3 (75) SZTYWNY FORMAT BIZNESPLANU JAK MIMO STANDARDOWYCH WYMAGAŃ DOBRZE SPRZEDAĆ PROJEKT

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "3 (75) SZTYWNY FORMAT BIZNESPLANU JAK MIMO STANDARDOWYCH WYMAGAŃ DOBRZE SPRZEDAĆ PROJEKT"

Transkrypt

1 3 (75) Marzec 2005 SZTYWNY FORMAT BIZNESPLANU JAK MIMO STANDARDOWYCH WYMAGAŃ DOBRZE SPRZEDAĆ PROJEKT ZAMÓWIENIA PUBLICZNE AUKCJE ELEKTRONICZNE W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH ANALIZA KONKURENCJI CZYLI KTO CZYHA NA NASZEGO KLIENTA... Biuletyn dla małych i średnich firm

2 tel.: faks: tel.: faks: tel.: faks: tel./faks: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości ul. Pańska 81/ tel.: faks: tel.: faks: tel.: faks: tel.: faks: tel.: faks: tel./faks: tel.: , tel.: faks: tel.: faks: tel.: faks: tel./faks:

3 Biuletyn euro info dla małych i średnich firm Od redakcji Spis treści W marcu rozpoczynamy w Biuletynie cykl artykułów poświęcony zamówieniom publicznym w Polsce i Unii Europejskiej. Coraz więcej polskich przedsiębiorców bierze udział w przetargach organizowanych nie tylko w naszym kraju, ale również w pozostałych krajach członkowskich UE. Przetargi stwarzają ogromne szanse rozwoju dla firm, pod warunkiem że te ostatnie będą miały szybki dostęp do kompletnej informacji przetargowej. Zamierzamy prezentować Państwu nie tylko bieżące regulacje prawne w tej dziedzinie, ale również porady dotyczące najefektywniejszych trybów startowania w przetargach w poszczególnych branżach, a także statystyki dotyczące udziału polskich przedsiębiorców w przetargach wspólnotowych. Zapraszamy do lektury przewodnika po prawie zamówień publicznych Radosława Skiby oraz artykułu Krzysztofa Gienasa o aukcjach elektronicznych, które są jednym z trybów dopuszczanych przez prawo wspólnotowe. Polecamy również artykuł Krzysztofa Wąsowskiego eksperta banku PKO BP dotyczący sposobów konstruowania biznesplanu. Dokument ten jest obowiązkowym załącznikiem do wniosku do SPO.WKP działanie 2.3. W artykule znajdą Państwo wskazówki, jak skutecznie skonstruować plan, zawrzeć w nim kompleksowe prognozy rachunkowe (z czym mają Państwo największe problemy) i przez to podnieść wartość projektu. Zapraszamy do lektury numeru, a także do dzielenia się z nami swoimi doświadczeniami dotyczącymi udziału w przetargach publicznych listy prosimy przesyłać na adres owy: Ciekawe głosy opublikujemy w kolejnych numerach Biuletynu. Redaktor naczelna: Anna Sarzyńska tel.: Zespół: Zofia Pinchinat-Witucka Michał Polański Mariusz Bibik Redakcja Adres redakcji: Euro Info Centre przy PARP ul. Pańska 81/83, Warszawa tel.: faks: BIZNESPLAN DLA DZIAŁANIA DOBRY BIZNESPLAN JEST TAK SAMO WAŻNYM DOKUMENTEM JAK WNIOSEK, GDYŻ DOSTARCZA INFORMACJI O JAKOŚCI PROJEKTU. DLATEGO NALEŻY GO STARANNIE PRZYGOTOWAĆ. ZAMÓWIENIA PUBLICZNE WPROWADZENIE JAKIE SĄ DOPUSZCZALNE FORMY STARTOWANIA W PRZETARGACH PUBLICZNYCH? KRÓTKI PRZEWODNIK PO TRYBACH ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH. AUKCJE ELEKTRONICZNE W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH CZY AUKCJE ELEKTRONICZNE DOPUSZCZONE PRZEZ PRAWO UE SĄ POWSZECHNIE STOSOWANYM TRYBEM UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ? ANALIZA KONKURENCJI CZYLI KTO CZYHA NA NASZEGO KLIENTA ŻEBY UTRZYMAĆ POZYCJĘ FIRMY NA RYNKU MUSIMY OBSERWOWAĆ CO ROBI KONKURENCJA. JAK ROBIĆ TO SKUTECZNIE? WYDARZENIA DUSZA MARKI MONITOROWANIE ŻYWNOŚCI NOWY OBOWIĄZEK FIRM Z BRANŻY SPOŻYWCZEJ URZĘDOWE INTERPRETACJE PRAWA PODATKOWEGO SZANSA CZY ZAGROŻENIE? AKTUALNOŚCI OFERTY WSPÓŁPRACY MARZEC produkcja MARLEX Sp. z o.o. nakład: 5500 egz. Re dak cja nie zwra ca ma te ria łów nieza mó wio nych oraz za strze ga so bie pra wo do ich zmia ny i re da go wa nia. Uwa gi i ko men ta rze pro si my kie ro wać na ad res: biu le fund.org.pl Wszyst kie tek sty za war te w Biu le ty nie Eu ro In fo mo gą być prze dru ko wy wa ne wy łącznie po uzy ska niu zgo dy re dak cji. Za in te re so wa nych sub skryp cją pro si my o kon takt z najbliższym Eu ro In fo Cen tre. Okładka: Artur Hojny marzec 2005, nr 3 (75) 3

4 Gdy chodzi o pieniądze BIZNESPLAN DLA DZIAŁANIA 2.3 KLUCZ DO SPRZEDAŻY PROJEKTU Krzysztof WĄSOWSKI Sądząc po liczbie już złożonych wniosków do regionalnych instytucji finansujących, działanie 2.3 Wzrost konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw przez inwestycje cieszy się ogromnym powodzeniem wśród przedsiębiorców. mylony ze studium wykonalności projektu (ang. feasibility study). Należy pamiętać, że studium wykonalności zazwyczaj odnosi się do pojedynczego projektu i jest projekcją możliwości realizacji przedsięwzięcia z punktu widzenia potrzeb oraz możliwości finansowych, technicznych i organizacyjnych przedsiębiorcy. Biznesplan jest natomiast dokumentem kompleksowym, którego integralną część przy bardziej złożonych projektach może stanowić studium wykonalności. Narzucony format biznesplanu jest postrzegany jako problem przez wiele firm W pierwszej rundzie aplikacyjnej zakończonej 2 grudnia 2004 r. zgłoszono około 6500 projektów. Działanie 2.3 wzorowane jest na programie Fundusz Dotacji Inwestycyjnych finansowanym ze środków PHARE, który również jest jednym z najpopularniejszych programów pomocowych dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw, współfinansowanym ze środków unijnych. Ogromne zainteresowanie działaniem 2.3 oznacza w praktyce, że szanse na otrzymanie dotacji mają wyłącznie przedsiębiorcy zgłaszający najlepsze projekty. Należy pamiętać, że najlepsze projekty to nie tylko dobre pomysły przedsiębiorców, ale i sposób, w jaki są sprzedawane oceniającym poprzez zawartość i jakość przygotowanego wniosku i załączników. W ramach działania 2.3 poza samym wnioskiem jednym z najważniejszych, obowiązkowo załączanych dokumentów jest niewątpliwie biznesplan. Będzie on przedmiotem szczegółowej oceny i, poza wnioskiem, głównym źródłem wiedzy o projekcie dla oceniającego oraz podstawą do dokonania końcowej oceny punktowej, przesądzającej o przyznaniu dotacji dla projektu. Istota biznesplanu Biznesplan jest dokumentem, który w sposób kompleksowy prezentuje zamierzenia biznesowe przedsiębiorcy, zazwyczaj w perspektywie kilku lat. Kompleksowość dokumentu przejawia się w tym, że dotyczy on praktycznie wszystkich aspektów działania przedsiębiorstwa, m.in. ekonomiczno-finansowego, technicznego, marketingowego i kadrowego. Biznesplan może dotyczyć zarówno jednego przedsięwzięcia, jak i wielu różnych projektów, które przedsiębiorstwo ma zamiar przeprowadzić. W wypadku przeprowadzania pojedynczego przedsięwzięcia biznesplan bardzo często jest Narzucony przez PARP standard W celu uproszczenia procesu oceny wniosków Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (instytucja wdrażająca działanie 2.3) zdecydowała się na stosowanie standaryzowanego formatu biznesplanu (stanowi on integralną części dokumentacji, jest obowiązkowym załącznikiem nr 3, do ściągnięcia ze strony strukturalny2.html). Takie rozwiązanie niesie określone konsekwencje dla beneficjenta pomocy. Jasno zdefiniowany format i precyzyjne instrukcje wypełniania dokumentu mogą, szczególnie mniej doświadczonym przedsiębiorcom, pomóc w jego sporządzeniu. Przedsiębiorcy, którzy już jednak sporządzili taki dokument (np. dla potrzeb banku w ramach ubiegania się o kredyt inwestycyjny), będą zmuszeni do przeniesienia części danych do nowego formatu i uzupełnienia informacji. Sztywny format nie pozwala również niekiedy wyjść poza narzuconą formułę i przy przedsięwzięciach lub rozwiązaniach nietypowych ogranicza beneficjentowi możliwość pełnej prezentacji projektu. Należy pamiętać, że biznesplany sporządzone według innych wzorców nie będą przez PARP akceptowane. W razie zgłoszenia wniosku z niestandardowym Foto: Artur Hojny 4 marzec 2005, nr 3 (75)

5 Biuletyn euro info dla małych i średnich firm Gdy chodzi o pieniądze biznesplanem regionalna instytucja finansująca uzna wniosek za pozbawiony wszystkich wymaganych załączników. Po wezwaniu RIF do dostarczenia kompletu dokumentów nieuzupełniony wniosek zostanie odrzucony już na etapie oceny formalnej projektu (co oznacza, że w praktyce jest rozpatrywany nowy, uzupełniony wniosek). Dobór optymalnego projektu Przed przystąpieniem do opracowywania biznesplanu i założeń projektu przedsiębiorca powinien bardzo dokładnie zapoznać się z wytycznymi działania 2.3, a w szczególności z kryteriami merytorycznymi i przypisaną im punktacją (tabela nr 1). Umożliwi to potencjalnemu beneficjentowi dobór najwłaściwszego projektu z punktu widzenia wymogów programu pomocowego i tym samym zwiększy prawdopodobieństwo uzyskania dotacji. Paradoksalnie, przy ubieganiu się o dotację bardzo często może się zdarzyć, że projekt najefektywniejszy z punktu widzenia rozwoju firmy może nie być najlepszy z punktu widzenia możliwości uzyskania dotacji. Dobrym przykładem ilustrującym ten paradoks są firmy świadczące usługi transportowe. Priorytetowym sposobem rozwoju większości z nich w Polsce jest niewątpliwie poszerzanie bazy transportowej. Tego typu inwestycje jednak w większości wypadków nie mogą być dofinansowane w ramach działania 2.3. Nie ma naturalnie żadnych formalnych przeciwwskazań do ubiegania się przez firmę transportową o dofinansowanie projektu związanego np. z informatyzacją obszaru związanego z logistyką przewozów. Cele, które pragnie osiągnąć Komisja Europejska oraz władze odpowiedzialne za wdrażanie programów pomocowych w kraju członkowskim, nie zawsze muszą być spójne z potrzebami określonego sektora gospodarki czy poszczególnej firmy. Wytyczne unijne związane z adresowaniem i alokacją pomocy są zawsze wypadkową założeń realizacji polityki regionalnej w danym okresie programowania i sugestii władz danego kraju. Na co zwrócić uwagę przy opracowywaniu biznesplanu Przeglądając uważnie zamieszczone w wytycznych dla wnioskodawców kryteria merytoryczne (faktycznie przesądzą one o ocenie punktowej wniosku), można zauważyć, że oceniający właśnie z biznesplanu uzyskają większość informacji nt. projektu. Niewątpliwie najważniejszą częścią biznesplanu sporządzanego pod kątem działania 2.3 są punkty, które w bezpośredni sposób będą rzutować na ocenę wniosku. Kryteria oceny można podzielić zarówno na te o charakterze bezwzględnie obiektywnym (często da się je jednoznacznie wyrazić liczbowo), jak i o charakterze nieco subiektywnym, bardzo wiele będzie wówczas zależeć od tego, w jaki sposób projekt zostanie sprzedany oceniającym. Poniżej zostaną scharakteryzowane te kryteria, które są oceniane w oparciu o informacje pochodzące m.in. z biznesplanu. Kryteria jednoznacznie obiektywne Do obiektywnej grupy kryteriów z całą pewnością należą punkty dotyczące: oceny finansowych możliwości realizacji projektu, oceny doświadczenia, zarządzania jakością, wkładu własnego, lokalizacji projektu oraz wzrostu zatrudnienia w wyniku realizacji projektu. Ocena finansowych możliwości realizacji projektu odbywa się poprzez dwa jasno zdefiniowane wskaźniki (wyliczane na bazie danych z formularzy F-1, F-2, F-3 biznesplanu): wskaźnik płynności szybkiej (QLR, ang. quick liqudity ratio), wskaźnik zadłużenia (DR, ang. debt ratio). Zarządzanie jakością w przedsiębiorstwie będzie oceniane poprzez wykazanie posiadania odpowiednich certyfikatów (punkt C.5 biznesplanu). Punkty rankingowe zostaną przyznane za posiadanie certyfikatu z serii ISO 9000 obejmującego część lub całość procesu produkcji lub świadczenia usług. Normy z serii ISO 9000 są międzynarodowymi standardami zarządzania przedsiębiorstwem produkcyjnym lub usługowym, które zapewniają wysoką i powtarzalną jakość procesu świadczenia usług lub produkcji. Ponadto punkty rankingowe można zdobyć za posiadanie certyfikatu z serii ISO Normy z serii ISO dotyczą tzw. zarządzania środowiskowego, czyli minimalizacji negatywnego wpływu na środowisko przedsiębiorstwa pod wpływem produkcji i świadczenia usług (szersze informacje na temat norm ISO można uzyskać m.in. w Polskim Komitecie Normalizacyjnym Dodatkowo można uzyskać punkty za każdą krajową lub międzynarodową nagrodę albo wyróżnienie przyznane projektodawcy. W praktyce posiadanie takiej nagrody lub wyróżnienia w sektorze MSP w Polsce zdarza się niezwykle rzadko. Jeżeli projekt zakłada wzrost zatrudnienia można za to otrzymać dodatkowe punkty Autor: J.Radziejowski W ramach oceny wysokości wkładu własnego (punkt C.8 biznesplanu) beneficjent, który zdecydowany jest wnioskować o niższą stopę dofinansowania projektu, niż przewidziano w mapie pomocy regionalnej, ma szansę uzyskać dodatkowe punkty preferencyjne. Za każde obniżenie o 1 pkt proc. wnioskowanej stopy dofinansowania otrzyma dodatkowe punkty rankingowe. Ocena wzrostu zatrudnienia w wyniku realizacji projektu jest dokonywana marzec 2005, nr 3 (75) 5

