 2007-2013 w Polsce 2. I konkurs na wybór LGR do realizacji LSROR 3. II konkurs na wybór LGR do realizacji LSROR 1. Idea osi priorytetowej 4 PO RYBY 2007-2013 w Polsce 2. I konkurs na wybór LGR do realizacji LSROR 3. II konkurs na wybór LGR do realizacji LSROR 4. Wdrożenie osi 4 - statystyki GŁÓWNYMI CELAMI OSI 4

Bardziej szczegółowo

Luty 2008. PROWieści. Miesięcznik dotyczący Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Luty 2008. PROWieści. Miesięcznik dotyczący Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Luty 28 PROWieści Miesięcznik dotyczący Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 27-213 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi I INFORMACJA OGÓLNA Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 27 213 (PROW

Bardziej szczegółowo

Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje

Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje Dr inż. Paweł Chmieliński Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS. Informacja

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS. Informacja MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS Informacja dotycząca wykorzystania w roku 2010 środków rezerwy Funduszu Pracy przeznaczonych na realizację Programu aktywizacji

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.)

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.) Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Planowane działania inwestycyjne (wg projektu z dnia 07.04.2014 r.) Działanie 7.5 Inwestycje w środki trwałe Poddziałanie 7.5.1 Pomoc na inwestycje

Bardziej szczegółowo