6 Gdy chodzi o pieniądze poprzez porównanie stanu wyjściowego liczby pracowników i jej wzrostu w wyniku realizacji projektu (punkt C.1 biznesplanu). Przewidziano dwa pułapy oceny wzrostu zatrudnienia (poniżej i powyżej 10%). Jeżeli projekt wiąże się ze wzrostem zatrudnienia na poziomie odpowiedniego pułapu, beneficjent uzyskuje dodatkowe punkty rankingowe. Należy jednak pamiętać, aby wykazać w biznesplanie związek pomiędzy realizacją projektu i wzrostem zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Kryteria subiektywne Do obszaru kryteriów subiektywnych można zaliczyć kategorie związane z oceną możliwości osiągnięcia i utrzymania celów projektu (niekwantyfikowalne), poprawy warunków prowadzenia działalności, wzmocnienia konkurencyjności, innowacyjności oraz zastosowania technologii informatycznych i komunikacyjnych (ICT). Ocena możliwości osiągnięcia i utrzymania celów projektu będzie badana w okresie 5 lat od udzielenia wsparcia. Oceniający będzie patrzył na projekt m.in. poprzez tzw. wskaźniki produktu, rezultatu i oddziaływania. Przez produkt należy rozumieć nabyte środki trwałe, wartości niematerialne i prawne lub usługi, które beneficjent częściowo sfinansuje ze środków publicznych w ramach realizacji projektu (np. zakup maszyn, urządzeń, patentów, technologii, know-how, oprogramowania etc.). Rezultat to bezpośredni i natychmiast mierzalny efekt wynikający z pozyskania produktu (np. rozszerzenie asortymentu oferowanych produktów i usług, podniesienie ich jakości etc.). Oddziaływanie należy postrzegać w dłuższym czasie jako efekty realizacji projektu występujące po przeprowadzeniu projektu (np. pozyskanie nowych rynków zbytu dzięki zwiększeniu asortymentu produkcji i poprawie jej jakości). Niekiedy w praktyce niezwykle trudno wydzielić kategorie rezultatu i oddziaływania. Produkty, rezultaty i oddziaływania muszą być mierzalne. Idealną sytuacją jest ich pełna kwantyfikowalność (możliwość wyrażenia liczbowego), co w praktyce bywa niekiedy niezwykle trudne. Przykładowa kwantyfikacja produktu, celu i rezultatu może wyglądać następująco (odpowiednio do ww. przykładów: liczba i wartość zakupionych maszyn, liczba nowych produktów lub usług oferowanych przez przedsiębiorstwo, liczba nowych kontrahentów pozyskanych na nowych dla podmiotu rynkach zbytu). Z doborem wskaźników produktu, rezultatu i oddziaływania, zarówno jeśli chodzi o liczbę wskaźników, jak i deklarowane wartości, nie należy jednak przesadzać. Pamiętać należy bowiem, że nieosiągnięcie zakładanych parametrów może skutkować odebraniem części, a w skrajnych wypadkach całości uzyskanych środków publicznych. Ponadto w tej części oceny będzie się analizować, czy projekt będzie kontynuowany, a także z jakich źródeł będzie finansowany po zakończeniu finansowania ze środków publicznych. Uzasadnienie poprawy warunków prowadzenia działalności będzie oceniane poprzez analizę wpływu projektu na poprawę bezpieczeństwa i higieny pracy w przedsiębiorstwie (punkt C.1 biznesplanu). Uzasadnione wzmocnienie konkurencyjności wnioskującego o pomoc przedsiębiorcy będzie oceniane przez pryzmat jego pozycji na rynku regionalnym, krajowym i międzynarodowym (m.in. punkt B.4 biznesplanu). Naturalnie ostatni aspekt będzie premiowany największą liczbą punktów. W podobny sposób oceniana będzie innowacyjność przedsięwzięcia (punkt C.2 biznesplanu). Im większa będzie jej skala, tym więcej punktów rankingowych (najwięcej za innowacyjność na poziomie międzynarodowym) ma szanse uzyskać beneficjent. Innowacyjność należy postrzegać w dwóch obszarach. Przez innowacyjny należy rozumieć taki projekt, który przyczyni się do wdrożenia technologii produkcji, sposobu świadczenia usługi (innowacja procesowa) lub samego produktu czy usługi (innowacja produktowa), Autor: J. Radziejowski Poszerzenie bazy transportowej nie może być celem projektu, ale innowacja w wyniku której zostaną zakupione nowe maszyny jak najbardziej które będą miały charakter nowatorski na określonym obszarze (np. wdrażany w ramach projektu produkcyjny proces technologiczny nie był na danym obszarze dotychczas stosowany). Dodatkowe punkty rankingowe beneficjent może uzyskać w wypadku zastosowania technologii informatycznych i komunikacyjnych (np. zakupiona nowoczesna linia produkcyjna jest sterowana komputerowo). Proszę zauważyć, że za kryteria subiektywne można zdobyć ponad połowę przewidzianych punktów rankingowych. Bardzo ważne zatem w ramach tych kryteriów będą: umiejętny dobór wskaźników produktu, rezultatu i oddziaływania, sposób, w jaki przedsiębiorca uzasadni wpływ projektu na wzmocnienie jego konkurencyjności, charakteryzacja poziomu 6 marzec 2005, nr 3 (75)

7 Biuletyn euro info dla małych i średnich firm Gdy chodzi o pieniądze innowacyjności wdrażanego projektu oraz sposób zastosowania technologii ICT. Symulacja oceny projektu i biznesplanu Po wyborze w firmie odpowiedniego projektu oraz opracowaniu biznesplanu, przed złożeniem wniosku do RIF warto jeszcze dokonać prostej symulacji oceny biznesplanu i samego projektu. Na podstawie tabeli nr 1 prezentującej kryteria merytoryczne i odpowiadającą im punktację warto dokonać wstępnej oceny projektu. Jeżeli wypadnie ona na poziomie 50 punktów lub poniżej, należy bezwzględnie zrewidować sporządzony biznesplan i zmienić niektóre jego założenia. Pamiętajmy, że tylko projekty, które zdobyły więcej niż 50 punktów, mają szansę znaleźć się na listach rankingowych. Należy uwzględnić, że w praktyce jednak, przy tak ogromnej konkurencji projektów, aby otrzymać dotację, trzeba będzie zgromadzić zdecydowanie więcej niż 51 punktów. Najczęstsze błędy popełniane przez przedsiębiorców przy sporządzaniu biznesplanu Dokonano już częściowej oceny projektów zgłoszonych podczas pierwszej rundy aplikacyjnej do działania 2.3. Paradoksalnie, najwięcej błędów związanych z biznesplanami miało charakter uchybień natury formalnej. W szczególności należy zwrócić uwagę na spójność i zgodność danych finansowych przedstawionych w biznesplanie (bilans, rachunek zysków i strat oraz przepływy środków pieniężnych), wniosku o dofinansowanie projektu oraz harmonogramie rzeczowo-finansowym. Najdrobniejsze błędy rachunkowe (np. powstałe poprzez zastosowanie różnych formuł zaokrąglania przy przeklejaniu danych z arkusza kalkulacyjnego Excel) mogą zdyskwalifikować projekt. Warto również przypomnieć, że przed złożeniem dokumentów do RIF biznesplan powinien zostać podpisany oraz parafowany na każdej stronie przez osobę upoważnioną do reprezentowania wnioskodawcy. Kopie dokumentu powinny zostać potwierdzone za zgodność z oryginałem. W wypadku beneficjentów, których projekt będzie na tyle duży, że przedsiębiorca będzie zobowiązany zaciągnąć kredyt bankowy (wnioskowana kwota pomocy przekracza 125 tys. zł), biznesplan musi również zostać ostemplowany i parafowany przez pracownika banku, w którym wydano promesę kredytową. Prognozy rachunkowe Dużo wątpliwości budzi również wśród przedsiębiorców konieczność sporządzania w biznesplanie prognoz finansowych na okres przynajmniej pięciu lat od momentu zakończenia realizacji projektu (ten wymóg jest związany z koniecznością monitoringu i kontroli projektów). W przypadku niewielkiej firmy takie dalekosiężne planowanie może budzić uzasadnione wątpliwości. Pamiętajmy, że prognoza danych finansowych jest Zysk Koszt Szprzedaż Firmy obawiają się sporządzania prognoz finansowych standardem w dokumencie takim jak biznesplan i nikt nie wymaga od przedsiębiorcy precyzyjnych danych. Mają one mieć jedynie charakter przybliżony i jedyne, co jest obowiązkowe w tego typu wyliczeniach, to możliwość racjonalnego uzasadnienia przyjętej metodologii sporządzonej prognozy. Czy warto korzystać z usług firmy doradczej przy sporządzaniu biznesplanu? Nie ma naturalnie jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, tak samo jak nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy warto korzystać z usług firm doradczych przy opracowywaniu dokumentacji dotyczącej projektu i samego wniosku przy działaniu 2.3. Generalnie przy korzystaniu z doradztwa przy sporządzaniu wniosku standardowo większość firma doradczych uczestniczy również w przygotowywaniu biznesplanu. Decydując się na doradztwo zewnętrzne, należy mieć na uwadze, że żadna firma doradcza nie będzie w stanie sporządzić dobrego biznesplanu bez istotnego udziału i zaangażowania właściciela i pracowników firmy. Nikt nie zna przecież przedsiębiorstwa tak dobrze, jak pracujący w nim ludzie. Dlatego uwzględniając powyższe, w przypadku mniejszych projektów, tak jak ma to miejsce w większości wniosków w ramach działania 2.3, należy zastanowić się nad samodzielnym opracowaniem zarówno biznesplanu, jak i wniosku wraz z pozostałą dokumentacją. Dokumentacja związana z działaniem 2.3, w tym dotycząca samego biznesplanu, jest bardzo przejrzysta. W szczególności, jak wspomniano, biznesplan ma sztywny format, a każdy punkt do wypełnienia jest poprzedzony jasnym i wyczerpującym komentarzem. Z drugiej strony istnieje zapewne grupa mniej doświadczonych przedsiębiorców, którzy nigdy nie sporządzali biznesplanu i będą potrzebowali dodatkowych konsultacji o charakterze zewnętrznym. W tych wypadkach zdecydowanie bardziej wskazane jest korzystanie z doradztwa zewnętrznego, jeżeli w ogóle umożliwi ono przygotowanie wniosku. Zanim jednak przedsiębiorca zgłosi się do firmy doradczej, powinien sprawdzić możliwości bezpłatnego doradztwa w zakresie sporządzania biznesplanu na rynku lokalnym czy regionalnym. W sporządzaniu dokumentu mogą niekiedy pomóc bezpłatnie np. pracownicy banku obsługującego klienta. Zrobią to zwłaszcza wtedy, kiedy projekt będzie na tyle duży, że beneficjent zobowiązany będzie zaciągnąć kredyt bankowy. W takiej sytuacji należy zresztą pamiętać, że zanim projekt trafi do RIF, będzie musiał być wstępnie oceniony, głównie na podstawie biznesplanu, przez sam bank. Ocena będzie przeprowadzona głównie pod kątem finansowym i jeżeli wypadnie pomyślnie, cały proces zwieńczy wystawienie promesy kredytowej lub podpisanie umowy o kredytowaniu przedsięwzięcia. Bezpłatne usługi konsultacyjne w zakresie sporządzania biznesplanu można również uzyskać w punktach konsultacyjno-doradczych (pełna lista dostępna na stronie a także w organizacjach, których statutowym celem jest wspieranie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. Przed przystąpieniem do opracowywania biznesplanu warto też wziąć udział w warsztatach lub szkoleniach na temat technik marzec 2005, nr 3 (75) 7

8 Gdy chodzi o pieniądze Kryteria merytoryczne oceny projektu zgłaszanego w ramach działania 2.3 KRYTERIUM MERYTORYCZNE LICZBA PUNKTÓW Trwałość projektu w czasie Ocena finansowych możliwości realizacji projektu wskaźnik płynności szybkiej 2 pkt wskaźnik zadłużenia 3 pkt Ocena możliwości osiągnięcia i utrzymania celów projektu, m.in. wskaźników produktu i rezultatu w okresie 5 lat od udzielenia dofinansowania dostateczna 5 pkt zadowalająca 10 pkt znacząca 15 pkt Doświadczenie SPOSÓB OCENY biznesplan, wniosek (załączniki) wskaźnik płynności szybkiej nie mniejszy niż 0,7; wskaźnik zadłużenia nie większy niż 0,75 biznesplan oraz wniosek, część IV, pkt 15, MAKSYMALNA LICZBA PUNKTÓW Uczestnictwo w programach i projektach pomocowych 3 pkt wniosek, część IV, pkt 18, pkt Zarządzanie jakością Certyfikaty: ISO 9000 (1 pkt za certyfikat obejmujący część procesów, 3 pkt za certyfikat obejmujący całość procesów) 3 pkt ISO pkt biznesplan 8 pkt Nagrody (krajowe i międzynarodowe nagrody i wyróżnienia otrzymane przez beneficjenta) 1 pkt za nagrodę bądź wyróżnienie. 3 pkt Zakres korzyści osiągnięty w wyniku realizacji projektu Uzasadnienie poprawy warunków prowadzenia działalności Poprawa BHP w przedsiębiorstwie 5 pkt Uzasadnione wzmocnienie konkurencyjności na rynku: regionalnym 10 pkt krajowym 15 pkt międzynarodowym 20 pkt Innowacyjność w skali regionu 3 pkt w skali kraju 6 pkt w skali międzynarodowej 10 pkt Zastosowanie ICT Projekt uwzględnia wykorzystanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych 5 pkt Wkład własny Udział wnioskowanej pomocy w maksymalnej dopuszczalnej (w %) 0,2 pkt za każdy 1% zmniejszenia wartości dotacji poniżej maksymalnego udziału biznesplan oraz wniosek, część IV, pkt 15, 16 i 17 biznesplan oraz wniosek, część IV, pkt 16 i 17 biznesplan oraz wniosek, część IV, pkt 16 i 17 biznesplan oraz wniosek, część IV, pkt 20 i 21 Lokalizacja projektu Gmina zagrożona szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym 3 pkt Podstawowy podatkowy dochód gminy, w której jest zlokalizowany projekt, wynosi nie więcej niż 75% średniej krajowej 3 pkt wniosek, część IV, pkt 12 i 13 Wzrost zatrudnienia w wyniku realizacji projektu do 10% włącznie 5 pkt biznesplan oraz wniosek, część IV, powyżej 10% 10 pkt pkt Realizacja polityki horyzontalnej UE wniosek, część I, pkt ; w przypadku gdy projekt bezpośrednio ochrony środowiska 1 pkt dotyczy ochrony środowiska lub jest to projekt, którego dodatkowym efektem będzie pozytywny wpływ na środowisko wniosek, część I, pkt ; w przypadku gdy projekt jest zorientowany równości szans (wyrównywania szans kobiet i mężczyzn) 1 pkt na kwestie równych szans kobiet i mężczyzn lub za projekt pozytywny pod względem równych szans kobiet i mężczyzn Źródło: Wytyczne dla wnioskodawców ubiegających się o dofinansowanie w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw, działanie 2.3, Ministerstwo Gospodarki i Pracy, dokument dostępny na stronie: 5 pkt 15 pkt 25 pkt 10 pkt 5 pkt 10 pkt 6 pkt 10 pkt 3 pkt 8 marzec 2005, nr 3 (75)

9 Biuletyn euro info dla małych i średnich firm Prawo polskie sporządzania biznesplanu; zajęcia takie są najczęściej organizowane bezpłatnie przez rozmaite instytucje związane z promocją sektora MSP. W razie pojawienia się wątpliwości oraz niejasności przy opracowywaniu biznesplanu można również skorzystać z bezpośredniego kontaktu z pracownikami właściwego terytorialnie dla siedziby firmy oddziału RIF, a w przypadku bardziej złożonych problemów bezpośrednio z PARP (np. poprzez infolinię , zapytanie mailowe na adres: lub poprzez stronę: partnerinfo/dorpyt.html). Biznesplan dokument sporządzany nie tylko w celu uzyskania pomocy unijnej Pamiętajmy, żeby tworzonego biznesplanu nie traktować wyłącznie jako środka do uzyskania dotacji unijnej lub pozyskania zewnętrznego źródła finansowania przedsiębiorstwa. Wielu przedsiębiorców uważa konieczność sporządzenia biznesplanu swojej działalności lub projektu za czasochłonny i bezużyteczny obowiązek, który ma uspokoić inspektora kredytowego czy też zadowolić urzędnika odpowiedzialnego za udzielenie dotacji. Nie należy również rozpaczać, jeśli opracowany wniosek i biznesplan, którym poświęciliśmy wiele uwagi i czasu, nie uzyskają uznania oceniających projekt. W praktyce dobrze sporządzony biznesplan może istotnie przyczynić się do rozwoju firmy. Pozwala lepiej poznać sytuację i potrzeby przedsiębiorstwa oraz jego otoczenie konkurencyjne. Umożliwia zaplanowanie działalności i rozwoju firmy na dłuższy niż kilkumiesięczny czas. W razie odrzucenia wniosku o dotację unijną biznesplan może stanowić dobrą podstawę do ubiegania się o inne źródło finansowania naszego projektu, np. poprzez fundusze venture capital czy też klasyczny bankowy kredyt inwestycyjny. Po wstąpieniu Polski do UE konieczność konkurowania przez krajowe firmy na Jednolitym Rynku Europejskim wymusza posiadanie dobrego biznesplanu. Może się on okazać nie tylko kluczem do sukcesu rynkowego, ale i dla wielu firm jedynym racjonalnym planem przetrwania pod ogromną presją rynku unijnego. ZAMÓWIENIA PUBLICZNE WPROWADZENIE Radosław SKIBA 29 stycznia 2004 r. została uchwalona nowa ustawa o zamówieniach publicznych Prawo zamówień publicznych (DzU nr 19 z 2004 r. poz.177). Dokument ten określa zasady i tryb udzielania zamówień publicznych. Celem nowej regulacji jest m.in. doprecyzowanie przepisów ograniczających korupcję, w tym wprowadzenie zmian zwiększających jawność postępowań oraz zagwarantowanie oferentom uczestniczącym w postępowaniu pełnego dostępu do jego dokumentacji, a także dostosowanie polskich przepisów prawa do wymogów Unii Europejskiej. Pełne dostosowanie prawa w zakresie zamówień publicznych do wymogów dyrektyw europejskich było niezbędne, gdyż od tego są uzależnione: nieograniczony dostęp polskich przedsiębiorców do europejskiego rynku zamówień (przetargów organizowanych w krajach UE) oraz możliwość wydatkowania przez polskie podmioty publiczne środków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. Zakres stosowania ustawy o zamówieniach publicznych Do stosowania ustawy o zamówieniach publicznych są zobowiązane przede wszystkim: jednostki sektora finansów publicznych w rozumieniu przepisów o finansach publicznych; wszelkie państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej; przedsiębiorstwa użyteczności publicznej (lub świadczące usługi z tego zakresu), których działalność jest finansowana przez jednostki finansów publicznych w ponad 50%, w których jednostki te mają ponad połowę udziałów albo akcji, sprawują nadzór nad organem zarządzającym lub mają prawo do powoływania ponad połowy składu organu nadzorczego lub zarządzającego takiego przedsiębiorcy; wszelkie podmioty, które składają zamówienia finansowane w ponad 50% ze środków publicznych. Co to są środki publiczne? Definicję środków publicznych możemy znaleźć w Ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (DzU Krzysztof Wąsowski Departament Integracji Europejskiej i Finansowania Handlu PKO BP S.A. Celem przetargu jest wybór najlepszej oferty Rys.: Joanna Salwicka marzec 2005, nr 3 (75) 9

10 Prawo polskie nr 155 z 1998 r., poz. 1014). Zgodnie z tą ustawą środkami publicznymi są, przede wszystkim: środki pochodzące ze źródeł zagranicznych, niepodlegające zwrotowi, w tym pochodzące z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności UE, przychody budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego, przychody jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych uzyskiwane w związku z prowadzoną przez nie działalnością (zwłaszcza z tytułu należności za świadczone przez nie usługi publiczne, np. szpitalne, kulturalne, edukacyjne) oraz pochodzące z innych źródeł. Co to są zamówienia publiczne? Zamówienia publiczne zostały zdefiniowane jako wszelkie umowy odpłatne, zawierane między zamawiającym a wykonawcą, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane. Przez dostawy należy rozumieć nabywanie rzeczy, praw oraz innych dóbr, w szczególności na podstawie umowy sprzedaży, dostawy, najmu, dzierżawy oraz leasingu. świadczeń cywilnoprawnych pozyskiwanych nieodpłatnie (darowizna, użyczenie, zwolnienie z długu); udzielania dotacji ze środków publicznych, jeżeli dotacje te są przyznawane na podstawie ustaw; zamówień i konkursów, których wartość nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty 6000 euro. Tak więc np. zlecanie usług, dostaw lub robót budowlanych, nawet finansowanych ze środków publicznych, nie wymaga stosowania zasad określonych w omawianej ustawie, jeżeli ich wartość nie przekracza 6000 euro; zawierania umów z zakresu prawa pracy. Tak więc zatrudnienie pracowników na tak zwany etat nie wymaga stosowania trybu zamówienia publicznego, nawet jeżeli wynagrodzenie takiej osoby będzie finansowane ze środków Roboty budowlane to: wykonanie albo zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych w rozumieniu ustawy z dnia Do przetargu nieograniczonego mogą startować wszyscy zainteresowani wykonawcy 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (DzU z 2003 r. nr 207, publicznych; poz. 206), a także wykonanie robót budowlanych w rozumieniu ustawy z dnia 7 ruchomości. Uzasadnieniem wyłączenia nabycia własności i innych praw do nie- lipca 1994 r. Prawo budowlane, przez nieruchomości spod reżimu zamówień osobę trzecią, zgodnie z wymaganiami publicznych jest ich specyfika jako określonymi przez zamawiającego. przedmiotu obrotu; usług telefonicznych, teleksowych, radiotelefonicznych oraz telekomunikacyj- Usługami są natomiast, zgodnie z ustawą o zamówieniach publicznych, wszelkie nych świadczonych drogą satelitarną, świadczenia, których przedmiotem nie usług w zakresie badań naukowych są roboty budowlane lub dostawy i prac rozwojowych, z wyjątkiem usług w całości opłacanych przez zamawiającego, zamawianych w celu pro- Kiedy ustawa nie obowiązuje? Ustawy o zamówieniach publicznych nie wadzenia jego własnej działalności, stosuje się do: których rezultaty stanowią wyłącznie jego własność. Na podstawie art. 5 ustawy o zamówieniach publicznych wiele usług, takich jak usługi w zakresie ochrony, socjalne, hotelarskie, restauracyjne, transportu kolejowego, prawnicze, w zakresie doradztwa personalnego, w zakresie szkolenia, zdrowotne, w zakresie kultury, w zakresie sportu i rekreacji, zostało zwolnionych z przepisów ustawy o zamówieniach publicznych dotyczących obowiązku zamieszczenia ogłoszeń informacyjnych, terminów, wadium, zakazu ustalania kryteriów oceny ofert na podstawie właściwości wykonawcy oraz innych niż dotyczące wartości zamówienia. Usługi te można zamawiać (z pewnymi wyjątkami) z wykorzystaniem dowolnej procedury przewidzianej przez ustawę, w tym procedury zapytania o cenę i zamówienia z wolnej ręki. Tryby udzielania zamówień publicznych Zgodnie z nową ustawą zamówienia publiczne mogą mieć następujące formy (tzw. tryby): przetarg nieograniczony polega na tym, że w odpowiedzi na publiczne ogłoszenie o zamówieniu, oferty mogą składać wszyscy zainteresowani wykonawcy; Rys.: Joanna Salwicka przetarg ograniczony w tej procedurze swoje oferty składają wyłącznie wykonawcy zaproszeni przez zamawiającego; negocjacje z ogłoszeniem jest to tryb, w którym, po publicznym ogłoszeniu o zamówieniu, zamawiający prowadzi negocjacje w sprawie umowy o zamówienie publiczne z wybranymi przez siebie wykonawcami, a następnie zaprasza ich do składania ofert; negocjacje bez ogłoszenia polegają na tym, że zamawiający zaprasza do udziału w postępowaniu wykonawców, prowadzi z nimi negocjacje i spośród przedłożonych ofert dokonuje wyboru oferty najkorzystniejszej; 10 marzec 2005, nr 3 (75)

11 Biuletyn euro info dla małych i średnich firm Prawo polskie zamówienie z wolnej ręki to tryb udzielenia zamówienia, w którym zamawiający udziela zamówienia po negocjacjach tylko z jednym wykonawcą; zapytanie o cenę zamawiający kieruje pytanie o cenę do wybranych przez siebie wykonawców i zaprasza ich do składania ofert; aukcja elektroniczna tryb udzielenia zamówienia, w którym za pomocą formularza umieszczonego na stronie internetowej wykonawcy składają kolejne, coraz korzystniejsze oferty (jak na licytacji), podlegające automatycznej klasyfikacji. Zasady stosowania poszczególnych form (trybów) zamówień publicznych Nowa ustawa (zgodnie z prawem wspólnotowym) zrównuje procedury przetargu nieograniczonego i przetargu ograniczonego jeśli chodzi o zakres swobody wyboru. W ustawie nie przewidziano żadnych przesłanek regulujących zastosowanie któregoś z tych przetargów, co oznacza, że jeden z tych dwóch trybów można zastosować w każdej sytuacji. Wybór innego trybu udzielenia zamówienia publicznego, tj. negocjacji z ogłoszeniem, negocjacji bez ogłoszenia oraz zapytania o cenę, a także zamówienia z wolnej ręki i aukcji elektronicznej będzie możliwy wyłącznie w sytuacjach określonych w ustawie. Ich stosowanie jest zatem dopuszczalne w drodze wyjątkowego odstępstwa od procedur podstawowych, którymi są przetarg nieograniczony i ograniczony. Jeżeli chodzi o zapytanie o cenę i aukcję elektroniczną, to te dwa tryby można stosować wyłącznie do zamówień poniżej 60 tys. euro. Przetarg nieograniczony Ta forma zamówienia publicznego jest odpowiednikiem unijnej procedury otwartej. Przetarg nieograniczony wymaga jego publicznego ogłoszenia. W zależności od wartości zamówienia należy przekazać ogłoszenie o zamówieniu Prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych lub Urzędowi Oficjalnych Publikacji Europejskich. Do przetargu ograniczonego mogą startować tylko wykonawcy zaproszeni przez zamawiającego Przetarg ograniczony Jest odpowiednikiem unijnej procedury ograniczonej. W tym trybie można wyróżnić dwie fazy postępowania: kwalifikację wykonawców do składania ofert na podstawie wniosków o dopuszczenie do udziału w przetargu, a następnie zaproszenie zakwalifikowanych wykonawców do składania ofert i wybór oferty najkorzystniejszej. W ogłoszeniu o zamówieniu zamawiający jest więc obowiązany umieścić opis warunków udziału w postępowaniu wraz z podaniem ich znaczenia oraz opis sposobu dokonywania oceny tych warunków. W ogłoszeniu zamawiający określa również liczbę wykonawców, którzy zostaną zaproszeni do składania ofert (nie mniejszą niż 5 i nie większą niż 20). Negocjacje z ogłoszeniem Procedury negocjacyjne są mniej sformalizowane i zapewniają zarówno zamawiającemu, jak i wykonawcom większą elastyczność w trybie dochodzenia do umowy. Są odpowiednikiem unijnej procedury negocjacji z uprzednim ogłoszeniem i są podobne do dotychczasowego przetargu dwustopniowego. W tym trybie można wyróżnić trzy fazy postępowania: kwalifikacyjną, na podstawie wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, negocjacyjną z wybranymi wykonawcami oraz badanie i dokonywanie oceny ofert. Wraz z zaproszeniem do negocjacji zamawiający przekazuje wybranym wykonawcom specyfikację istotnych warunków zamówienia. Ustawa określa, jakie informacje powinna zawierać specyfikacja. Zamawiający zaprasza do negocjacji wykonawców, którzy spełniają warunki udziału w postępowaniu, w liczbie określonej w ogłoszeniu, zapewniającej konkurencję, nie mniejszej niż minimum określone w ustawie. Prowadzone następnie negocjacje mają charakter poufny. Negocjacje kończy przekazanie przez zamawiającego wszystkim wykonawcom w nich uczestniczącym zaproszenia do składania ofert. Omawianą procedurę można zastosować tylko w razie zaistnienia okoliczności wskazanych w ustawie, np.: wartość zamówienia nie prze- Rys.: Joanna Salwicka kracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty euro (art. 55 ust. 1), w postępowaniu prowadzonym uprzednio w trybie przetargu nieograniczonego albo przetargu ograniczonego nie zostały złożone żadne oferty lub wszystkie oferty zostały odrzucone, a pierwotne warunki zamówienia nie zostały w istotny sposób zmienione; - w wyjątkowych sytuacjach, gdy przedmiotem zamówienia są roboty budowlane lub usługi, których charakter lub związane z nimi ryzyko uniemożliwia wcześniejsze dokonanie ich wyceny; nie można z góry określić szczegółowych cech zamawianych usług w taki sposób, aby umożliwić wybór najkorzystniejszej oferty. marzec 2005, nr 3 (75) 11

12 Prawo polskie Negocjacje bez ogłoszenia Ten tryb jest odpowiednikiem unijnej procedury negocjacji bez uprzedniego ogłoszenia, z udziałem kilku wykonawców i jest zbliżony do dotychczasowych negocjacji z zachowaniem konkurencji. Zastosowanie procedury negocjacyjnej jest dopuszczalne na zasadzie wyjątku, w ściśle określonych przez przepisy przypadkach (np. gdy ze względu na pilną potrzebę udzielenia zamówienia niewynikającą z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, której wcześniej nie można było przewidzieć, nie można zachować terminów określonych dla przetargu nieograniczonego, przetargu ograniczonego lub negocjacji z ogłoszeniem). Zamawiający negocjuje warunki umowy z taką liczbą wykonawców, która zapewni konkurencję i będzie nie mniejsza niż pięciu, a wyjątkowo nie mniej niż dwóch wykonawców. Wraz z zaproszeniem do składania ofert zamawiający przekazuje specyfikację istotnych warunków zamówienia. Jest to ważna zmiana, która wprowadza czytelne reguły tego postępowania. Zamawiający wybiera ofertę najkorzystniejszą, na podstawie kryteriów oceny ofert określonych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia (art. 91 ust. 1). Zapytanie o cenę Ta forma nie ma odpowiednika w ustawodawstwie unijnym, była natomiast praktykowana w ramach dotychczas obowiązującej ustawy. Zgodnie z art. 70 zamawiający może udzielić zamówienia w trybie zapytania o cenę, jeżeli przedmiotem zamówienia są dostawy lub usługi powszechnie dostępne, o ustalonych standardach jakościowych, a wartość zamówienia nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty euro. Aukcja elektroniczna Zamawiający może udzielić zamówienia w trybie aukcji elektronicznej, jeżeli przedmiotem zamówienia są dostawy powszechnie dostępne, o ustalonych standardach jakościowych, a wartość zamówienia nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty euro. W tym trybie ofertę składa się w postaci elektronicznej, opatrzoną bezpiecznym podpisem elektronicznym, weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Oferty składane przez wykonawców podlegają automatycznej klasyfikacji na podstawie ceny. Oferta złożona w czasie aukcji przestaje wiązać, jeżeli inny wykonawca złoży ofertę korzystniejszą. Radosław Skiba Tekst drukujemy dzięki uprzejmości portalu organizacji pozarządowych Zródło: AUKCJE ELEKTRONICZNE W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH Zamówienie z wolnej ręki Jest odpowiednikiem unijnej procedury negocjacji bez uprzedniego ogłoszenia z udziałem jednego wykonawcy i odpowiada dotychczasowemu zamówieniu z wolnej ręki. Zamawiający jest uprawniony do udzielenia zamówienia publicznego z wolnej ręki, jeżeli zachodzi przynajmniej jedna spośród okoliczności wymienionych w art. 67 ustawy, np. ze względu na wyjątkową sytuację niewynikającą z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, której nie mógł on przewidzieć, wymagane jest natychmiastowe wykonanie zamówienia, a nie można zachować terminów określonych dla innych trybów udzielenia zamówienia lub też dostawy, usługi lub roboty budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego wykonawcę: a) z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze, b) z przyczyn związanych z ochroną praw wyłącznych, wynikających z odrębnych przepisów, c) w wypadku udzielania zamówienia w zakresie działalności twórczej lub artystycznej. Krzysztof GIENAS Wykorzystanie nowych technologii jest również wykorzystywane przy tworzeniu instrumenty prawnych w zakresie zamówień publicznych. Szczególnie istotnym rozwiązaniem jest dopuszczenie aukcji elektronicznych w praktyce zamówień publicznych. Rozwiązania w tym względzie przynosi Dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (tzw. dyrektywa klasyczna). Wraz z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/17 o koordynacji procedur udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych (tzw. dyrektywa sektorowa) powinny być one implementowane w porządkach państw członkowskich do 31 stycznia 2006 roku. Oszczędność nowych środków Wykorzystanie elektronicznych środków komunikacji w ramach zamówień publicznych to przede wszystkim oszczędności w porównaniu z tradycyjnymi, papierowymi procedurami. Dochodzi do tego przejrzystość mechanizmów prowadzących do zawierania kontraktów, a ponadto możliwość zapewnienia jak największej konkurencyjności ofert. W praktyce urzeczywistnia to ideę odwróconych aukcji, czyli sytuacji, w której wygrywa podmiot oferujący najniższą cenę. Wspomniana dyrektywa klasyczna już w preambule wspomina o potrzebie zwrócenia uwagi na techniki aukcji elektronicznych. Punkt 14 preambuły wskazuje na potrzebę opracowania definicji tego sposobu negocjacji oraz wypracowania reguł odnoszących się do niego. Owe zasady powinny uwzględniać potrzebę równego traktowania podmiotów ubiegających się o zamówienia publiczne. W wypadku robót budowlanych, dostaw lub usług aukcje elektroniczne należałoby rozważać jedynie przy możliwości precyzyjnego określenia specyfikacji, 12 marzec 2005, nr 3 (75)

13 Biuletyn euro info dla małych i średnich firm Prawo polskie w szczególności przy powtarzających się zamówieniach. Ustawodawca europejski ponadto wskazuje na potrzebę stworzenia technicznych warunków do przedstawiania rankingu oferentów na każdym etapie aukcji elektronicznej. Na uwagę zasługuje też wykaz, jakie zamówienia nie powinny być przedmiotem procedury aukcyjnej. Chodzi przede wszystkim o sytuacje, w których nie sposób ocenić atrakcyjności oferty w sposób zautomatyzowany. Dobrym przykładem są zamówienia obejmujące czynności opierające się głównie o wysiłek intelektualny, gdzie do oceny nie wystarczy porównanie cen oferowanych przez poszczególne podmioty. Wspomniany punkt preambuły wskazuje również na roboty budowlane. Jednocześnie dyrektywa zakłada pozostawienie państwom członkowskim wolnej ręki w wyborze aukcji elektronicznych przy procedurze zamówień publicznych (punkt 16 preambuły). Warunkiem koniecznym do zapewnienia efektywności procedur w sektorze publicznym opartych o rozwiązania informatyczne jest zrównanie ich z tradycyjnymi środkami komunikacji. Obecnie trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację premiowania którejś ze wspomnianych metod wymiany informacji. Dyrektywa w punkcie 35 preambuły deklaruje potrzebę zrównania elektronicznych i dotychczas stosowanych procedur udzielania zamówień publicznych. Jednocześnie wskazuje na kwestię niezmiernie istotną, mianowicie zapewnienie kompatybilności pomiędzy technologiami wykorzystywanymi w poszczególnych państwach członkowskich. Przewagą aukcji elektronicznych nad standardowymi procedurami jest oszczędność czasu i środków W samej treści dyrektywy można odnaleźć dwie grupy postanowień odnoszących się do szeroko rozumianej technologii informatycznej. Pierwsza obejmuje definicję środków elektronicznych, druga zaś definicję aukcji elektronicznej i warunków, jakie powinna onaspełniać. Art. 1 punkt 12 dyrektywy wskazuje, że pojęcia pisemne lub na piśmie oznaczają każde wyrażenie złożone ze słów lub cyfr, które można odczytać, powielić a następnie przekazać. Może ono obejmować informacje przekazywane i przechowywane za pomocą środków elektronicznych. Z kolei środki elektroniczne zdefiniowano jako te, które wykorzystują sprzęt elektroniczny w celu przetwarzania (w tym także kompresji cyfrowej) i przechowywania danych, które są przesyłane, przenoszone i odbierane za pomocą przewodów (art. 1 punkt 13 dyrektywy). Bezpieczeństwo danych Wymiana informacji za pomocą elektronicznych środków komunikacji musi uwzględniać zabezpieczanie danych przed dostępem osób nieuprawnionych, czyli faktycznie ich poufność. Ogólne zasady odnoszące się do komunikacji w trakcie procedury zamówień publicznych można odnaleźć w art. 42 dyrektywy. Analiza wskazanego przepisu prowadzi do następujących uwag: Wybrane w trakcie udzielania zamówień publicznych środki komunikacji muszą być ogólnie dostępne i nie mogą ograniczać dostępu wykonawców do procedury przetargowej. Komunikacja, wymiana i przechowywanie muszą odbywać się w sposób zapewniający zarówno integralność danych oraz poufność ofert oraz wniosków o dopuszczenie do udziału w przetargu, jak również to, że instytucje zamawiające zapoznają się z treścią ofert i wniosków dopiero po upływie terminu przeznaczonego na ich składanie. Narzędzia wykorzystywane do celów komunikacji za pośrednictwem środków elektronicznych, a także ich właściwości techniczne muszą mieć charakter niedyskryminacyjny, ogólnodostępny i kompatybilny z technologiami informatycznymi i komunikacyjnymi będącymi w powszechnym użyciu. Sformułowano też szczegółowe zasady odnoszące się do urządzeń przeznaczonych do elektronicznego przesyłania i składania ofert oraz składania wniosków o dopuszczenie do udziału w procedurze zamówień. Do najważniejszych z nich należą następujące reguły: a) Informacje na temat specyfikacji niezbędnych do elektronicznego składania ofert oraz wniosków o dopuszczenie do udziału w przetargu, w tym kodowania, są dostępne dla zainteresowanych stron. Ponadto urządzenia do elektronicznego składania ofert oraz wniosków o dopuszczenie do udziału spełniają wymagania określone w załączniku X do omawianej dyrektywy. Zakłada on, że urządzenia będą wyposażone w opcje pozwalające na: marzec 2005, nr 3 (75) 13

14 Prawo polskie weryfikację, czy nadsyłane oferty, wnioski, plany i projekty opatrzono w bezpieczny podpis elektroniczny; precyzyjne ustalenie dokładnego czasu i daty złożenia dokumentów; zapewnienie poufności danych przed upływem określonych terminów oraz łatwe wykrywanie przypadków jej naruszeń; zapewnienie, że jedynie osoby uprawnione mogą ustalać lub zmieniać daty otwarcia przesłanych danych, oraz zabezpieczenie danych przed dostępem osób nieuprawnionych. b) Państwa członkowskie mogą wymagać, by podmioty biorące udział w procedurze zamówień publicznych wykorzystywały bezpieczne podpisy elektroniczne (w praktyce w rodzimym prawie będzie chodzić o bezpieczny podpis elektroniczny weryfikowany za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu, który jest równoznaczny z tradycyjną formą pisemną). Aukcja elektroniczna Definicję aukcji elektronicznej przynosi art. 1 punkt 7 dyrektywy, wskazując, że jest to powtarzalny proces, obejmujący zastosowanie urządzenia elektronicznego do przedstawiania nowych, obniżanych cen i/lub nowych wartości dotyczących niektórych elementów ofert, realizowany po przeprowadzeniu wstępnej pełnej oceny ofert i umożliwiający ich klasyfikację za pomocą metod automatycznej oceny. W konsekwencji niektóre zamówienia na usługi oraz niektóre zamówienia na roboty budowlane, których przedmiotem są świadczenia o charakterze intelektualnym, takie jak zaprojektowanie robót budowlanych, nie mogą być przedmiotem aukcji elektronicznych. Aukcja elektroniczna przypomina klasyczną licytację, z tym, że wygrywa cena najniższa Zasady funkcjonowania aukcji zostały zawarte w art. 54 dyrektywy. Instytucja decydująca się na przeprowadzenie aukcji powinna zawrzeć taką informację w ogłoszeniu dotyczącym zamówień. Z praktycznego punktu widzenia istotne jest wskazanie elementów branych pod uwagę przy korzystaniu ze środków elektronicznych przy procedurze zamówień publicznych. Zgodnie z art. 54 ust. 2 dyrektywy aukcja elektroniczna oparta jest: wyłącznie na cenach, gdy zamówienia udziela się na podstawie kryterium najniższej ceny, lub na cenach i/lub nowych wartościach cech ofert wskazanych w specyfikacji, gdy zamówienia udziela się na podstawie kryterium oferty najkorzystniejszej ekonomicznie. Z kolei specyfikacje powinny zawierać, między innymi, następujące dane: a) cechy, których wartości będą przedmiotem aukcji elektronicznej, pod warunkiem że cechy te są wymierne i mogą być wyrażone w postaci liczby lub procentowej; b) wszelkie ograniczenia co do przedstawianych wartości, wynikające ze specyfikacji dotyczących przedmiotu zamówienia; c) informacje, które zostaną udostępnione oferentom w trakcie aukcji elektronicznej, oraz, o ile jest to właściwe, termin ich udostępnienia; d) odpowiednie informacje dotyczące przebiegu aukcji elektronicznej; e) warunki, na jakich oferenci będą mogli licytować, oraz, w szczególności, minimalne różnice, które, o ile ma to zastosowanie, wymagane będą podczas licytacji; f) odpowiednie informacje dotyczące wykorzystywanego sprzętu elektronicznego, rozwiązań i specyfikacji technicznych w zakresie połączeń. Jeszcze przed przystąpieniem do aukcji instytucja zamawiająca powinna dokonać wstępnej oceny złożonych ofert co do ich zgodności z ustalonymi wcześniej kryteriami udzielenia zamówienia. Zaproszenie do aukcji powinno być równoczesne w stosunku do wszystkich oferentów, skierowane za pomocą środków elektronicznych. Jednocześnie należy w nim zawrzeć informacje o terminie aukcji elektronicznej, która nie może nastąpić wcześniej niż po upływie dwóch dni roboczych od dnia wysłania zaproszenia. Dyrektywa wpro wadza zasadę, Rys.: Joanna Salwicka w myśl której elektroniczna aukcja może być zamknięta na kilka sposobów. Najprostsze jest oznaczenie z góry daty i godziny zamknięcia w zaproszeniach skierowanych do oferentów. Inny sposób to zakończenie jej w razie nieotrzymania żadnych nowych cen lub wartości spełniających wymagania dotyczące minimalnych różnic w przebijaniu ofert. Dopuszczalne jest określenie maksymalnego czasu, jaki może upłynąć od ostatniej propozycji cenowej do zamknięcia aukcji. Procedura aukcyjna może zostać również zamknięta w razie przeprowadzenia jej wszystkich etapów określonych przez instytucję zamawiającą w zaproszeniu do udziału w aukcji. Krzysztof Gienas specjalista ds. prawa autorskiego 14 marzec 2005, nr 3 (75)

15 Biuletyn euro info dla małych i średnich firm Marketing ANALIZA KONKURENCJI CZYLI KTO CZYHA NA NASZEGO KLIENTA... Wioletta KASTRAU Niewiele firm ma komfort bycia monopolistą na swoim rynku, a pewnie wiele z nich marzy o tym po cichu. Monopol bowiem to rynek, na którym występuje jedyny producent lub sprzedawca danego produktu czy usługi. W praktyce oznacza to całkowity brak konkurencji dla przedsiębiorstwa monopolistycznego, co pozwala mu na ograniczanie podaży i podnoszenie ceny. Niestety, w takim układzie traci klient, ponieważ, pomijając fakt, że musi płacić wyznaczoną przez monopolistę wysoką cenę, zostaje pozbawiony możliwości wyboru i dokonuje swoich zakupów lub transakcji wyłącznie u monopolisty. Klientowi zazwyczaj taka sytuacja się nie podoba, gdyż przyzwyczajony już od kilkunastu lat do wolnego rynku, a więc m.in. do możliwości WYBORU, chce przeanalizować przedstawiane mu oferty pod kątem swoich potrzeb i zdecydować się na wybór jednej z nich. Niemal każda firma musi się pogodzić z istnieniem konkurentów. K pozorom i powszechne tylko bezpośredni wspó nym rynku. To nie tylko podobne produkty tym na podobnych warunkach, to także przedsiębiorstwa, które swoim produktem zaspokajają ten sam rodzaj potrzeb lub konkurują ze sobą dze odbiorców. Np. dla Coca-Coli jest nie również wytwórcy innyc nych, a nawet soków, SIŁA ODDZIAŁYWANIA KLIENTÓW wpłynąć na klienta i przekonać go, że sok jest zdrowszy niż napój gazowany. Jeszcze jeden przykład: w pewnym momencie konkurencją dla maszyny do pisania stał się komputer, który zaspokoił te same potrzeby co maszyna, a nawet stał się czymś więcej. Producenci maszyn zapewne do tego czasu rywalizowali między sobą, udoskonalali swoje produkty, ale podejrzewam, że żaden z nich nie przewidział pojawienia się takiego substytutu jak komputer, który skutecznie konkurował z ich produktem aż do niemal całkowitego zepchnięcia go z rynku. Zamiast nerwowo rozglądać się za nowymi, nie tylko bezpośrednimi konkurentami, spróbujmy przeanalizować stan otoczenia konkurencyjnego naszej firmy. W jego skład wchodzą wszystkie podmioty gospodarcze, które mają z przedsiębiorstwem powiązania kooperacyjne lub konkurencyjne. Najważniejszymi składnikami tego otoczenia są: dostawcy, klienci oraz aktualni i przyszli konkurenci. Według guru strategii konkurencji Michaela Portera stan konkurencji w danym sektorze zależy od pięciu podstawowych sił, które kształtują atrakcyjność danego sektora: Michael E. Porter, Porter o konkurencji 1. Groźba wejścia nowych producentów/ konkurentów GROŹBA POJAWIENIA SIĘ NOWYCH NATĘŻENIE WALKI KONKURENCYJNEJ WEWNĄTRZ SEKTORA GROŹBA POJAWIENIA SIĘ NOWYCH Firmy dopiero wchodzące do sektora wnoszą nowe zdolności produkcyjne, chęć zdobycia rynku, a także znaczące zasoby. Mogą stanowić poważne zagrożenie dla aktualnych graczy. Największe niebezpieczeństwo pojawienia się nowych producentów istnieje w sektorach młodych, których klienci jeszcze nie są przyzwyczajeni do określonych marek. W takim sektorze stosunkowo łatwo zainteresować ich własną marką. Niebezpieczeństwo pojawienia się nowych graczy jest ponadto większe w sektorach atrakcyjnych finansowo. To oczywiste, że producenci szacują spodziewane profity i zwrot z inwestycji i dopiero wówczas decydują o wyborze sektora dla nich atrakcyjnego. To, czy łatwo takim producentom znaleźć się w danym sektorze, jest w dużej mierze uzależnione od wysokości barier wejścia. Mogą to być bariery konkurencyjne i biurokratyczne. Te ostatnie znane są wielu firmom, dla których rozpoczęcie działalności było uzależnione od uzyskania atestów bądź licencji. Władze w ten sposób ograniczają lub nawet zamykają dostęp do pewnych sektorów (np. handel wyrobami alkoholowymi). Na wiele firm, które zastanawiają się nad wejściem do takiego sektora, może to działać zniechęcająco. Bariery konkurencyjne zaś to m.in.: efekt skali, który utrudnia wejście, zmuszając do podjęcia działalności od razu zględu na ponoszone bardzo trudno, mimo rzymich nakładów eting, przezwyciężyć lojalność klientów do znanej im marki. SIŁA Można to zaobserwować chociażby ODDZIAŁYWANIA DOSTAWCÓW na przykładzie rynku napojów chłodzą- C (nierecepturowych), w, (kapitałowe) to baktorów, w których rozści musi być poprzedzone często ryzykownymi i bardzo dużymi inwestycjami, tj. kampaniami reklamowymi na dużą skalę, badaniami i pracami rozwojowymi, dostęp do kanałów dystrybucji może to być bariera wręcz zaporowa, jeśli firmy obecnie działające w sektorze stworzą własne kanały dystrybucji i odetną wejście do nich; przykładem może być przemysł samochodowy, marzec 2005, nr 3 (75) 15

16 Marketing sankcje ze strony wiodących firm działających w danym segmencie to pewne, że nowo wchodząca na dany rynek firma przeanalizuje sytuację dwa razy, zanim podejmie decyzję o wejściu na niego, jeśli ma wiedzę, że istniejące w sektorze firmy dysponują taką siłą (czytaj: możliwościami finansowymi), aby wywrzeć nacisk na kanały dystrybucji lub na klientów. Ponadto mogą one manipulować cenami w dążeniu do utrzymania swoich udziałów w rynku. Poza barierami wejścia istnieją również bariery wyjścia, które, jeśli są wysokie, mogą skutecznie zniechęcać nowe podmioty do podjęcia działalności w sektorze. Bariery wyjścia mogą być ekonomiczne, tj. wysokie koszty likwidacji czy też niepodzielność majątku, oraz społeczne i polityczne, tj. naciski związków zawodowych, protesty pracowników przeciw likwidacji zakładu oraz naciski władz lokalnych. przykład: wydawało się, że nie znajdą się substytuty preparatów do dezynfekcji narzędzi szpitalnych, gdyż one tak czy inaczej muszą zostać zdezynfekowane przed kolejnym użyciem do momentu pojawienia się narzędzi jednorazowych. Podobnie stało się z magnetofonami po pojawieniu się technologii CD mało kto używa magnetofonów i kaset. 2. Natężenie walki konkurencyjnej wewnątrz sektora Istniejący w sektorze konkurenci rywalizują ze sobą ceną, wprowadzaniem nowych produktów lub wojną reklamową. Rywalizacja ta nasila się, jeśli: jest wielu konkurentów dysponujących podobną siłą, 1. Groźba pojawienia się substytutów Mianem substytutu określa się produkt z innego sektora oraz zupełnie inny w sensie technologicznym, ale zaspokajający te same, a nawet szersze potrzeby, a nie Rywalizacja w poszczególnych sektorach rynku polega na wykorzystywaniu wszelkich dostępnych metod konkurencji produkt konkurujący z naszym w jednym sektorze. W tym aspekcie trzeba wykazywać szczególną czujność, duje walkę o udziały w rynku, dany sektor rozwija się powoli, co powo- można bowiem, niestety, paść ofiarą pojawienia się nowego produktu, który dzięki stosunkowo łatwo przechwycić klientów produkty nie są zróżnicowane, więc temu, że zaspokaja podobne potrzeby nabywców, a jest tańszy, lepszy, nowocześniej- bariery wyjścia z sektora są wysokie, konkurencji, szy itp., z powodzeniem może ograniczyć co powoduje, że korzystniejsze jest pozostanie w nim nawet przy minimalnej stopie potencjalne zyski, a nawet doprowadzić do wyparcia naszego produktu z rynku. zwrotu, a to z kolei wpływa na rentowność innych uczestników sektora. Zastanawiając się nad tym, co może się okazać w przyszłości substytutem naszego wyrobu, warto puścić wodze fantazji, szczególnie 1. Siła oddziaływania dostawców w branżach, gdzie zmiany technologiczne Dostawcy mogą wykorzystać swoją siłę występują bardzo szybko, oraz w branżach, przetargową i podwyższyć ceny lub obniżyć które znajdują się obecnie w okresie boomu. jakość produktów. Mogą mieć więc wpływ Doskonałym przykładem pojawienia się na uczestników danego sektora. Dzieje się substytutu, a co za tym idzie, kurczenia się tak w następujących wypadkach: rynku, jest rynek fotografii tradycyjnej, która gdy grupę dostawców stanowi niewiele jest wypierana przez sprzęt elektroniczny, tj. firm i jest to grupa bardzo skoncentrowana, aparaty cyfrowe, skanery, drukarki. Kolejny jeśli występuje duża zależność między jakością produktu finalnego a jakością produktu, surowca kupowanego od dostawcy, kiedy koszt zmiany dostawcy jest bardzo wysoki, jeśli istnieje możliwość podjęcia przez dostawcę produkcji wyrobu finalnego, jeśli sektor, do którego należą nasze produkty, nie jest ważnydla danej grupy dostawców. Warto więc dokonać analizy naszych dostawców i wyodrębnić z nich grupę strategicznych, tj. takich, którzy mają największy wpływ na nasz produkt. Jako przykład niech nam posłuży sektor drukarski. Dla drukarni dostawcami są: producenci maszyn drukarskich, producenci farb drukarskich, producenci papieru, dostawcy mediów (prąd), banki, firmy kurierskie. Wszyscy oni przyczyniają się do tego, że gotowy produkt może opuścić drukarnię i znaleźć się u klienta. Jednak Foto: Artur Hojny dostawcami strategicznymi są producenci maszyn, farb i papieru. To oni mają najistotniejszy wpływ na jakość produktu finalnego. 1. Siła oddziaływania nabywców Nabywcy (klienci) podobnie jak dostawcy mogą w pewnych okolicznościach wykorzystywać swoją siłę i wpływać na uczestników sektora. Siła tego oddziaływania zależy od: stopnia koncentracji sektora nabywcy oraz ilości zakupywanego towaru jeżeli istnieje mała grupa nabywców, a kupują oni duże ilości, mogą mieć znaczący wpływ na dostawców, stopnia znormalizowania produktów jeśli produkty nie są zróżnicowane, nabywca może sobie pozwolić na wykorzystywanie kilku firm do negocjacji cen zakupu, przez co wpływa na zachowanie producentów, łatwości i kosztu zmiany dostawcy korzystna sytuacja dla nabywców jest wtedy, gdy dostawców jest wielu i nabywca nie ponosi kosztów ich zmiany, 16 marzec 2005, nr 3 (75)

17 Biuletyn euro info dla małych i średnich firm Marketing wpływu wszystkich produktów danego sektora na jakość wyrobu nabywcy jeśli jest niewielki, nabywcy nie stosują presji na dostawców. Dzięki wnikliwej analizie sił oddziaływania dostawców i nabywców łatwiej nam będzie dokonać prawidłowego wyboru dostawców, od których będziemy kupować, i nabywców, którym będziemy sprzedawać. Dzięki wyszukaniu dostawców i nabywców, dysponujących najmniejszą siłą wywierania wpływu, możemy poprawić pozycję strategiczną firmy. Ocena sił wpływających na konkurencję w sektorze pomoże umiejscowić w nim naszą firmę na możliwie najbardziej korzystnej pozycji strategicznej, tak aby najskuteczniej obronić się przed tymi siłami. Ponadto możemy dzięki takiej analizie próbować przewidywać posunięcia konkurentów i szybko na nie reagować. produktów w odpowiednim miejscu i czasie oraz po odpowiedniej cenie. W sektorach, gdzie ostatecznym klientem jest konsument, sprawna sieć dystrybucji pokrywająca cały kraj to kwestia kluczowa, decyduje bowiem o tym, czy dany produkt będzie dostępny i czy konsument otrzyma go na czas. 2. Posiadanie produktów markowych ten czynnik ma decydujące znaczenie w sektorach, których klienci cenią markę i wykazują duże przywiązanie do niej. Sukces odniesie tam firma, która ma w swoim portfelu produktowym wyroby rozpoznawalne. 3. Jakość wyrobów wbrew pozorom czynnik ten nie zawsze jest najważniejszy i zależy w dużym stopniu od grupy tecznie usuwa brud, nie wysusza skóry i dobrze się spłukuje z rąk. 4. Udział w rynku ten czynnik decyduje o sukcesie w sektorach, których klienci są przekonani, że duży może więcej. Decydują się na zakup, gdyż mają świadomość, że obsługuje ich największy dostawca, a jeśli ma tylu klientów, to oznacza, że jego produkt nie może być zły. Nie zawsze się to sprawdza, ponieważ firma, która swego czasu uzyskała znaczną przewagę rynkową, może mieć w swojej ofercie produkty starszej generacji. Swoją sprzedaż buduje na opinii największego, zaś młode firmy wchodzące do sektora mogą mieć ofertę znacznie bardziej atrakcyjną, ale nie zdobyły jeszcze dużego udziały w rynku. 5. Doświadczenie w sektorze ma istotne znaczenie Kluczowe czynniki szczególnie w sektorach sukcesu Ale w jaki sposób oraz produkcyjnych wysokotechnologicznych, możemy zmierzyć mniejsze się z największym konkurentem w naszym otoczeniu? Jak w handlu. 6. Szerokość asortymentu/ ocenić jego siłę różnorodność produktów i pozycję? Pomoże w tym analiza kluczowych czynnik ten ma istotne znaczenie czynników dla producentów, sukcesu. Opiera się którzy chcą zapewnić ona na założeniu, kompleksowe że wśród czynników, na podstawie których zaopatrzenie klienta w danym zakresie. analizuje się kondycję przedsiębiorstwa, firma Jan Niezbędny, Przykładem może być Substytuty czyli zamienniki produktów pojawiają się szczególnie w sektorach nowych technologii np. na rynku fotografii istnieje kilka kluczowych, decydujących o pozycji konkurencyjnej. Lista takich czynników jest różna w różnych sektorach. Dokonując porównania wartości takich czynników naszej firmy i naszego największego konkurenta, możemy stworzyć pewien profil strategiczny, dzięki któremu będziemy mogli ustalić pozycję konkurencyjną przedsiębiorstwa. Poniżej przedstawiam ustandaryzowaną listę kluczowych czynników sukcesu (KCS), ale należy pamiętać o dostosowaniu jej do własnego sektora. Jak to zrobić? Warto odpowiedzieć na pytanie: jakie warunki firma musi spełnić, aby odnieść sukces docelowej odbiorców. Nie zawsze jakość decyduje o nabyciu produktu przez klienta, mogą to być inne czynniki, np. cena. W przypadku grupy produktów, w której skład wchodzi nasz wyrób, warto zastanowić się nad definicją jakości. Jak ocenić bowiem jakość produkowanych w Polsce win musujących? Jakość to nie smak, ponieważ konsumenci mają różne preferencje smakowe. W tym wypadku jakością będzie powtarzalność tego smaku. Podobnie jest z kanapkami McDonald s jednym smakują, innym nie, ale trzeba która dostarcza do domowego użytku folie spożywcze, aluminiowe, papier do pieczenia, worki na śmieci, gąbki do naczyń, ściereczki kuchenne itp. 7. Skuteczna logistyka jest powiązana z siecią dystrybucji, ale należy rozdzielić te dwa czynniki. Logistyka to proces planowania, organizowania i kontroli przepływu produktów oraz związanych z nimi informacji. Jeśli proces ten zawodzi, to nawet dzięki doskonale rozwiniętej sieci dystrybucji towar nie zdoła dotrzeć do klienta na czas. 8. Cena produktu czynnik szczególnie na rynku jako producent danego wyrobu przyznać, że ich zaletą (i to świadczy istotny dla odbiorców wrażliwych co decyduje o tym sukcesie? o ich jakości) jest właśnie powtarzalność gdziekolwiek na świecie zamówimy na ceny, np. szpitali. 9 Poziom technologiczny ważny czynnik 1. Stopień rozwoju sieci dystrybucji jest to czynnik istotny w każdym sektorze, w którym istnieje kwestia dostarczanie konsumentom pożądanych przez nich konkretną kanapkę, będzie ona miała zawsze taki sam smak. Jakością dla gąbek do zmywania naczyń będzie ich trwałość, a dla mydła to, że sku- szczególnie w sektorach nowoczesnych, rozwijających się, gdzie produkt szybko staje się przestarzały i jest wypierany przez nowocześniejsze wyroby konku- Foto: Artur Hojny marzec 2005, nr 3 (75) 17

18 Marketing rencyjne. Przykładem zastosowania nowoczesnych technologii pozwalających podnieść jakość wyrobu i obniżyć koszt jednostkowy oraz stopień zanieczyszczenia środowiska jest sektor nawozów sztucznych. 10. Skuteczna strategia marketingowa ma znaczenie dla klientów wrażliwych na tzw. chwyty marketingowe, takich, którzy lubią być traktowani w sposób szczególny i obdarowywani dodatkowymi prezentami lub usługami. 11. Ekologia czynnik istotny w sektorach produkcyjnych, aczkolwiek jego znaczenie rzadko jest oceniane jako bardzo istotne. 12. Zakres usług posprzedażowych ma istotne znaczenie w sektorach, w których obok sprzedaży jest również serwis zakupionego urządzenia bądź systemu informatycznego. Lp. Kluczowy czynnik sukcesu Mając już gotową listę kluczowych czynników sukcesu, musimy nadać odpowiednią wagę poszczególnym jej pozycjom. Czynnik najmniej ważny, tzn. taki, który w najmniejszym stopniu wśród wymienionych przyczynia się do sukcesu firmy, otrzymuje wartość 1, średnio ważny 2, a bardzo ważny 3. Po przyznaniu poszczególnym czynnikom odpowiedniej wartości należy dokonać oceny przedsiębiorstwa, odpowiadając na pytanie, w jaki sposób firma spełnia każdy z 12 warunków sukcesu. Przyznajemy tu punkty od 1 do 5. Aby ułatwić ocenę poszczególnych KCS, zastanówmy się, czy dany czynnik jest słabą, czy mocną stroną firmy: jeśli słabą, nadajemy mu 1 lub 2 punkty, jeśli na średnim poziomie 3 punkty, a jeśli jest to mocna strona, 4-5 punktów. Załóżmy, że firma ma kilkudziesięcioprocentowy udział w rynku, zatem ocena wyniesie 5. Jeśli cena produktu jest wysoka, przyznamy ocenę 1 lub 2. Po dokonaniu oceny wszystkich czynników pozostaje przemnożenie wartości z kolumn Waga i Ocena, co da nam wartość ważoną każdego czynnika. Aby uzyskać łączną ocenę w kolumnie Waga, sumujemy wartości, które nadaliśmy poszczególnym czynnikom (w naszym przykładzie jest to 26) i mnożymy przez 5, czyli najwyższą ocenę, jaką możemy nadać. Pokaże nam to, ile punktów maksymalnie może firma otrzymać. W tabeli poniżej oceniana firma otrzymała 86 punktów na 130 możliwych. Aby odpowiedzieć na pytanie, czy to dobrze, czy źle, warto taką tabelę uzupełnić, oceniając także naszego największego konkurenta lub dwóch największych konkurentów. Oprócz porównania naszego przedsiębiorstwa z firmami konkurencyjnymi taka tabela pozwoli nam także poznać słabe i mocne strony zarówno naszej firmy, jak i konkurencji. Będzie doskonałym punktem wyjścia do dokonania analizy SWOT jednej z najpopularniejszych analiz przedsiębiorstwa. SWOT mocne i słabe strony przedsiębiorstwa Analiza SWOT pozwala określić mocne i słabe strony przedsiębiorstwa oraz jego szanse i zagrożenia. W celu określenia atutów i słabości firmy wykorzystuje się informacje na temat wielkości zasobów ludzkich, rzeczowych i finansowych wpływających na sprawność jej działania w sferze produkcji, marketingu i finansów. Mocne strony to cechy wyróżniające firmę na tle firm konkurencyjnych, zaś słabe to pewne luki, które pojawiły się z powodu ograniczeń zasobów lub niedostatecznych umiejętności zarządzania. Dla określenia zagrożeń i szans analizuje się poszczególne elementy otoczenia, np. poziom i dynamikę inflacji, dostępność do surowców, system transportowy, przepisy prawne, warunki rynkowe, procesy demograficzne itp. Zagrożenia to te czynniki zewnętrzne, które są uważane przez firmę za bariery, utrudnienia i niebezpieczeństwa generujące często dodatkowe koszty, zaś szanse to pewne tendencje w otoczeniu firmy, które mogą stać się bodźcem do jej rozwoju. Analizę szans i zagrożeń można rozszerzyć, wprowadzając podział na szanse globalne i sektorowe oraz zagrożenia globalne i sektorowe. Dla przykładu szansą globalną może być wzrost gospodarczy albo Skala ważności 1-3 Ocena 1-5 Wartość ważona 1. Stopień rozwoju sieci dystrybucji Posiadanie produktów markowych (rozpoznawalnych) Jakość wyrobów Udział w rynku Doświadczenie w sektorze Szerokość asortymentu/różnorodność produktów Skuteczna logistyka Cena produktu Poziom technologiczny Skuteczna strategia marketingowa Ekologia (spełnienie wymogów w zakresie ochrony środowiska) Zakres usług posprzedażowych Łączna ocena 130 (26x5) 86 = 66% zniesienie ceł, natomiast szansą sektorową np. wysokie bariery wejścia do sektora. Jeśli chodzi o zagrożenia globalne, może to być recesja lub zmiany w prawie, natomiast zagrożeniem sektorowym mogą być wysokie bariery wyjścia, niskie bariery wejścia, duża groźba substytutów lub też intensywna walka konkurencyjna w sektorze, wpływająca na poziom cen. W analizie szans i zagrożeń sektorowych pomoże nam przeprowadzona wcześniej analiza otoczenia konkurencyjnego. Analiza SWOT pozwala ocenić pozycję strategiczną firmy i wybór strategii rozwoju. Przedstawione powyżej analizy dzięki swej przejrzystości i niezbyt dużej pracochłonności mogą być bardzo przydatne w określeniu aktualnego miejsca firmy na rynku i wyborze korzystnej pozycji strategicznej. Dzięki nim możemy jeszcze lepiej poznać zarówno naszą firmę, jak i nasze otoczenie konkurencyjne i firmy w nim działające. Wioletta Kastrau menedżer ds. sprzedaży W artykule wykorzystano następujące materiały: 1. M. Romanowska, Strategie rozwoju i konkurencji, Centrum Informacji Menedżera, Warszawa Michael E. Porter, Porter o konkurencji, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa Leksykon biznesu 4. Materiały Rocznego Podyplomowego Studium Menedżerskiego 2003, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 18 marzec 2005, nr 3 (75)

19 Biuletyn euro info dla małych i średnich firm Wydarzenia Marketing DUSZA MARKI Katarzyna M. STASZYŃSKA WARSZAWA W dniu 31 marca 2005 r., w godz , w siedzibie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości odbędzie się seminarium z cyklu Klub Eksportera poświęcone Rynkowi Niemieckiemu. W trakcie seminarium omówione zostaną przede wszystkim zagadnienia związane z podatkami, z podatkiem VAT, opłatami na ubezpieczenie społeczne. Seminarium jest bezpłatne. Zgłoszenia prosimy kierować mailem na adres: do dnia 30 marca 2005 r. W dniu 7 kwietnia 2005 r., w godz , w siedzibie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości odbędzie się seminarium z cyklu Klub Eksportera poświęcone Ochrona środowiska i certyfikaty środowiskowe w przedsiębiorstwach z branży drzewnej. W trakcie seminarium poruszone zostaną zagadnienia dotyczące: 1. Certyfikacja przedsiębiorstwa zgodnie z normą ISO EMAS system zarządzania ekologicznego. 3. Certyfikacja drewna i produktów drzewnych zgodnie z systemem PEFC (The Pan European Forest Certification scheme). Seminarium jest bezpłatne. Zgłoszenia prosimy kierować mailem na adres: do dnia 6 kwietnia 2005 r. W dniu 20 kwietnia 2005 r., w godz , w siedzibie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości odbędzie się seminarium z cyklu Klub Eksportera poświęcone branży budowlanej na rynku niemieckim. Seminarium jest bezpłatne. Zgłoszenia prosimy kierować mailem na adres: do dnia 15 kwietnia 2005 r. Marki wprowadzane na rynek mogą reprezentować różne rodzaje kategorii produktu. Po pierwsze, producent może zechcieć wprowadzić na rynek nową markę w dobrze już znanej kategorii produktu. Takie marki określa się w żargonie marketingowym wyrażeniem me too, jest to nowa marka, ale ze względu na swoje funkcjonalne własności taka sama, jak pozostałe w tej kategorii produktu, na przykład nowa marka kremu do depilacji dla kobiet. Po drugie, może to być udoskonalony produkt, którego odpowiedniki istnieją już na rynku w podstawowej wersji na rynku jest wiele kremów do depilacji dla kobiet, a my wyprodukowaliśmy krem do depilacji, który zawiera dodatkowy składnik powstrzymujący porost włosów przez dwa tygodnie. Po trzecie, może to być marka kremu do depilacji, która stanowi rozszerzenie kategorii, na przykład krem do depilacji z zapachem lawendy. Może to wreszcie być całkiem nowy produkt, otwierający nową kategorię produktową, na przykład pigułka, która powstrzymuje porost włosów przez dwa tygodnie (o ile jej wyprodukowanie jest technicznie i chemicznie w ogóle możliwe). Należy zwrócić uwagę, że w opisanych powyżej sytuacjach decyzja, czy nową markę będziemy traktować jako udoskonalony produkt, produkt rozszerzający kategorię czy też jako pierwszego na rynku przedstawiciela nowej kategorii produktu, nie jest z góry przesądzona. Decyzja ta jest uwarunkowana wyborem strategii marki. Nowy krem do depilacji z dodatkiem środka powstrzymującego porost włosów przez dwa tygodnie może być pozycjonowany jako całkiem nowa kategoria produktu z taką samą skutecznością jak pozycjonowanie go jako produktu rozszerzającego kategorię już istniejących kremów do depilacji. Podobnie pigułka powstrzymująca porost włosów może być pozycjonowana zarówno jako produkt otwierający nową kategorię produktu, jak i rozszerzający istniejącą już kategorię środków do depilacji. Taka decyzja jest jedną z podstawowych decyzji marketingu; od niej zależy sposób pozycjonowania oraz nakłady na wprowadzanie produktu na rynek. Jeśli decydujemy się, aby nasza nowa marka otwierała nową kategorię produktu (paraleki służące depilacji), to musimy się liczyć w większymi nakładami marketingowymi, gdyż w istocie wprowadzamy na rynek nie tylko nową markę, ale całą kategorię produktu. Przed taką decyzją stanął kilka lat temu w Polsce Unilever, producent margaryn do smarowania pieczywa, kiedy wprowadzał na rynek pierwszą margarynę z dodatkiem serka twarożkowego, Ramę Créme Bonjour. Mógł zdecydować się na pozycjonowanie tej margaryny jako rozszerzającej kategorię margaryn do smarowania pieczywa, mógł także zdecydować się na pozycjonowanie nowej Ramy jako jednego z wielu produktów do smarowania pieczywa, do których zaliczają się serki twarożkowe, serki topione, pasty rybne, pasty jajeczne oraz pasztety. Inna możliwa do podjęcia decyzja to wprowadzenie na rynek Ramy Créme Bonjour jako pierwszej marki w obrębie nowej kategorii margaryn smakowych. Strategia to nie tylko analiza kosztów Takie decyzje muszą być podejmowane po wzięciu pod uwagę wielu czynników, nie tylko czysto ekonomicznych, to znaczy analizy kosztów wprowadzania marki na rynek, ale także przewidywanej skuteczności każdej z możliwych strategii. Każda z nich bowiem wiąże się z koniecznością komunikowania konsumentom innych korzyści, jakie odniosą oni z zakupu nowej marki; bez przekonania o tym, że nowa marka przynosi nowe korzyści, konsumenci nie będą jej kupować. Każda z tych strategii wyznacza zatem inne drogi pozycjonowania marki i komunikowania konsumentom o korzyściach, jakie odniosą z jej używania. Każda z nich musi jednak prowadzić do przekonania konsumentów o istnieniu takich korzyści i stworzenia takiego wizerunku nowej marki, który odróżni ją od marek już istniejących na rynku. Najważniejszą kwestią jest nadanie marce takiego wizerunku, który jednoznacznie odróżni ją od wszystkich innych marek w danej kategorii produktów. Marka musi trwale kojarzyć się z jakąś wartością dodaną, która uzasadni konsumentom, dlaczego mają wybierać właśnie ją, a nie inne. marzec 2005, nr 3 (75) 19

20 Marketing Ta wartość dodana marki, determinująca jej odmienność od innych marek w tej samej kategorii, musi być wyraźnie rozpoznawalna przez konsumentów, a więc przede wszystkim ma dotyczyć cech, które są dla konsumentów ważne w odniesieniu do danej kategorii produktu. Przez długi czas producenci proszków do prania informowali konsumentów, że ich wyroby zawierają jakieś dodatkowe w porównaniu ze zwykłym proszkiem składniki (np. aktywny tlen, aktywne granulki, system TAED). Nie jestem pewna, czy dla konsumentów te elementy chemicznego składu proszku miały znaczenie: czy było dla nich ważne to, że proszek zawiera aktywny tlen, czy raczej to, że dobrze pierze i skutecznie usuwa plamy. Decydując się na wskazanie najważniejszych cech marki, przesądzających o tym, jak konsument zrozumie korzyści, które będzie czerpał z używania marki, trzeba pamiętać, że odmienność produktu, której może dowieść producent w badaniach laboratoryjnych, niekoniecznie jest zauważalna i istotna dla konsumenta. Wizerunek marki trzeba zatem budować na takich jej cechach, które konsument może dostrzec i które są dla niego ważne. Cecha czy cechy marki, wykorzystane do zbudowania jej wizerunku odmiennego od innych marek, muszą być właściwościami, których konsument oczekuje od produktu danej kategorii. Jeśli weźmiemy za przykład odtwarzacze plików MP3, które od jakiegoś czasu istnieją na rynku, i zobaczymy, że jest wśród nich produkt w formie breloczka do kluczy, to musimy sobie zadać pytanie, czy forma breloczka jest właściwie wybraną cechą marki, która ma ją odróżnić od innych marek w tej kategorii, czy konsumenci oczekują od odtwarzacza plików MP3, aby nadawał się także do kluczy. Jeśli tak, to warto z formy breloczka uczynić cechę wyróżniającą marki. Jeśli jednak nie, to pozycjonując markę na tej cesze, najpewniej popełnimy błąd. Te same korzyści, tylko lepiej Tworząc wizerunek marki, musimy przekonać konsumentów, że przynosi ona także Bogactwo cech daje produktowi przewagę nad innymi produktami w tej samej kategorii te same korzyści, których dostarczają inne marki z tej samej kategorii, ale w bardziej doskonały sposób. Wizerunek marki musi komunikować, że spełnia ona także standardowe cechy swojej kategorii produktowej. Dlatego też powiemy o nowej margarynie, że nadaje się do smarowania pieczywa, ale także do pieczenia ciasta. W ten sposób przekonamy konsumenta, że kupując nową margarynę, osiągnie wszelkie korzyści, które osiągał, kupując dotychczasowe marki, ale jednocześnie zapewnimy go, że otrzyma korzyść dodatkową. Te cechy wizerunku, które zechcemy uczynić kluczową przesłanką wyborów konsumenckich, powinny komunikować także, że marka jest spójna ze stylem życia i wartościami tych osób, do których jest adresowana, czyli konsumentów należących do jej grupy docelowej. Wyobraźmy sobie, że będziemy komunikować, że chcemy wprowadzić na rynek margarynę w płynie do pieczenia ciast. Produkt adresowany jest do kobiet, które mają rodziny i tradycyjne pojęcie o tym, co znaczy dbałość o dom. Poświęcają one wiele czasu na przygotowywanie posiłków i gotują w tradycyjny sposób, gdyż jest to dla nich dowód, że potrafią prawdziwie dbać o rodzinę. Gdy zaproponujemy im produkt, który ułatwia pieczenie ciast, łatwo mogą go odrzucić, jeśli uznają, że wprowadzenie takiego ułatwienia jest równoznaczne z rezygnacją z tradycyjnych ciast na rzecz ciast dających się szybko przygotować. Wartość dodana w postaci wolnego czasu, jaki zyskają, używając margaryny w płynie, nie jest wartością dodaną przy ich stylu życia i wartościach. Każdy producent jest w stanie opisać swoje marki za pomocą wielu cech, zarówno fizykalnych, jak i emocjonalnych. Poszukując wizerunku, który najskuteczniej nakłoni konsumenta do wyboru naszej marki, trzeba umieć rezygnować z prezentowania tych cech marki, które nie przekładają się z punktu widzenia konsumenta na korzyści. Inaczej mówiąc nie należy komunikować w pierwszym rzędzie tych które są mniej zrozumiałe, lub wskazywane przez konsumentów w badaniach jako drugo- lub trzeciorzędne.. Warto zatem, sporządzając inwentarz cech marki, przeprowadzić ich klasyfikację. Wyróżnimy w niej cztery rodzaje cech marki. Przede wszystkim odróżnimy takie cechy marki, które jasno komunikują korzyści dla konsumenta i przesądzają o jej unikalności. Te cechy staną się osią pozycjonowania marki i będą stanowiły czynniki wyróżniające ją na rynku. Możemy powiedzieć, że takie cechy definiują markę, ponieważ opisują samą jej esencję, jej duszę (wewnętrzny okrąg na rysunku). W dalszej kolejności należy wyróżnić te cechy marki, którymi można wesprzeć pozycjonowanie. Będą to właściwości, które do marki faktycznie przynależą, ale nie decydują w tak zasadniczym stopniu o jej wyjątkowości, jak cechy pierwszego rodzaju (drugi okrąg na rysunku). Następnie wyróżnimy takie cechy Foto: Artur Hojny 20 marzec 2005, nr 3 (75)

5. Umowie należy przez to rozumieć umowę odpłatną zawieraną pomiędzy Wykonawcą a AI NOT, na mocy której następuje udzielenie zamówienia;

5. Umowie należy przez to rozumieć umowę odpłatną zawieraną pomiędzy Wykonawcą a AI NOT, na mocy której następuje udzielenie zamówienia; Regulamin udzielania zamówień w projekcie Zwiększenie liczby innowacyjnych przedsiębiorstw poprzez dwuetapowe wsparcie pomysłodawców projektów innowacyjnych w ramach Działania 3.1 Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

SIWZ a usługi PR. 1 Copyright by M. Halicki oraz K. Sowińska, Warszawa, 13.02.2012 r. Warszawa, 2010 r. s. 7

SIWZ a usługi PR. 1 Copyright by M. Halicki oraz K. Sowińska, Warszawa, 13.02.2012 r. Warszawa, 2010 r. s. 7 1 Copyright by M. Halicki oraz K. Sowińska, Warszawa, 13.02.2012 r. SIWZ a usługi PR Zlecanie usług PR w sektorze publicznym odbywa się w oparciu o Ustawę Prawo Zamówień Publicznych z dnia 29 stycznia

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych

USTAWA. z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych LexPolonica nr 29421. Stan prawny 2012-11-29 Dz.U.2010.113.759 (U) Prawo zamówień publicznych zmiany: 2010-09-16 Dz.U.2010.161.1078 art. 1 2011-01-02 Dz.U.2010.182.1228 art. 152 2011-02-23 Dz.U.2011.28.143

Bardziej szczegółowo

PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH

PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH do oceny projektów z DZIAŁANIA 1.4 Dotacje inwestycyjne w zakresie dostosowania przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska oraz w zakresie odnawialnych źródeł energii

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Dnia 20.08.2015 r. został ogłoszony konkurs w ramach poddziałania 1.4.1 Kompleksowe wsparcie działalności

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

Regulamin udzielania zamówień

Regulamin udzielania zamówień Wyższa Szkoła Techniczna w Katowicach Regulamin udzielania zamówień w realizacji projektów współfinansowanych ze środków publicznych Przyjęto dnia 07 października 2013 r. Podpis Rektora WST 1 1. Niniejszy

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O OFERENCIE

INFORMACJE O OFERENCIE INFORMACJE O OFERENCIE Doradztwo i Szkolenia Europejskie 91-426 Łódź, ul. Wierzbowa 4/20 Telefon/fax: (+42) 678 57 34, Telefon komórkowy: 604 477 754 e-mail: m.feter@dise.com.pl www: www.dise.com.pl Działalność

Bardziej szczegółowo

Ogłasza konkurs otwarty na składanie wniosków o dofinansowanie projektów ze środków

Ogłasza konkurs otwarty na składanie wniosków o dofinansowanie projektów ze środków Departament Europejskiego Funduszu Społecznego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego w imieniu Samorządu Województwa Pomorskiego zwanego dalej Instytucją Pośredniczącą Ogłasza konkurs otwarty

Bardziej szczegółowo

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Numer i nazwa priorytetu Oś Priorytetowa 2. Gospodarka regionalnej szansy Instytucja

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku. Spotkanie informacyjne Gdańsk, 14.11.2007 r.

Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku. Spotkanie informacyjne Gdańsk, 14.11.2007 r. Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku Spotkanie informacyjne Gdańsk, 14.11.2007 r. Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku Procedura konkursowa Procedura konkursowa-konkurs zamknięty Ogłoszenie konkursu, Ostateczny

Bardziej szczegółowo

Regulamin udzielania zamówień na dostawy i usługi Dla projektów realizowanych w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Regulamin udzielania zamówień na dostawy i usługi Dla projektów realizowanych w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka VLASSENROOT POLSKA SP Z O.O. Regulamin udzielania zamówień na dostawy i usługi Dla projektów realizowanych w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 07.04.2014 Regulamin udzielania zamówień

Bardziej szczegółowo

Spotkanie informacyjne dot. poddziałania 2.3.1. Proinnowacyjne usługi IOB dla MSP

Spotkanie informacyjne dot. poddziałania 2.3.1. Proinnowacyjne usługi IOB dla MSP 2015 Spotkanie informacyjne dot. poddziałania 2.3.1. Proinnowacyjne usługi IOB dla MSP Departament Rozwoju Instytucji Otoczenia Biznesu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Warszawa, 16 grudnia 2015

Bardziej szczegółowo

PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH do oceny projektów z DZIAŁANIA 2.3 Wsparcie instytucji otoczenia biznesu i transferu wiedzy SCHEMAT A

PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH do oceny projektów z DZIAŁANIA 2.3 Wsparcie instytucji otoczenia biznesu i transferu wiedzy SCHEMAT A PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH do oceny projektów z DZIAŁANIA 2.3 Wsparcie instytucji otoczenia biznesu i transferu wiedzy SCHEMAT A A) Kryteria merytoryczne ocena techniczno-ekonomiczna DZIAŁANIE 2.3A

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Michał Janas Centrum Wspierania Biznesu w Rzeszowie www.spp.org.pl Plan 1) PHARE 2002 2) 3) Phare 2002 Program Rozwoju Przedsiębiorstw Usługi doradcze w następuj

Bardziej szczegółowo

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Michał Kołodziejski Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia PARP Sieć współpracujących ze sobą ośrodków

Bardziej szczegółowo

Zamówienia publiczne - zasady ogólne

Zamówienia publiczne - zasady ogólne Dr hab. inż. Dorota Zawieska Wydział Geodezji i Kartografii Pełnomocnik Dziekana ds. zamówień publicznych Plan wykładu: Wprowadzenie Podstawowe źródła zawierania umów Kryterium stosowania ustawy (progi

Bardziej szczegółowo

Regulamin przetargów na udzielenie zamówień na roboty budowlane, usługi i dostawy obowiązujący w Spółdzielni Mieszkaniowej w Dzierżoniowie

Regulamin przetargów na udzielenie zamówień na roboty budowlane, usługi i dostawy obowiązujący w Spółdzielni Mieszkaniowej w Dzierżoniowie Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej 67/2010 r. z dnia 1.07.2010 r. Regulamin przetargów na udzielenie zamówień na roboty budowlane, usługi i dostawy obowiązujący w Spółdzielni Mieszkaniowej w Dzierżoniowie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ w Pruszczańskim Przedsiębiorstwie Ciepłowniczym PEC Sp. z o.o.

REGULAMIN UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ w Pruszczańskim Przedsiębiorstwie Ciepłowniczym PEC Sp. z o.o. REGULAMIN UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ w Pruszczańskim Przedsiębiorstwie Ciepłowniczym PEC Sp. z o.o. I. Definicje: 1. Dostawy nabywanie rzeczy, praw oraz innych dóbr, w szczególności na podstawie umowy sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Regionalna Instytucja Finansująca partnerem w pozyskiwaniu dofinansowania na. Działanie 8.2 Wspieranie wdrażania elektronicznego biznesu typu B2B

Regionalna Instytucja Finansująca partnerem w pozyskiwaniu dofinansowania na. Działanie 8.2 Wspieranie wdrażania elektronicznego biznesu typu B2B Regionalna Instytucja Finansująca partnerem w pozyskiwaniu dofinansowania na Działanie 8.2 Wspieranie wdrażania elektronicznego biznesu typu B2B Joanna Szalpuk Pełnomocnik Zarządu Agencja Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie Wniosku o Dofinansowanie pod kątem wymagań procedur zawierania umów Podtytuł prezentacji

Przygotowanie Wniosku o Dofinansowanie pod kątem wymagań procedur zawierania umów Podtytuł prezentacji Przygotowanie Wniosku o Dofinansowanie pod kątem wymagań procedur zawierania umów Podtytuł prezentacji Marta Woźniak Piotr Zajączkowski Warszawa, 8 października 2015 r. ZAGADNIENIA PRZEDSTAWIONE W PREZENTACJI:

Bardziej szczegółowo

Kraków, 13 stycznia 2012 r. Zapytanie ofertowe

Kraków, 13 stycznia 2012 r. Zapytanie ofertowe Kraków, 13 stycznia 2012 r. Zapytanie ofertowe I. Zamawiający Microbiolab Sp.z o.o. ul. Starowiślna 6/35 31-038 Kraków Strona www: www.microbiolab.pl Mail: kontakt@microbiolab.pl II. Opis przedmiotu zamówienia

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne.

Postanowienia ogólne. Zał. nr 1 do zasad udzielania zamówień publicznych w Starostwie Powiatowym w Środzie Wlkp. Procedura udzielania zamówień publicznych, których szacunkowa wartość przekracza wyrażoną w złotych równowartość

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N POSTANOWIENIA OGÓLNE

R E G U L A M I N POSTANOWIENIA OGÓLNE Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 5/2015 Dyrektora Samodzielnego Publicznego Sanatorium Gruźlicy i Chorób Płuc w Poniatowej z dnia 4 lutego 2015r. R E G U L A M I N udzielania zamówień publicznych o wartości

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla beneficjenta

Przewodnik dla beneficjenta Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Przewodnik dla beneficjenta Samorządy Warszawa 2014 1 Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Skutecznie i efektywnie wspieramy

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE: Licencje na moduły systemu B2B oraz usługi wdrożeniowe.

ZAPYTANIE OFERTOWE: Licencje na moduły systemu B2B oraz usługi wdrożeniowe. Kraków, 06.08.2012 r. ZAPYTANIE OFERTOWE: Licencje na moduły systemu B2B oraz usługi wdrożeniowe. Zamawiający: Omni Rafał Olszowski, ul. Krowoderska 53/23, 31-142 Kraków, Tel/Fax: (12) 294 40 33, e-mail:

Bardziej szczegółowo

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą 2012 Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą Usługi PK KSU jako pierwowzór nowych usług PK DIAGNOZA POTRZEB KLIENTA

Bardziej szczegółowo

Procedury dokonywania wydatków nieobjętych przepisami Prawa zamówień publicznych w Centrum Sportu Turystyki i Rekreacji w Strzyżowie

Procedury dokonywania wydatków nieobjętych przepisami Prawa zamówień publicznych w Centrum Sportu Turystyki i Rekreacji w Strzyżowie Załącznik do Zarządzenia Nr 05/04/2014 Dyrektora CSTiR w Strzyżowie z dnia 16 kwietnia 2014 r. Procedury dokonywania wydatków nieobjętych przepisami Prawa zamówień publicznych w Centrum Sportu Turystyki

Bardziej szczegółowo

Zewnętrzne źródła finansowania działalności przedsiębiorstwa ze środków UE. Magdalena Nowak - Siwińska

Zewnętrzne źródła finansowania działalności przedsiębiorstwa ze środków UE. Magdalena Nowak - Siwińska Zewnętrzne źródła finansowania działalności przedsiębiorstwa ze środków UE Magdalena Nowak - Siwińska wewnętrzne zewnętrzne Kredyt inwestycyjny Leasing Dotacja/Dofinansowanie Krajowe np. Dotacja z Urzędu

Bardziej szczegółowo

Czas na zamówienia publiczne 2015-06-16 15:54:57

Czas na zamówienia publiczne 2015-06-16 15:54:57 Czas na zamówienia publiczne 2015-06-16 15:54:57 2 Ukraińskie prawo zamówień publicznych przewiduje kilka rodzajów procedur zamówień publicznych. Podstawowym rodzajem procedury zamówienia publicznego jest

Bardziej szczegółowo

przyjęty dnia 07 maja 2012 r. (aneksowany dnia 08 lipca 2013 r.)

przyjęty dnia 07 maja 2012 r. (aneksowany dnia 08 lipca 2013 r.) Strona1 Regulamin udzielania zamówień w realizacji projektów współfinansowanych ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 przyjęty dnia 07 maja 2012 r. (aneksowany

Bardziej szczegółowo

przyjęty dnia 07 maja 2012 r.

przyjęty dnia 07 maja 2012 r. Regulamin udzielania zamówień w realizacji projektów współfinansowanych ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 przyjęty dnia 07 maja 2012 r. 1 1. Niniejszy

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Zarys wybranych programów form wsparcia MSP w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw Paweł Czyż, PARP, 2004 1. Sektorowy

Bardziej szczegółowo

odwołaniach). Druki te powinny być stosowane również w postępowaniach o mniejszej wartości ze względu na szczególnie istotne informacje w nich

odwołaniach). Druki te powinny być stosowane również w postępowaniach o mniejszej wartości ze względu na szczególnie istotne informacje w nich UZASADNIENIE Projektowane rozporządzenie stanowi wykonanie upoważnienia zawartego w art. 96 ust. 5 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655 oraz

Bardziej szczegółowo

Zalecenia Instytucji Wdrażającej w zakresie oceny procedur zawierania umów

Zalecenia Instytucji Wdrażającej w zakresie oceny procedur zawierania umów Zalecenia Instytucji Wdrażającej w zakresie oceny procedur zawierania umów W ramach oceny merytorycznej II stopnia ocenie podlega także gotowość organizacyjno-instytucjonalna projektu w obszarze zawierania

Bardziej szczegółowo

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2012 Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność

Bardziej szczegółowo

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Dolnośląska Instytucja Pośrednicząca

Dolnośląska Instytucja Pośrednicząca Dane podstawowe 1. Nazwa programu Schemat 1.1 A2, Dotacje Inwestycyjne dla MŚP wspierające innowacyjność produktową i procesową na poziomie przedsiębiorstwa (z wyłączeniem projektów z zakresu turystyki),

Bardziej szczegółowo

PO IG 3.3 Tworzenie systemu ułatwiającego inwestowanie w MŚP. 1. Instytucja Wdrażająca

PO IG 3.3 Tworzenie systemu ułatwiającego inwestowanie w MŚP. 1. Instytucja Wdrażająca PO IG 3.3 Tworzenie systemu ułatwiającego inwestowanie w MŚP 1. Instytucja Wdrażająca Ponieważ Działanie 3.3 Tworzenie systemu ułatwiającego inwestowanie w MŚP jest działaniem wdrażanym centralnie, wybrano

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU Załącznik nr Priorytet: Działanie: Schemat: Nr wniosku o dofinansowanie realizacji projektu: Tytuł projektu: Wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Aplikuj do projektu i sięgnij po Plan Rozwoju dla Twojej firmy

Aplikuj do projektu i sięgnij po Plan Rozwoju dla Twojej firmy Ogólnopolski projekt wsparcia przedsiębiorstw w walce ze skutkami spowolnienia gospodarczego Aplikuj do projektu i sięgnij po Plan Rozwoju dla Twojej firmy Założenia projektu Gospodarka szybko się zmienia

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne Unii Europejskiej - wykorzystanie w słuŝbie zdrowia cz. IV

Fundusze strukturalne Unii Europejskiej - wykorzystanie w słuŝbie zdrowia cz. IV RAFAŁ CIEŚLAK Fundusze strukturalne Unii Europejskiej - wykorzystanie w słuŝbie zdrowia cz. IV Procedura udzielania zamówień publicznych 1. Uwagi wstępne Przedsięwzięcia współfinansowane ze środków pochodzących

Bardziej szczegółowo

Sektorowy Program Operacyjny WZROST KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW lata 2004-2006. DZIAŁANIA 2.1 oraz 2.3:

Sektorowy Program Operacyjny WZROST KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW lata 2004-2006. DZIAŁANIA 2.1 oraz 2.3: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polish Agency for Enterprise Development Sektorowy Program Operacyjny WZROST KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW lata 2004-2006 DZIAŁANIA 2.1 oraz 2.3: Wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROJEKT ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ PODSTAWOWE INFORMACJE skierowany do mikro, małych

Bardziej szczegółowo

Zasada konkurencyjności oraz Prawo zamówień publicznych w projektach infrastrukturalnych. Katowice 4.11.2015 roku

Zasada konkurencyjności oraz Prawo zamówień publicznych w projektach infrastrukturalnych. Katowice 4.11.2015 roku Zasada konkurencyjności oraz Prawo zamówień publicznych w projektach infrastrukturalnych Katowice 4.11.2015 roku Umowa o dofinansowanie projektu 15 Stosowanie przepisów dotyczących zamówień 1. Beneficjent,

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU

OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU Łódź, dnia 12.11.2012 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU 1. Zamawiający E.T. Ewa Tomczak ul. Pańska 21 93-427 Łódź NIP: 729-200-77-73 REGON: 472358322 2. Tryb udzielenia zamówienia 1. Zapytanie ofertowe 2. Postępowanie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego REGULAMIN KOMISJI OCENY WNIOSKÓW o przyznanie jednorazowej dotacji na rozwój przedsiębiorczości w ramach projektu Recepta na zwolnienie POKL.08.01.02-14-072/13 1 Postanowienia ogólne 1. Za powołanie Komisji

Bardziej szczegółowo

Działanie 8.1 PO IG konkurs w 2010 r. OCENA PROJEKTÓW. Michał Wiśniewski Warszawa, dnia 14 września 2010 r.

Działanie 8.1 PO IG konkurs w 2010 r. OCENA PROJEKTÓW. Michał Wiśniewski Warszawa, dnia 14 września 2010 r. 2010 Działanie 8.1 PO IG konkurs w 2010 r. OCENA PROJEKTÓW Michał Wiśniewski Warszawa, dnia 14 września 2010 r. Nowe kryterium formalne specyficzne Dodatni skumulowany, zdyskontowany zysk na działalności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH O WARTOŚCI NIE WYŻSZEJ NIŻ 30 000 EURO W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ W WIĘCKOWICACH

REGULAMIN UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH O WARTOŚCI NIE WYŻSZEJ NIŻ 30 000 EURO W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ W WIĘCKOWICACH REGULAMIN UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH O WARTOŚCI NIE WYŻSZEJ NIŻ 30 000 EURO W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ W WIĘCKOWICACH Podstawę prawną niniejszego regulaminu stanowią przepisy: - ustawy o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIE 1.4 WSPARCIE MŚP OPIS DZIAŁANIA

DZIAŁANIE 1.4 WSPARCIE MŚP OPIS DZIAŁANIA DZIAŁANIE 1.4 WSPARCIE MŚP OPIS DZIAŁANIA Działanie 1.4 Wsparcie MŚP 6. Nazwa działania / poddziałania Dotacje bezpośrednie 7. Cel szczegółowy działania / poddziałania 8. Lista wskaźników rezultatu bezpośredniego

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

biblioteczka zamówień publicznych Agata Smerd NEGOCJACJE Z OGŁOSZENIEM procedura krok po kroku

biblioteczka zamówień publicznych Agata Smerd NEGOCJACJE Z OGŁOSZENIEM procedura krok po kroku biblioteczka zamówień publicznych Agata Smerd NEGOCJACJE Z OGŁOSZENIEM procedura krok po kroku Agata Smerd NEGOCJACJE Z OGŁOSZENIEM procedura krok po kroku Autor: Agata Smerd autorka licznych publikacji

Bardziej szczegółowo

PO IG 4.3 Kredyt technologiczny

PO IG 4.3 Kredyt technologiczny 1. Instytucja Wdrażająca PO IG 4.3 Kredyt technologiczny Ponieważ Działanie 4.3 Kredyt technologiczny jest działaniem wdrażanym centralnie, wybrano dla niego jedną Instytucję Wdrażającą na cały kraj. Jest

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 4 grudnia 2015 r. Poz. 2036 OBWIESZCZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

c) Inne dodatkowo doprecyzowane dotyczące funduszy europejskich, w zależności od potrzeb Orlen Oil;

c) Inne dodatkowo doprecyzowane dotyczące funduszy europejskich, w zależności od potrzeb Orlen Oil; Kraków, dnia 20 kwietnia 2010 r. SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA NR 2010/025/ML I. Zamawiający: 1. Pełna nazwa zamawiającego: ORLEN OIL Sp z o. o. z siedzibą w Krakowie 2. Adres: 30 150 Kraków,

Bardziej szczegółowo

Zmiany w Kryteriach Wyboru Projektów w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013

Zmiany w Kryteriach Wyboru Projektów w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 33/2011 z dnia 1 lipca 2011 r. Komitetu Monitorującego Wielkopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 200-2013 Zmiany w Kryteriach Wyboru Projektów w ramach Wielkopolskiego

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.sse.krakow.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.sse.krakow.pl 1 z 5 2012-02-22 15:33 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.sse.krakow.pl Kraków: Organizacja i przeprowadzenie szkoleń podstawowych

Bardziej szczegółowo

Zasady (regulamin) udzielania zamówień do kwoty 30 000 euro

Zasady (regulamin) udzielania zamówień do kwoty 30 000 euro Zasady (regulamin) udzielania zamówień do kwoty 30 000 euro I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Niniejszy Regulamin określa warunki i zasady udzielania zamówień o wartości szacunkowej zamówienia do 30 000 euro.

Bardziej szczegółowo

Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A.

Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A. Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A. powstała w 1997 r. w ramach Kontraktu Regionalnego dla województwa śląskiego. W 2000 r. Agencja została włączona w Krajowy System Usług dla małych i średnich przedsiębiorstw.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY POSREDNIKÓW FINANSOWYCH KRYTERIA WYBORU (POŻYCZKA-BANK)

KRYTERIA OCENY POSREDNIKÓW FINANSOWYCH KRYTERIA WYBORU (POŻYCZKA-BANK) konkurs 1/JEREMIE/RPOWK-P/2012 Załącznik nr 1 do trybu składania wniosków o wsparcie finansowe dla Wnioskodawców ze środków Funduszu Powierniczego JEREMIE utworzonego w ramach działania 5.1. Rozwój Instytucji

Bardziej szczegółowo

POŻYCZKA WSPARCIE NA STARCIE

POŻYCZKA WSPARCIE NA STARCIE POŻYCZKA WSPARCIE NA STARCIE PODJĘCIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Pożyczki wsparcie na starcie - podjęcie działalności gospodarczej...

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 58/15 BURMISTRZA STRONIA ŚLĄSKIEGO. z dnia 24 marca 2015 r.

ZARZĄDZENIE NR 58/15 BURMISTRZA STRONIA ŚLĄSKIEGO. z dnia 24 marca 2015 r. ZARZĄDZENIE NR 8/1 BURMISTRZA STRONIA ŚLĄSKIEGO z dnia 24 marca 201 r. w sprawie ogłoszenia otwartego konkursu ofert na udzielenie dotacji stanowiących wkład własny organizacji pozarządowych do projektów

Bardziej szczegółowo

wartości zamówienia zamówieniach najkorzystniejszej ofercie

wartości zamówienia zamówieniach najkorzystniejszej ofercie REGULAMIN RAMOWYCH PROCEDUR UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH NA DOSTAWY, USŁUGI I ROBOTY BUDOWLANE, KTÓRYCH WARTOŚĆ SZACUNKOWA NETTO NIE PRZEKRACZA WYRAŻONEJ W ZŁOTYCH RÓWNOWARTOŚCI KWOTY 14.000 EURO. I.

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE nr 1/11/ 2015

ZAPYTANIE OFERTOWE nr 1/11/ 2015 Gaia Sp. z o.o. al. 1000-lecia Państwa Polskiego 6, 15-111 Białystok Tel. +48 85 664 23 07 Fax + 48 85 664 23 06 Mail: jakub@gaia.com.pl Białystok 19.11.2015 ZAPYTANIE OFERTOWE nr 1/11/ 2015 Zwracamy się

Bardziej szczegółowo

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników dla projektów informatycznych realizowanych w ramach 7. osi priorytetowej Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa,

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE DOTYCZĄCE PROJEKTU REALIZOWANEGO W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO INNOWACYJNA GOSPODARKA NA LATA 2007-2013

ZAPYTANIE OFERTOWE DOTYCZĄCE PROJEKTU REALIZOWANEGO W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO INNOWACYJNA GOSPODARKA NA LATA 2007-2013 Łódź, 07.03.2013 r. ZAPYTANIE OFERTOWE DOTYCZĄCE PROJEKTU REALIZOWANEGO W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO INNOWACYJNA GOSPODARKA NA LATA 2007-2013 1 Oś priorytetowa: Badania i rozwój nowoczesnych technologii

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Główny Urząd Statystyczny, Al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa, woj. mazowieckie, tel. 22 6083539, faks 22

I. 1) NAZWA I ADRES: Główny Urząd Statystyczny, Al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa, woj. mazowieckie, tel. 22 6083539, faks 22 1 z 5 2015-05-22 15:15 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.stat.gov.pl/ogloszenia/zamowienia-publiczne/przetargi/ Warszawa: Opracowanie

Bardziej szczegółowo

REGIONALNY PUNKT KONSULTACYJNY KSU kompleksowe usługi informacyjne oraz doradcze

REGIONALNY PUNKT KONSULTACYJNY KSU kompleksowe usługi informacyjne oraz doradcze REGIONALNY PUNKT KONSULTACYJNY KSU kompleksowe usługi informacyjne oraz doradcze Potrzebujesz wsparcia eksperckiego w pierwszym okresie funkcjonowania firmy? Chciałbyś rozwiać wątpliwości dotyczące prawa,

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ FIRMY POPRZEZ DORADZTWO

ROZWÓJ FIRMY POPRZEZ DORADZTWO ROZWÓJ FIRMY POPRZEZ DORADZTWO Sektorowy Program Operacyjny - Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw DZIAŁANIE 2.1 : Wzrost konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez doradztwo Najczęściej

Bardziej szczegółowo

PL-Lublin: Meble biurowe 2013/S 034-053826. Ogłoszenie o zamówieniu. Dostawy

PL-Lublin: Meble biurowe 2013/S 034-053826. Ogłoszenie o zamówieniu. Dostawy 1/8 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:53826-2013:text:pl:html PL-Lublin: Meble biurowe 2013/S 034-053826 Ogłoszenie o zamówieniu Dostawy Dyrektywa 2004/18/WE

Bardziej szczegółowo

8 oś priorytetowa Społeczeństwo informacyjne - zwiększenie konkurencyjności gospodarki

8 oś priorytetowa Społeczeństwo informacyjne - zwiększenie konkurencyjności gospodarki 8 oś priorytetowa Społeczeństwo informacyjne - zwiększenie konkurencyjności gospodarki 8.1. Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej 1. Kryteria formalne: - wniosek został

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REALIZACJI DOSTAW, USŁUG I ROBÓT BUDOWLANYCH, KTÓRYCH WARTOŚĆ SZACUNKOWA NETTO NIE PRZEKRACZA RÓWNOWARTOŚCI KWOTY 30 000 EURO.

REGULAMIN REALIZACJI DOSTAW, USŁUG I ROBÓT BUDOWLANYCH, KTÓRYCH WARTOŚĆ SZACUNKOWA NETTO NIE PRZEKRACZA RÓWNOWARTOŚCI KWOTY 30 000 EURO. REGULAMIN REALIZACJI DOSTAW, USŁUG I ROBÓT BUDOWLANYCH, KTÓRYCH WARTOŚĆ SZACUNKOWA NETTO NIE PRZEKRACZA RÓWNOWARTOŚCI KWOTY 30 000 EURO. DEFINICJE Ilekroć w postanowieniach niniejszego regulaminu jest

Bardziej szczegółowo

1. Celem analizy i selekcji Projektów jest wybór takich projektów technologicznych, które dają

1. Celem analizy i selekcji Projektów jest wybór takich projektów technologicznych, które dają Regulamin Funduszu Innowacji w ramach Programu Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności pn. Nowe Technologie Lokalnie realizowanego przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego Definicje 1 Użyte w

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.parp.gov.pl/

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.parp.gov.pl/ 1 z 5 2012-11-08 15:55 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.parp.gov.pl/ Warszawa: Audyt projektów realizowanych w ramach Sektorowego

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.transport.gov.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.transport.gov.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.transport.gov.pl Warszawa: Wykonanie badania ewaluacyjnego pt. Ocena najważniejszych problemów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 grudnia 2013 r. Poz. 1530 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 12 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 12 grudnia 2013 r. Poz. 1530 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 12 grudnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 12 grudnia 2013 r. Poz. 1530 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 12 grudnia 2013 r. w sprawie zakresu informacji zawartych w rocznym sprawozdaniu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia..

ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia.. ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia.. w sprawie kwot wartości zamówień oraz konkursów, od których jest uzależniony obowiązek przekazywania ogłoszeń Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej 1) Na

Bardziej szczegółowo

Regulamin zamówień publicznych do 30 000 euro w Szkole Podstawowej nr 10 im. Gustawa Morcinka w Tychach

Regulamin zamówień publicznych do 30 000 euro w Szkole Podstawowej nr 10 im. Gustawa Morcinka w Tychach Regulamin zamówień publicznych do 30 000 euro w Szkole Podstawowej nr 10 im. Gustawa Morcinka w Tychach Ilekroć w niniejszym regulaminie jest mowa o: 1. Szkole Podstawowej nr 10, szkole lub placówce -

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu PYTANIA ZGŁASZANE W TRAKCIE SPOTKANIA INFORMACYJNEGO W RAMACH DOKUMENTACJI KONKURSOWEJ Z PODDZIAŁANIA 6.1.1 PO KL (konkurs zamknięty nr 1/PO KL/6/E.1.1/12 na projekty

Bardziej szczegółowo

Regulamin Preinkubacji w ramach Projektu Kapitał na Innowacje

Regulamin Preinkubacji w ramach Projektu Kapitał na Innowacje Załącznik nr 2 do Uchwały Nr./11 Zarządu MARR S.A. z dnia 2011 Regulamin Preinkubacji w ramach Projektu Kapitał na Innowacje realizowanego w ramach Działania 3.1. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE NZ/01/06/2012 (wraz ze specyfikacją zamówienia) z dnia 2 lipca 2012 roku

ZAPYTANIE OFERTOWE NZ/01/06/2012 (wraz ze specyfikacją zamówienia) z dnia 2 lipca 2012 roku ZAPYTANIE OFERTOWE NZ/01/06/2012 (wraz ze specyfikacją zamówienia) z dnia 2 lipca 2012 roku dotyczące: świadczenia usług przeprowadzenia audytu Projektu Fabryka Innowacji; numer umowy o dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRIORYTETOWY

PROGRAM PRIORYTETOWY PROGRAM PRIORYTETOWY Tytuł programu: Poprawa efektywności energetycznej Część 4) Inwestycje energooszczędne w małych i średnich przedsiębiorstwach 1. Cel programu Celem programu jest ograniczenie zużycia

Bardziej szczegółowo

I POSTANOWIENIA OGÓLNE

I POSTANOWIENIA OGÓLNE Załącznik do Zarządzenia nr 6/2014 Dyrektora Szkoły Podstawowej im. J. Lompy w Lubszy z dnia 26.06.2014r. REGULAMIN w sprawie zasad dokonywania zakupu dostaw, usług i robót budowlanych o wartości szacunkowej

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu

BIZNES PLAN. NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Załącznik nr 2 : Wzór biznesplanu na okres 3 lat działalności przedsiębiorstwa BIZNES PLAN NR WNIOSKU:.. wypełnia realizator projektu Priorytet VIII Regionalne Kadry Gospodarki Działanie 8.1. Rozwój pracowników

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO REGULAMIN KOMISJI OCENY WNIOSKÓW Projektu Moja Firma w Unii Europejskiej II o przyznanie wsparcia finansowego w ramach Działania 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia Priorytetu

Bardziej szczegółowo

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 Załącznik 4 - Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 NR WNIOSKU KSI: INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z realizacji pilotażowego projektu PPP w gospodarce odpadami System gospodarki odpadami dla Miasta Poznania

Doświadczenia z realizacji pilotażowego projektu PPP w gospodarce odpadami System gospodarki odpadami dla Miasta Poznania Doświadczenia z realizacji pilotażowego projektu PPP w gospodarce odpadami System gospodarki odpadami dla Miasta Poznania Konferencja PPP w gospodarce odpadami i energetyce Warszawa, 28 lutego 2012 r.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH DO 30 OOO EURO

REGULAMIN UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH DO 30 OOO EURO Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 5/2014 Zarządu Komunalnego Zwiazku Gmin Regionu Leszczyńskiego z dnia 4 czerwca 2014 roku w sprawie wprowadzenia Regulaminu Udzielania Zamówień Publicznych o wartości nieprzekraczającej

Bardziej szczegółowo

PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowaniem innowacyjnych projektów dla firm.

PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowaniem innowacyjnych projektów dla firm. PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowaniem innowacyjnych projektów dla firm. W poprzednim wydaniu biuletynu BDO informowaliśmy, że od 12 maja br. PARP przyjmuje wnioski związane z dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie do składania ofert

Zaproszenie do składania ofert Warszawa, dn. 23 lutego 2012 r. Zaproszenie do składania ofert Działając na podstawie Decyzji nr 22/2011 z dnia 22 grudnia 2011 r. Dyrektora Centrum Projektów Europejskich w sprawie ustalenia Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Dotacje Unijne. Dotacje Unijne na lata 2007-2013!

Dotacje Unijne. Dotacje Unijne na lata 2007-2013! Dotacje Unijne Dotacje Unijne na lata 2007-2013! Firma PM GROUP oferuje Państwu kompleksową usługę związaną z pozyskiwaniem środków z funduszy europejskich. Proces ubiegania się o dofinansowanie ze środków

Bardziej szczegółowo

PL-Tarnobrzeg: Usługi finansowe i ubezpieczeniowe 2012/S 140-234127. Ogłoszenie o zamówieniu. Usługi

PL-Tarnobrzeg: Usługi finansowe i ubezpieczeniowe 2012/S 140-234127. Ogłoszenie o zamówieniu. Usługi 1/7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:234127-2012:text:pl:html PL-Tarnobrzeg: Usługi finansowe i ubezpieczeniowe 2012/S 140-234127 Ogłoszenie o zamówieniu Usługi

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Lubuskie Trójmiasto ul. Podgórna 22, 65-424 Zielona Góra www.lubuskietrojmiasto.eu, NIP 9730937764

Stowarzyszenie Lubuskie Trójmiasto ul. Podgórna 22, 65-424 Zielona Góra www.lubuskietrojmiasto.eu, NIP 9730937764 Stowarzyszenie Lubuskie Trójmiasto ul. Podgórna 22, 65-424 Zielona Góra www.lubuskietrojmiasto.eu, NIP 9730937764 Sprawa: ZP.3/2013 Zielona Góra, 4 września 2013 r. Ogłoszenie o zamówieniu o wartości mniejszej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRIORYTETOWY

PROGRAM PRIORYTETOWY PROGRAM PRIORYTETOWY Tytuł programu: Poprawa efektywności energetycznej Część 4) Inwestycje energooszczędne w małych i średnich przedsiębiorstwach 1. Cel programu Celem programu jest ograniczenie zużycia

Bardziej szczegółowo

Regulamin udzielania zamówień finansowanych lub współfinansowanych ze środków pochodzących z Unii Europejskiej poniżej 14 000 euro

Regulamin udzielania zamówień finansowanych lub współfinansowanych ze środków pochodzących z Unii Europejskiej poniżej 14 000 euro Regulamin udzielania zamówień finansowanych lub współfinansowanych ze środków pochodzących z Unii Europejskiej poniżej 14 000 euro Przepisy ogólne 1 1. Niniejszy Regulamin określa warunki i zasady udzielania

Bardziej szczegółowo